Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / e-gorblog

e-gorren blog pertsonala (komikiak, informatika eta beste)

Komikiak, literaturzaletasunerako bide?

e-gor 2020/09/27 08:15
Komikiak, literaturzaletasunerako bide?

Irudia: Elkar aldizkaria

(Elkar argitaletxearen aldizkariko 2017ko udazkeneko zenbakian argitaratutako artikuluaren jatorrizko extended bertsioa)

Egungo gazteen irakurzaletasun faltaren inguruko kezka orokortua dago azken aldian hezitzaileen artean zein literatura munduan. Agian komikia, literatura eta pinturaren batuketa den aldetik, irakurzaletasuna pizteko bidea izan daiteke? Edonola ere, azken urteetan komikiak gero eta gehiago pasatu dira haur eta gazteentzako produktu izatetik helduentzako produktu izatera... Gai honen inguruan hausnartzeko Iratxe Retolaza eta Iban Zalduaren iritziak jaso ditugu.

Zalantzarik ez dago azken urteetan haur eta gazteei aisialdirako aukerak asko ugaritu zaizkiela, bereziki (baina ez soilik) gailu digitalei eta hauetatik eskuratzen diren eduki eta jarduerei esker: ikus-entzunezko eduki-kopuru itzela (telebista-kate mordoa, Youtube...), bideo-jokoak, komunikatzeko aplikazioak eta sare sozialak... Panorama horren aurrean, gustukoa ez badugu ere, ia logikoa eta guzti dirudi gazteen liburuak irakurtzeko joeran beherakada egotea, gero eta gehiago salatzen den bezala.

Iban Zaldua: "Gazteen irakurzaletasuna, aukera bat gehiago den neurrian, ziurrenik, literaturzaleok uste edo nahi genukeenaren azpitik dago"

Benetan hala gertatzen ote den galdetuta, Iratxe Retolazak (Donostian 1977an jaioa, literatura irakaslea EHUko Euskal Hizkuntza eta Komunikazioa sailean, kritika literarioaren alorrean lan egindakoa eta EHUren eskutik Egungo euskal komikiaren historia liburua argitaratu berri duena) uste du zehaztu beharra dagoela. “Haur eta gazteengan irakurketarekiko jarrera askotarikoa da. Gehienek irakurri egiten dute, hainbat gailutan, baina irakurketa-moldea aldatu da gailu berri horietan (azkarra, azalekoa, jauzikakoa…). Irakurketa-molde horrek ez dio literatur testuen irakurketari laguntzen, oro har literatur testuek irakurketa patxadatsuagoa eskatzen dutelako (interpretazio sinbolikoak egiteko, anbiguotasunekin jolasteko, musikalitateari bide emateko…).” Iban Zalduak (Donostian 1966an jaioa, historia irakaslea EHUn, idazlea, Euskadi Literatura Saria hiru bider irabazitakoa modalitate eta hizkuntza ezberdinetan, tartean Haur eta Gazte Literaturakoa “Azken garaipena” komikiaren gidoiarengatik) ere gazteen irakurzaletasuna “aukera bat gehiago den neurrian, ziurrenik, literaturzaleok uste edo nahi genukeenaren azpitik” dagoela uste du, nahiz eta onartzen duen berea ez dela “ikuspegi objektibo bat, oso interesduna baizik”.

Egoera honen aurrean, komikia izan daiteke literaturzaletasuna bultzatzeko bideetako bat. Izan ere, adin batetik aurrera dugunotako asko horien bidez zaletu ginen liburuak irakurtzera. Iratxeren kasuan ere hala izan zen: “haurtzaroan zein gaztaroan komikiak irakurtzeko ohitura handia nuen, eta nire kasuan, batik bat haurtzaroan, liburu-formatuko lanak osorik irakurtzeko denbora pertsonal hori hartzen ikasteko funtsezkoak izan ziren; nolabait, bakarkako irakurketa horretan urratsak egiteko garrantzitsua izan zen, kontzentrazio-ariketa horiek egiten trebatzeko; gainerakoetan ere lagunduko zuen (narrazio-tekniketan eta testuartekotasunean), baina, batik bat gogoan dut bakarkako espazio hori eraikitzeko funtsezko izan zirela: egunero-egunero, irakurketari tarte hori eskaintzeko, haurra nintzela”.

Iratxe Retolaza: "Haurtzaroan zein gaztaroan komikiak irakurtzeko ohitura handia nuen, eta nire kasuan, batik bat haurtzaroan, liburu-formatuko lanak osorik irakurtzeko denbora pertsonal hori hartzen ikasteko funtsezkoak izan ziren"

Ibanek diosku bere kasuan ere eragin zutela komikiek: “nire kasuan oso lotuta daukat, eta gainera ez diot komikia kontsumitzeari utzi, nahiz eta liburuzale bihurtu; baina, esan bezala, ez zegoen hainbeste alternatibarik, kirola gustatzen ez bazitzaizun behintzat; gaur egun askoz ere alternatiba gehiago dago, ez dakit irakurzale egingo nintzen testuinguru garaikidean”. Baina ez dago hain ziur bere kasua estrapolagarria denik. “Ezagutzen dut jendea txikitan komikizalea zena oso, eta ez zuena inolako interesik garatu liburuekiko, eta are komikiak irakurtzeari utzi ziona gero. Gure alabek komikiekiko esposizio bera izan dute (nahiko handia), eta bat oso komikizalea bihurtu da eta bestea ez. Baina komikizalea ez denak liburu gehiago irakurtzen du komikizale denak baino.”

