"Esa cosa con plumas", Noah Stryker (Capitán Swing, 2025)

Kosta egin zaigu konturatu eta ulertzea, baina gero eta nabarmenagoa da hegaztiak ugaztunak bezain argiak (edo gehiago) direla, euren gaitasunak desberdinak diren arren. Stryckerrek polito kontatzen ditu hegaztien munduan duela gutxira arte guretzat ezkutuan zeuden zenbait ezaugari.

Izenburua Emily Dickinsonen poema batetik hartua da; itxaropenarekin parekatzen dituen txorien metafora.

Hope is the thing with feathers
That perches in the soul

Aukeran, beharbada, gehiago gustatu zitzaidan 'The genius of birds' (J. Ackerman) liburua. Stryckerrek etengabe alderatzen ditu hegaztien gaitasun "berezi" horiek gizakion antzekoekin. Ikuspegi antropozentriko hori traba txikia izan da tarteka liburua irakurtzen ari nintzen bitartean. Ackermanek justu kontrakoa egiten baitu, hegaztien berezitasun hori jarri erdigunean eta gaitasun horiek ulertzeko gizakiok dugun muga azpimarratu.

Baina eske Ackermanena oso ona da! ;) ...baina tira, Stryckerrena ere interesgarria da, eta kontuan izan behar da 27 urte eskasekin idatzi zuela.

Noah Strycker (1986) ornitologo, idazle eta argazkilari estatubatuar ospetsua da. 2015. urtean egin zen txorizale gehienon artean ezagun, urte guztia hegaztiak ikusten igaro baitzuen ('Big Year' edo Urte Handia esaten dena): zazpi kontinenteak zeharkatu zituen eta, 41 herrialde bisitatu ostean, 6.042 hegazti espezie ezberdin ikustea lortu zuen, munduko errekorra ezarriz (munduan 11.000 txori-espezie inguru daude). Bere dibulgazio-lanak ere ezagunak dira, hemen aipatu dudan 'The Thing with Feathers' hau ez ezik, baita 'Birding Without Borders' arrakastatsua ere (bere Urte Handiaren laburpena da). Horrez gain, pinguinoen ikerketan aditua da eta espedizioak gidatzen ditu Antartikan eta Artikoko eskualdeetan.

.....................

"Los sentidos de las aves", Tom Birckhead (Capitan Swing, 2012)

Tim Birkheaden "Bird Sense: What It's Like to Be a Bird" (2012) saiakera zientifikoak hegaztien mundu sentsoriala aztertzen du, biologia eta historia naturala uztartuz. Gaztelaniazko edizioa irakurri dut nik, "Los sentidos de la aves".

Tim Birkhead (1950) ornitologiaren dibulgatzaile handienetako bat da, Sheffield-eko Unibertsitateko irakasle emeritua eta Royal Society-ko kidea. Bere ibilbidean, zientziaren zorroztasuna eta kontakizunaren xarma uztartu ditu, hegaztien portaera eta, batez ere, beraien ugalketa-estrategiak aztertuz. Ikerlari gisa, bizitza osoa eskaini die Galesko Skomer uharteko pottorroen segimenduari. Baina Birkhead ez da soilik ikerlaria, dibulgazio zientifikoan eta kontserbazioan ere nabarmendu baita azkenaldian. Bird Sense edo The Most Perfect Thing bezalako lanekin, txorien mundu sentsorial konplexua helarazi dio publiko zabalari.

Lehenengo liburu hori irakurri dut azkenaldian, gustura irakurri ere. Zorroztasun eta sakontasun zientifikoa oso modu ulergarrian kontatzeko gaitasuna dauka Birkheadek eta dibulgazio lan bikaina egin du. Azpimarragarriena, nire ustez, zera da, Birkheaden gaitasuna gizakiaren mugetatik haratago joateko. Hau da, hegaztiek mundua nola ikusten, entzuten, ukitzen eta usaintzen duten azaltzen du, gizakion hain ezberdinak diren hegaztien zentzumenak bikain azalduz eta guretzat ikusezinak diren dimentsioak deskribatuz. 

Gainera, liburuak duela gutxira arte sinesten genituen mitoak ere hausten ditu. Besteak beste, hegaztien usaimen faltari edo magnetismoaren bidezko orientazioari buruzko sinesmen okerrak argitzen ditu, azken urteotako ikerketen emaitzak plazaratuta.

Zenbait pasartetan, anatomiaren edo neurobiologiaren azalpenak trinkoegiak suerta daitezke gaiari buruzko aldez aurreko ezagutzarik ez duen irakurlearentzat. Eta, tarteka, hegaztiak "sentitzen" duena deskribatzean, batzuetan gizakion emozioetara gehiegi gerturatzeko joera ere egon liteke, baina esango nuke egilea ohartzen dela eta antropozentrismo hori "orekatzen" saiatzen dela.

Oro har, hegaztien mundura gerturatzeko eta hegaztien zentzumenak ezagutzeko liburu aproposa da Tim Birkheaden "Bird Sense: What It's Like to Be a Bird" (2012) saiakera zientifikoa.

Baina, hala ere, gorago aipatu bezala, kasu honetan ere Ackermanen "The genius of birds" lanarekin geratzen naiz ;))

Filma aspaldi ikusi nuen eta gogoratzen dut asko gustatu zitzaidala bere garaian, baina liburua irakurri gabe neukan eta duela aste batzuk ekin nion Espainiako eleberrigintza modernoan mugarri izan zen lana irakurtzeari.

Izan ere, Camilo José Celaren "La colmena" eleberria Espainiako gerraosteko narratibaren mugarri nagusietatiko bat da, batez ere bere berrikuntza teknikoagatik eta ausardia estilistikoagatik. Obraren egitura bitxia ere azpimarragarria da, puzle eran osatutako eleberri kolektiboa baita, protagonista barik, 1943ko hiru egunetan zehar Madrilgo kale-tabernetan gurutzatzen diren 300 pertsonaia baino gehiagoren ibilerak kontatuz.

Pertsonaien bidez (edo, hobeto esanda, euren ibileren eta elkarren arteko harremanen bidez) garaiko gizartearen erradiografia zehatz eta gupidagabea egitea lortu zuen, literatura espainiarra modernitatera bultzatuz.

Cela maisua da giro itogarri hori marrazten eta errealismo gordin hori islatzen, elkarrizketa bizi eta naturalen bidez gizartearen miseria, gosea eta etsipena bikain marraztuz. Garai ilun baten lekukotza sozial indartsuenetakoa da, hartara, "La colmena". 

Egia da tarteka-marteka astun samarra ere badela, alperrikako hitz-jarioa ere badela pasarte gutxi batzuetan, eta 300 pertsonaien artean dauden loturak buruan izatea batzuetan zorabiagarria dela, baina oro har liburu ederra dela esango nuke.

