Eibarko Udal-batzaren erabaki honen berri Gregorio Múgicak eman zuen estreinako bere “Monografía Histórica de la Villa de Eibar” (1908). Nik etxean dudan bigarren argitalpenaren (Editorial Icharopena.  Zarauz, 1956) hitzaurrean José de Artechek dioenez, lehena Irunen argitaratu zen, 1912an, bertako B. Valverderen alargunaren moldiztegian.

Edozein modutan, Gregorio Múgicak orain ehun urte luze  hitzez hitz idatzi zuenez: Se reunieron al efecto con fecha 21 de Agosto el Ayuntamiento y el vecindario de Eibar, y dando por cierto que la Diputación de Guipúzcoa y la República Francesa trataban de capitular para la unión entre sí con el título de provisional, acordaron por unanimidad y mientras durasen aquellas circunstancias, segregarse de esta Provincia y anexionarse a la de Vizcaya, ofreciéndose a hacer el servicio de las armas con sus naturales y a contribuir a los gastos del Señorío en la parte proporcional. Sin pérdida de tiempo se trasmitió a Vizcaya resolución de tanta transcendencia, haciendo profesión de su amor a Dios, a la Patria y al Rey, y pidiendo a Vizcaya que le acogiese en sus filas para servir en defensa de aquellos ideales. Eta gertakariak zehatz kontatzeaz gainera, Múgica historialariak bere kautan ezarri zuen: ¡Página honrosa que no hemos visto enaltecida en ningún lado y que fue una de las causa, sin duda alguna, de la ferocidad con que a los pocos días fue tratada la villa por sus enemigos!

Múgicari jaramonik eginez gero badirudi eibartarron erabakia erromantiko hutsa izan zela, erabat eskuzabala eta batere interesik gabekoa. Hala eta guztiz ere,  behar bada gehienbat nabarmendu beharrekoa ez zen Bizkaiaren eta Espainiako Erregeren aldeko apostu eibartarra izan, gipuzkoarren Frantziarekiko atxikimendu petrala baino.

Hiru zertzelada objektibo baino ez. Lau urte lehenago (1790), Frantziako Iraultzak erakarri zuen lurralde-banaketa berriaren ondotik, Ipar Euskal Herriak foruak galdu eta, Biarnorekin batera, oraindik ere gaurregun indarrean dirauen Pirinio Atlantikoetako departamendua osatu zuen. Auskalo, beraz, zertan ari ote ziren giputz txepelok baina, nonbait, normaltxoen jokatu zutenak eibartarrak izan ziren, Frantziak ez baitzekarren --ordurako bistan zenez-- gauza onik.

Are gehiago, XVIII. mende berberaren hasieran, Ondorengotzaren gerra izana zen Espainian, Borboien eta Austriarren artean. Euskaldunok Borboi irabazleen alde asmatu genuen eta katalanek, aldiz, Austriar galtzaileen faboretan hanka sartu. Ondorioz, Felipe V.k Aragoi, Katalunia, Valentzia eta Balearretako foruak ezeztatu  zituen eta lau euskal lurraldeetakoak, aldiz, baieztatu.

Eta azkenez baina ez hutsalenez, ezin gero ahaztu Espainiako monarkia eta armada zirela Eibarko arma-industriaren betidaniko bezerorik onenak.

Beraz, Jainkoa, Aberria eta Erregea… bai, baina ez soil-soilik.

Arrate, Aarrate, Arriarte

Arrate izena batere etenik gabe agertzen da  XV. mendetik hona. Hala ere, barrena aldaketa bi bai behintzat.

Bata, 1731ko kanpaiak "Nuestra Señora de Arriarte, oro pro nobis". Eta, bestea, goiko litografiak dakarren "Nuestra Señora de Aarrate. Bizcaya".

Ez du datarik baina, inoiz zentzurik izatekotan, 1794 urte inguruan edo izan behar zuen. Irudian nabarmen azaltzen denez, hartan oraindik aterpeko pilotalekua egiteke. Pagoak, berriz, ordurako mardul eta lerden, XX. mendeko errepidea elizatariraino heldu aurretik.

The Grand Design, Stephen Hawking-en hurrengo liburua, irailaren 9an kaleratuko da, The Times egunkariak aurreratu eta gainontzeko komunikabide guztiek aho batez errepikatu dutenez gero. Auskalo zientzialari britainiarraren tesia zuzena ote den ala ez, baina, zer nahi delarik, saldu salduko du.

