Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Garagoittiko Orakulua

Paleolitua ezagutzen hasteko bide ona

Oier Gorosabel 2018/03/27 15:43
Los Hijos de la Tierra hexalogia (Jean Marie Auel)
Paleolitua ezagutzen hasteko bide ona

Laugerie Basse (Dordoina), protagonisten bizilekua. Irudixa: tectonicablog.com

Nikok azoka solidarixuan euro baten truke hartutako liburu baten kontura, liburu serie hau irakortzeko astixa hartu dot. Lehendik onak zirala entzunda nekan, baiña akulua –bistan da-, azken urtietan ADES-en izan dogun labar-art-fast-forward-esperientzia izan da. Orduko arbasuen bizimodua ezagutzeko kuriosidadiari amaiñ emon baiño lehen, halan be, arkeologo lagunei galdetu netsen, ia bertan kontautakuak fixatzeko modukuak ete ziran. Eta, pro eta kontrak alderatuta (kontrak be badakaz-eta) nota positibo xamarra geratu jakonez, aurrera egin neban. “El Clan del Oso Cavernario”, lehelengo liburua oso ona begittandu jatan: neanderthalgo gizakixenganako nere lehen hurbilketa serixua edo. Jarraixan hurrengo liburuak irakorri ostian hartutako notak ipiñiko dittudaz.

Bigarrena, “El valle de los caballos”. Joder, apuntia nahi barik borrau dot, antza. Gogoratzen dotena: EEBB-etako wildlife survivor tipokuei gustauko jaken liburua, pertsona bakar batek naturalezian erdixan bizirauteko egin leikiazen gauzen gaiñian zentrauta dago, anai cromañon okzitandar bidaiari biren istorixa paraleluakin nahastian.

Hirugarrena, “Los cazadores de mamuts”. Uste eze hau be galdu dotela; baiña tira, gogoratzen dot. Ayla (neanderthalekin hazittako kromañoia) eta Jondalar (kromañoi-kromañoia) ballaria laga eta beste kromañoiak topatzen dittuezenian, gaur eguneko Ukrania inguruan, eta euren gizartia deskribatzen dabena. Gustau jatan.

Laugarren liburua, “Las llanuras del tránsito”. Interesgarrixa bada be (egixa esan, ez-adituendako dibulgaziño moduan serie osua da oso interesgarrixa), pixkat aspergarrixa egin jata hainbeste zatittan. Baiña badakitt hori norberan interesen araberakua dala: seguraski, paleobotanikan, paleoklimatikan eta geologian nik baiño interes haundixagua dakan jentia ez zan bape aspertuko, Auelen digresiñuokin.

Bostgarrena, “Los refugios de piedra”. Ritmo narratibua pixkat hausten da (ez dot hain errez irakorri), seguraski autoriak muiñari lehentasuna emoten detsalako, formian aldian. Hau da: protagonisten bizilekua deskribatzia (Laugerie Haute aztarnategixan oiñarrittuta), eta orduko gizartian erretratu soziala egittia (lizentzia askokin, imajinatzen dot) da helburu nagusixa, eta zentzu horretan oso ondo lortzen dau. Zirraragarrixena, biharbada nere esperientzia pertsonalengaittik, labar-artian inguruan egitten daben rekreaziñua da: zeiñek, zelan, zertarako egitten zan... dana asmauta, bistan da, baiña plausiblia.

Seigarrena, “La tierra de las cuevas pintadas”. Labar-arte aztarnategixak neretako garrantzitsuak izan dira, bistan da (espeleologian inbestigatzen dogun eremuetako bat dan neurrixan) baiña ez detset harreta haundiegirik eskindu ointsu arte. Espeleologian diziplina askotan manejau biharra dakaguz, eta dana jakitzia ezñezkua danez, bakotxa arlo batzutan espezializatzen da bere afiziñuen eta gaittasunen arabera; ni bioespeleologian nabillen modura, beste batzuk geologian edo labar-artean. Eta nik eurak kontatzen deskuena interesez aditzen badot be, informaziño hori “linbuan” geratu izan jata, zeozelan esateko; ezin testuinguru egokixan kokatu.