Alabaina, Iratxe Retolazak uste du kasu batzuetan gaur egungo testuinguruan komikiak lagun lezakeela literatura-irakurle berriak sortzen, hainbat arrazoirengatik: “Lehenik, komiki-liburuak edo albumak irakurtzeak balio du liburu-formatuan irakurtzen ohitzeko, gaur egun bestelako euskarriak eskura izanda, garrantzitsua da liburu-formatuarekin lotura afektibo eta efektibo hori sortzea. Bigarrenik, komikien narrazio-tekniketan trebatzea narrazio literarioetan trebatzeko urrats ona da (narratzaile-motak, ahots narratiboak…). Sarritan oso egitura narratibo garatuak eta konplexuak irudikatzen dira komikietan (denbora-jauziak, ikuspuntu-aldaketak, narrazio-maila ugari...), eta beraz, arkitektura narratiboetan trebatzeko bide ona dira. Hirugarrenik, komiki askotan testuartekotasunarekin egiten da jolas (beste komiki batzuei egiten zaie erreferentzia –testuala edo irudizkoa–, eta irakurketa-kate hori segitzea garrantzitsua da komikiaren mamira heltzeko); bestalde, beste diziplina batzuekin harremanetan garatu ohi dira komiki asko (izan zinemara eraman direlako, izan bideo-joko bihurtu direlako…), eta beraz, diziplinartekotasunean eta transmedialtasunean lehen urratsak emateko bide egokia dira. Azkenik, komikiaren tematikak eta motiboak askotan literatur erreferentziei, literatur tradizioei edo mito literarioei egiten diete erreferentzia, eta hortaz, izan bada lotura tematiko eta erreferentziazkoa literatur testu edo joera batzuekin.”

Iratxe Retolaza: "Lehen komikiak kioskoetan eskura zeuden, eta gurasoak prentsa erostera joaten zirenean (gaur egun ere galtzear den ohitura), haur edo gaztetxoei komiki-albuma edo aldizkaria erosten zitzaien"

Hori horrela izanik ere, haur eta gazteei zuzendutako komikiaren egoerak okerrera egin du hamarkada batzuetatik hona. 50etik 80rako hamarkadetan komikien helburu-publikoa haur eta gazteak ziren, komikiak nonahikoak eta erraz eskuratzekoak ziren, edozein kioskotan aurkitzen ziren, komiki-aldizkaria formatu ohikoa zen... 90eko hamarkadako komikien krisiaren ondotik, AEBtako superheroien komikiak publiko helduari zuzentzen joan dira gero eta gehiago, Espainiako komikiak ere nobela grafikoa deituriko formaturantz eboluzionatu du, komiki-aldizkariak desagertzen joan dira... Salmenta puntuei dagokionez, normalean hiri handietan soilik egoten diren komiki-dendetan eta liburu-denda handietan eros daitezke, haur eta gazteak joateko ohitura edo aukera handirik ez duten tokiak. Salbuespenak Frantzia (non haur, gazte zein helduentzako komiki asko egiten jarraitzen den eta oso eskuragarri dauden) eta manga japoniarra (haurrei zuzendutako komiki asko kaleratzen jarraitzen duena) lirateke.

Dena kontuan hartuta, komikien eragina adin txikikoetan askoz txikiagoa da egun “aldizkari merkeenak, astekariak edo hilabetekariak desagertu edo asko murriztu diren neurrian, hori baitzen gure sarbidea komikiaren mundura”, Ibanek konfirmatzen duenez. “Beste alternatiba batzuk daude, albumetan. Posible da, baina ez dago horren eskuragarri, gurasoen aldetiko lan gehiago eskatzen du”. Hala uste du Iratxek ere: “Egia da haur eta gazteen artean ez dela sumatzen komiki-zaletasun askorik; lehen komikiak kioskoetan eskura zeuden, eta gurasoak prentsa erostera joaten zirenean (gaur egun ere galtzear den ohitura), haur edo gaztetxoei komiki-albuma edo aldizkaria erosten zitzaien. Garai batean kultura horri lotuta ere bazegoen haur eta gazteen zaletasuna”.

Iratxe Retolaza: "Kontuan harturik eskaintza askotarikoa dela (tematikatan zein estetikatan), komikiak eskolan presentzia izateko baldintza hobeak daude gaur egun"

Argitaletxeek eta hezkuntza-erakundeek haur eta gazteen esparruan ipuin eta liburu ilustratuen aldeko apustua egiten dute gaur egun. Baina agian komikia ere gehiago bultzatu beharko litzateke, literaturzaletasuna bultzatzeko bide gisa? Iratxek uste du “kontuan harturik eskaintza askotarikoa dela (tematikatan zein estetikatan), komikiak eskolan presentzia izateko baldintza hobeak” daudela gaur egun. “Are gehiago komikia ere ikus-entzunezko kulturan trebatzeko formatua dela jakinda. Baina komikiek eskolara jauzi egiteko modu egituratuan, lehenik irakaskuntza-materialak edo irakaskuntza-gidak sortu behar dira, irakasleei ere komikiez jarduteko tresnak emateko”.

Euskarazko haur eta gazteentzako komikigintzari dagokionean, ezin da esan proportzionalki eta konparatiboki egoera hain txarrean gaudenik. Frantsesarekin konparatuta ia edonor ateratzen da galtzen, baina gaztelaniari begiratzen badiogu, hobeto gaudela esan daiteke, azken hamabost urteetan ezagutzen joan garen egitasmo berriei esker. Iratxe Retolazak azpimarratzen duenez, “haurrei zuzenduriko egitasmo gehienetan komikiak badu lekurik (esaterako, Irria aldizkaria)”. Sauré argitaletxeak euskaraz haurrentzako komiki ugari atera zituen iraun zuen urteetan. Ikastolen Elkarteak duela hamar urtetik hona ateratzen duen gaztetxoentzako Xabiroi aldizkariak (urtean lau zenbaki eta album bat ateratzen dituena) lan aipagarria egiten du. Eta duela bi urte Harriet argitaletxea sortu zen, haur eta gazteentzako esparruan asko argitaratzen ari dena.

Iban Zaldua: "Mainstream gehiago, pop kultura gehiago beharko genuke. Itzulpen gehiago beharko genituzke euskaraz, superheroien komikienak adibidez."

Iban Zalduak ohartarazi nahi du, hala ere, “gurean proportzioak kontsolamendua ekar” dezakeela. Eta bere ustez, “arazoa ez da proportzioa, zenbaki absolutuak baizik, eta hor gu ere oso gaizki gaude”. Kantitateaz harago, genero batzuen falta ere sumatzen du Ibanek: “nire irudikoz, [euskarazko komikiak] arty-egiak dira batzuetan, multzo bezala kontsideratuta. Mainstream gehiago, pop kultura gehiago beharko genuke. Itzulpen gehiago beharko genituzke euskaraz, superheroien komikienak adibidez. Baina Stephen King ez badago itzulita, nola egongo dira itzulita X-Taldearen ibilaldiak?”.