Stephen Hawking ospetsuari jaramonik egingo badiogu, físika modernoak ez omen du honez gero (Hawkingez gero) Jainkoaren premiarik Unibertsoaren sorrera ulertarazteko. Big Bang delakoa, ezagutzen dugun munduaren jatorria, fisika-legeen ezin besteko ondorioa izan omen zen, batere Jainko beharrik gabe.

Nik ezer gutxi dakit fisikaz --Jainkoaz ere ez askorik gehiago, egia esan-- baina sekula ez dut gero pentsatu izan fisikak zer esango zain egon beharko nukeenik Jainkorik baden ala ez asmatzeko.

Ezjakintasunaren ezjakintasunez beti uste izan dut zientzia (froga) eta sinesmena (fedea) bi plano paralelo zirela. Honengatik hain zuzen, Stephen Hawkingen jakinduria zalantzan jartzeke, nik ez nuen batere kontuan hartu duela hainbat urte fisikak Jainkoari nolabaiteko lekua lagatzen ziola aldarrikatu zuenean eta beste horrenbeste, orain, aldrebes, fisikak Jainkoari batere lekurik ez diola uzten adierazterakoan.

Stephen Hawkingek A Brief history of Time  (1988)  liburu arrakastatsuaren atarikoan aitortu zuenez, marketing-baldintzarik behinena ahalik eta ekuaziorik gutxien  erabiltzea izan zen. Baita jakintsuak amore eman ere, sekula izan den zientzia-zabalkunde libururik salduenak ekuazio bat baino ez baitzuen aipatu: E=mc².

Oraingoan, berriz, zabalkunde-estrategia ausartagoa (lotsagabekoagoa?) izan da: zientziaz polemikarik sortarazteko gauza ez garenez, sartu dezagun kokteleran erlijio-saltsa pittina..

Baina, auskalo gero ez ote diren oraingo honetan marketin-diseinugileak lar pasatu. Ze, liburuaren ondoriorik mamitsuena zein den aldez aurretik baldin  badakigu… zertarako erosi eta irakurtzen hasi?

Esan gabe doa era honetako egitasmoek protesta latzak sortarazi izaten dituztela baina ez da ordea batere sarri esaten protesta guztiak ekologiaren defentsan azaldu izaten diren arren hiru jatorri ezberdinekoak izan ohi direla funtsean: ingurumenaren izenean, interes partikularren defentsan eta arrazoi politikoen aitzakiaz.

Seguru ekologiaren defentsa dela arrazoietako bat eta, zalantzarik ez gero, garbienetakoa zein zilegienetakoa gainera. Beste kontu bat da erabili ohi diren sistemak egokienak ote diren, aipatu izaten diren datuak zuzenenak edota ingurumenak –beste edozein arlok bezala— ez ote duen gizarte aurreratu eta demokratikoetako erakundeetan nork defenditu. Baina, zer gerta ere, talde ekologisten eskubidea euren iritzia azaltzeko ez dago ezelan ere auzitan jartzerik, ezta egokien iruditzen zaien legepeko defentsa-sistema ere.

Auzi-mauzi hauetan interes partikularren eskuartzea ere ez dago zalantzan, ezta edozein hiritarren eskubidea eta zilegitasuna ere bere interes partikularra defenditzeko. Salagarria da, ostera, ekologiaren eta ingurumenaren aterpean nork bere interes zuzenak defenditu nahi izana, aurrean bizi delako, inguruan lur-sailak dituelako edo interes orokorra bost axola zaiolako. NIMBY (ez nere etxe-osteko larrainean) deitu efektua mendebaldeko gizarte guztietan ematen da eta euskal gizartea ez da inondik ere salbuespena.

Azkenez baina ez hutsalenez, ezin gero baztertu erabilpen politikoa. Ez dut esangura ingurumenaz ezin denik hainbat iritzi ezberdin izan, ezta ingurumena ezin denik joko, aukera eta jokabide politiko ezberdinez defenditu ere. Batere espanturik gabe esangura dudana zera da, zenbait ingurumen-jarrera gehiago dagokiola unean uneko alderdi-estrategiari barne-ideologia sakonari baino. Alegia, zenbait  kontrako jokamolde ez dela praktikan jartzen gehiengoz hartutako erabakiak berez txarrak, kaltegarriak edo onartezinak direlako, kontrako posizioak markatzeko eta protesta-giroa suspertzeko baino. Alderdi guzti-guztiek aldatzen dute euren jarrera tokian tokiko egoera politikoaren arabera. Ez diot hau zilegi edo aproposa ez denik, ukaezina bezain ezkutatezina dela baizik.

