Gure garaiotako nortasun-ereduei adi-adi begira,  hona non aurkitu dugun gizarte-ekonomiazko antolaketa-mota berria: filé delakoa. Filés: democracia económica en el siglo de las redes deritza David de Ugartek egiten digun  ekarri bakun honi. Egilea, jatorriz digitala, inondik ere alegiazkoa ez dena, gaztelaniazko Interneten zein gizarte-sareen ikerkuntzaren aitzindarietakoa da, gaur egun, itxuraz behintzat, India Elektronikoen Elkartearen altzoan eroso samar bizi  dena

Sarri eman izan da tresneria teknologikoek mendez mende sortarazi izan dituzten esamolde eta literatura-genero ezberdinen berri, moldiztegiak, errotatibak, zinematografoak, telebistak zein informatikak erakarritako moldeen berri esaterako, hurrenez hurren. Eta aipatu ere aipatu izan da, zelako teknologiek halako adierazpideak eragin izan zituzten legez, sare-eredu ezberdinek ere beste hainbat antolaketa-molde erakarri ahal izango dituztela.

Izan ere, izar antzeko ardatz bakarreko sarea Frantziako Iraultzak erakarri zuen estatu jakobinoaren arketipoa den bezala, hainbat ardatzetako sare-sistema anitz samarrak suspertu zuen eskualdekako aginte, erakunde eta botere-banaketa. Eta, zentzu berean edo, Interneten ildotik indarrean jartzen ari den sare banatuak beste era bateko harreman-esparrua eragingo duela berandu baino lehen,  oraindik ere han-hemenka zabaltzen hasi baino ez den arren.

Gauzak honela, eta enpresa-motei dagokienez hain zuzen, David de Ugartek zera gogorazten digu, alegia: izar antzera zentru bakarreko sare erradialak goitik beherako enpresa handi-mandiak sortarazi zituela,  geroxeago lekuan lekuko sare-multzo bilduek han-hemenkako enpresa txikiagoak eragin zituen bezalaxe eta, aurrerantzean,  Internetek bideratuko sare banatuak oraindik ere sumatu baino ez diren enpresa-mota berriak sustatuko dituela, Ugarte berak filé izenez bataiatu dituenak. besteak beste.

David de Ugartek burutu duen definizioari jaramonik egingo badiogu: la filé es, de todas las materializaciones del nuevo mundo distribuido, la más radical, la más sencilla, la que más debe a todas las demás. Es hija del software libre, de la blogsfera, del ciberactivismo, de las comunidades virtuales, de la globalización de los pequeños. La filé es un modo de vivir que permite a los hackers, a los bricoleurs, a los libertarios, seguir siéndolo y hacerse mayores. Dejar un legado. De conocimiento, sí, pero también de mapas, los mapas del nuevo mundo, los que se trazan no para describir lo inamovible, sino para ser construidos por personas y habitados por sus vidas

Dena den, filé delakoa enpresa-molde berria baino askoz ere gehiago omen da: reúne, en sus características principales, todos los elementos de nuestra época: nace de la experiencia de la socialización en comunidades virtuales, es transnacional y reivindica nuevas formas de democracia económica que, a su vez, la emparentan con el tradicional movimiento cooperativo.

David de Ugartek buru-belarri aztertu du kooperatibismoaren nondik norakoa eta nabarmen asko aitortzen du oraingo honetan haratago joan nahi dela: No se trata, ni mucho menos, de desdeñar las tradiciones y valores del movimiento cooperativo. Durante siglo y medio ha sido la demostración viva de que, aun bajo el industrialismo, es posible organizar de otra manera la producción, poniendo las personas en el centro. Pero la sociedad de las redes distribuidas puede ir más allá.

Zer gerta ere, filé enpresa-molde berri honek ez omen du nonahi eta edonorentzat balio ahal izango: Del mismo modo que hace treinta años la perspectiva no era un País Vasco articulado en torno a las cooperativas de Mondragón, aunque ya se podría entrever un potencial económico inmenso, el mundo de 2019 seguramente no será un mundo articulado en filés, sino un mundo con filé.