Kioskoenak eta beste kontu batzuk ez dute bueltarik izango, baina argitaletxeek adin-esparru horretarako komikien (berrien zein itzulpenen) aldeko apustua eginez gero, hezkuntza-erakundeek komikiak landu eta baliatuz gero eta erakunde publikoek horrelako ekimenak bultzatuz gero, agian lor liteke komikien bidez gure haur eta gazteak irakurzaleago egitea. Ea bada.

Buyan, app-ean ere bai

e-gor 2020/09/26 08:30
Paperezko komikiak ahalbidetzen duenaz haragoko efektuekin: animazioak, efektu bisualak...
Buyan, app-ean ere bai

Irudia: Aritz Trueba / Josu Igoa

Iazko urteko nobedade interesgarrienetako bat Buyan – Heriotzaren uhartea komikia izan zen, Martin eta Xabier Etxeberria anaiek eta Aritz Truebak egindakoa. AEBtan eta Frantzian atera zen, eta baita euskaraz ere, autoedizioan. Bada, orain telefono mugikorrentzako aplikazio edo app formatuan atera dute, Android zein iOS sistementzat, Josu Igoa taldeko laugarren kidearen eskutik. Paperezkoak uzten ez duen hainbat gauza ditu: mapa interaktiboa (behean), aurkibidea, hizkuntza-aldaketa, efektuak (arretaz begiratu artikulua ilustratzen duen irudiaren 3D efektuan), gailuaren sentsoreen bidezko animazioak, glosarioa... Komikiak gozatzeko beste modu bat, etorkizuneko modua, beharbada.

Buyan app - Mapa interaktiboa

2020ko komiki didaktiko-dibulgaziozko-aldarrikatzaileak

e-gor 2020/09/19 15:33
Etxeko eta zainketa lanetan aritzen diren Nikaraguako emakumeak, auzo autogestionatuak, matematika eta informatika, abortatzeagatik kartzelatutako El Salvadorko emakumeak, enplegu publikoko behin-behinekotasuna...
2020ko komiki didaktiko-dibulgaziozko-aldarrikatzaileak

Irudia: Amaia Ballesteros / Susanna Martin / Han-Mi Kim / Higinia Garay / Irati Merino "Iratink"

Urtearen erdia baino dezente gehiago pasatuta, eta blogean 2020ko euskarazko komikien berri ematen oraindik hasi gabe... Izan ere, urte zoroa daramat: guztion pandemia kontuez gain, lanean lepo nabil Aditu.eus transkribatzailearekin (garatzen lehenengo, aurkezten gero, hobetzen ondoren...), proiektu pertsonalen bat, beste kontu batzuk... Tira, bada, ekin diezaiogun! Eta hasteko, urtearen lehen erdian atera diren 5 komiki didaktiko-dibulgaziozko aldarrikatzaileren berri emango dizuegu.

Irabazi asmorik gabeko elkarteek euren mezua zabaltzeko komikia gero eta gehiago darabilten erakusgarri, horrelako hiru lan berri atera dira aurten. Susanna Martinek Oxfam Intermon elkartearen enkarguz egin du Samaldan, eta Bizkaian etxeko eta zainketa lanetan aritzen diren Nikaraguako emakumeen errealitate gogorra kontatzen du. Kanpoaldean REAS Euskadi elkarteak atera du, Al Borde Films-en gidoiarekin eta Amaia Ballesterosen irudiekin, eta sistema kapitalistari aurre eginez beste ekoizpen- eta kontsumo-modu batzuk praktikatzen dituzten auzo autogestionatuei buruzkoa da. Eta Manu Robles-Arangiz Fundazioak Hari batetik zintzilik: enplegu publikoaren kronika komikia argitaratu du, enplegu publikoaren behin-behinekotasunari buruzkoa, Ivan Batty-ren gidoiarekin eta Irati Merino Iratink-en marrazkiekin. Hiruak euskaraz eta gaztelaniaz atera dira, eta beraien webguneetatik doan deskargatu daitezke (hemen Samaldan, hemen Kanpoaldean eta hemen Hari batetik zintzilik).

Sauré argitaletxeak ere dibulgaziozko komiki bat dakarkigu. Sauré zen duela urte batzuk euskarazko komiki gehien egiten zituen argitaletxea, bereziki helburu eta gai hezitzaileekin, 2014 inguruan bat-batean desagertu zen arte. Orain ere bat-batean berragertu da, linea bereko komiki batekin: 2018an Frantzian atera zen Nesim Fintz eta Han-Mi Kim egileen Matematikako eta informatikako aparteko istorioak komikian. Izenburuak dioen bezala, komikia baliatuz ezagutarazi nahi dizkie gazteei matematika eta informatikaren historian izan diren aurkikuntza nagusiak eta pertsona garrantzitsuenen bizitzak.

Azkenik, Astiberrik eta Mundubat elkarteak ateratako Emakume guztiok komikian abortatzeagatik kartzelatutako El Salvadorreko emakumeen istorioak kontatzen dira. Herrialde hartan abortuak bi eta zortzi urteko kartzela dakar, haurdunaldia eteteko arrazoiak edozein izanik ere: abortu terapeutikoa, nahigabeko abortua... Baina areago, abortua leporatutako emakumeei hilketa larriagatiko epaia eta 30 eta 40 urte bitarteko kartzela ezartzen diete... Elizabeth Casillas eta Higinia Garay hortik pasatutako lau emakumeren istorioen bidez azaltzen saiatuko dira legedia horren izugarrikeria.

2019ko Xabiroiak

Igor Leturia 2020/06/06 11:34
52, 53 eta 54 zenbakien edukiak
2019ko Xabiroiak

Irudia: Xabiroi

2019ko komikien berri ematen bukatzeko, ezin ahaztuta utzi euskal komiki munduko azken urteotako argitalpenik garrantzitsuena, egungo loraldiaren errudun nagusietakoa: Xabiroi, alegia. Ikastolen Elkartearen komiki-aldizkariaren 2019ko lau zenbakietatik hiruren berri eman gabe nuen! Barkaezina... Baina berandu bada ere, horien konstantzia geratzea nahi dut blogean, euskarazko komiki (ia) guztiek ohi duten legez.

