Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Eibartik / Eibarko Toponimia Mapa

Eibarko Toponimia Mapa

Eibarko toponimia mapa

2005eko martiaren 10ean aurkeztu zen Eibarko udaletxean "Eibarko Mapa". Izen hori ipini diote, baina benetan, mapa toponimikoa da. Jatorrizko helburua, edo helburu nagusia behintzat, Eibarko toponimoak jaso, lekutu, eta mapa batean aurkeztea izan da, Eibarren genuen hutsune bat betetzeko asmoz.

Eibarko hiri-toponimia jasota zegoen, baina ez zegoen udalerriaren maparik; ez zegoen hirigunetik aparteko leku-izenik batuta: errekak, mendi-tontorrak, iturriak... guzti horien izenak ez zeuden jasota, ezkutuan zeuden herritar gehienendako. Eta batuta zeudenak ere, ez zeuden araututa.

toponimia_01.jpg

Helburua, horretara, horixe: leku-izenak jaso, lekutu, arautu eta mapa batean erakutsi. Hauxe da azkenean arautu eta onartu den zerrenda, Euskaltzaindiaren oniritziarekin: Eibarko toponimoak (PDF, 150 Kb).

Lan hau 2003ko maiatzean hasi genuen Itziar Alberdik eta biok, Ego Ibarra batzordearen eskaerari jarraituz. Ia bi urteko bide horretan, Eibarko udaleko hirigintza sailak ere hartu du parte, eta horrez gain, Eibarko Club Deportiboko mendi taldeak, eta beste zenbait herritarrek (Serafin Basauri, Nerea Areta eta Antxon Narbaiza, besteak beste). Ininfor enpresa izan da lana bateratu eta mapa kaleratu duena. Lanak Jaurlaritzako Lurralde Antolamendu Sailaren dirulaguntza izan du.
 

Iturri idatziak

toponimia_02.jpg

Lana egiteko bi iturri izan ditugu: idatziak eta ahozkoak. Lehendabizi, Itziar Alberdik, iturri dokumentalak arakatu zituen, Udal Artxiboko agiri zaharretan eta beste hainbat dokumentutan zeuden leku-izen asko eta asko jaso eta datu-basea osatu zuen.

Ondoren, ahozko iturriak aztertu genituen. Baserri batzuk aukeratu, bailara bakoitzeko 5-6 inguru gutxienez, auzo guztia hartuz, eta galdezka jardun genuen. Iturriak, mendiak, basoak, zelaiak, bailarak, errekak... guztien izenak galdetu genituen.

Galdeketek hiru helburu zituzten:

  • baserritarrek darabiltzaten izenak jasotzea
  • iturri idatzietan agertzen ziren toponimoak bizirik ote zeuden jakitea
  • eta izen guzti horien kokapena zehaztea

Azken batean, iturri idatziak eta ahozkoak elkarren osagarri izan dira: ahozko iturriek esaten ziguten ea idatzizkoak benetakoak ote diren edo bizirik dauden; eta iturri idatziek esaten digute, gaur egun erabiltzen diren izenen jatorria zein den. Esate baterako, baserritarrek urdunditta edo urdendeitta esaten dutenean, zein da leku horren jatorrizko izena? Idatzizkoak esaten digu hori: "urdandegieta".

Guztira 45 baserri ingurura jo genuen, hementxe zerrenda.

Zailena Kiñarra-Otaola auzoa izan da. Eibar hegoaldean dago, eguzkiari atzea emanez, eta ainubeetan baserriak ere askoz gutxiago (eta ondorioz, lekuko gutxiago). Gainera, lehendik zeuden baserri apurrak azken urteotan hustu edo bota egin dituzte (Aixa, Arrazola, Urki, Iparragarre, Kaskarrain, Tutulu, Katalangua...), eta horko bizilagunengana jotzea zailagoa izan da. Azkenean lortu dugu batzuekin berba egitea eta hango datuak ere jaso ditugu.

Bilketa lan honen ondoren, 2000 aldaera inguruko datu-basea antolatu genuen. Guztira 500 toponimo inguru. Lanaren fase hau 2003ko ekainean hasi genuen, eta urrian amaitu.

Toponimiaren edo leku-izenen normalizazioa

Hurrengo urratsa normalizazioa izan da. Aldaera guzti horien artean, zein ipini behar dugu mapan? Nik ahozkoa jarriko nuke. Ez daukat dudarik. Ahozkoa jarri, eta alboan, jatorrizko izena, izen arautua. Nire uste, maparen helburua ez zen izena arautzea, galzorian dauden izenak jaso eta berreskuratzea baizik. Hasiera batean, behintzat, horixe zen proiektuaren helburua. Hala ere, 2003ko azaroan, mapa kaleratzeko prest zegoenean, Ego Ibarra batzordeak Euskaltzaindiari deitu zion eta toponimoen normalizaziorako lantaldea osatu zen 2003ko abenduan. 2004ko uztailera arte jardun dugu lanean.