                                                                               David de Ugarte

Kogenerazioa energia-erregimen bereziaren baitan argindarra lortzeko sei moduetako bat da, alegia: hondakinen trataera, biomasa, urtegiak, haizerrotak, eguzki-indarra eta kogenerazioa bera, hain zuzen. Euskal Autonomia Erkidegoan 472 MW eragiten dira gaur egun kogenerazioz, zeinetatik 49,13 MW Petronorrek sortarazten dituen.

Hurrengo hiru urteetan beste 44,18 MW baino ez dira kogenerazioz ekoiztuko  hiru lurraldeetan eta euretatik 43,09 MW, hau da %97,62, Petronorrek eragingo du. Izan ere, hurrengo azarotik aurrera Petronorren argindar-ekoizpena 92,22 MW izango da denera, Euskal Autonomia Erkidegoan sortzen den argindar guztiaren %3,8.

Beste modu batez esanda, potentzia instalatuari dagokionez, Petronorren kogenerazio-sistema da, izatez, Boroako ziklo konbinatuaren %12,2 beste, Garoñako zentral nuklearraren %21 adina edo Pasaiko termikaren %43 bezainbat.

Petronor findegia, Muskizen

 Marion Cottillard asper-asper egina dago nonbait gizonezkook emakumeen bularretako bitartera begiratzeko omen dugun gainditezinezko joeraz eta Forehead tittaes delako sistema asmatu du, baita sarean jarri ere, bezerook bere proposamenaren abantailez lehenbailehen jabetu daitezen.

Aitortu behar dut gure frantses panpoxak bete-betean asmatu duela, nerekin bederen. Bai, aitortu behar dut nik emakumeen bularretako bitartera begiratzeko joera nabarmena dudala, emakumeek aukera ematen didaten bakoitzean bai behintzat. Izterretara begiratzen diedan bezala, bernak nagikeriaz gurutzatzen dituztenean eta Sharon Stoneren hankartera begiratu nuen legez, horretarako propio erakutsi zigunean. Darwinek ez al zuen ba honelako zerbait esan? Eta Ardik ez ote zuen antzerako zer edo zer egin orain dela... lau milioi urte t´erdi?

Bakoitzak nahi duena egin dezake, noski. Baina zalantzarik ez gero, ez ginatekeela emakumeen bularretako bitartera begira jarriko tanganillo eta guztiko atorrik jantziko balute, ez ipurdira fraka nasairik baleramate, ezta iztarretara ere ezkutuan gordeko balituzte.

Eta garbi gera bedi gero, aktoresa umoretsuak gizonezkook objektu mozolotzat hartzeko eskubidea duela,  nik emakumeak objektu ikusgarritzat jotzeko aukera daukadan bezalaxe. Batere lotsa eta espanturik gabe gainera.

Egia da, bai, emakume erakargarriek ez dutela inozoak izan beharrik. Baina nork esan du emakume argiak erakargarriak ez direnik?

Marion Cottillard-ek begietara begira diezaiogun nahi du

Eusko Alderdi Jeltzaleak pozarren hartu ditu Frantziako eskualde-hauteskundeetan lortutako emaitzak. Zalantzarik ez gero emaitza onak direna, orain hurrengoko hauteskunde europarretan 4.000 botu erdietsi arren oraingo honetan 7.000 hautesle inguru bereganatu baititu. Hala ere, datu-kopurua aipagarria izanik, are azpimarragarriagoa da segurutik botu horien nondik norakoa aztertu beharra.

Bi xede nagusi aldarrikatu ditu EAJ-PNBk hauteskunde hauetan. Batetik, Euskadi Europan deritzan zerrenda-izenari darion ideia eta, bestetik, centristes basques delako autodefinizioa. Honi guztiari ausardia-punttua datxekio.

Lehen eta behingoz, ausardia behar da, bai, Ipar Euskal Herriko bozketetan Euskadi izena plazaratzeko eta ausardia behar da, bai, Frantziako eskualde-hauteskundeetan  Europa aipatzeko.  

Ideologiari dagokionez, mundu guztia ezkerrekoa ala eskuinekoa omen den garai honetan, aurrerakoia ala kontserbatzailea, EAJ-PNBk zentrismoa aldarrikatu du eta, zehatz-mehatz, euskal zentrismoa hain zuzen ere.

Eta programaz, berriz, euskararen defentsa, euskal departamendua eta AHTren egitasmoa, nahiz eta proiektu teknikoa kritikatu.