Guztietan aurkituko ditugu ohiko atalak: nik egiten ditudan albisteak, Aritz Irigoienen Xabiroienea, Manu Ortegaren Haizea, Exprairen Pertza ustelaren gogoeta antzuak eta Asiskoren Horkonpost! zintak eta Sanviren Auzomorro eta Zaldieroaren Arranotxu 2 orriko istorioak. Asiskoren gidoia eta Joseba Larratxeren irudiak dituen Basolatik berri onik ez seriearen beste 6na orri datoz 52 eta 54 zenbakietan. Koldo Izagirreren gidoia, Dani Fanoren irudiak eta Garluken koloreak dituen Sasi artean Elgeta sail berria dator 52 eta 53 zenbakietan, Jazinto Rivas Elgeta trikitilariaren bizitzari buruzkoa. Eta Unai Iturriagaren gidoia eta Sanviren irudiak dituen Haur besoetakoaren beste 6na orri 53 eta 54 zenbakietan.

Horiez gain, ekaineko zenbakiak, 52ak hain zuzen, ohiko sailetatik aparteko beste eduki hauek zekartzan:

Urrikoak, 53ak, beste hauek:

Eta, bukatzeko, 54 zenbakiak, abenduan ateratakoak, eduki hauek zituen:

Beti bezala, ikaragarri eder eta interesgarriak guztiak, euskal komikigileen lanaren erakusgarri bikaina. Horrela jarrai dezala urte askoan!

Komikiak egiten ikasteko komikia

e-gor 2020/05/19 17:34
Jess Smart Smiley-ren "Egin zeure komikiak!"
Komikiak egiten ikasteko komikia

Irudia: Jess Smart Smiley

Eta 2019ko komikiekin bukatzeko, Ibaizabal argitaletxeak ateratako Egin zeure komikiak! aipatu behar dugu. Jess Smart Smileyren liburu hau komikiak nola egin irakasten duen liburua da, baina komiki bidez, hau da, pertsonaia batzuk, marrazkiak eta bunbuiloak dituen istorio baten bidez. Komikiak egiten ikasi nahi baduzu, edo gustatzen ote zaizun probatu, edo besterik gabe komikigintzako teknikei buruz gehiago jakin, hona bide aproposa!

Superpatata gehiago!

e-gor 2020/05/17 10:35
Haurrentzako komiki honen bederatzigarren zenbakia ere atera zen iazko urtearen amaieran
Superpatata gehiago!

Irudia: Artur Laperla

Urte hasiera honetan lanez lepo egon naiz (laneko kontuak) eta bloga ia-ia abandonatuta izan dut hilabetetan. Berriz helduko diot euskarazko komikigintzaren zabalkundearen gaiari, eta lehenbizi 2019 urte emankorreko iragarri gabeko komikien berri ematen hasiko naiz, gero 2020koei heltzeko.

Ekainean genionez, Artur Laperlaren Superpatata komikiaren zortzi zenbaki euskaraz ateratzekoa zen Bang Ediciones urte amaiera baino lehenago. Bada, denak erosi bazenituen (urrian atera zen zortzigarrena), konturatuko zinen azken honek istorioa amaitu gabe uzten zuela (izan ere, Augusta Handimandiren gutizia arriskutsuak – 1. zatia zuen izenburua). Nola egin daiteke hori, irakurlea suspensean uztea hurrengo urtera bitartean? Bada, konturatu ziren egindako akatsaz, antza, eta bederatzigarrena ere atera zuten abenduan, Augusta Handimandiren abentura hura amaitzen duena. Eskerrak! Orain irakurri eta lasai lo egin ahal izango duzu, azkenean!

Palestinako errealitatea ezagutzeko komiki-tailerra gaztetxoentzat Axpirekin

e-gor 2020/02/03 21:02
UNRWA Euskadik antolatutako tailer hau Intxaurrondo Kultur Etxean egingo da hil honen 6, 13 eta 20an arratsaldez
Palestinako errealitatea ezagutzeko komiki-tailerra gaztetxoentzat Axpirekin

Irudia: Axpi

Ekialde Hurbileko Palestinar Iheslariei Laguntzeko Nazio Batuen Agentziaren euskal adarrak, UNRWA Euskadik, Palestinako errealitatea ezagutarazten laguntzeko komiki tailerra antolatu du Intxaurrondo Kultur Etxean. Ainara Azpiazu Axpi komikigileak emango duen tailer hau 11 urtetik gorako haur eta gaztetxoei zuzenduta dago. Otsailaren 6, 13 eta 20an izango da, 17:00etatik aurrera. Euskaraz izango da eta dohainik, baina aurrez izena eman behar da. Ekimen bikaina, Palestinarren egoera larria, komikiak eta haurrak uztartzea. Animatu eta eman izena!

Asterixen abentura klasikoen berrargitaratze gehiago

e-gor 2020/01/05 18:09
"Asterix Helvetian" eta "Jainkoen egoitza" atera ziren 2018aren hondarrean
Asterixen abentura klasikoen berrargitaratze gehiago

Irudia: Albert Uderzo

Aurreko batean Jean-Yves Ferri gidoilariak eta Didier Conrad marrazkilariak egindako Vertzingetorixen alaba izenburudun Asterixen istorio berriaren kontu eman bagenizuen, oraingoan René Goscinny eta Albert Uderzoren jatorrizko istorioen beste berrargitaratze baten berri dakarkizuegu. Duela hamar bat urtetik hona istorio klasikoen pare bat album berrargitaratzen ditu urtean Salvat/Bruñok, eta 2018aren amaieran Asterix Helvetian eta Jainkoen egoitza atera ziren. Maddalen Arzallusek jarri ditu euskaraz bi komiki bikain hauek, beraz gozatu!