Filma berriz ikusteko gogoa ere sartu zait. 1982an Mario Camusek zuzendu zuen, garaiko aktore nagusiek osatzen duten casting amaigabearekin: Victoria Abril, Ana Belén, José Luis López Vázquez, Concha Velasco, Francisco Rabal, José Sacristán, Charo López, Agustín González, Imanol Arias, José Sazatornil "Saza", Fiorella Faltoyano, Luis Escobar, Mary Carrillo, Emilio Gutiérrez Caba, eta abar, eta abar.

* Liburu honetan ikasi nuen 'Tupí' hitzaren jatorria eta handik harilkatu Eibarko Tupi-azpi tabernaren historia.

Ezingo dut ba 10 urteko ohitura zaharra hautsi! 2023an egin ez nuela, eta aurtengoan hementxe doa 2023an eta 2024an irakurritako liburuen laburpen-zerrenda (aurrekoak: 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021 eta 2022).

Aipagarrienen artean (ez onenak derrigor, baina bai gehien gustatu zaizkidanak edo gusturen irakurri ditudanak), euskarazkoetan Rodriguezen Eraikuntzarako materiala eta Agirreren Sua falta zaigu; gaztelaniazkoetan Vallejoren El infinito en un junco eta Galdosen Doña Perfecta, esate baterako; txoriburuentzako lanen artean Craigen Birdgirl; eta, ororen gainetik, Elizegiren Pello Errotaren bizitza bere alabak kontatua.

2023/2024 tartean irakurritako liburuen zerrenda

Libro de las maravillas del mundo, Marco Polo (1298)
Nire txikitako heroia, Marco Polo.

Caligrafía de los sueños, Juan Marsé (2011)
Ez da Marséren onena. Ezta 4-5 onenen artekoa ere. Baina berdin dio.

El vuelo del ángel, Michael Connelly (1999)
Eleberri beltz ganorabako samar bat. Akzioari eusten dio eta abar, baina tira.

***El infinito en un junco, Irene Vallejo (2019)
Zoragarria. Liburuei eta literaturari omenaldi handia, izugarri ondo idatzia, erudizioz eta jakituriaz betea. Beharbada luzexka, hainbat kontzeptu errepikatuta daudelako eta lasai asko kendu daitezkeelako 60-80 orrialde, baina berdin-berdin gozagarria. Aukeran, ekialdeko kulturetako aipamenak falta izan zaizkit (Txinako literatura tradizionalaren ingurukoak, esate baterako); liburua Grezian eta Erroman dago oinarrituta ia oso-osorik, idazlearen ezagutzaren esparruak.

Aulki bat elurretan, Uxue Alberdi (Elkar, 2007)
Tira. Uxuerenak gustura irakurri ditut beste batzuk.

Pardals al cap: La fascinació humana pels ocells, Stanislaw Lubienski (2016)
Stanisław Łubienskik txoriengan duen lilura kontatzen digu, batzuetan benetako erokeria bihurtzen dena. historian zehar hegaztien munduari buruz egin diren irudikapen artistikoez hausnartzen du. Prosa goxoaren bitartez, Łubienskik bere behaketaren esperientzia eta txorien balentrien aurrean sentitzen duen miresmena nahasten ditu, pertsonaia historikoei buruzko istorioekin edo inspirazio hori gorpuzten duten une historikoekin. Eta fintasun handiz deskribatzen du soinuz, kolorez eta esanahiez betetako mundua.

El último barco, Domingo Villar (Siruela, 2019)
Domingo Villarrek Vigon (Galiza) girotutako eleberri arrakastatsuen arteko hirugarrena.
Konplikazio narratibo handiegirik gabeko idazlana da. Erabat modu linealean kontatua, pertsonaia nagusi bakar baten ibilerak jarraituz (eszena eta elkarrizketa guzti-guztietan agertzen da Leo Caldas inspektorea). Hala ere, polizia eleberrien ezaugarri klasikoak ondo betetzen ditu eta bere grazia dauka. Trama erakargarria, bilakaera arina, bizi kontatuta, deskribapen labur eta erakargarriekin eta, batez ere, elkarrizketa egokiz josia. Egia da, baina, azken batean, akatsez betetako ikerketa polizial baten kronika hutsa besterik ez dela 'El último barco'. Izan ere, akatsez akats, hanka-sartzez hanka-sartze baitabil Leo Caldas inspektorearen ikerketa-taldea hasieratik amaierara. Eta, gainera, %75 irakurri orduko nahiko nabarmen geratzen da hiltzailea nor den (niri, behintzat, oso nabarmena iruditu zait). Dena dela, esan bezala, irakurketa arin eta bizia da Leo Caldasen hirugarren abentura hau; udako hamakan harrapatzen zaituen eta askatzen ez duzun liburu horietako bat.

***Pello Errotaren bizitza bere alabak kontatua, Mikaela Elizegi eta Antonio Zavala (Auspoa bilduma, 1963).
Entzuna nion Atxagari eta irakurria han-hemen nonori, euskaraz sekula idatzi diren liburuen artean aipagarria zela Auspoa bildumako hau, garai bateko ahozkotasunaren oihartzun burrunbatsuak dakarzkigulako. Eta halaxe da, marabilli. XIX. mendeko bizimodua, sineskerak eta ahotsa entzungo ditugu bilduma eder honetan, zoragarri-zoragarri jaso eta transkribatuta. Lanaren berezitasuna da testuan kontalariaren ahozko solasa jasotzen dela, hizkuntza idatziaren ohiko artifiziorik gabe. Liburuaren hirugarren argitalpenean, zera dio Bernardo Atxagak hitzaurrean: "Zenbat balio dute, poetikoki, Mikela Elizegik hurbileko heriotzen aurrean esandakoek? Zakur amorratuak hozka egindako neskatoaren pasarteak, kasu, edo hemeretzi urterekin hildako ahizparenak? Ezin da neurtu". Atxaga ez ezik, beste hainbat ere erakarri ditu Mikaela Elizegiren kontakizunak, Gabriel Aresti, esate baterako. Jabier Kaltzakortak idatzi zuenez "Arestiren ustez, euskaraz idatzi den testurik hoberenetako bat da". Mastodonen.

Mi viaje diario, Jose de Arteche (Itxaropena, 1950)
Zarauztik Donostiara egunero egiten duen bidean idazleak zuzenean hartutako oharrak; ikusten dituen paisaiak eta pertsonajeak, trenaren bueltan bizitako anekdotak eta jasotako kontakizunak. Bere garaiko idazkera arol eta puztuan idatzitako liburua. Ez estiloak, ez kontakizunek, ez didate gaur egun ezer esan.