Arrakasta honetan zer esan askorik izan du, segurutik, Jean Telletxea Urruñako zinegotziaren profilak, duela 40 urte Baigorrin sortua eta Bilbon ingeniaritza-ikasketak egina.

Jean Telletxea

Oraintsu gertatua. Papua Ginea Berriko telebistak euskal enpresa baten erreminten berri eman du eta nazioarteko merkatuaren baitan eredutzat azaldu. Euskal komunikabideek ez dute berria albistetzat jo,  enpresa pribatua denez gero eta produktuok, berriz, komertzialak. Hala ere, seguru gero euskal argitaletxeren  batek bere azken liburua Papua Gineako telebistan aurkeztuko balu edota hemengo filmaren bat han azaldu, bata zein bestea albiste aipagarritzat joko genituzkeela.

Edozein egunetan irratian entzun ohi dugu kantari gazteren baten maketaren berri. Ehun orrialdeko poesia-liburua idazten baduzu norbaitek elkarrizketatuko zaitu. Baina enpresaren bat sortzen baduzu eta dozena erdi lanpostu eragin, inork ez zaitu aipatu ere egingo.

Gauzak honela dira eta segurutik horrela izaten jarraitu beharko dute. Bapo, demagun baietz. Baina gero ez du balio esateak gure gizartean teknologiak agintzen duela, kulturari ez zaiola jaramonik egiten  eta zientziei letrei baino garrantzi gehiago ematen zaiela.

Prentsan irakurri ahal izan dugunez, Iparraldearen orena --astegunetan Iparraldetik eta Iparralderako ETB1k egiten duen albistegia— egunerokoa izatetik astekari izatera pasatzeko zorian edo omen dago. Nik neuk ez dakit hori horrela izango ote den eta, horrela balitz, ezta zeintzuk liratekeen argudioak ere. Gainera, ez dagokit neri jakitea, are gutxiago inori zer egin behar duen esatea. Jakina da zuzendaritzak zuzentzeko eta erabakiak hartzeko daudena eta, esan beharrik ere ez gero, gainontzekook ez ditugun datuak eta arrazoiak izan ohi dituztela. Horretara, asmatuko al dute!

Jakin badakit, ordea, 1992ko irailean programa hori antenan jartzea nere ekimen pertsonaletakoa izan zela eta, ia hogei urte geroago, norberak bere emaitzatxoen motxilan harro asko gordetzen dituen pitxietakotzat dudala oraindik ere Iparraldearen orena.

Bai, Iparraldearen orena. Izenburu arteza bezain deskribatzaile hutsa jarri genion –makinatxo bat aukera poetiko eta artistikoago baztertuz-- zein asmoz, zein orenetan eta zein ikuslegorentzat burutua zen hasiera beretik garbi ager zedin. Baita Maite Barnetxe izan zenaren gorazarre egin ere aurkezpen-egunean.

Hainbat gauza nabarmen aldatu dira geroztik. Urteak joan eta urteak etorri, giroak, modak, ideiak, gustuak zein sortze-lanak etenik gabe ari zaizkigu aldatzen eta, ezin bestean, programa batzuk joan badoaz eta beste batzuk etorri datoz. Hala behar du gainera. Izan ere,  oso oker ez banago behintzat, nik bertatik bertara ezagutu nituen garaietako lauzpabost programa baino ez dira gaur egun indarrean gelditzen Euskal Telebistan: Gaur Egun, Teleberri, Goenkale, La noche de… eta Iparraldearen orena, hain zuzen ere.

Nik biziki maite dut Jose Mari Otermin eta biok Galestik ekarri genuen Goenkale, baina badakit noizbait agortuko dela. Gustuko dut Mikel Lejartzak proposatutako La noche de… baina badakit noiz edo noiz gure Felix Linares jubilatuko dena. Sumatzen dut, ordea, Gaur Egun eta Teleberri albistegiak zer gerta ere dezente gehiago irauteko sortarazi genituela eta, esango nuke esan, Iparraldearen orena eguneroko programa-mota gisa jaio zela eta ez, aldiz, parrillaren arabera lantzean behin aldatu beharreko astekari antzera.

