Zientzia-aurrerapenen iragarpenak betidanik egin izan dira, nekez ostera asmatu. Zenbait iragarpen isilik misilik geratu izan dira, Saizar´tar Pernandorenak Yakin aldizkariaren aurrenengo aleetan bezala, baina beste hainbat iragarpen antzuk oihartzun handiago izan du, Arthur Clarkeren “2001. A Space Odyssey”  nobela ospetsuak kasu. Nik ezkondu aurretik ikusi nuen Stanley Kubricken filmea eta noiz egia izango aittittatu naiz, gaztetako iruzurra nork noiz konponduko zain.

Jules Verneren iragarpenek, aldiz, zori hoberik izan zuten, idazleak amestutako zenbait asmakizun (itsaspeko nabigazioa, hegazkin-trafiko arrunta, argindar soziala,  komunikabide elektronikoak, 300 metroko eraikinak, espaloi mekanikoak…) berak uste baino ia mila urte lehenago garatu dira-eta.

Baina iragarpen guztiak ez dira beti teknologiazko aurrerapenen ingurukoak izaten. Badira beste batzuk, itxuraz behintzat horren nabarmenak ez izan arren, behingoz egia bihurtuko balira gizartearen etorkizuna zeharo aldatuko luketenak.

Nik hogeitaka urte daroadaz entzuten hamar urteren bueltan alzheimerra, eskizofrenia edo diabetea osatuko direla. Baina, urteak joan eta urteak etorri, beti hamar urte falta ei dira.

Deia, 2008ko uztailaren 21ean.

Ba… antzerako da bere burua ekologistatzat duen hainbatek egiten duena zenbait ekintza eta egitasmoren aurka. Eta ez, jakina, ekintzok eta egitasmook ingurumen-legea hausten dutelako, sasi-ekologistok euren kautan erabaki dutelako baino, zelakoa izan behar lukeen legeak, zertan den kutsadura, non hasten den arriskua, non osasun publikoaren muga eta nork betetzen duen legea eta nork ez.

Gizarte demokratikoan edozeinek du eskubide osoa legeak salatzeko, alternatibak proposatzeko eta agintaritza politikoa ahalik eta estuen hartzeko. Baina, gizarte demokratiko berberorretan, inork ez du bere burua legearen interpretetzat jartzeko eskubiderik eta, zer esanik ez,  indarrean dagoen legea zintzo asko betetzen dutenak gutxiesteko, zemaitzeko eta mehatxatzeko.

Legea lege, denok dagoz –gagoz-- legea bete beharrean, bai legeria zorrotzegitzat dutenak eta baita arolegitzat dutenak ere. Legeak aldatu gura dituztenak sartu daitezela politikagintzan, parte hartu dezatela foro erabakigarrietan, egin ditzatela egin beharreko presioak eta konbentzitu gaitzatela konbentzitu beharrekoaz.

Baina, mesedez, bitartean, ez gero indarrean dagoen legea betetzen dutenak gaizkiletzat hartu, ez behintzat ekologiaren izenean.

Deia, 2008ko uztailaren 14an.

Egia esan, Garrigues Walkerrek ez zuen funtsean ezer berririk azaldu, edozein kalitate-programatan behin eta berriz aipatu izaten den leloa gogoratu baino. Batetik “neurtzen den guztia hobetu egiten dela eta neurtzen ez dena ez dela hobetzen”. Eta, bestetik, neurtu ondoren beharrezko dela inorekin gonbaratzea. Anglosaxoien “compare to… “ alegia.

Neurtu eta alderatu barik, seguru gero espainiar ekonomiaren osasuna itxurazkoa dela. Baina neurtu eta alderatuz gero, berriz, dezente ekonomia gaixoa. Garrigues Walkerrek berak azpimarratu bezala: “Ez gaude ondo, ez produktibitatean, ez lehiakortasunean, ez ikerkuntzan, ez eraberrikuntzan, ez teknologian, ez hezkuntzan… Eta eskasia honen aitzakia ezin da petrolioa izan, ezta unean uneko krisialdia ere”.

The Economist aldizkariak orain dela hainbat urte aurreratu zuen espainiar ekonomia zela munduko balantza komertzialik (BPGren %8,5) txarrenetakoa zuena. Hau da, oso erosle onak baina saltzaile txarrak. Edo, beste modu batez esanda, aberaskumeak inorenak kanpoan erosterakoan eta ekoizle ganorabakoak, ostera, norberarenak nazioartean saltzeko orduan”.

Behin kazetari batek galdetu zion Warren Buffet inbertsore ospetsuari: “Teknologia berriak nagusitu diren Ezagutza Gizarte aurreratu honetan, mendebaldeko ekonomiak sekulako apostua egin du ikerkuntzaz eta eraberrikuntzaz nazioarteko lehiakortasunari eutsi ahal izateko. Zein izango da, zure ustez, hurrengo erronkaren paradigma?” Eta Buffet-ek erantzun: “lan egin”.