***Birdgirl, Mya-Rose Craig (Cape, 2022)
Txoriak, bidaiak, aktibismoa, osasun mentala... eta txori gehiago. Txoriak baitira medizinarik eraginkorrena. 'To engage with birds is to engage with landscape and with nature'. 😊

Las minas del rey Salomón, Ridder Haggard (1885)
Exploratzaile ingeles talde bat altxor baten bila Kukuana tribuaren lurretan (lekuak asmatuak dira, baina Hego Afrikan dago kokatuta, guti goiti-beheiti). XIX. mende amaierako abentura-eleberri bat, Indiana Jonesen aitzindari moduko bat. Bere garaian sekulako arrakasta izan zuen eta Best Seller narbamen bat izan zen. Bere muga guztiekin (eta garaiko ezinbesteko ikutu arrazista eta matxistekin), oraindik gordetzen du nolabaiteko interesa. Baina horixe, nolabaitekoa.

Abarrak, Ebaristo Bustintza "Kirikiño" (1918)
Kuriositate historikoz irakurri dut Kirikiñoren 'Abarrak' ezaguna, XX. mende hasierako lan nabarmena, bere garaian irakurle (bizkaitar) saldoa izan zuena. Interes historiko horretatik kanpo ez diot zera berezirik aurkitu.

***Doña Perfecta, Benito Pérez Galdós (1876)
Hipokresia, intolerantzia eta integrismoa; inoiz ezer gertatzen ez den Espainia sakon eta beltz horri kritika bikaina. XIX. mende amaieran girotua, baina sekulako egunerokotasuna daukana, 2024an ere antzera-antzera dagoelako eleberrian islatzen den giro espainiar itxi ultrakontserbadorea. > Blogean iruzkin zabalagoa.

Tintin en el país de los soviets, Hergé (1930)
Tintinen 1. abentura. Hurrengo liburuekin alderatuta, abentura moduan eskasa eta marrazki aldetik oraindik "iradokitzailea", baina Tintinen unibertsoa ezagutzeko ezinbesteko lana.

Aitaren etxea, Karmele Jaio (Elkar, 2019)
Ederra. Amaren eskuak gehiago gustatu zitzaidan arren.

Ars amatoria, Publio Ovidio Nason (K.o. 1. urtea)
Erudizioz borbor, aipamenak klasikoei erruz. Gaur egun naiv samarra, baina duela 2000 urte modernoa halabeharrez, berdintasuna aldarrikatuz, gorputz helduen alde eginez gaztetasunaren aldean. Eta, gehienbat, berdinen arteko harremana azpimarratuz, biek gozatu beharra, ezohikoa orduko gizarte erromatar klasista, esklabista,  misogino eta hierarkizatuan.

***Las tres bodas de Manolita, Almudena Grandes (Tusquets, 2014)
Gerra zibilean eta Madrilen girotutako eleberria dugu hau, baina ia tiro hotsik gabea, alderdi belikoa baino, gerraren (gerra aurrearen eta gerra ostearen) alderdi politikoa eta, batez ere, soziala duelako ardatz. Almudena Grandesek gerra zibilaren inguruko gaietan oinarrituta sortu zituen 5 eleberrietako hirugarrena da hau, kasu honetan gartzela giroan eta gerra osteko jazarpenean zentratzen dena. Galtzaileen eleberri bat, baina baita esperantzari eusten saiatzen den giza talde borrokalari batena ere. Manolita gaztea umezurtz geldituko da gerra aurreko Madrilen, familia pobre batean. Gerra nola-hala igaro ostean, frankistek aita fusilatuko diote eta amaordea gartzelaratuko. Anaia nagusia ihesi dagoen bitartean, bere 4 anai-arreba txikien ardura hartu beharko du Manolitak, eta egundokoak eta bi egin beharko ditu familia aurrera ateratzeko gerra osteko Madril frankistan. Manolitaren irudiaren inguruan beste hainbat pertsonaia interesgarri harilkatzen dira eleberri erabat korala den honetan. Almudena Grandesek puzle itxuran egituratuko du kontakizuna, denboran aurrera eta atzera eginez, gertakizunak pertsonaia bataren eta bestearen ikuspegitik kontatuz, ikuspegi kaleidoskopikoarekin. Gerraren atzeko alderdia erakusten digu eleberri honek, asko eta askotan emakumezkoen begiradarekin. Emakume borrokalari horiek aurre egin beharko diete 1930-1950 inguruko sasoi hartan sortuko diren arazoei, betiere itxaropen printzaren bat aurkitu nahian, hemen ez bada han.

Sua falta zaigu, Katixa Agirre (Elkar, 2007)
10 bat narrazio. Oro har, gomendagarria.

33 ezkil, Miren Gorrotxategi (Elkar, 2016)
Nahiko best seller estilora idatzita, %80 elkarrizketak, deskribapen gutxi, oso modu linealean idatzita, estilo aldetik berrikuntza gutxirekin... Flashbackak badaude, baina ez kontakizun orokorrean txertatuta, aparteko kapitulu batzuetan baizik (gainera letra etzanez markatuta, irakurlea "gal ez dadin"). Arrisku gutxikoa, alderdi horretatik. Baloratzekoa idazkera eta hizkera aldetik egindako ahalegina. Eleberri beltz bezala ere, nolabait funtzionatzen du, erritmo aldetik, baina eleberriaren zatirik handienean ez dago ezusteko edo jira-bira handirik trama nagusian. Tarteka badirudi zeozer gertatuko dela, baina erdizka geratzen da dena. Polizien garapena ere ez da sinesgarriegia, ezta euren lerro argumentala ere. Tira, erraz irakurtzen den liburu horietako bat.

Orbanak, Pello Lizarralde (Erein, 2012)
Lizarralderekin maiteminduta nagoenez, nere guztia gustatzen zait. Hau ere ez dago txarto, baina Lizarralderen hobeak irakurri ditut (seguru asko orain arte irakurritako guztiak).

***Eraikuntzarako materiala, Eider Rodriguez (Susa 2021).
Bizitza berrordenatzeko material bila ari da protagonista/idazlea, baina ez da erraza berreraikuntza horretarako osagaiak lotsa, harrokeria eta herra direnean, eta piezak itsasteko behar diren sentimenduak eta emozioak halabeharrez kukututa daudenean, ixiltasun irmo baten azpian. Heriotzak lagun dezake, beharbada. Eta ixiltasunetik idazteak. Aita laztantzen jarraitzeko, bederen. Mastodonen.

Nora ez dakizun hori, Irati Jimenez (Elkar, 2009)
Ondo dago.

El mal de Montano, Enrique Vila-Matas (Anagrama, 2002)
Aspertu egin nau. Zenbat gainera. Hori erakutsi beharra!