Yurre Ugarte eta Joseba Larratxe: "Komikiaren medioak eskaintzen dituen aukera ezberdinez baliatu eta gozatu dugu, askatasunez"

Kike Infame 2019/12/19 19:56
"Joana Maiz" komikiaren egileei Kike Infame adituak egindako elkarrizketa
Yurre Ugarte eta Joseba Larratxe: "Komikiaren medioak eskaintzen dituen aukera ezberdinez baliatu eta gozatu dugu, askatasunez"

Irudia: Joseba Larratxe

Urte oparoa izan da euskal komikigintzan, kalitateari zein kantitateari dagokionez. Eta argitaratu diren komiki on ugari horien artean Joana Maiz dugu nabarmenetako bat, zalantzarik gabe. Zaleon artean ahoz aho dabil, hitz onekin beti, eta salmentetan ere ongi dabil, antza, euskarazko lehen edizioa agortzear omen baita. Gaztelaniaz ere atera duenez Harriet argitaletxeak, Kike Infame komiki-dibulgatzaileak elkarrizketa egin die egileei espainiar estatuko komiki-dendek argitaratzen duten Zona Comic aldizkarian iruzkin bat idazteko. Euskarazko elkarrizketa osorik nonbait publikatu nahi eta, ulertu ezin ditugun arrazoiengatik, blog xume honetan egiteari egoki iritzi dio... Honela estreinatzen dugu Kike Infame kolaboratzaile berria, Joana Maiz komikiaren idazle Yurre Ugarte eta marrazkigile Joseba Larratxeri egindako elkarrizketa interesgarri honekin. Eskerrik asko Kike, eta on egin irakurleei!

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------

- Zer da Joana Maiz?

- Yurre Ugarte: Emakume profesional eta urbano batek castingean baztertutako atsoa, desjabetua izatekotan dena, berreskuratzen duenean sortzen den erresistentziazko istorioa, non bata bestearen ifrentzu bihurtuko den.

Yurre Ugarte: "Marrazkilariak istorioa bere egitea funtsezkoa da, hitzek eta irudiek unibertso bakarra, eraginkorra, osatzeko"

- Nola izan zen lan honen jaiotza?

- Joseba Larratxe: Aspalditik dator Yurre eta bion lan harremana. Yurrek zientzia-fikziozko komiki bat egiteko ideia zuen eta marrazkilari bila nirekin harremanetan jarri zen. Proiektua garatzen hasi ginen baina ez genuen argitaletxeekin tratu onik lortzen. 200 orrialde inguruko istorioa izango zen, eta koloretan gainera. Zaila zen horrelako komiki bat finantzatzeko dirua lortzea. Editorea den lagun batek proposatu zigun komiki “egingarriago” bat planteatzea, hau da, motzagoa, gaur egun girotua eta zuri-beltzean. Horrela hasi ginen Joana Maiz garatzen. Dena den, esan beharra dago Eusko Jaurlaritzaren beka lortu arte ez ginela komiki definitiboa egiten hasi. Yurre eta biok gidoilari eta marrazkilari profesionalak izanda, oso zaila egiten zitzaigun komiki hau denbora librean egiten joatea. Bekarekin gure agendetan sartu genuen proiektua eta horrela gauzatu ahal izan dugu komikia.

Baztertutako zientzia fikziozko komikiaren orri bat
Baztertutako zientzia fikziozko komikiaren orri bat

- Nolakoa izan da zuon bion arteko elkarlana?

- Yurre: Irekia eta gure lan erritmoei egokitua. Proiektua aurrera eramateko ezinbestekoa izan da gure arteko konfiantza fase guztietan. Argumentua, pertsonaiak eta bilbeak idatzi nituelarik, atalka egin dugu lan. Atal bat idatzi, marraztu, bildu, eta hurrengora. Nik bere iradokizunak onartuz, eta berak nireak. Komikirako gidoi bat idazteak suposatzen du batez ere marrazkien bitartez iritsiko zaiola irakurleari nik idatzitakoa, hortaz, marrazkilariak istorioa bere egitea funtsezkoa da, hitzek eta irudiek unibertso bakarra, eraginkorra, osatzeko.

Joana Maiz komikiko orri bat
Joana Maiz komikiko orri bat

- Joseba: Komikia etapaka marrazteak ahalbidetu du lehenengo kapitulua bukatua ikustean beste kapituluetarako ekarpen berriak egitea. Zirriborroen gainean egiten genituen brainstorming-ak izan dira lanaren parte emankorrena niretzako. Lokalizazio bila egin ditugun irteerekin eta pertsonaiak diseinatzerakoan aukeratzen genituen ereduekin ere (aktoreak, modeloak, lagunak...) oso ondo pasa dugu.

Joana Maiz komikiko pertsonaien diseinuaren zirriborro bat

Joana Maiz komikiko pertsonaien diseinuaren beste zirriborro bat

Joana Maiz komikiko pertsonaien diseinuaren beste zirriborro bat
Joana Maiz komikiko pertsonaien diseinuaren zirriborroak

- Badirudi liburuak ez duela soilik komikitik edaten, Amama edo Handia bezalako filmak buru dituen euskal zinemagintza berriarekin ahaidetua ematen du, non lurrarekiko harremanaz modu garaikide batean hitz egiten den.

- Yurre: Hori asko interesatzen zaidan gaia da; zer gertatu zaion lurrari, bertan eta bertatik bizi zirenei, gaur egun kasik lur sail librerik geratzen ez zaigun honetan, denok urbanita ultradigital peto-petoak garen honetan. Galdera asko pizten dizkidan gaia: identitateaz, egungo bizimoduaz, lurraz, etorkizunaz. Izan ere, 2002 urtean argazki batzuk egin nituen Irunen erakusketa artistiko kolektibo baterako; horietako argazki batean ageri zen atso zahar bat hirian kokatua zegoen azken baratzeetako baten erdian. Andre zahar horretan oinarritu naiz komikiaren atso zaharra (Lauren pertsonaia) eraikitzeko. Pudovkinen Ama filma zetorkidan gogora. Beraz, ez ditut zuk aipatu erreferente zinematografiko horiek gogoan izan, baina uste dut oso egungo gaia dela, eta obra askotan ikusi dela eta ikusten jarraituko dugula.

Joana Maiz komikian Lauren pertsonaia sortzeko inspirazio izan zen argazkia
Joana Maiz komikian Lauren pertsonaia sortzeko inspirazio izan zen argazkia

- Zure kasuan, Yurre, ikus-entzunezkoen mundutik zatoz. Nola egokitu zara komikiaren medioari?