Liburu honetan, labar-artian dato solte hórrek integratzeko aukeria izan dot. Badakitt hipotesi maillatik ez dala pasatzen –eziñekua da zihetz jakitzia-, baiña testuinguru posible bat imajinatziak berak, gure Atxurra, Lumentxa, Armintxe irudikatzeko balixo izan desta; eta lehendik maitte banittuan be –ADES ardurapeko koben gaineko atxekimendua-, gure arbasuen bizimodua irudikatu ahal izatiak beste majia bat emoten detsa gauziari, dakiguzen gauza soltiak harilkatuta. Behin pintturak eginda, zeintzuk bisittatzen zittuezen santutegixak? Zertarako? Zenbatian behin? Zein izaten zan errituala?

Aztixan iniziaziño bidai horrek (eskualdeko kuebak banan-banan bisittatzen), Dordoina inguruko zuluak ezagutzeko aukeria emon desta; eta gure eskualdeko zuluak erabilli izan zittuezen tribuen arteko harremanakin be fantaseau ahal izan dot.

Hau hala izanda, liburuan azken zatixan (20-30 pajina) idazlan luze askotan topatzen dan “ajia” somatzen da: behiñ kontatu nahi zana kontauta, narraziñua zeozelan amaitzeko premiñia, eta pertsonajien sutiltasun guztiak galtzia happy end karikaturesko xamar baten mesedetan. Baiña hau ezebeza da, liburu serie bikain honek dakan balixuan aldian.

Beste detalle txorra bat, amaitzeko: deigarrixa da, Paleolitikua izanda, zelako buenorroak mantentzen dirazen Ayla eta Jondalar denpora guztian. Kontuan hartuta sasoi hartan 35 urte hartzen zebenak atso/agure zaharrak zirala, protagonistei, 25 bat urtekin, etxake hagin bat bera be falta; emakumia Diana ehiztarixa baiño tentiagua da, zentzu guztietan; eta gizonak, nahiz eta oso higienezalia ez izan, ez daka kikirri-usain edo gaztanbera ekoizpen haundirik, liburu bakotxian deskribatzen dirazen 6-7 txortaldixen arabera, sexu oral eta guzti-. ;-)

Umemokoak

Oier Gorosabel 2018/03/19 23:16
Oraintsu arte, nolabait amorrarazten ninduten ez-haur-ez-heldu diren pertsona horiek, haien gorputz kankailu dorpeekin, ahots modulagaitzekin, catinga usainarekin, kezka metafisikoekin...
Umemokoak

Untzagan pipak jaten egon zeikiazen gaztetxo bi.

Badira pertsona batzuk, zer gustuko duten baino, zer gorroto dutenarekin definitzen direnak. Horrelako haterretako bat naiz ni -ez naute alferrik eibarnauta lagunek Ogrosabel deitzen-, eta erretxinamendu horren adibidetzat har daiteke duela urte batzuk nire blog-orakulutik botatako idazkia, zeinak “Nerabeak gorroto” izena zuen.

Eta bai: oraintsu arte, nolabait amorrarazten ninduten ez-haur-ez-heldu diren pertsona horiek, haien gorputz kankailu dorpeekin, ahots modulagaitzekin, catinga usainarekin, kezka metafisikoekin... beno, ez naiz haien nolakotasun eskas guztiak zerrendatzen hasiko. Izan ere, gaurko idazki honetan hura emendatzera bainator; arrazoi praktikoak daude, alde batetik –neure haurrak nerabezarorako bidean daude- baina hori baino sakonagoak ere bai.

Duela urte batzuk Espainiako Gerra Zibilaren arrastoak ikertzen hasi nintzen, Markina-Xemein inguruan. Artean memoria historikoaren asuntoa ez zegoen orain bezain garatua, eta gauza askorekin jabetu nintzen; besteak beste, estatu kolpearen porrotaren ondorioz gerra luzatu zenean, gero eta jende gazteagoa mobilizatu beharra izan zela. Horretara, gure mendietan elkar hiltzen ibili ziren batailoietako kideak 18, 17, batzuetan 16 urteko gazteak izan zirela. Zuri eta beltzezko argazkietan denak zaharragoak ematen dute, are gehiago granadak gerrikoan eta aurpegia lokatzez eta bolbora-hautsez zikina dutenean: baina haien begiradei ondo erreparatu ezkero, oraindik galdu gabeko inozentzia ikus daiteke. Horrek benetan hunkitu ninduen. Plazako eserlekuetan pipak jaten egoteko adina zuten, baina nagusien munduko esperientzia gogorrenak bizitzera bultzatuak izan ziren. Haietako askoren hezurrak dira mendietan ateratzen ari direnak, trintxeretan edo bonba-zuloetan lurperatuta.