Berriz diot, eta zilegi bekit apaltasunik eza. Ez dakit inork ahitutzat joko ote duen ala ez eguneroko Iparraldearen orena baina, erabakia erabaki, ez diot honako desio hau baino opa: hamazortzi urte barru bere motxilaren balantzea egiten duenean ni orain bezain harro sentitzeko arrazoirik izan dezala.

Tsunamiek, lurrikarek eta bestelako natura-hondamendiek indarrean jarri dute erresilientzia hitza. Jatorriz, latinetik datorren hitza, resilire, atzera egin, lehenera itzuli, lehengo lepotik jarraitu ahal izan. Oinarriz,  fisikan landutako ideia da, alegia: hainbat presio handi jasan ostean materialek lehenera itzultzeko duten gaitasuna. Psikologian ere erabili ohi da, egoera eta zailtasun latzak gainditzeko pertsonek duten ahalmena adierazteko. Eta, ildo beretik, gizarte-zientzietan, hainbat hondamendiren ondotik burua altxatzeko herriek izan dezaketen adorea.

Bada, berriz, laugarren zentzurik. Izan ere, tsunamiek, lurrikarek eta gainerako sarraskiek eragin ohi dituzten hondamendietatik ateratzeko bizkortasunari dario erresilientzia hitzaren zentzu berria.  Hau da, bere azpiegiturak, eraikuntzak, zerbitzuak, antolamendu-sistema eta ohiko bizimodua bat-batean alferrik galtzen dituzten gizarteek ustebako gainbeherada horretatik lehenbailehen irtetzeko prestakuntza. Eta prestakuntzak aldez aurretik prestatu izana esangura du.

Nolabaiteko adibideren bat jartzekotan, post hau irakurtzen diharduzun zuk zeuk ez duzu inondik ere uste bat-batean  argia joango zaizunik. Baina, joango balitzaizu, zein litzateke zure erresilientzia-maila? Sukaldeko kajoi-zuloren batean duzun kandela?  Piladun linternaren bat, behar bada? Gas-iturri aproposen bat, agian? Guzti horrek baliagarri litzaizuke oheratzeko eta, behar bada, baita libururen bat irakurtzeko ere. Baina, ordenadore aurrean jarraitzeko gutxienik argindarra eragingo lukeen makina elektrogenoa beharko zenuke.

Segurutik zure etxean ez dago argia joaten den kasuetarako seinale fluoreszenterik, ezta eskailera-buruan ere. Baina bai, ordea, zinemetan, antzokietan eta areto publikoetan; bai harmailetan eta baita kanpora ateratzeko ate-gainetan ere. Legez derrigortuak gainera. Segurtasunaren izenean gogoan izan beharreko erresilientzia-betekizunak dira.

Bat-bateko istripu garauek frogatzen dute gure zibilizazioak eraikitako azpiegiturak zein ahulak diren. Baina ez eraikuntza fisikoak erraz asko birritzen direlako soilik, baita birrinketa horrek sortarazten duen anabasetik ateratzeko eta lehengora itzultzeko mortalak eta bi egin arren urteak behar ere behar izaten direlako. Horrelakoetan, gure gizarte garatu honen erresilientzia ia hutsaren hurrengoa da.

Beraz, zer egin argia joaten denean komunikazioek eta sistema informatikoek indarrean jarraitzerik izan dezaten? Zer asmatu ohiko edozein trafiko-mota ezinean geratzen denean beste aukeraren bat jakitzeko?  Zer burutu gainbehera etorritako eraikinen azpian gelditzen diren pertsonen berri izateko?  Zer bideratu larrialdi horietan zer jan eta zer edan falta ez dadin? Horra erresilientziaren erronka.

Bai, egia da bai edozenbat ganorabako pelikula egin izan duela, eta egia ere bada aktoresa eskasa ote den osperik ere ez zaiola falta, baina neska horrek badu nere barnemuinik suspertarazten duen zerbait, esanak esan Maryl Streep, Nicole Kidman, Sharon Stone edo Scarlett Johansson bezalako emakumeek ez dutena: ezti-punttua alegia. Eta eztitasun bihozbera goxo horrek… itxuraz baino ez bada ere…

Norbaitek esango du ildo horretatik ez jarraitzeko. Hau da, martxoaren zortzian hobe nezakeela malda arriskutsu horri muzin egin eta arlo aproposagoren bati ekin. Tira ba, izan gaitezen zintzoak. Esaterako…

Auskalo badaezpadako aktoresa den ala ez, baina inor gutxik daki ozeanoz honaindian, Sandra Bullock dena diru-sarreretako zerrendetan lehen emakumea. Bada gero zerbait espektakuluaren munduan. Segurutik goxogilea bai, baina goxogile profesionala.