- Yurre: Beti izan naiz komikizale, gazte-gaztetatik. Baita literaturazale eta zinemazale ere. Niretzat, hirurak lotuta doaz. Ikus-entzunezkoen gidoigintzan aritzen naizenez, banekien noizbait egingo nuela komikirako urratsa, alegia, nire istorio batek komiki forma hartuko zuela. Joseba eta biok elkartu ginen nik komikirako zientzia fikziozko saga baten proiektua neukalako (eta daukat), eta horixe izan zen egin nahi genuen lehenengo proiektua. Horretan murgilduta ginela sortu zitzaidan, Sauré argitaletxearen enkarguz, beste komiki bat idazteko aukera, eta Katu hegoduna/La gata alada izenburuarekin argitaratu zen 2013 urtean, 25 orrialdeko istorio bat, zorionez azkenean Josebak marraztu zuena.

Katu hegoduna komikiaren bineta bat
Katu hegoduna komikiaren bineta bat

Orduan ez zitzaidan batere arrotz egin medioa, eta naturalki egokitu nintzaion. Joana Maiz-en idazketa prozesua ezberdina izan da, atalka joan garelako. Oraingoan erronka izan da pertsonaia ezberdinak ikuspuntu ezberdinetatik islatzea, eta komikiak eskaintzen dituen baliabideei zukua ateratzea.

- Zure kasuan, Joseba, denbora luzea daramazu komikigintzan, baina hau da zure proiekturik luzeena eta anbiziotsuena. Nola egin diozu aurre erronkari?

Joseba Larratxe: "Euskal Herriko sortzaileak ere [...] komikiaren potentzialaz jabetu dira eta hasi dira beraien istorioak kontatzeko medio hau aukeratzen"

- Joseba: Bekak denbora muga bat jartzen zigun komikia egiteko: urtebete, beste urte erdiko luzapena eskatzeko aukerarekin. Yurrek planteatzen zuen istorioa kontuan izanda, garbi neukan lana erraztu behar nuela nola hala. Horregatik marraztu dut bikolorean komikia, kolore guztiekin ezingo nituelako 112 orrialde hauek marraztu eman ziguten denbora tartean. Hala ere, ez dut uste kolore muga honek kalte egin dionik kontatu nahi genuen istorioari. Are gehiago, narrazio tresna modura erabiltzen saiatu naiz. Bigarren tinta aukeratzerakoan, kontuan izan dut komikian garrantzia handia duten bi faktore: Natura (berdea) + ura (urdina) = turkesa kolorea. Adibidez, flashback-ak bereizteko erabili ditut koloreak; oraina bi tintetan eta iragana tinta beltzean soilik. Naturaren eta asfaltoaren arteko borroka azpimarratzeko ere erabili dut kolorea. Adibidez, Laurenen etxeari “oasi” izaera eman nahi nion, trenbide, errepide eta aparkalekuz inguratutako berdegunea. Ezlekuz inguratutako lekua.

Lanak errazteko beste modu bat asko erabiliko genituen eszenatokien 3D modeloak egitea izan da. Honek balio izan dit eszenak errazago planifikatzeko eta baita fondoen eredu modura erabiltzeko. Dena den, bekak eman zigun urte eta erdia azken egunera arte erabili behar izan dugu komikia bukatzeko.

Joana Maiz komikiko eszena baten sortze prozesua
Joana Maiz komikiko eszena baten sortze prozesua

- Ematen du medioaren aukerekin jolasten eta esperimentatzen gozatzen duzuela; hala, adibidez, pertsonaiak animali bihurtzen dituzue, edo narrazio klasikoarekin hausten duzue ikuspuntu ezberdinak sartzeko, dokumental bat bailitzan, eta denborekin jolasten duzue obra inguratzen duen misterio handiaren aurkikuntzan irakurleari laguntzeko.

- Joseba: Hori izan da hain zuzen ere komiki hau egitearen helburua: guk aukeratzea zein tresna narratibo erabili nahi genituen. Normalean, enkarguz egindako komikietan, formatu, luzera eta gidoi jakin batekin lan egin behar izaten dugu. Proiektu honekin irakurtzea gustatuko litzaigukeen komiki bat egin nahi genuen. Ahal genuen neurrian, komikia osatzen duten faktore guztiak kontrolatu nahi genituen. Eta ez tresna narratiboak bakarrik: objektuaren estetika ere zehaztu nahi genuen. Izan ere, esango nuke hori dela “eleberri grafiko”-en formatuarekin bilatzen dena: beste formatu batzuetan ez daukazun askatasunarekin esperimentatzea, jolastea eta artefaktu narratibo itxi bat sortzea, bere baitan funtzionatuko duena.

Suposatzen dut komikilari askoren helburua dela horrelako komiki bat egin ahal izatea. Nik aspalditik nuen helburu bat zen. Eta izarrak lerrokatu dira. Alde batetik, Eusko Jaurlaritzaren bekak ahalbidetu du proiektu honi behar zuen denbora eskaini ahal izatea, eta bestetik Yurrek tartea utzi dit irudien narratibarekin istorioari ekarpenak egiteko eta esperimentatzeko.

Azkenean, komiki aberats bat atera zaigula esango nuke. Eta gakoetariko bat izan da gidoiak eskaintzen zituen baliabide narratiboak modu estetiko batean adieraztea (flashback-ak zuri-beltzean jartzea, adibidez) eta alderantziz, gidoiaren baliabide estetikoak modu narratiboan erabiltzea (Polaroid-en pareta pertsonaien deskripzioak egiteko erabiltzea).

Joana Maiz komikiko beste orri bat
Joana Maiz komikiko beste orri bat

- Yurre: Kike, pozten naiz diozunaz, eta eskertzen dizut hori guztia hauteman eta baloratu izanaz, gure aldetik halaxe izan da eta: komikiaren medioak eskaintzen dituen aukera ezberdinez baliatu eta gozatzea, askatasunez.

- Euskal komikiak hazten jarraitzen du, Xabiroiren (Dani Fano buru), Txalapartaren edo zuek liburua argitaratu duzuen Harriet Argitaletxearen lanari esker.