Viento del este, viento del oeste, Pearl S. Buck (1930)
Pearl S. Buck nobel saridunaren lehenengo eleberria. Estatu Batuetan jaio arren, Txinan igaro zituen bere bizitzako aurreneko 34 urteak eta bi munduen arteko desberdintasun eta tira-biren inguruan idatzi zituen bere lan asko eta asko. Viento del este, viento del oeste honetan, goi mailako familia txinatar baten historia jasoko dugu. Gurasoak antzinako tradizio mugiezinei lotuta dauden bitartean, seme-alaben bizitzek beste norabide bat hartuko dute, ohitura eta belaunaldi arteko talka gaindiezina sortaraziz.

Mugarri estaliak, Castillo Suarez (Susa, 2000)
Ahalegindu naiz, berriz, baina poesiak orain ere gainditu egin nau.

Bar Gloria, Nerea Ibartzabal (Susa, 2022)
Taberna bat, herri txiki batean. Hiru protagonista, euren bizipenen motxilarekin. Denboran atzera eta aurrera, oroitzapenak nola, hara-hona zirimolan, bizipen-txatalekin osatutako kontakizun aberatsa, idazleak aitortzen duen memoria linguistikoari arreta zorrotza eskainiz. Kosta egin zitzaidan kontakizunean, idazkeran, erritmoan sartzea. Erabat harrapatu nau kontakizunak, idazkerak, erritmoak. Markinaldeko doinu nireak. Mastodonen.
 

Hipokresia, intolerantzia eta integrismoa; inoiz ezer gertatzen ez den Espainia sakon eta beltz horri kritika bikaina. XIX. mende amaieran girotua, baina sekulako gaurkotasuna daukana, 2024an ere antzera-antzera dagoelako eleberrian islatzen den giro espainiar itxi ultrakontserbadorea.

Hiriaren eta landa-eremuaren arteko talka, arrazoiaren eta fedearen arteko borroka, Madrilgo gobernu "ilegitimoaren" aurkako aldarria, señoritoak eta feudalismoa, nagazionistak zientziaren aurka oldartuta... Espainia ez da ezer aldatu 200 urtean.

Gaiaren planteamendua, elkarrizketak, pertsonaien eraikuntza eta tramaren ibilbidea ederki asko garatu zituen Benito Perez Galdosek eta, bere prosa zoragarriari esker, izugarri gozatu dut liburua.

Eleberriaren sarreratxotik jasotako aurkezpena:

Habiéndose formado en la capital y en las corrientes más ilustradas, el joven Pepe Rey llega a la rural Orbajosa con el objetivo de conocer a Rosario, la prima con la que está prometido debido a un pacto con su padre y Doña Perfecta, la madre de la joven. Pero nada más poner un pie en el pueblo, Pepe deja en evidencia que su carácter científico e ilustrado no sólo no encaja sino que va en contra del reaccionario y ultracatólico carácter de los habitantes de Orbajosa, encarnados principalmente por Doña Perfecta y el sacerdote Don Inocencio. Poniéndose el pueblo en su contra sin ni siquiera haberle escuchado, Pepe sólo encuentra deseo de seguir allí por el amor recíproco que siente hacia Rosario...

..........................

Un momento después señor y escudero hallábanse a espaldas de la barraca llamada estación, frente a un caminejo que partiendo de allí se perdía en las vecinas lomas desnudas, donde confusamente se distinguía el miserable caserío de Villahorrenda. Tres caballerías debían transportar todo, hombres y mundos. Una jaca, de no mala estampa, era destinada al caballero. El tío Licurgo oprimiría los lomos de un cuartago venerable, algo desvencijado aunque seguro, y el macho cuyo freno debía regir un joven zagal de piernas listas y fogosa sangre, cargaría el equipaje.

..........................

-Pues mi sobrino es todo eso... ¡Ah!, ¡si él estuviera solo en Orbajosa!... Pero no, hija mía. Mi sobrino, por una serie de fatalidades, que son otras tantas pruebas de los males pasajeros que a veces permite Dios para nuestro castigo, equivale a un ejército, equivale a la autoridad del gobierno, equivale al alcalde, equivale al juez; mi sobrino no es mi sobrino, es la nación oficial, Remedios; es esa segunda nación, compuesta de los perdidos que gobiernan en Madrid, y que se ha hecho dueña de la fuerza material; de esa nación aparente, porque la real es la que calla, paga y sufre; de esa nación ficticia que firma al pie de los decretos y pronuncia discursos y hace una farsa de gobierno y una farsa de autoridad y una farsa de todo. Eso es hoy mi sobrino; es preciso que te acostumbres a ver lo interno de las cosas. Mi sobrino es el gobierno, el brigadier, el alcalde nuevo, el juez nuevo, porque todos le favorecen a causa de la unanimidad de sus ideas; porque son uña y carne, lobos de la misma manada... Entiéndelo bien: hay que defenderse de todos ellos, porque todos son uno, y uno es todos.

...................

-Verdad es que si vamos a mirar atentamente las cosas, la fe peligra ahora más que antes... ¿Pues qué representan esos ejércitos que ocupan nuestra ciudad y pueblos inmediatos?, ¿qué representan? ¿Son otra cosa más que el infame instrumento de que se valen para sus pérfidas conquistas y el exterminio de las creencias, los ateos y protestantes de que está infestado Madrid?... Bien lo sabemos todos. En aquel centro de corrupción, de escándalo, de irreligiosidad y descreimiento, unos cuantos hombres malignos, comprados por el oro extranjero, se emplean en destruir en nuestra España la semilla de la fe...
(...)

-Por supuesto, dicho se está que si no se les ataja a tiempo, harán diabluras. ¡Pobre España, tan santa y tan humilde y tan buena! ¡Quién había de decir que llegaría a estos apurados extremos!... Pero yo sostengo que la impiedad no triunfará, no señor. Todavía hay gente valerosa, todavía hay gente de aquella de antaño.
(...)

-Yo tengo una fe ciega en el triunfo de la ley de Dios. Alguno ha de salir en defensa de ella. Si no son unos, serán otros. La palma de la victoria y con ella la gloria eterna, alguien se la ha de llevar. Los malvados perecerán, si no hoy, mañana. Aquel que va contra la ley de Dios caerá, no hay remedio. Sea de esta manera, sea de la otra, ello es que ha de caer. No le salvan ni sus argucias, ni sus escondites, ni sus artimañas.

Halaxe da, bai! Orain dela egun batzuk aurkeztu da Euskadiko hegazti habiagileen atlasa, 2016-2020, EAEn kumatzen diren txori espezie guztien informazio xehe-xehea ematen duen liburutzarra. Lan handi bat, orain arte sekula egin barikoa eta erreferentziazko bihurtuko dena euskal txorizale guztiontzat.