Azkenaldian, ostera, lubakiak nik baino hobeto diharduen jendearen eskuetan utzi ditut; eta euskal espeleologiaren historiarekin nabil buru-belarri. Hor oraindik gazteagoak aurkitu ditut, benetako nerabeak. Harritua ikusi dut EH-ko speleo esplorazio garrantzitsuenak –leize sakonenak, arriskutsuenak- askotan 17, 15, batzuetan 13 urtetako umemokoek egin izan zituztela. Baliabide teknikoen eta diruaren falta, ilusioarekin eta adorearekin ordezkatu zuten; eta gaur egunean lurpeko ondarea ezagutarazten gabiltzanok –helduak, gehienetan- haiek hasitakoaren jarraitzaileak gara. Honekin, definitiboki isildu dira nire hater kritikak, eta agur eta ohore egitea baino ez zait geratzen.

Esan behar dut, gainera, ikastetxe munduan berriro sartu naizenetik –gure umeen kontura, hau ere-, sorpresa ona hartu dudala. Azalpen pedagogiko astunetan sartu barik, adibide grafiko bat jar dezadan: iaz, nire aurrean, 12 bat urteko neska bati karpeta, plumierra eta gauza guztiak lurrera erori zitzaizkion. Ni haurra nintzenean, horrek bere lagunen txantxa eta irri gaiztoak ekarriko zituzkeen automatikoki; hemen, ostera, laster baten 3 edo 4 lagun hurreratu zitzaizkion laguntzera, eta 2 minuturen buruan dena jasoa zuten, eta ikastetxera elkarrekin sartu ziren. Bai: definitiboki adiskidetu naiz nerabeekin.

Talaiatik saiorako (Info7 Irratixa), 2018ko epaillan 19xa.

Ondarrutarrarena

Oier Gorosabel 2018/02/24 22:41
Errejistro batean, bestean edo bietan eroso edo deseroso ibiltzearena ez da hizkeraren berezko arazoa; hiztunarena baino. Horregatik, batuaz moldatzen ez den jendea aurkitzeak ez luke horrelako kataklismorik sortu behar.
Ondarrutarrarena

Ondarruko sakillu edo karrabasua, zubipian

Ez da egongo sare sozialetan dabilen euskaldunik, duela egun batzuk izandako ikamikaren berririk izan ez duenik. Martinez izeneko futbolari bat Athletiketik Errealera joan da, edo horrelako zerbait, eta horren kontura komunikatu bat atera du elebitan: gazteleraz eta... ondarrutarrez. Euskarazko bertsioa batuaz egin ez izanak hautsak harrotu ditu, asko harrotu ere: aldeko eta kontrakoen iritzien artean irain larriak irakurri ditut, eta honek erakutsi du euskalkia/batua eztabaida gainditu gabe dagoela jende askoren baitan. Animoak baretu arte itxarotea nahiago izan dut, ondorioak bildu aurretik; esan beharra dago ondorio hauetatik asko ez ditudala neuk atera; txiolandiako egile ugariri ohostutakoak dira. Denak aipatzea ezinezkoa denez, denei eskerrak blokean eman beharko.

Hasteko, esan behar dut nik, Martinezen lekuan, komunikatua batuaz idatzi izango nukeela, nire hizkera menperatzen ez dutenak gogoan. Nik argi dut batua eta euskalkia ez direla kontrajarriak, baizik eta osagarriak, eta bakoitzak bere erabilera eremua duela. Are: ausartuko nintzateke esatera euskaldunon %90ak bat egiten dugula iritzi honekin. Esango nuke gainontzeko %10a izan dela eztabaida gaiztotu duena, euskalkia vs. batua terminoetan planteatuz eta “kontrarioak” gutxietsiz eta irainduz.

Esan da, adibidez, hizkuntza bizia (zorioneko “gatz eta piperra”) euskalkietan bakarrik aurki daitekeela, batuaren artifizialtasunean barik. Hau, kirtenkeria handia izateaz gain, gezurra da. Ezin da ukatu pertsona asko erosoago sentitzen direla euskalkian, batuan baino; baina gaur egunean badira batua hizkera naturala dutenik ere. Horrela hazi direlako, edo gerora ikasi dutelako, berdin da: batuan aritzen direnean, euskalkidunen espresibitate maila bera dute, edo handiagoa.

Bai: errejistro batean, bestean edo bietan eroso edo deseroso ibiltzearena ez da hizkeraren berezko arazoa; hiztunarena baino. Horregatik, batuaz moldatzen ez den jendea aurkitzeak ez luke horrelako kataklismorik sortu behar. Izan ere, kritika batzuk irakurrita kontrakoa badirudi ere, inork ez du zalantzan jarri errejistro estandarraren papera, euskararen beraren biziraupenarendako gako nagusietakoa dena.