Bizkaia Energiaren ziklo konbinatua, Zornotzako Boroan

Window of opportunity (aukera leihoa) delako leloaz baliatuz  Luistxo Fernandezek benetan iritzi-artikulu bakana bezain interesgarria eskaini digu gaur Berria egunkarian. Ez da gero batere ohikoa gauza originalik entzutea edo irakurtzea independentziaz, lurraldetasunaz edota Kataluniaren ereduaz, baina hona non gure Luistxok eztabaidarako  aukera paregabea eskaini digun. Bat etorri gaitezke ala ez bere hainbat irizpiderekin, baina ezin zaio behinik behin freskotasunik ukatu.

Bere burua independentistatzat jotzen du Luistxok, baina berri samarra nonbait,  2003an Euskaldunon Egunkaria itxi arte ez baitzen antza erabat jabetu. Espoleta harrigarria iruditzen zaidan arren, sentimenduak ez dira eztabaidagarri.

Egia da segurutik independentzia gauzatzeko prozesuetan “istripu historikoek” eragin handi izan ohi dutela baina, horratik, ez dut sinesten Kataluniaren noizbaiteko independentziak euskal aukeraren leihoa itxiko lukeenik.  Are gehiago, ez dut uste katalanak inora doazenik.

Luistxorekin bat nator, ostera, euskal lurraldetasunaren dogma antzua salatzerakoan eta Kataluniak, ezer egingo badu, lehenago jarriko duela Bartzelonan biltzen den Parlament-aren burujabetza pobles catalans-en lurraldetasuna baino.

Merezi du irakurtzea. Auskalo oker ala zuzen, baina argi eta garbi bai behintzat. Ezin gero esan "kazetari ohiari" ulertzen ez zaionik.

Luistxo Fernandez

ETB dela eta ez dela, han-hemenka denetariko iritziak azaltzen ari dira audientziaren galeraren nola-hala arrazoitzeko. Zenbaiten ustez zuzendaritzak ez du programazio berriaz asmatu; bada barne-giroak ez duela batere laguntzen dioenik; ikusentzulearen “desafekzio” hitza batzuen eta besteon ahotan entzuten da; seguru gero merkatu-eskaintzaren ugaltzeak, audientzien atomizazioak zein krisialdi ekonomikoak ez dutela mesederik erakarri eta, behar bada, Alberto Surio zuzendari nagusiak esan bezala, egia ere bada ETB ezezik telebista-merkatu osoa ere aspaldioko iraultzarik sakonenaren atarian dagoela.

Zer egin, ordea? Ba, nere iritziz behintzat, iturrietara jo. Hau da, 25 urte atzera egin eta 1986 urterarte indarrean egon zen egitasmoa berreskuratu. Laburbilduz, euskarazko ETB erabatekoa, munduan euskaraz beste katerik ez balego bezala (eta ez dago), eta gaztelaniazko ETB2 osagarria, informazioan eta zine-programazioan oinarritua.

Euskarazko ETB “erabatekoa” diot, nolabait adierazteko ETB1k 1980eko hamarkadan betetzen zuen funtzioa betetzeko segurutik kate bat baino gehiago behar izango duela gaur egun. Zentzu honetan, daitekeena da 1983ko ETB1en helburu guztiak betetzeko orain ETB3, Betizu edota  kirol-ETBren bat behar izatea.

EiTBren helburuak

EiTBren sortze-legeak adierazten duenez, euskal irrati-telebista sortu zen euskal kultura eta hizkuntza sustatzeko eta hiritarren informazio-eskubidea suspertzeko. Telebistari zegokionez, lehen ideia lantzeko eragin zen Euskal Telebista (barne-produkzio indartsuaz) eta bigarren helburua segurtatu ahal izateko justifikatu  zen ETB2ren sorrera (informazioa eta kanpo-produkzioa). Funtzio-banaketa hau hautsi zen 1986-87an ETB2k informazio- eta zine-programazio soilari utzi, Fernando Tola, Sabrina, José Luis Moreno etab. kontratatu eta gaztelaniazko barne-produkzioari ekin zionean (ikus ETB: 25 URTEURRENAREN BIDEAN. ETB2ren eragina. Jakin 1995,  89. zenbakia, 83. orrialdean)

Iritzi-aldaketa honen atzekaldean euskal gizartearen erdal mundua zegoen, zentzurik zabalenean. Hau da, sekula aurretik euskal telebistaren (euskal hedabideen) premia aldarrikatu ez arren, ETB abian ikusi ostean “nosotros también” pentsatu zuen mundua. Hauxe da funtsean arazoa, eta hauxe berauxe da ETBren bastidoreen artean oraindik ere jokoan dagoen auzia.