Proiektua Aranzadi zientzia elkarteak sustatu eta koordinatu du, baina hainbat lagun eta elkarteren parte-hartze eta lankidetzarekin. Guztira 60 txorizalek baino gehiagok hartu dugu parte, landa-lana egiten eta espezieen fitxetako testuak idazten. Gipuzkoari dagokionez, Itsas Enara Ornitologia Elkarteko lagunak ibili gara beharleku honetan eta niri dagokidanez Eibar-Elgoibar-Etxebarri aldea izan da aztertu dudana, Arnoraino.

Egindako lanaren zailtasuna garbi geratzen da konturatzen garenean azkenengo atlasa duela ia 40 urte egin zela, oraingo honen zehaztasun mailakorik ez dela orain arte egin Euskal Herrian (eta inguruan ere gutxi), eta atlasa argitaratzeko 7 urteko lana behar izan dela. Makaleko lana, zehatza bezain zabala Aranzadik egin duena. Pozik bezain harro proiektu honetan gure ale txikia jartzeko aukera izan dugulako eta eskerrak eman hemendik partaide guztiei eta bereziki Aranzadiko lagunei (Juan, Maite eta Olatz), egindako bilketa eta azterketa izugarriarengatik!

Liburua urriaren 4an aurkeztu zen Txingudin eta ondoren EAEko hiru hiriburuetan ere aurkeztu da, lurralde bakoitzeko partaideok bertan ginelarik. Urriaren 17an izan ginen Itsas Enarako kideak Donostian. Atlasa liburu-dendetan eta online erosi daiteke.

Atlasaren Donostiako aurkezpenean, Itsas Enara Elkarteko kideok bertan. 2023ko urriaren 17an.

Euskadiko hegazti habiagileen atlasa, 7 urteko lana

EAEko hegaztien egoera biltzen zuen Atlas bakarra geneukan orain arte, 1985ean Jaurlaritzak ateratakoa eta garaiko metodologia eta baliabideekin egindako. Ondoren, Gipuzkoakoa ere atera genuen 2000. urtean, orduan ere hainbat lagunen parte-hartzearekin eta elkarlanean (Itsas Enara, Gipuzkoako Aldundia eta Aranzadi). Harrezkero, SEO elkarteak Espainiako atlasak ere atera ditu, baina landa-lan zabalagoarekin eta ikuspegi orokorragoarekin.

Oraingo atlas honen helburua izan da, hortaz, garai bateko datuak eguneratzea, horretarako landa-lan finagoa eginez eta atlas modernoek dituzten azterketa estatistikoak aplikatuz.

Atlasa 7 urteko lana izan da. 2016-2020 artean landa-lana egin zen, gure lurraldeko txoko guztietako hegazti-populazioen azterketa sakona eginez. 2021-2022 artean bulegoko lana etorri zen (azterketa estatistikoa, mapak sortzea eta fitxak idaztea). Amaitzeko, azken urtean zehar maketazio eta orrazketa lanetan aritu da Aranzadiko lantaldea.

Landa-laneko metodologiari dagokionez, orain arte sekula erabili ez den zorroztasuna bilatu da. Atlas gehienetan 10x10 km-ko laukietan banatzen da lurraldea (baita 50x50 km-ko laukietan ere) eta horixe da azterketaren oinarrizko eremua. Gure kasuan, 5x5 km-ko laukiak zehaztu ziren eta horien barruan 1x1 km-ko eremuak ere zehaztu ziren, are azterketa doiagoak egiteko. Metodologia zehatz bat adostu zen, parte-hartzaile guztiok jarraitu duguna, bilketa kualitatiboa eta kuantitatiboa egin ahal izateko eta, horrela, xehetasun handiz jaso ahal izan dugu gure lurraldean dauden hegaztien egoera, banaketa eta ugaritasuna. Esan dezakegu, une honetan EAEn ditugun txorien argazki nahiko zehatza atera dugula. Ez hori bakarrik: zer ez dakigun ere nabarmen utzi du lan honek!

Orotara 180 hegazti-espezieren datuak jaso dira, horien artean 175 espezie autoktono eta 5 exotiko. Espezie bakoitzaren kasuan bere egoera eta banaketa aztertu da eta kontserbaziorako neurri posibleak ere jaso dira. Gainera, 3 motatako mapak sortu dira, datu nahikoa zeukaten espezie guztietan: presentzia mapak, ugaritasun mapak (edo banaketa modelizatuarenak) eta joera historikoarena (oraingo datuak SEOren duela 20 urteko beste atlas batekin konparatuz). Bukatzeko, espezie gehienetan populazioaren estima bat ere egin da, gure lurralderako lehenengoz.

Lanak 192 ilustrazio eder ere biltzen ditu, Alex Mascarell artista katalanak eginak.

Jasotako datuak eta Atlasean bildutako informazio eta testuak erreferentzia nagusi izango dira hemendik aurrera, txorizaleontzat ez ezik, baita administrazioarentzat ere, zer daukagun jakiteko eta zer/nola babestu behar dugun irudikatzeko. Lan honek garbi utzi duen kontuetako bat da, esate baterako, landazabal, nekazal inguru eta landa-eremuei lotutako espezieen egoera okerrera doala nabarmen.

Espezie ugarienen artean, hauek dira gelaxka guztietan azaldu direnak eta ugaritasun handiena dutenak:

• Txolarre arrunta: 390.000 ale
• Txantxangorria: 330.000 ale
• Txepetxa: 290.000 ale
• Zozo arrunta: 280.000 ale
• Txinbo kaskabeltza: 280.000 ale

Laburbilduz, lan eder eta argigarri bat, hurrengo urteotan errenferentziazko bilakatuko dena euskal naturzale eta txorizale guztiontzat.

20 urte barruko hurrengo Atlaserako nire nahia? Euskal Herriko osokoa izatea, eta euskararen presentzia handiagoarekin. Eta orduan ere guk parte hartu ahal izatea! ;)

Urteroko errituala jarraituz, hementxe azkenengo 12 hilabeteetan irakurritako liburuen zerrenda. Esango nuke aurtengo uzta gehienbat komikiek salbatu dutela (Sally Heathcote, Los ignorantes, Hierba...); eta hegaztien zein bidaien inguruko hiruzpalau liburuk (Owls of the Eastern Ice, A parrot without a name, La gran migracion...).

Azkenaldiko gurpilean sartuta, aurten ere gutxitxo irakurri dut eta blogean ere liburuetaz gutxitxo idatzi, baina tira, hementxe hamairugarrengoz, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020 eta 2021eko zerrenden ostean.