Euskalkian idazten dugunok analfabetoak garela ere irakurri behar izan dugu. Hau iraintzeko asmo argiarekin izan da, noski; izan ere, euskaraz alfabetatu ez garenok ere badakigu irakurtzen eta idazten. Hau horrela izanda, egia da euskaraz alfabetatu gabea izatea (ni neu bezala) desabantaila dela; nik, atzean zuzentzailerik ez badut, kristoren hankasartzeak egiten ditut (hori idatziz, eze, ahoz ez naiz gai euskara batuz berba egiteko). Egoera hau ez da nire gustukoa, bistan da; ez naiz ezjakintasunaren apologia egiteko zale. Halere, errespetu pixka bat eskatuko nuke nire kasuan dauden milaka euskaldunondako; gu analfabetotzat hartzea ez da, ez, elkar ulermenerako abiapunturik onena.

Kontuan hartu behar da, gainera, euskalkia modu normalizatuan idatzi nahi duenak autohezkuntza esfortzu gehigarria egin behar izaten duela, ikasteko dauden baliabide urriak direla eta. Zentzu horretan, ezin da parekatu, sare sozialetan ultrabatuzaleek egin bezala, euskalkian idaztea, eta erdaraz akats ortografikoekin idaztea.

Dena dela, badakizue txarrena zer den? Gipuzkeradun asko ez direla konsziente izaten, batueraz beharko lukeen lekuan, “ai gea”, “ingo deu” eta horrelakoak sartzen dituztenean. Hor ditugu umorea lantzen duten telebista saioak, edo “Handia” pelikula famatua. Hauek euskaldun guztiei zuzendutako ekoizpenak izan arren, ez dut inolako protestarik entzun haietan erabiltzen den euskalkiari buruz. Erdarakadak ere aipatu ditzakegu: Martinezek “pertsonalmente” hitza erabili duelako makina bat txantxa irakurri ditut; ez dut horrelakorik entzuten, ostera, labeldun euskaldunek “portzierto” jasangaitza txitean-pitean erabiltzen dutenean. Alegia: “pekatu” berberak errazago barkatzen zaizkio erdiguneko euskalkidunari, periferiakoari baino. Baina ez nahastu: ni ez nago horrelako guztiak jazartzearen alde! Kontrara: nahiago nuke erdiguneko euskalkiaren aurrean dagoen malgutasun hori berori, denondako hedatuko balitz.

Eta euskararen etorkizunari buruz, gogoratu aniztasuna ez dela batasunaren kalterako; eta etsaia ez dagoela “prezisamente” euskalkian edo batuan aritzen direnen artean.

2018ko kataillan 23a, Talaiatik saiorako (Info7 irratia).

Queer

Oier Gorosabel 2018/01/17 18:01
Joan den udan ume maitagarri bat ezagutu nuen; deitu diezaiogun Izar.
Queer

Irudixa: www.uwp.edu

Lehen momentutik, gure semeekin konexio ona izan zuen: adin beretsukoak ziren, basati xamarrak... Herri txiki batean geunden, eta 7 bat umerek saldoa osatu zuten; hor ibiltzen ziren denak elkarrekin, mendian zehar-eta, dena esploratzen eta bazterrak endredatzen. Gu pozik, autonomia garatzen ari diren haur guztien gurasoak bezala.

Kontua da, haiei begira, emaztea eta biok ez ginela gai izan Izar mutikoa edo neskatoa zen bereizteko. Arropak, aurpegikera, ilea, keinuak... berdin izan zitekeen genero batekoak zein bestekoak, gaur egunean nagusi den kanonaren arabera. Egoera xelebrea iruditu zitzaidan, oso. Guri ez zigun inporta, eta otorduetan gure haurrak ikusten genituenean, gaia ateratzen bazen (ez baikenuen horretan interes edo morbo berezirik), konturatu ginen... haiek ere ez zekitela! Zoragarria zen. Izar atsegina zen, alaia, jostaria; hori zen umeei inporta zitzaien gauza bakarra.

Xarmak pare bat egun iraun zuen bakarrik; udako bero galdatan, nola ez, haurrei ur txorroen azpian ibiltzeko gogoa etorri zitzaien eta han, inolako dramatismo barik, jakin genuen bere sexua –ez bere generoa-. Izan ere, bere gurasoek gaia naturaltasun osoz aipatu zigutenean jakin genuen Izarri, oraindik txikiegia denez, gai horrek sinpleki ez diola ardura. Malkoak begietara etorri zitzaizkidan, eta guraso haientzat txalo bero bat eskatzekotan izan nintzen.