Eztitsu izan beharraren beharrez txaplata samarra ote den, berriz… Sandra Bullockek milioi bat dolar eman zuen tsunamiak Indian eragindako kalteak arintzeko; zenbait urte geroxeago beste milioi bat jarri zuen Katrinak sortarazitako hondamendiaren ondotik eta, hau guztia gutxi bailitzan, oraintsu beste milioitxo bat luzatu dio Mugarik Gabeko Medikuak gobernuz kanpoko erakundeari Haitiko lurrikara dela-eta. Batek daki gorago aipatutako lau aktoresa galantak Bullock baino serioagoak ote diren baina ez, behar bada, eskuzabalagoak.

Zer esango dizuet ba nik…  neri berriketabako neska jatorra iruditzen zait. Zorionak Sandra!

                                                                            The Blind Side

Orain hurrengo blog beronetan eman nuen Thomas L. Friedmanen azken liburuaren berri. Izenburu nagusia Caliente, plana y abarrotada da eta azpian, berriz, zera dio:  Por qué el mundo necesita una revolución verde. Aitortu behar dut nik neuk azpiko ideia horrengatik erosi nuela batez ere liburua, eta azpidatzi horri darion gaiarengatik, alegia: klima aldaketa, ingurumena, energia-erronka, berriztagarriak, nuklearra etab. Baina, esan dezadan orain, liburuaren mamia hori guztia baino askoz ere gehiago dela.

Besteak beste bada kapitulu bat, Tan necios como queramos ser izenekoa, non klima aldaketaz, ingurumenaz eta energia-erronkaz hitzerdirik ez den aipatzen eta bai, ostera, Estatu Batuek bizi duten zuloaz, “amerikar ametsa” delakoaren gainbeherakadaz eta azken krisialdiaren nondik norakoaz.

“La Gran Recesión no fue producto  únicamente de triquiñuelas financieras, hipotecas basura y colapsos éticos. Sí, éstos fueron grandes propulsores, pero existe, en realidad, un problema más hondo que es la causa fundamental: una determinada conexión entre el rendimiento escolar, el trabajo duro y la prosperidad se quebró”. Eta hainbatek galde dezake: haustura hori Ameriketan soilik gertatu al da?

Friedmanen ustez arriskurik handiena ez omen da orain arte gertatu den maldan beherako joera hori, gertatzen ari denaz jabetu nahi ez izana baino: “El proceso será lo suficientemente lento como para que nos sintamos a gusto y lo neguemos”. Eta galdera: Ameriketan soil-soilik?

Eli Galdos zenari entzundakoa. Ur berotan sartuz gero txantxikuak berehala salto eta aldegiten du. Baina ur epeletan sartu eta ura apurka apurka irakin arte berotuz gero bertan kiskaltzen omen da.

American dream

Zilegi    bekit, behingoz, Amatiño Consulting S.L. komunikakazio agentziaren webgunea lagunartean aurkeztea. Garai batean, orain dela hamar urte eskas, zenbait erakunde, enpresa eta talderen webguneak prentsaurrean aurkeztu ohi ziren, hainbat pintxo, baso erdi batzuk eta guzti. Aspalditxodanik, ordea, webgunea aurkezteak faxa aurkezteak bezain zaharkitua ematen du edota eskuko telefono-zenbakiaren berri emateak bezain garanorabakoa.

Codesyntaxek burututako webgunea xumea da xumerik bada, baina ez azitaindarrek gauza zailagorik egiteko gai ez direlako, ahalik eta minimalistena nahi nuelako baino. Izan ere, hiruzpalau bezeroren kontu isila emateko eta bosgarrenaren bila ibili beharrik ez izanez gero…

Zenbaitek esan dit Amatiñoren logopeko  arrastoa Euskadirenarenpekoaren itxura duela. Ez dakit horrenbesterik esaterik ote dagoen baina, dena dela, elkarren pareko izatekotan, nerea bi urte lehenagokoa da.

Jaioko dira berriak…