- Joseba: Bai! Dirudienez 2019a euskal komikigintzan inoiz izan dugun urte oparoena da. Eta argi dago Xabiroi aldizkariaren lan konstantea izan dela hori lortzeko funtsezko faktore bat. Marrazkilariontzako erreferente bat izan da, profesionalizaziorako bide bat. Baina horretaz gain, komikilarien artean sare bat osatzeko balio izan du. Elkar ezagutu eta harremanak sendotzeko ezinbesteko lana egin du Danik.

Yurre Ugarte: "Asko interesatzen zaidan gaia da zer gertatu zaion lurrari, bertan eta bertatik bizi zirenei, gaur egun kasik lur sail librerik geratzen ez zaigun honetan, denok urbanita ultradigital peto-petoak garen honetan"

Eusko Jaurlaritzaren dirulaguntzek ere lagundu dute blokeatuta zeuden proiektu asko kaxoitik atera eta plazaratzen. Dike bat puskatzea bezala izan da. Ideia eta proiektu asko zeuden, baina ez zuten finantzaziorik topatzen. Esan beharra dago Harriet Argitaletxeko Gregoriok lan handia egin duela beka hauen sorkuntza bultzatzen. Txalapartak ere garai berrietara moldatzeko ahalmena duela erakutsi du komikiekin egin duen apustuarekin.

Esango nuke Euskal Herriko komikigintzaren loraldi honetan tendentzia internazionalek ere izan dutela eragina. Badira 10-15 urte gutxienez komikigintzak lehen lerroko arte estatusa aldarrikatzen daramala. Mundu mailan, komikigintza asko dibertsifikatu da eta irakurle mota berriak azaldu dira. Euskal Herriko sortzaileak ere (agian beste toki batzuetan baino beranduxeago) komikiaren potentzialaz jabetu dira eta hasi dira beraien istorioak kontatzeko medio hau aukeratzen.

- Joana Maiz-ek euskarazko eleberri grafikoan arraila berri bat irekitzen du, Maite Gurrutxagaren Habiak-ek, Mattinen Zarrakamalda-k, Dani Fanoren Miguel Mármolen hamaika eta bat jaiotzak-ek edo Belatzen Gerezi garaiak-ek markatutako ildoari jarraiki.

- Joseba: Habiak, Zarrakamalda, Miguel Mármol, Gerezi garaia… Komiki hauek aurrera ateratzeko egileek sakrifizio handiak egin behar izan dituzte. Pasio proiektuak dira denak. Joana Maiz-ekin ere gauza bera gertatu zaigu: dirulaguntzak lan baldintza duinak izatea ahalbidetu du, baina deabruzko urte eta erdia izan da. Erlojuaren aurkako karrera bat. Baina lehen esan bezala, “eleberri grafiko” bat egitea izan da nire helburua urte luzez.

Joseba Larratxe: "Tamalez, komikiei buruzko aurreiritzi asko dituzte euskaldunek oraindik"

Orain irakurleen txanda da. Tamalez, komikiei buruzko aurreiritzi asko dituzte euskaldunek oraindik. Uste dut muga horiek gainditzeko egileon betebeharra kalitatezko komikiak egitea dela, baina irakurleek ere burua ireki behar dute eta gauza berriak probatzera ausartu. Eta borroka honetan medioak eta kritika gure aliatuak izan behar dira. Haietako askok oraindikan aurreiritzi asko dituzte gainditzeko. Ezjakintasun handia dago medio generalistetan.

- Gaztelaniarako itzulpenak mezua publiko zabalago bati iristea ahalbidetzen du. Nolako harrera izaten ari da?

- Yurre: Oraingoz harrera oso ona izaten ari da, Madriletik ere etorri zaizkigu iritzi oso positiboak. Gaztelaniazko merkatua askoz zabalagoa da euskarazkoa baino, eta argitaletxeak promozio plan berezia egin beharko du gure komikia estatu espainoleko bazter guztietara helarazteko, bestela ez baita iritsiko! Euskarazko edizioa agortzear den honetan, mereziko luke, asko poztuko nintzateke gaztelaniazko banaketak eta promozioak arrakasta izango balu, azken finean kontatu dugun istorioa Bilbon kokatuta badago ere, unibertsala baita.

- Proiektuak?

- Yurre: Idazten ari naizen narrazio-bilduma liburua bukatu. Joana Maiz-en gidoi zinematografikoa idatzi, beste nobela grafiko bat idazten hasi.

- Joseba: Orain Asisko Urmenetaren gidoiarekin Xabiroi aldizkarirako marrazten nabilen Basolatik berri onik ez saila bukatu behar dut. Bi kapitulu falta zaizkigu eta 2020an bilduma kaleratuko dugu. Beste eleberri grafiko baten proiektuan ere sartuta nago, baina marrazten hasi baino lehen, nahiago dut ez gehiegi kontatu. Azkenik, badut aspalditik arantza bat sartuta: Gaztezulo aldizkarirako marraztu nuen Aingurak komiki sailaren bilduma kaleratzea. Ea tartea egiten diodan horri ere.

-----------------------------------------------------------------------------

Gaiarekin erlazionatutako eduki gehiago:

 

Intxaurrondo Kultur Etxeko euskarazko komiki solasaldien denboraldi berria abian da

e-gor 2019/12/13 06:15
Arditutakoak, Joana Maiz, Gerezi garaia eta Buyan komikiak izango ditugu solasgai, egileen presentziarekin

Azken hiru urteotan bezala, blogari xume honek koordinatu eta gidatuko ditu Intxaurrondo Kultur Etxeak antolatzen dituen euskarazko komiki solasaldien kurtso berriko saioak. Guztiak euskal komikiei buruzkoak izango dira eta egileak bertan izango dira. Hona saioak eta egunak:

Saio guztiak Intxaurrondoko Kultur Etxean izaten dira arratsaldeko 19:00etan, eta oso interesgarria izaten da beraien lanen inguruko kontuak egileen ahotik entzutea. Eta komikiak dedikatzeko aukera ere izaten da. Animatu eta etorri!

e-gorblog

e-gorblog

Egunez, Igor Leturia Azkarate pertsona arrunta da. Errenterian bizi den arrasatearra, 8etatik 17etara Elhuyarren lan egiten du eta arratsaldeak neskalagunarekin eta bere bi umeekin pasatzen ditu.