Ez, ez dio ardura, eta are gehiago, oraintsu arte nagusi izan diren txantiloi zurrunak hautsi behar ditugu, ahal denik eta puska txikienetan hautsi ere. Klasikoki bereiztu izan diren gizon eta emakume homo eta heterosexualak, 4 izaerak alegia, motz gelditu dira. Niretako, pertsonalki, deskubrimentu itzela izan da ni bezain “raritoa” (irakur bedi kakotx artean) edo desberdina den jendea uste nuena baino askoz ere ugariagoa dela ikustea. Lotsa edo bakardadea uxatzeko txerto bikaina baita bakoitzak bere joera onartzea, ez epaitzea eta kideak aurkitzea. Are gehiago: osasun mental publikoa sustatzeko beharrezko neurria dela esango nuke.

Bizitza bikoitza duten erreprimituak, puteroak, haien frustrazioa eta heldutasun falta umeekin asetu nahi izaten duten pederastak, bortxatzaileak, zahartzarora arte bere burua ukatzen biziko den jende hori... zati handi baten, esango nuke sexu/generoaren molde mugiezinek erraztu dituzten jarrerak direla, konplexuz betetako jende galduarenak. Bizitzan norabide egokia hartzeko lehenengo pausua, norbere izaera ulertzea izan behar da; konplexuz betetako jende triste horrek egin ez duena.

Zorionez, LGBTQI... edo dena delako kolektiboaren izena gero eta luzeagoa da, nik jada siglen kontua galdua dut. Eta zenbat eta luzeagoa izan hobe; aurrera goazen seinale.

"Talaiatik" saiorako (Info7 Irratia), 2018 ilbeltzan 17xa.

Francoist broken pitcher

Oier Gorosabel 2017/12/30 09:00
MARSÉ, Juan. 1973. Si te Dicen que Caí. El Mundo, 2001.

Duda barik, merittu haundixa daka nobelionek: idazteko teknikia eta gaixa ikusitta, ulergarrixa da bere sasoian arrakasta itzala euki izana. Neri be interesgarrixa egin jata, irakortzeko erreza –trukulentziak asko laguntzen dau- baiña esango neuke “apurtutako pitxarran” egittura kaotikuak nobeliari berari ez detsala mesederik egitten. Efekto inpresionistia itzala da, ados; baiña historixian muiña, kontatu nahi dana (edo), asko illuntzen dau. Nik neuk esango neuke ez dotena dana ulertu: emakumezko pertsonaje nagusi batzuk nahastau jataz; ospittaleko deposittuan dagozen zeladoria eta hildakua umetan zeintzuk izan ziran be nekez ulertzen da; makixen eta umien historixei loturaren bat falta jako (edo nik ez dot ikusten jakin); dialogo batzuetan ez dago argi berbak ze pertsonajek esandakuak dirazen, edo noiztik aurrera aldatzen dan hiztuna, edo 1949xan dan, edo 1970ian dan... Dana dala gustau jata nobelia, batez be Bartzelona aldeko gerraosteko panoramian erretratu ezin sordiduaguangaittik.

Matrallako Irratixa (2001-2008?)

Oier Gorosabel 2017/12/21 17:13
Etxian audio material pillua nekan, epoka horretakua; hille batzuk naroian aukeraketa bat egitteko gogoz, eta musika + irudi batzukin montaje bat eginda argitaratzeko. Bistan da, hasieran Eibarko irrati libre honen historia partikularra izan bihar zana, azkenian "eten barik hiltzen eta berpizten dirazen munduko irrati txikixei" omenaldixa bihurtu dala.

Ipurdiak ukitzen

Oier Gorosabel 2017/12/18 23:15
Ez dakit antolatutako kanpaina den, ala espontaneoa, baina azkenaldian emakumeen kontrako sexu jazarpen ezkutuak ikusarazteko oldarraldi hau txalogarria iruditzen zait. Bereziki interesatzen zait kaleko emakumeen ahotsak entzuten ari garela, erakundeetako mezuen gainetik.
Ipurdiak ukitzen

Gure "manada" partikularra

Lekukotasun asko hunkigarriak dira (egokiago litzateke iraingarriak esatea); halere, inpresio handiena Maite Bidarte irratikidearenak egin dit. Maitek artikulu batean kontatu du bere esperientzia (“Nik ere sufritu dut indarkeria matxista” du izenburua) Inpresioa, bistan da, handiagoa izan da biktima ezaguna dudalako; baina baita nire bizitzan behin eta berriz bizi izandako zenbait egoera bere gordinean erakutsi dizkidalako.