Deia, 2008.07.07

Tradizioz, lobbyen presio-sistema iparramerikarra da eta, oraintsu arte behintzat, Europan ospe onik izan ez duen arren, Estatu Batuetako lehen arauak 1876 urtekoak dira. Lobbyen presio-ahalmena hiritarrek duten oinarri-oinarrizko eskubide zibilean datza.

Duela hogeitaka urte, Washingtongo Kapitolioan aritu nintzen Estatu Batuetako lobby sistema aztertzen eta, eurentzat ezin logikoago zen jokamolde etikoa nekez ulertzen nuenez gero, kongresista batek bota zidan: Barkatu baina, ni naiz batere ulertzen ez dizudana. Europako politikagintzan lobbyrik ez baldin bada, zelan konpontzen zarete?

Europar tradizioak ez du ontzat eman izan interes pribatuak defenditzeko politikarien erabakiak baldintzatu nahia. Ipar Ameriketan, ostera, inork ez du ukatzen edozein hiritarrek agintarien zein herri-ordezkarien aurrean bere interes partikularrak artez arte defenditzeko duen jatorrizko eskubidea. Uste osoa dute gainera, horrela behar duela izan. Baldintza bakarra zera da: aldez aurretik nor-nori-nork-zer-zelan zehaztea, agerian saiatzea eta gardentasunez jokatzea. 

Hala ere, ezin esan gero lobbyen kontua zeharo berria denik Europako Batasunean. Washington baldin bada munduko lobbygunerik handiena, bigarrena Brusela omen, azken urteotan. Honez gero 15.000 lagun ari dira 4.000 lobbytan banatuak. Eta denetarikoetan, industria, nekazari, emakume nahiz ONG-lobbyetan.

Deia, 2009-06-30

Reconocidos autores sintetizan el ámbito del conocimiento en cinco parámetros básicos: la persona, la  información, el aprendizaje, la red-organización y el norte compartido. Pero, sin duda, el núcleo de la empresa del conocimiento es la persona, único agente que posee la capacidad intelectual de gestionar, coparticipar e involucrarse en el desarrollo de la empresa en la que trabaja y de la sociedad en la que participa.

El conocimiento es un hecho dinámico que resulta de la suma de diferentes vectores. El conocimiento no se nutre sólo de información, sino también de sensación y convicción, talento y persuasión, experiencia y formación, cultura y seducción. El conocimiento es pariente muy cercano de eso que ahora llamamos inteligencia emocional, que es bastante más que una simple acumulación de información.

El conocimiento es el poder, incluso el gran poder, pero siempre que se comparta. La decisión de compartir requiere previamente un espacio de confianza. No cabe compartir nada allí donde reina la desconfianza. El cambio cultural da paso a un cambio estructural y, como derivada, a la organización basada en el conocimiento. Es un proceso que estamos viviendo estos últimos años en el País Vasco. El cambio cultural afecta a las personas, a los equipos y a la organización, mientras que el cambio estructural afecta más a la parte física de la empresa, a cuanto de forma muy reduccionista llamamos “cemento”. El paso es el cambio del cemento al conocimiento, del hardware al software y, más aún, del software operativo a los contenidos programáticos.

Con todo, en la práctica diaria, a pesar de que ya nadie parece dudar de que las personas son la base de la empresa, no es menos cierto que su puesta en práctica sigue siendo aún una asignatura pendiente en muchos entornos tanto públicos como privados de nuestra sociedad. Aunque se han conseguido ya grandes avances, en alguna medida sigue siendo todavía una asignatura en vías de mayores desarrollos.

Según datos del Observatorio Europeo PYMES, prácticamente el 80% de las empresas europeas tiene menos de ochenta trabajadores. En el caso del País Vasco los datos son aún más expresivos. El 99% de las empresas vascas cuenta con plantillas inferiores a 50 operarios y sin consideramos todo tipo de empresas industriales, comerciales y de servicios, la media de empleo por cada centro de trabajo es inferior a 5 personas.