Euskal gizartean bi mutur-sektore daude. Ertz batean, euskarazko elebakartasuna aldarrikatzen duena, elebitasunak beti ere, azkenean, euskararen heriotza erakarriko duelakoan. Beste ertzean, berriz, euskara sustatzea anakronikoa dela uste duen jendea eta museoan gorde beharreko ondare historiko baliotsutzat jotzen  duena.

Baina bi mutur hauen artean, bitartean, ez dago iritzi-molde bakar bat, beste bi baizik. Bata, euskara sustatzeaz gainera, hobe beharrez diskriminatu nahi duena eta, bestea, euskara sustatu bai baina gaztelaniak euskarak bezainbat eskubide eta laguntza zuzen behar dituela uste duena, demokraziaren, berdintasunaren eta parekotasunaren izenean.

ETB2ren gaur egungo programazio-motarik gehiena --kirol-emanaldiak eta haurrentzakoa izan ezik-- ETB1 bezain kate jeneralista nahi izateari dario. Euskal hizkuntza-politikak esan lezakeenaz aparte, behar bada ETB2ren programazio-eredu hau onargarri (edo eramangarri) zen telebista-kate guztiak publikoak ziren urteetan (1990 arte), aukera dezente murritzagoa zen denboretan edota dirua arazo ez zen garaietan. Baina egungo merkatuak eskaintzen duen programazio joriaren aurrean zeharo eztabaidagarria da zentzurik ote duen gaztelaniazko kate publiko jeneralista komertziala  bi milioi hiritarren  euskal erkidegoan.

Oraindik ere indarrean daude --murriztu ezezik gehitu egin dira-- 1983an Euskal Telebista sortzeko erabili ziren arrazoi berberak. Baita, nik uste, 1983ko Gabonetan Teleberri-rekin batera aireratu zen ETBren gaztelaniazko modeluari zor zaizkionak ere. Ez, ostera, 1986an ekindako erdal programazio-ereduari eusteko bezainbatekoak.

Orain  hamabost urte  idatzi nuen nik (ETB: 25 URTEURRENAREN BIDEAN. Berehalako etorkizuna. Jakin 1995. 89. zenbakia, 94. orrialdean):

     Ondoko urteetan ETBk berebiziko irudimen ahalegina frogatu beharko du, aurreko hamabi urteetan buru-belarri saiatu ondoren lortutako audientzia-mailari eutsi ahal izateko. Aldi berean, ehundaka alternatiba bilduko dituen tropeletik ihes egin eta merkatuan nagusituko diren hiruzpalau aukera handienetako bat izateari eutsi nahi izango badio, sekulako botere eta ahalmenaz jabetu beharko du. Azkenik, teknologia-eraberrikuntza handien ataritan, kapital.inbertsioek ia hasiera-hasieran egindakoak bezain handiak izan beharko dute, kontua ez baita izango orain arteko ildotilk hobetzea, oinarri-oinarrizko barne-sistema osoak goitik behera aldatzea baizik.

     Orain dela hamahiru urte ez zegoen Euskal Telebistarik. Behar bada, gehiegi litzateke hamabi urte barru ere ez dela egongo esatea. Auskalo, egongo den ala ez, baina garbi dagoena zera da, egongo bada, guztiz desberdina izan beharko duela eta egin beharreko aldaketek oraindanik hasi beharko dutela.

Bistan denez, hamabost urte geroago oraindik ere egon badago Euskal Telebistarik, baina nekez iraungo du filosofiaz aldatzen ez baldin bada eta, ene ustez, filosofiarik iraunkorrena 1986 urterarte indarrean egon zena da. Alegia, erabateko ETB1 –bat bakarra munduan—eta informazioz zein kanpo-programazio onez osatutako ETB2.