Besteek egindakoak –lagunak, ezezagunak, parranda giroan batez ere- ezin konta ahalakoak dira; arruntak izatearengatik, gehienak oharkabean pasatu izan zaizkit eta gaur egunean ez nintzateke gogoratzeko gai izango. Ostera, ez zait berdin gertatzen nik neuk zuzenean parte hartutakoekin: nire oroimenaren zoko batean gorde izan ditut, ez harro baina ezta lotsatuta ere (esandako moduan, hemen guztiz arrunta izan delako hori oraintsu arte). Argi berri honetan, berriz, bere siniestrotasun osoan ageri zaizkit, eta dagokien lekuan klasifika ditzaket: sexu indarkeria, nik neuk egina.

Lehena udako jai giroan izan zen: Lekeitiotik Ispasterrera gindoazen kotxez, 17 bat urteko 4-5 mutil, eta bide bazterretik oinez neskak. Gorputz erdia leihatilatik atera nuen, eta haien paretik pasatzean... zapla! Haietako bati ipurdian txalo demasa eman nion. Arrisku kontuak alde batera lagata -30 kilometro orduko joanda ere aberia majoa egin daiteke-, balorazioa zuen esku utziko dut.

Bigarrena sasoi beretsuan izango zen (1988 inguruaz ari naiz) Eibarren, aratusteetan. Taberna ilun batean, nire gelako neska bat ikusi nuen tabernako beste puntan, niri bizkarra ematen. Ez nuen bereziki gustuko, baina (agian horrexegatik) harengana atzetik hurreratu, eta ipurdi masail batean “mok-mok” egin nion, gomazko bozina bati nola; irri artean lagun artera itzuli nintzen, nire balentriaz harro.

Seguru aski entzuten ari diren gizonezko askori ez zaie gauza bereziki larria egingo: “Zer kalte du, bada, ipurdia ukitzeak?” esango dute. Agian ni bezalakoak izango baitziren: gaztetxo lotsatiak, neska bati gustuko dutela argi esatera ausartu ez eta modu basati xamar honetan hurreratzen zirenak. Baina, hain zuzen ere, horixe da gauza siniestroena: ohizkotasuna, horrelakoei garrantzirik ez ematea.

Aitorpen honekin ez nabil absoluzio eske, bistan da; aspaldi nabil jaungoikozaleengandik aparte, eta gero eta balio gutxiago ematen diot barkamen kontzeptuari. Erantzukizun kontua da: gauzak izan diren bezala azaltzea, onartzea, eta aldaraztea. Aintzinan emakumea bahitzea eta bortxatzea ohizkoa zen; gizonen jabegoa ziren, nahieran erosi, saldu, trukatu eta hiltzeko moduko abereak (“la poseí”, “la maté porque era mía”)... Gure gizarteak aspaldian hoberantzko bidea hartu duen arren, edozein albistegi entzunda ikus dezakegu jokaera basati hauek ez direla oraindik desagertu; begi bistara ekartzeak haiekin behingoz amaitzeko balio dezala!

"Talaiatik", Info7 irratirako, 2017ko gabonillan 18xa.

Herri grisan prototipua

Oier Gorosabel 2017/12/14 07:13
RUSIÑOL, Santiago. 1902. El pueblo gris. Ed. Aguilar, 1950.
Herri grisan prototipua

Argazkia: Antonio Napoleon

Harrittu egin nau liburuak; herri grisen, edo hobeto esan lur kolorekuen, muiña destilau dau Zuloagan Bohemiako lagunak (ez nekixan, pinttoria izatiaz gain Cau Ferrat famatuko sortzaillia idazlia be izan zanik). Betidanik erakarri nabe “ezer ez daken herrixak” (ez historiarik, ez jauregirik, ez monumenturik...), Atxagan Villamedianan estilokuak, eta liburu honetan autoriak alderik alde, detallez detalle, xehetzen dittu. Artistian begiradian ezaugarrixa da hori: “ezer” ez dagon lekuan edertasuna billatzia. Baiña, kasu honetan, edertasunetik gitxi daka Rusiñolen begirada zorrotz eta umoretsuak.