John O'Neill eta Ted Parker munduko ornitologorik ezagunenetakoak dira, besteak beste hainbat espezie berri aurkitu dituztenak Hego Ameriketako oihanetan 1955-1990 bitartean. Liburu honek euren zaletasun obsesioa erakutsiko digu eta tropikoetan lan egiteak dituen zailtasunak aurkeztuko, hiruzpalau espezidiotan gertatutako abenturak azalduz. Blogean lerro batzuk.

Hamabost zauri, Karmele Jaio (Elkar, 2004)

El año de la muerte de Ricardo Reis, Jose Saramago (1984)

Auto-stopeko ipuinak, Pako Aristi (Erein, 1999)

***Pastoral americana, Phillip Roth (1997)

Tibet's Hidden Wilderness, George B. Schaller (1997)

Fellini en Roma, Tyto alba (Astiberri, 2017)

Don Stap kazetari eta idazlea Peruko oihanetan barneratuko da, John O'Neill eta Ted Parker ornitologoekin batera, hegazti ezezagunen bila egindako pare bat espezidiziotan. Hego Amerikako oihanetan landa-lana egitea zer den erakutsiko digu A parrot without a name liburuan, ezustekoz eta egoera latzez betetako bidaia, baina baita edertasun eta aurkikuntza apartekoen topaleku ere.

John O'Neill eta Ted Parker munduko ornitologorik ezagunenetakoak dira, besteak beste hainbat espezie berri aurkitu dituztenak Hego Ameriketako oihanetan 1955-1990 bitartean. Liburu honek euren zaletasun obsesioa erakutsiko digu eta tropikoetan lan egiteak dituen zailtasunak aurkeztuko, hiruzpalau espezidiotan gertatutako abenturak azalduz.

Nire gusturako gehiegi sartzen da kontu logistikoetan (bidaia, akanpalekuaren antolaketa eta abarra), eta eskertuko nuke alderdi ornitologikoa gehiago lantzea (badu horretatik ere, e?). Gainera, liburua zatika dago idatzita: O'Neillen eta Parkerren abenturak kontatzen dizkigu, baina bi protagonistek ez dute topo egiten une batean ere, eta horrek ere hankamotz uzten du kontakizuna, nolabaiteko batasun faltan.

Hala ere, txorizaleentzat egokia eta gozagarria da A parrot without a name, gertaera historiko eta zientifikoz beteko liburua, baina fikziozko edozein narrazio bezain irakuterraza.

Perura joateko gogoa piztuko zaizu bai ala bai.

Epinecrophyla amazonica (Hector Bottai, CCBYSA)

Jonathan Slaght amerikar gaztea, ornitologoa eta biologia ikaslea, tesirako gai bila hasiko da 2005 inguruan eta hara non amaituko duen Errusia ekialdeko haran urrunetan bizi den Blakistonen hontz arrantzalearen ekologia, bizimodua eta ugalketa aztertzen. Eta bere kontserbaziorako plan bat garatzen, munduko hontzik arraroenetakoa delako hontz erraldoi hau, desagertzeko zorian dagoena.

Behin ikerketa eta tesia amaituta, liburu honetan bildu ditu 2005-2010 bitartean Primorie eskualde basatian bizitako bere ibilerak: Owls of the Eastern Ice: The Quest to Find and Save the World's Largest Owl. Hainbat sari garrantzitsu jaso dituen idazlana, besteak beste, The Times aldizkariaren Nature Book of the Year 2020, Wilson Literary Science Writing Award eta Smithsonian Magazine Best Science Book 2020 saria.

Natura basatia, pertsonaia-sorta sailkaezina eta animalia berezi bat (hontz arraro bat) dira liburu eder honetako protagonistak. Eta naturak sortzen digun liluraren eta beharraren inguruko hausnarketa, bere landa-lana egiteko natura basatiaren sustarretan murgiltzeko erabakia hartu duen ikerlari baten begiradapean.

Esan bezala, Blakistonen hontz arrantzalea (edo hontz mantxuriarra, Bubo blakistoni) da liburu honetako protagonista nagusia. Espezie ezezaguna da hontz mantxuriarra, arrantzalea, ingurune basatietan bizi dena eta mehatxatua. Munduan ez dira egongo 2000 ale baino askoz gehiago, ehunka gutxi batzuk Japonian eta gainontzekoak Errusia ekialdeko ibai-haranetan. Baso helduak eta zuhaitz sendoak behar ditu habia egiteko; eta arrantza ugariko ibai garbiak elikatzeko (neguan ere izozten ez direnak). Horixe da liburu honetako protagonista, hontz ezezagun handi hori. Slaght izan da espezie hau ondoen aztertu duen ikerlarietako bat eta liburu honi esker ezagutuko dugu nola bideratu zuen bere ikerketa eta hontz honen biologia hobeto ezagutzeko eta bere habitata kontserbatzeko egindako ibilbidea.

Argazkia: Takashi Muramatsu (CC BY 2.0)

Hori guztiori non? Ba, garai bateko Mantxuria aldean, Errusiako Primorie eskualde basatian, Errusiak, Txinak eta Koreak bat egiten duten parajean; Sikhote-Alin mendilerroaren magalean eta Amur eta Ussuri ibaien arroetan. Hartz arreen, Amurreko lehoinabarren, tigre siberiarren... eta Dersu Uzalaren lurraldeetan.

Slaghtek ez dauka Akira Kurosawaren lirikotasunik eta maixutasunik egoerak eta pertsonaiak deskribatzeko orduan, baina polito eramaten gaitu Dersu Uzalak hainbeste maite zuen lurraldera, hontz mantxuriarraren inguruko xehetasun guztiak emanez, aparteko lurralde zoragarri batean eta pertsonaia-sorta berezi-berezi baten laguntzarekin. Oro har, liburu gomendagarria naturzaleentzat, zer esanik ez ornitologoentzat. Gaztelaniaz ere badago: "Búhos de los hielos del este".

"Búhos de los hielos del este" (J. Slaght)

Había recorrido más o menos medio kilómetro cuando oí el dúo. El eco llegaba desde río arriba hacia donde yo me dirigía, un ululato en cuatro notas a unos dos kilómetros de distancia, más o menos. Era lo más cerca que había estado de una pareja de manchúes en plena vocalización, y el dúo más claro que había oído hasta entonces. Aquel sonido me dejó clavado en el sitio. Ciertos ruidos del bosque -el balido de un ciervo, el disparo de un rifle, incluso el gorjeo de un pajarillo cantor- son estallidos sonoros que te llaman la atención de inmediato. El dúo de los manchúes era algo distinto. Susurrante, grave e integrado en el entorno, el ulular era un latido que recorría el bosque, se ocultaba entre el crujir de los árboles e iba recortando los recodos de los rápidos del río. Era el sonido de algo muy antiguo, algo que estaba en su lugar exacto.

...