Louann Brizendine medikuntzan doktorea da, Yalen zein Berkeleyn Neurobiologiaz graduatua eta  Kaliforniako Unibertsitatearen neuro-psikiatra. Horrez gainera El cerebro femenino (The Female Brain) saiakeraren egile eta ni… ez nator bat. Hauxe marka!

Kaliforniako unibertsitate-irakasle honek dioenez “el cerebro humano tiene aptitudes únicas: sobresaliente agilidad mental, habilidad para involucrarse profundamente en la amistad, capacidad casi mágica para leer las caras y el tono de voz en cuanto a emociones y estados de ánimo se refiere, destreza para desactivar conflictos. Todo eso forma parte de circuitos básicos de los cerebros femeninos. Son los talentos con los que ellas han nacido y que los hombres, francamente, no tienen”.

Sekula ez dut uste izan “francamente” adberbioa zientifikoegia denik baina, hala ere, emakumezkoen garuna hainbat arlotan gizonezkoena baino gaituagoa baldin bada –nik ez dut batere zalantzarik— eskertzekoa litzateke onartzea beste hainbatetan aderantziz dela eta, behin onartuz gero, sinesgarriagoa zertan den zehaztuko balitz.

Hain zuzen ere, ez dena batere sinesgarria –ezta zientifikoa ere--  zera da: liburu guztian zehar behin baino ez onartzea emakumearen eskasia zientzietan eta matematiketan, baina ez  gizonezkoa bezain gaitua ez delako, beste arlo batzuk nahiago dituelako baino. “El cerebro no es nada más que una máquina de aprender dotada de talento. No hay nada que esté absolutamente fijado”. Bapo, orduan?

Penagarri gero horrelako lan interesgarria nolabaiteko aldarri feministaz orraztu izana. “Confío en que el cerebro femenino será contemplado y entendido como el instrumento finamente ajustado y talentoso que es en realidad”. Of course. Baina, excusatio non petita accusatio manifesta.

Julio de Urquijo eruditoak euskal apologien aurka egindako salaketa gogorarazten digu Brizendine andreak. Alegia, norberaren aurretikako tesien aldeko arrazoiak pilatzeari ekin eta kontra agertu daitezkeenei muzin egin. Bill Brysonek gordin asko adierazi bezala: “Es notable la frecuencia con que las primeras interpretaciones de nuevos testimonios han confirmado las ideas previas de su descubridor" (Una breve historia de casi todo. Barcelona, 2004).

Dena den, ikuspegi partzial honez gainera, liburu interesgarria bezain entretenigarria. Zenbait unetan etsigarria ere bada sumatzea gure (barkatu, emakumeen) hainbat emozio, gurari, sentipen, jokabide, aukera eta goi mailako pentsamendu hormona-kontua baino ez dela. Oxitozina, progesterona, testosterona eta estrogeno gehiago edo gutxiago besterik ez alegia. Baina, edozein modutan, beti ere jakingarri neskatila, emakume gazte zein  menopausikoen hainbat jarreraren zergatia hobeto ulertzeko. Nere bilobei, alabari eta emazteari hobeto ulertzeko alegia.  Ez da gero gutxi.

Lagunartean tarteka-marteka suspertu ohi da elizaren jokabideen gaineko eztabaida. Eztabaida baino gehiago jarduna, denok bat etorri izaten gara-eta elizak gero eta gutxiago erakartzen gaituela onartzerako orduan.  

Otordu osteko mahai gozoan nork baino nork daki nonbait zeintzuk diren elizaren malurak eta zeintzuk liratekeen, berriz, egin beharko lituzkeen aldaketak. Teoriazko ekarpen hauek nolabaiteko balioren bat izan lezakete solaskideak lantzean behin elizara joango balira baina,  inoiz ez joateaz gainera, beldur naiz ez ote liratekeen sekula itzuli ere egingo nahiz eta beraiek proposatzen dituzten aldaketak noizbait suertatu. Hau da paradoxa gero: elizara joaten ez garen eliztarrok nahi dugu elizak gu errekuperatuko ez gaituzten erabakiak hartu ditzan. Hipokresia nabarmena.

Ni ez naiz honez gero euskal gizartearen larrainik gazteenean bizi baina, hala ere, susmoa dut elizara joan ohi direnak ni baino are zaharragoak direla. Nere inguruan ditudan gehienak parasito hutsak dira elizarekiko, ezeren truke elizaz baliatzen baitira, baikara, geure arteko bataioak, jaunartzeak, ezkontzak eta hiletak atontzeko. Ez gehiago eta ez gutxiago. Hori bai, tartean, guretzat nahi ez dugun eliza aurrerakoiagoa izan dadin nahi omen dugu.  Itxurak bete baino ez.