Baina gaua iritsi eta umeak lotara joaten direnean, e-gor bihurtzen da, interneteko bere alter-egoa, ziberespazioko informatikaririk komikizaleena eta komikizalerik informatikariena! Bere superbotereekin (interneteko kable-konexioa, bloglines, informatika aldizkariak, gadget-ak, komiki-bilduma, Errenteriko liburutegiko komikien atala eta batez ere bere jakinmin aseezina) eta bere superlaguntzaileak ondoan dituela (Patxi Lurra, DabilenHarria...), euskaldunon teknofobiaren eta komikiei buruzko aurreiritzien aurka burrukatzen du etengabe! Hemen duzu bere bloga: e-gorblog!

Bai, hor goiko aurkezpena superheroi batena da (ezin aproposagoa honelako blog batentzat, ezta?). Superheroia banintz zein izango nintzatekeen jakiteko the Superhero Personality Test egin nuen eta hona emaitzak:

You are Spider-Man
You are intelligent, witty, a bit geeky and have great power and responsibility.

Spider-Man
80%
Superman
70%
Green Lantern
65%
Robin
65%
The Flash
60%
Supergirl
55%
Hulk
55%
Iron Man
45%
Wonder Woman
35%
Catwoman
25%
Batman
0%
Lizentzia

Creative Commons-en baimena
Blog honetako edukia, Igor Leturiak eta beste kolaboratzaile batzuek egiten dutena, Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 Unported baimen baten mende dago (irudiak salbu).

Harpidetza
Erantzunen harpidetza
Artxiboa
2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020
Artikulu aipagarriak

MythTV sorta
2004/11

"Pololoak" sorta
2004/11-12 - 2006/10-12 - 2007/02-03

Monoblogoa
2005/01/11

"Persepolis", xalotasunaren sakontasuna
2005/01/25

Elgetako Blogs&Beers 2005: nire inpresioa eta moblogging kontuak
2005/04/18

Firefox eta bere plugin zoragarriak
2005/05/11

"El País"-en komiki bilduma
2005/05/15

Euskarazko bi blog berri (bai, beste bi, baina hauek bereziak dira!)
2005/05/25

"Watchmen" sorta
2005/09-11 - 2006/10 - 2007/10 - 2008/07

"La cárcel de papel"-eko "Mis tebeos favoritos" saila I: 1etik 20ra
2005/11/08

"Goienkaria"-n agertu naiz
2005/12/08

Komikiak eta euskal rock-a
2005/12/14

Ruben Arozena "Ruben" komikigilea hil da
2006/01/02

Zope-rako DTML Calendar Tag produktua, euskaraz
2006/02/01

"Joyas Literarias Juveniles" bilduma, osorik eMule-n
2006/08/05

Argazkigintza eta DRM-a
2006/10/09

Paul Auster eta Euskararen Herria
2006/10/29

Angoulême sorta
2007/01-02

Gaur duela 25 urte nire bizitza aldatu zen
2007/04/23

Hergé-ren defentsan
2007/05/22

Ubuntu-ren bertsio berria, hobekuntza askorekin
2007/07/02

OLPC sorta
2007/12 - 2008/01

Guillermo Zubiaga, Marvel-eko komikilari euskalduna
2008/02/05

Asus EEE PC, ordenagailu txiki eta merkeen hurrengo sorta
2008/03/11

Agur, Ipurbeltz, agur... :-(
2008/08/04

"Café Budapest", gizatasuna eta bizikidetzaren aldeko aldarria
2008/08/25

"Arturo Erregea" serie mitikoa, Euskal Encodings-en! (beste askorekin batera)
2008/09/17

"Gazteak", beste serie mitiko bat euskaraz eskuragai!
2008/10/14

Pottokiek 50 urte!
2008/10/22

Europan ere OLPC-ren XO ordenagailuak erosteko aukera!
2008/11/12

Microsoft-en web zerbitzuetako gehienak, euskaraz!
2008/12/04

"Heroes"-en 2. denboraldia: ETB kirtenkeria errepikatzera, eta Euskal Encodings konpontzera
2009/01/23

I. Euskal OLPC Party-a, apirilaren 23an Donostiako Doka kafe antzokian
2009/04/16

Elkarrizketa egin didate 7K-n
2009/06/03

Azpiriren Spectrum-entzako jokoen azalak liburu batean
2009/10/06

Asterix, heroi garaitua
2009/10/29

"Ihes ederra", euskarazko komikigintzaren heldutasunaren konfirmazioa
2009/11/13

Pololoak 3: The making of
2009/11/22

5 urte 5!
2009/12/15

Nobela grafikoa, komikien prestigiorako ala mespretxurako?
2009/12/20

"Pololoak 3 - Atxeritoko balada", trilogiaren amaiera borobila
2010/01/13

Sinclair ZX Spectrum bat oparitu didate!
2010/01/19

Zergatik ez dudan liburu elektronikorik erosiko (gauzak aldatzen ez diren artean)
2010/01/27

Errealitate areagotua: munduaren pertzepzioa aberasten
2010/02/09

e-gorblog, "Nick dut nik" telebista saioan
2010/05/20

Sarearen neutraltasunari erasoak: Interneten izaera arriskuan
2010/06/02

"Avatar, azken aire maisua" osoa eta "Heroiak"-en lehen bi denboraldiak, Euskal Encodings-en
2010/07/22

Sistema eragileen guda berria
2010/12/14

Anubis 3.0 albumarentzat 3D animazio ederra
2010/12/27

Telebistaren benetako iraultza hemen da, eta ez da LTDa
2011/01/10

"Asterix galiarra" eta "Urrezko igitaia" berrargitaratu ditu Salvatek
2011/01/13

Euskarazko komikigintza digitalizazioaren aurrean
2011/01/27

"Ihes ederra"ren gaztelaniazko eta katalanezko bertsioak eta "Alokairuan", kalean
2011/02/20

Star Wars jatorrizko trilogia, euskaraz
2011/03/21

Sare sozialetan preso
2011/04/06

Zer dudan Steve Jobsen, edo Appleren, aurka
2011/10/14

Gaur 100 urte Adèle Blanc-Sec-en abenturak hasi zirela
2011/11/04

Euskarazko 8 komiki berri
2011/12/02

Social networks killed the RSS star?
2012/06/10