Eñaut Agirrek eta Iñaki Sanz-Azkuek urteak daramatzate Hernani inguruko naturarekin loturiko ahozko ondarea biltzen. Ziraba ingurumen-proiektuarekin hasi ziren lehenengo (2013); Burbunak eta etsayak dokumentala izan zen ondoren (2015); eta Gure faunari eta florari begira (2021) liburuarekin borobildu dute duela 10 urte hasitako lana. 

Natura, ondarea, hizkuntza, herri identitatea, transmisioa,... zenbat gai interesgarri, eta zelako egoki jaso eta gizarteratu dituzten bi egileek, horretarako gaitasun bereziz hornituak biak. Liburua erosgai duzue liburudendetan eta hitzaldiak ere ari dira ematen herririk herri.

Gure faunari eta florari begira liburuaren sarrerarako berba batzuk eskatu zizkidaten eta plazer handiz idatzi nituen hemen azpian datozenak (Zalduaren dekalogoa hankaz gora jarrita, aix, seguru asko!). Euskal Herri mailan erreferentzia bihurtuko da, honezkero bihurtu ez bada, Eñautek eta Iñakik osatu duten proiektu-sorta zoragarri hau. Bejondeizuela!

"Gure faunari eta florari begira" (Sanz-Azkue eta Agirre, 2021)

Abiada bizian doan bizi zoro honek gutxitan ematen digu astirik patxadarako eta atzera begiratzeko, gure nagusiekin elkartu, euren ezagutza jaso eta gureganatzeko. Transmisioa deitzen zaion horri bidea emateko. Horregatik maite ditut, esku artean duzuen liburu honek bezala, gure arbasoek gizaldiz gizaldi metatutako jakintza jaso eta gureganatzen digutenak. Are gehiago, emaitza hain ederra denean.

Gogoratzen dut Iñaki ezagutu nuen eguna, nola elkartu ginen Eibarko taberna batean eta zelan kontatu zidan buruan zeukaten proiektua, Hernani inguruko natur ondarea eta ahozkotasuna uztartzen zituena. Hasiera batean herriko animalia eta landareen inguruko izenak eta gaiak biltzea zen helburua, baina hori baino askoz gehiago da 10 urteko lan honen emaitza. Izan ere, desagertzear den mundu baten ikusmira damaigute, begi bistakoa baita azken bi belaunaldietan izandako aldaketa itzela eta ondarearen transmisioan izan den etena. Agirrek eta Sanz-Azkuek tradizio haren azken elur malutak jaso dituzte eta guztion esku ipini, betirako urtu aurretik.

Egileek ondo dioten bezala, ondarea da hari-mataza bat, inoiz bukatzen ez dena, eta hari horri tiraka jardun dute Hernaniko ondare natural eta linguistikoaren hariak batzen eta guri erakusteko moduan josten. Animalia eta landareen izenetatik eta hitz solteetatik hasi eta arbasoen mintzoa jaso arte, On Joxemiel Barandiaranek bere garaian azpimarratu zuen bezala, hitzak beren mamiarekin jaso behar baitira, ez huts eta azal.

Eta zein mami zoragarria ondu diguten, alajaina! Flora, fauna, ondarea, hizkuntza, herri identitatea, transmisioa... zenbat gai interesgarri eta zelako egoki kontatuta, arin eta artez. Ogirik onena bezalakoa, sendoa bezain arola eta zaporez betea.

Beharleku horretan bide erdia eginda zuten egileek, egia esateko. Irakasle eta narturzalea bata eta hizkuntzalaria bestea, biak ere biak ahozkotasunaren eta ondarearen zale eta dibulgaziorako gaitasun berezkoarekin. Ezagutza eta trebetasun hori nabarmena da orriotan, irakurleak berehala ikusiko duen moduan. Gainera, hori nahikoa ez eta beste hainbat laguni ere eman diete ahotsa orriotan barrena, ogi-orea haziz hazi aberastuz: Txomin Agirre, Orixe, Lazkao Txiki, Txirrita, Arrese-Beitia, Mokoroa, Damaso Intza.. eta batek daki zenbat gehiagoren oihartzuna ere bildu digute Hernaniko egungo lekukoen doinuarekin batera. Horren guztiorren emaitza, alderdi zientifikoa eta dibulgatiboa uztartzen dituen azterlana, zehatza bezain gertuko eta herrikoa, harrapatzen zaituen luma biziz idatzia.

Sarri aipatu izan da Juan Garmendia Larrañaga etnografoak esaten ohi zuena: hiztun bat hiltzen den oro, hiztun horren ahotsa itzaltzen den oro, herri-jakituriaz beteriko liburu oso bat erretzen dela berekin. Gurean ere urteek euren lana egingo dute, baina esango nuke hernaniarren begi-bihotzetan dagoen ezagutza eta jakintzaren entziklopedia osoa salbatu dutela Iñakik eta Eñautek ahanzturaren su-garretatik.

Duela 80 urte inguru argitaratu zuen Resurrección Maria Azkuek Euskalerriaren Yakintza lan erreferentziala. Orain hau daukagu, ia mende bete geroago Agirrek eta Sanz-Azkuek ondu duten hau; Hernaniko herriaren yakintza biltzen duen eta etorkizuneko antzeko lanetarako eredu izango den Burbunak eta etsayak. Atzera begiratzeko ez ezik, baita aurrera begiratzeko ere.

Udazkenean aurkeztu zen Donostian Sasi artean Elgeta komikia (Dani Fano, Koldo Izagirre eta Garluk Agirre), Jacinto Rivas Elgeta trikitilariaren ibilerak jasotzen dituen liburu ederra. 2019tik Xabiroi aldizkarian zatika argitaratutako komikia da, oraingoan album formatuan kaleratu dena, egokitzapen txiki batzuekin. Donostiako aurkezpen orokorraren ostean Elgetan ere aurkeztu zen eta, ondo bidean, apirilean etorriko dira egileak Eibarrera.

Liburuaren azkenengo fasean, hizkera-egokitzapenetan, gure ekarpen txikia egiteko zortea izan dugu Aintzane Agirrebeñak eta biok eta, benetan ere, izugarri eskertzen diegu egileei aukera hori eskaini izana.

Sasi artean Elgeta
Dani Fano (marrazkiak), Koldo Izagirre (testua), Garluk Agirre (koloreztatzea).
Ikastolen Elkartea, Euskal Herriko Trikitixa Elkartea (2021)
48 orrialde | ISBNa: 978-84-124067-6-4

Jacinto Rivas "Elgeta" umezurtza zen eta Bergarako Intsuzabal baserrian hartu zuten ume zela XX. mende hasieran. Basalgo-Goimendi auzoan dago Intsuzabal baserria, Bergarak, Soraluzek, Elgetak eta Eibarrek bat egiten duten ingurumarian, eta hortik jaso zituen Jacinto Rivasek bere gaitzizen biak: Elgeta eta Intxuzabal.