Elizak gizarteaz hitzegin eta bere iritzia agertzen saiatzen den bakoitzean, samara egiten diogu haserre asko, elizak hobe lukeela gizarte zibilaz isilik egon gogoratuz. Baina gizarte zibilaren izenean eliza isildu dadin eskatu ohi duten iritzi-emaile, solaskide, komunikabide eta editorial berberek ez dute gero batere arazorik izaten elizaren barne-erabakiez iritzia emateko, kritikatzeko  eta gupidarik gabe pontifikatzeko.

Parasitoak izateaz gainera, pontifikatzaile amorratuak.

Ez dut uste nere seme-alabek inoiz jolasean egin zutenik euren aittittekin. Mahai-berean eseri bai, berriketan entzun ere bai, baita “paga” eman-hartu ere jakina,  baina ez behintzat jolasik edota ipuinik kontatu. Zer esanik ez afaltzen lagundu edo horrelakorik.

Nik ez ditut gogoan ez aita zena eta ez aitaginarreba euren bilobekin hondartzan, are gutxiago potzuetan txipli-txapla edo hareartean tatarrazean. Gomuta hutsari jaramonik eginez gero esan beharko nuke gure gurasoen belaunaldia gurea baino arras zaharragoa izan zela baina, datua datu, ez da, ostera, egia.

Aita zena 60 urterekin aittittatu zen aurrenengo aldiz, ni baino barrena urtebete lehenago, eta nere aitaginarreba, berriz, 56rekin. Halere, ez dut uste ni baino gazteago bailiren jokatu zutenik. Ez bata eta ez bestea ez nituen sekula “txaparrotan” edo nolabaiteko kirolik zein jolasik egiten ikusi, etxean nahiz kanpoan izan. Aitaginarreba kale-txakurra zen gogotik eta gure aitak Usartza-Kalamua-Arrate triangelua baino ez zuen maite. Bilobak, berriz, bisitan eta goitik behera.

Baina, esanak esan, ez gero pentsa ni aittitta sufritua –are gutxiago esplotatua-- naizenik. Nere bilobak argi-argiak dira, nahiago dute euren gurasoekin eta, oraingoz behintzat, ez diet nik kontrakorik egingo.

Katrin

Nere

Malen

Zortzi-bederatzi kartel daude, barra-atzekaldean, bertako kafetegian zein jatetxean eskaintzen dutenaren berri emanez. Denak ere txukun samarrak, estilo berekoak, bat edo izan ezik.

Hizki handitan euskaraz eta txikitan, berriz, gaztelaniaz zein ingelesez, esaterako:

  edota

 Guztietatik, ordea, bat zeharo aldrebesa da.

Bistakoa da arraina eta haragia iragartzeko irizpideak erabat ezberdinak izan direla. Nekez sinetsiko gero itzultzaile berbera izan denik.

Nolabaiteko arrazoiren aurkitu behar eta, oso oker ez banago, carn al grill katalanez da. Daitekeena beraz Kataluniako beste restopen baterako egindako kartela Ugaldebietan jarri izana. Hau horrela balitz itzulpena zuzena litzateke, kokapena aldiz okerra. Baina honek esangura izango luke Kataluniako beste restopen batean zera jarria legokeela: PARRILLAN ERRETAKO OKELA.

Argazkiak ateratzen ari naizela mostradore osteko zerbitzariak diosta: “Está mal ¿verdad?”. Hau da, ez naiz ni lehena, aurretik ere norbaitek zerbait esan die eta badakite. Baina, jakin arren,  ez dute nonbait aldatu beharrik sentitu. Seguru gero Katalunian ez duela euskal testuak egun bi iraun.

Ondoko argazki bi hauek leku berberetik atereak dira baina foku zeharo ezberdinez. Ikuspegia berbera izan arren, emaitzak arras ezberdinak ezezik parekagaitzak dira.

Jakina gero erabat garrantzitsua dena aldez aurretikako ikuspegia edozein  gaiz eztabaidatzeko, aztertzeko zein erabakitzeko. Baina ikuspegia bezain garrantzitsua dateke fokua, fokua non jartzen den alegia.