50 hamarkadako espeleologo eibartarrak

Oier Gorosabel 2017/11/20 18:01
Dokumentaziño bihar bat egitten nabil (euskal espeleologiaren historia), eta horren barruan Eibarren funtzionau zeban lehelengo taldeko kidiak identifikau nahiko neukez. Eibarnautak: begiratizuez mesedez hónek erretratuok, eta batez be ERAKUTSI ETXEKO ZAHARREI, ia ezagutzen dittuezen.
50 hamarkadako espeleologo eibartarrak

Argazkixa: Felix Ruiz de Arkaute

Dato gehigarri batzuk:

  • 1950 inguruko espeleologo eibartarrak Aranzadi Z.E.ko kidiak ziran berez; Club Deportivoko Espeleologia Sailla 1965 aldian sortu zan, Jose Mari Tellerian gidaritzapian. Baiña argazkixotako jentia zaharragua da, gaur egunian 90-100 urte artian izango leukie, biziko balitzaz.
  • Kide ezagunena Juanito San Martin da, eta hori identifikauta dago jakiña; elkarrizketetan bestien izen batzuk be jaso dittudaz: Miguel Etxeberria (Julian Etxeberria, Eskola Armerixako zuzendarixan semia; itxuraz Deporren zine proiekzionista ibilli zan gero), Jose Luis Vitoria, Eibar apellidoko bat (“Maltza” edo “Maiza”), Arrieta abizeneko beste bat, Larrea abizeneko beste bat... Ixa ziur nago argazkixotako batzuk eurak dirazela, baiña ez dakitt zein dan zein!!
  • Argazkixetako bat Madarixan etarata dago, eta beste hirurak Gesaltzako Lizunian (Arantzazu, Oñati), 1951an. Aranzadi ZE-k “I Cursillo de Iniciación a las Ciencias Naturales” egin zan, eta paraleloki Espeleologia Sailak Gesaltzako esploraziño jardunaldi batzuk egin zittuan. Bertan Errenteriko, Tolosako, Oñatiko eta Eibarko espeleologuak ibilli ziran, eta Gesaltza-Arrikrutz-Jaturabe sisteman egindako lehelengo esploraziño “serixua” izan zan.

Ia eibartar hórrek identifikatzeko gai garan! Gauzak errezte aldera, argazkixak flickerren kargau dittudaz, fitxa identifikatibo baten barruan, eta jentia numerau dot.

Eskerrikasko aldez aurretik.

Espeleologia-Eibar-1

Espeleologia-Eibar-4 Espeleologia-Eibar-3 Espeleologia-Eibar-2

Odolaren usaina

Oier Gorosabel 2017/11/16 10:57
Duela 100 bat urte arte horixe zen gure arazoak konpontzeko modu nagusia: bestearekin borrokatzea, eta hura akabatuz norbera gailentzea. Normala oraindik horretarako joera erakustea
Odolaren usaina

Uli: herri okupa hartan gidatu nuen lapur-ehiza

Ikusi al duzue zelan jolasten duten txakurkumeek? Elkarri haginka, benetako borrokak irudikatzen dituzte; horixe dute gustukoena. Gizakumeek ere berdin: haurrak dituen edonork badaki, erdi brometan erdi benetan, batak bestea mendean hartzea dela guk nahi baino gehiagotan egiten duten jolasa, gure onetik ateratzeraino. Normala da. Geneetan txertatua dugu: gure espezieek garatu behar izan duten trebezia da hori, borrokatzearena. Gure kasuan, ikuspegi pixka bat hartzeko, eman dezagun datu bat: Homo sapiensak 195.000 bat urte baditu, duela 100 bat urte arte horixe zen gure arazoak konpontzeko modu nagusia: bestearekin borrokatzea, eta hura akabatuz norbera gailentzea. Normala oraindik horretarako joera erakustea.

Zorionez, gauzak aldatu dira eta jada instintu horiek moldatzen hasiak gaude: gaur egunean denok ulertzen dugu gizonek emakumezko bat gustuko dutenean ezin dutela bahitu eta bortxatu; edo norbaitekin arazoak direnean, ezin dela kalean ostiaka hasi. Halere, tamalez, oraindik ezagutzen ditugu antzinako pultsu horiek kontrolatzeko gai ez diren pertsonak.