Trikitilari-belaunaldi oso baten eredu eta irakasle izan zen Elgeta eta, bere doai musikaletatik kanpo ere, izaera bizi eta berezia zituen eta publikoki garbi adierazten zituen bere ideia politiko ezkertiarrak. Komiki honek Elgetaren bizitza laburbilduko digu, batez ere Eibarren kokatutako istorio batean. Eta esan behar dut, liburu zoragarria dela, are gehiago eibartarrontzat.

Azken hilabeteetan irakurri ditudan liburuen artean gozagarrienetakoa izan da, zalantza barik, Sasi artean Elgeta. Izugarri gustatu zait, eta ez naiz bakarra izan, nire inguruan komikia irakurri duten guztiek goraipatu dutelako Fanok eta Izagirrek egindako lana.

Dani Fanoren marrazkiak bikainak dira, zehatzak eta detalle ezkutuz beteak, Izagirreren gidoia ere egoki-egokia iruditu zait, bizia eta zorrotza, eta historia bera ere oso erakargarria. Eibartarrondako benetako altxorra da, gainera, hau liburuau: hur-hurreko pertsonaiak aurkituko ditugu liburuan (Akilino amuategi, Toribio Etxeberria, Txapasta pilotaria, Agirre Lehendakaria...), Eibarko (eta inguruko) tokiak identifikatuko ditugu orrialdeetan aurrera egin ahala eta 1920-1950 bitarteko Eibarko gertakizun historiko nagusiak ere ezagutuko ditugu. Laburbilduz, altxor txiki bat gu guztiondako!

Eibarko ikastetxeetako gazteek irakurtzen dituzten beste liburu batzuen ordez, hauxe aukeratu beharko lukete gure herriko irakasleek DBH eta Batxilergoko ikasleentzat. Benetan diot.

Irakurleari ere lantxoa eskatzen dio komiki honek. Izan ere, egileek elipsirako hautua egin dute (ez dago testu lagungarririk, ez informazio historikorik edo data zehatzik) eta irakurlearen esku ere geratzen da askotan, liburua berrirakurriz, falta diren datuak osatzea eta Izagirrek lagatako zuriuneak betetzea, bai datu historikoak ezagutzen dituelako, bai jakinminak zirikatuta datu horien bilaketa-lana egitera animatzen gaituelako. Aitzakia polita izan da liburua berrirakurtzeko eta, bide batez, Dani Fanoren marrazkietan kukututa dauden hainbat detalle ezkutu topatzeko.

Alderdi pertsonaletik, gainera, gorago aipatu dugun moduan, proiektu honetan parte hartzeko aukera ere izan dugu, oso modu xumean bada ere, eta hori bai izan dela opari handi bat niretako. Komikia euskalkian dago idatzita eta, pertsonaia nagusiak eibartarrak izanda, testuetako hizkera orrazten laguntzeko eskatu ziguten egileek Aintzane Agirrebeñari eta bioi (Oh.: Intxuzabal baserri parean dagoen Bergaretxe baserriko alaba da Aintzane, bera ere trikitilaria; historiaren txiribuelta politak, 100 urte geroago Intxuzabal pareko trikitilari batek ipini dio berbakera Jacinto Rivasi).

Gure meritua ezereza izan da, garbi laga dezadan, Izagirreren hitzak eibartartzea besterik ez, baina oso abentura polita izan da guretako, duda barik! Izan ere, lexiko eta grafia zuzenketa txikietaz aparte, beste kontu batzuk ere aztertu behar izan ditugulako eta jolaserako aukera eman digulako: noiz erabili hika, noiz ez, zeintzuen artean... eta berorika? Eta noiz erabili Eibarko euskara, noiz gipuzkera (eta zer gipuzkera?), noiz bizkaiera "klasikoago" bat (Agirre Lehendakariaren kasuan, esate baterako)...

Tira, beharleku polita jarri zigutela Danik eta Koldok eta oso eskertuta gaudela abentura txiki honetan parte hartzeko aukera eskaini zigutelako. Eskerrik asko!

Bonum vinum et avanti popolo!

...................................

"Sasi artean Elgeta", iruzkinak, aurkezpenak eta estekak

Hemen liburuaren inguruko esteka batzuk:

"Elgeta", soinu txikiaren maisua

(Hurrengo lerroak Goiena-tik hartuta daude)

Jacinto Rivas Elgeta trikitilaria (1906-1964) da komikiko protagonista nagusia, umezurtza izanik, Intxuzabal baserrian hartu zutena. Koldo Izagirrek bazuen egina Elgeta-ri buruzko biografia (Elgeta, sasiaren sustraiak), eta hura izan zen komikiaren abiapuntua. Trikitilariaren bizitza ezagutzeak gerra aurreko eta osteko garaietara gerturatzeko aukera ematen du, Larraitz Zeberio Lekuonak nabarmendu bezala Goiena aldizkarian: “Ez zituen baserriko lanak maite, eta trikitiarekin hasi zen. Eibarren garatu zuen bere kontzientzia politikoa. Sozialista zen. Gerra eta kartzela ere ezagutu zituen, eta beti ibili zen boteretik urrun zegoen esparruetan. Akaso horregatik dago hain informazio gutxi, baina esan daiteke trikitilari belaunaldi oso baten maisu izan zela. Baserriz baserri ibili zen eskolak ematen, eta hori izan zuen bizimodu. Trikitia bera hobetu zuen, eta errepertorioa nabarmen aberastu zuen”.

Euskal Herriko Trikitixa Elkarteak proposatu zion Xabiroi aldizkariari Jacinto Rivas Elgeta-ren figura gero album bihurtuko zen sail bat martxan jartzeko. Eta horrela izan da.

Koldo Izagirrek eginda zeukan Elgeta-ri buruzko biografia Elgeta, sasiaren sustraiak izenburupean, eta abiapuntua izan da. Elgeta-ren bizitza ezagutzeak gerra aurreko eta osteko garaietara gerturatzeko aukera ere ematen du. Umezurtza zen eta Intxuzabal baserrian hartu zuten.

Ez zituen baserriko lanak maite, eta trikitiarekin hasi zen. Eibarren garatu zuen bere kontzientzia politikoa. Sozialista zen. Gerra eta kartzela ere ezagutu zituen, eta beti ibili zen boteretik urrun zegoen esparruetan. Akaso horregatik dago hain informazio gutxi, baina esan daiteke trikitilari belaunaldi oso baten maisu izan zela. Baserriz baserri ibili zen eskolak ematen, eta hori izan zuen bizimodu. Trikitia bera hobetu zuen, eta errepertorioa nabarmen aberastu zuen.