El lenguaje debe ser cada vez más digerible para las pymes. Es preciso desmitificar la sociedad de la información y del conocimiento. Es preciso “domesticar” las tecnologías, no sólo en el sentido de utilizarlas con dominio profesional, sino en el sentido de hacerlas más próximas, de acercarlas al entorno doméstico y familiar. Muchas pequeñas empresas creen que estos términos sólo son propios de las grandes compañías y que introducir la gestión de la información y el conocimiento en una pequeña empresa puede resultar no ya complicado sino, incluso, fuera de lugar. Es necesario, por tanto, adaptar el lenguaje, rebajar la semántica rimbombante, para que tanto el pequeño empresario  como los empleados de centros laborales reducidos entiendan que trabajar basándose en la información y el conocimiento es parte de lo que han venido haciendo hasta ahora, pero de una forma más sistematizada y compartida. Además, se debe cambiar el concepto elitista del trabajador del conocimiento e incluir en el mismo, también, al trabajador manual, como conocedor y gestor de su ámbito de trabajo. Tanto más cuando todo apunta hacia la paulatina desaparición de la clásica división entre el grupo de los que sólo piensan y el de los que sólo trabajan manualmente. En la empresa de la información y del conocimiento, en parangón con la sociedad de la democracia, que no es otra que la sociedad de la confianza recíproca --y, en nuestro caso, incluso de la indulgencia mutua--, todos piensan y todos trabajan. Es decir, todos aportan, todos aportamos, nadie sobra.

En el siglo XXI y ante un entorno cada vez más cambiante, en el que la única certeza es la incertidumbre, la gran fuente de ventaja competitiva la constituyen la información y el conocimiento. La información y el conocimiento compartidos en la mutua confianza. Y esto vale para el ámbito empresarial, para el ámbito social e, incluso, para el ámbito político, que no es otra cosa que la mejor gestión de la cosa pública.

EIBAR herriaren arima. Revista popular. III Época - Año 56 - Número 84 - 2008ko uda

Jaurlaritzak eta bere eremuko hiru diputazioek 13.000 milioi euroren inbertsioa suspertuko omen dute krisialdiari aurre egiteko. Berehala atera zaizkie kritikak. Zenbait politikariren ustez, Euzko Alderdi Jeltzalearen egitasmoa besterik ez da, Lehendakariaren irudia garbitzeko; sindikatuen iritziz, eurekin kontatu barik hartutako erabakia; eta komunikabideen arabera, berriz, itxurak egiteko jantzi berriko albiste zaharrak.

Behar bada hirurak dira egia. Batetik, krisia dela-eta epeak aurreratu arren, programok ez dira berri-berriak; bestetik, Jaurlaritzak ez ditu inbertsioak sindikatuekin eztabaidatu eta, segurutik, guzti horren atzekaldean jeltzaleen eskua dago. Eta? Zein da arazoa?

Esanak esan, 13.000 milioi ez dira gauerdiko ahuntzaren eztula. Honek esangura du, ekonomian esku hartzeko gertu dagoen jaurlaritza dugula, eta Allende Boutin euskal kazetariak esan bezala: “Hegoaldean baloratu ez arren, Iparraldean ez da batere holakorik”.

Nik Jaurlaritzari egingo niokeen kritika zera da: bere finantza-egoera hain da ona eze (zorra, BPGren %0,9 baino ez), askoz ere inbertsio gehiago egin beharko lukeela. Ogasun-arduradunei entzunez gero badirudi Jaurlaritzaren helburua Europako aurreztailerik zorrotzena izatea dela. Aukeran, nik nahiago, ordea, Europako inbertsorerik handienak bagina.

Ahalik eta dirurik gehien gordetzea etxekoandre zintzoen tentaldia da. Ikerkuntzan eta Garapenean inork baino gehiago inbertitzea, ostera, herri aurreratuen estrategia.

Bakoitzak jakingo du zer izan nahi duen.

Goiz kronika. Euskadi Irratia, 2008.06.24

 Onenetakoak Espainian; hirugarren mailakoak, Europan.

Trajediarik handienetakoa Elgoibarko Andikao errotan jazo zen, bertan errentan zegoen familiak teilatu gainera igo behar izan zuen-eta urak noiz baretuko zain baina, atzenean, uholdeak senar-emazte bikotea eta semea eraman zituen behin betiko.

Ibaia berera etorri zenean, errota-jabeak berria egitea erabaki zuen. Non jaso eta, maldan gora, urak utzitako marraren gainetik, Andikao berria eraiki zuen, baita beste maizter batzuk aurkitu ere, errotaz arduratu zitezen: Luis Aranberri eta Josepa Arano. Bertan jaio zen hamar urte geroago Txomin semea, nere  aittitta.

Andikao errotan eskopeta-kainoiak forjatzen ziren 1638an eta, horretara, gutxienik  berrehun urte iraun zuen erreka-bazterrean 1834ko uholderarte. Eta ez klima-aldaketarik etorri zelako, arrazoi batez zein bestez inoiz baino ur gehiago bildu zelako baino. Baina, hori bai, uholdeak eramandako etxea eraberritzeko orduan, errota-ugazabari ez zitzaion lehengo leku berean egiterik bururatu, urak utzitako aztarrenetik gora baino.