Euskaltzaindiak Mikel Gorrotxategi (Onomastika Batzordeko Idazkaria) eta Patxi Gale (txostengilea, toponimian aditua) izendatu zituen; Eibarko udalak, berriz, ondokoak: Carmen Retenaga Ego Ibarraburuaren gidaritzapean, ikerlari biak -Itziar Alberdi, Asier Sarasua-, Antxon Narbaiza, Serafin Basauri, Nerea Areta, Inaki Zabaleta (San Andres elizako parrokoa, hagiotoponimoetarako, izan ere, udalak, instituzio legez, ezin baitu ezer esan Elizarenak diren izenetan), Begoña Azpiri Ego Ibarrako idazkaria eta Yolanda Rúiz udal artxibaria.

Izen bakoitzaren inguruan jardun eta gauzak arakatu ondoren, azkenean, Eibarko Toponimia txostena, 2004ko uztailaren 29ean iritsi zen, Eibarko hagiotoponimoen zerrendarekin batera.

Lan topografikoa

toponimia_03.jpg

Maparen zatirik garrantzitsuena leku-izenak izan arren, mendi-bideak eta errekak ere behar bezala agertu behar ziren. Eta hor hainbat oztopo izan genituen. Eibarko udaletxean ez zuten ganorazko maparik. Bai, sinestu. Eibarko udaletxean ez dakite zeintzuk diren Eibarko benetako mugak, zeintzuk diren baserri-auzoen arteko mugak, edo zeintzuk diren Eibarko mendi-bideak. Ez dut uste bakarrik gure herriko udalaren kasua izango denik.

Bueno. Hori guztiori badute. Mapak bazituzten, baina begiratu azkar batean konturatzen zara ez direla zuzenak, edo zaharkituta daudela. Bide asko ez dira agertzen, beste asko gaizki markatuta daude, bide-fantasma ugari... Horrek guztiorrek ere asko luzatu zuen lana. Mendira joan, bideak benetan non zeuden ikusi, mendizaleen laguntza jaso...

Oraindik ere, uste dut, mapan agertzen diren mendi-bide asko ez direla zehatzegiak. Norbait Kalamuara bidean galtzen baldin bada, barkamenak nire partetik.

Argitalpena

Baina dena heltzen omen da, eta urte t'erdiko atzerapenarekin izan bada ere, azkenean kalean da Eibarko mapa. Txukun geratu da. Pare bat akats txiki ikusi ditut, eta beste hamaika ere izango dira, baina uste dut polita eta erabilgarria dela. Aurkibidea izan ezik. Fondo gris horrek ez du lagatzen leku-izenak behar bezala irakurtzen. Portada ere zatar samarra da, baina horrek ez du garrantzi haundiegirik.
 


Eibarko Mapa
Ikertzaileak: Itziar Alberdi eta Asier Sarasua

Eibarko udala, Ego Ibarra Batzordea

ISBN: 8489696-39-X

Prezioa: euro bat



Prentsa jarraipena:

Gai honi buruzko aipamen eta albisteak:

 

 

Aurkezpena

Eibar, Euskalkia, Etnografia, Natura

Asier Sarasua Aranberri

(Eibar, 1969). Blogroll ibiltari bat naiz.

 

Blog honetako testu guztien lizentzia: Creative Commons by-sa.

Somerights20

 

Sarean

Asier Sarasua Aranberri Twitter

Asier Sarasua Aranberri Flickr

Asier Sarasua Aranberri Facebook

Azken erantzunak
14 iker, 2017/04/21 10:57
Sekulako pitxia. Eskerrik asko. Amatliño, 2017/04/07 09:43
aupa Juan Luis! Eskerrik asko atrebentziagatik! ... asier, 2017/03/13 09:05
Barka atrebentzia, bana badaezpada ere: baduzu ... Juan Luis Zabala, 2017/03/10 19:44
eskerrik asko Serafin! Zuri ikasittakuetatik ;) asier, 2017/02/21 09:21
Lan bikaiña. Ez haiz horraittiok geldi egotekua. ... Serafin, 2017/02/20 17:47
Eskerrik asko hiruroi, Alex, Hasier eta Iñaki! asier, 2017/02/19 20:19
Lan bikaina Asier! Zorionak!!! Eta mila esker ... Iñaki Sanz-Azkue, 2017/02/17 19:04
Eskerrik asko, Asier, ez jaok ordaintzerik. H. Etxeberria, 2017/02/17 00:15
Eskerrik asko Asier. Lan itzela eta fina. Alex Gabilondo, 2017/02/17 00:05
Monthly archive
2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017