Halere, azal gainean dugun “zibilizazio geruza” uste baino meheagoa da. Adibidez: arma bat eskutan izateak pertsonalitatea aldatzen du. Oso ezagunak dira istiluen aurka erotzen diren polizien kasuak, baina efektu hori indarra baliatzen duten beste kolektiboetan ere begi-bistakoa da: lintxamenduetan parte hartzen duen jendea erabat transformatzen da; eta nik ez dut ahazteko behin, “gehiengo sindikalaren” pikete batean, ikusi nituen matoi jarrerak. Irain edo bidegabekeriek, gainera, piztia askatzeko argi berdea eman diezagukete; eta batzuetan, basakeria larrienak ideia txit errespetagarrien alde egiten dira.

Neu ere, horrelako egoeretan beldurtu naiz gehien nire buruarekin: gure txakurraren kontra oldartu zen beste txakur hura ostikoka hartu nuenean... Nafarroako herri okupa hartan gidatu nuen lapur-ehiza... haurrak beldurtu zizkidaten nerabe putaseme haien atzetik irten nintzenean...

Hau guzti hau burura etorri zait, nire herrian gauza kezkagarri bat gertatu delako berriki: zapatu gau batean, herrian bizi diren gazte atzerritar batzuek, neska koadrila baten atzetik aritu ziren modu baboso xamarrean; herriko mutil koadrila bat sartu zen, neskak babesteko; atzerritarrek muturra hautsi zieten, literalki. Poliziakoen koartelera joan ziren salaketa jartzera eta, hauek, konfiantza giroan esan zieten: “hurrengoan portura bota itzazue lehenengo; eta gero etorri hona”.

Kulturen talka larria: “oihanaren legearen” pean bizi izandako pertsona bat gurera etortzean, nola azaldu hemen emakumeak ez direla gizonen jostailuak? Ez dut erantzunik, salbu eta erantzuna ezin dela izan kaleak patruilatuko dituzten herritar-brigada naziak. Bestela odolaren usainak gure onetik aterako gaitu.

"Talaiatik", Info7 irratirako, 2017ko zemendixan 15a.

Aurkezpena

Oier Gorosabel Larrañaga, Lekeittioko Eibartar bat

 

Eibarrespaziuan zihar esan zesten pizkat mesianikua nintzala idaztian, eta bloga sortzerako orduan horregaittik ipiñi netsan izenburu hau. Lehen nere gauza guztiak (argitaratzeko morokuak, behintzat) hamen idazten banittuan be, espeleologixiari buruzko gauza guztiak ADES-en webgunian emoten dittudaz, eta osasun asuntoko artikulu guztiak hona mobidu dittudaz, gaika klasifikauta.

Txorrotxioak
Etiketak
ETB1 EibarOrg Info7 Zer erantzi abertzale abittaga abortuak aitor_eguren aittitta raduga aldatze amarauna andoain antzerkia araba arantzazu aranzadi ardantza argentina_2005 armando gorosabel arrajola arrakala arrantza literarixuak arrate arrosa artxanda aulestia axpe_martzana azkue ipuin bilduma azpimarra banu_qasi baxenafarroa baztan belaunologia berasueta berbologia berriatua bidai_aluzinantia bilbao bittorixa buruntza comunitat_valenciana culineitor deba desempolving diaspora diego-rivera egillor eibar eibarko_lagunak ekialdeko nafarrera eraikinologia erdialdekoa erresuma_batua erronkari espeleologia etxebarria eup euskadi_irratia euskal_erria_aldizkaria euskalkia faktoria felix_arrieta galicia ganbara gasteiz gatobazka gce gernika girua gorosabel hormasprayko igotz_ziarreta ikerkuntza indalecio ojanguren info7 irabiaketa irratia irun iruñea izarraitz iñigo_aranbarri jacinto_olabe jamo_savoi juan san martin julen_gabiria kalamua kanposantuak katarain kirola koska kuku kurik-3 kurosawel labordeta lagunologia lalolalia lamaiko_operia lasarte leintz_gatzaga lekeitio lekeitioko_lagunak lituenigo lopez maeztu magia manex_agirre maputxe markina-xemein markues matrallako mendaro mendebalekoa mezo_bigarrena mineralak musikeruak muskildi mutriku nafar_lapurtera nafarrera noain oiartzun oioioi-lur ondarroa opaybo orakulua otsagabia ozeta paisajiak parakaidistiarenak paris patxi_gallego polo_garat sagartegieta san antoni sartei sasiola sega segura slovakia tafalla2016 talaiatik telebista toribio_etxebarria umeologia urberuaga urkiola xabier_lete xoxote zaharrea zaharreologia zaragoza zer erantzi zerain zornotza zuberera zuberoa
hgikj
2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019