Orain ere uholdeak izan badira. Ez dira uholdeak aldatu, gure jarrera baino. Teknologiak eragindako handikeriaz erabaki dugu uraren arrastotik behera jarraituko dugula eraikitzen,  ez dugula etsiko, ez dugula atzera egingo. Ez dugula irabazitako eremurik galduko. Hurrengorarte, alegia.

Deia, 2008.06.22

 Ur errota

Egun nekez uka ditzake inork: 1. Energia dela munduko ekonomiak duen arazorik larrienetakoa. 2. Eskabide asko eta eskaintza gutxi duen produktua ez dela merketuko, garestitu baino. 3. Energia fosilak, amaikorrak direnez, ez direla lehengo prezioetara itzuliko. 4. Energia berriztagarriak garestiak direla eta nuklearra, aldiz, merkea.

Eta, honen guzti honen inguruan, ezin ahaztu gauza bi. Bat, energiarik garbiena kontsumitzen ez dena dela. Bi, ekopuntuen arabera, energia-motarik kutsagarrienak, txarrenetik txarrenera, honako hauek direla: lignitoa, petrolioa, ikatza, nuklearra, eguzki-indarra, gas naturala, eolikoa eta minihidraulikoa.

Beraz, aukeran, logikak zera dio: zentzuz jokatzekotan atzekoz aurrera ekin beharko genukeela. Beste guztia nork bere burua engainatzea baino ez dela.

Argia, 2008.06.22

Zenbait sindikatuk sarri esan ohi dute euskal administrazioaren buruak neoliberalak direla. Ni gehien harritzen nauena ez da neoliberaltzat jotzea, tonu horretan esatea baino, neoliberala, holakorik izatea bekatu larria balitz bezala. Beste norbaitek, zentzurik txarrenean ere,  sozialista  zahar hori edo esango balu bezala.

Nere ustez, liberal-punttua behar-beharrezko da gizarteak aurrera egin dezan. Izan ere, liberalak dira enpresa-sortzaileak, ez sozialistak. Hemen mundu guztiak nahi du lanpostu bat, baina aldi berean prest gaude lanpostuak sortzen dituzten enpresarien kontra mortalak eta bi esateko. Enpresari izatea hain txoillo handia baldin bada, zergatik ez du inork enpresari izan nahi? Misterioa gero.

Dena den, euskal politikariak neoliberalak direla esateak ez du batere meriturik. Politiko gizajoei edozer leporatzen zaie eta ez da ezer pasatzen. Gainera, gure politikariak neoliberalak badira... euskal funtzionarioak, berriz, kontserbadore hutsak, eta inork ez die ezer esaten. Auskalo sindikatuek arrazoi duten ala ez politikoak neoliberalak direla botatzen dutenean, baina sinesgarriagoak izango lirateke funtzionarioak kontserbadoreak direla esaten ausartuko balira, ezta? Ala ez?

Goiz kronika. Euskadi Irratia, 2008.06.17

Egun bereko egunkarietan, berriz, Ezkerraldean izandako manifestazio antisistemaren argazkian, aurrez-aurreko pankarta euskara hutsean idatzia. Segurutik ere, nekez lotu daitezke euskara eta gatazka horren zehatz eta estu.

Zalantzarik ez gero, Udane Goikoetxearen euskara gozoak eta Ezkerraldeko pankarta gatazkatsuak ez dutela batere euskaldun berririk sortuko, baina nago aurrenak inor uxatzen ez duen bitartean, bigarrenak ez ote duen lar mamu sortzen. 2008 ez da, ez, 1978.  

Gozatu euskeraz deritza, hain zuzen ere, Bizkaiko Foru Diputazioak aurreko astean Eudelen aurkeztu zuen egitarauari. Besteak beste, Bizkaiko herrietan euskararen ondarea jasotzeko, zaintzeko eta berreskuratzeko; erabilera sustatzeko eta suspertzeko; euskara biziberritzeko planak egiteko eta, laburbilduz, euskarari zelanbaiteko balio erantsi positiboa ezartzeko.

Guztira 68 udalek (non bizkaitarren %77,5 bizi diren), 4 mankomunitatek eta bost erakundek parte hartuko dute, mila inguru egitasmotan, 3,5 milioi euroren aurrekontuaz, zeinetatik 2,3 milioi Foru Diputazioak jarriko dituen.

Segurutik euskarak aldarrikapen-zerrendan jarraitu beharko du oraindik ere luzaro baina, bitartean, ez legoke batere txarto bestelako gaietarako ere erabiltzea, asialdirako zein astialdirako, kalerako, olgetarako nahiz oherako, gozatzeko alegia. Inori eskatzea ondo dago; norberak praktikan jartzea, berriz, hobeto.

Deia, 2008.06.15

 Udane Goikoetxea