Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Garagoittiko Orakulua

Leke hipster

Oier Gorosabel 2018/09/07 20:07
DUO, Gonzalo. 2006. Lekeitio en el siglo XIX y José Javier de Uribarren (1791-1861). Iralka.

XIX gizaldixari buruz ikasi ahala, lehen hutsune haundixa baiño ez zan eremu zurixa edukiñez betetzen doia. Oasi liberalana, Larra... eta oiñ, honekin, Lekitton mende erdikaldeko aldaketa haundixak eragin zittuezen burgesen, edo euren aberastasunen nundik norakuak. Batzuk behintzat: Agirrebengoak Mexikon egindako dirutzian informaziñua falta da, eta komeniko litzake dokumentatzia; ia esklabuen trafikuari buruzko txutxumutxuen atzetik zer dagon benetan. Bestalde, ahozabalik geratu naiz XIX hasieran Juan Pablo Gorosabel bat ikustian, Uribarren alkate izan zaneko epe motzian, zein eta... geroko I Karlistadan liberalen buruzagixetako bat izango zana! Inbestigau biharko dogu. Liburuan dato asko dagoz, oso interesgarrixak; baiña neretako argigarrixena alde soziologikua izan da, orduko gizartia ulertzeko gakuak; esate baterako, mende horren erdikaldetik aurrera herri zehian alde egin ziran politiken interpretaziñua: komunismuan orbitako mobimenduak hasi ziranian, burges eta aberats katolikuen aldetiko reakziñua izan zan ongintzako ekimenak diruz laguntzia (eskolak, ospittalak, obra publikuak...), pobrien joera iraultzailliak baretzeko edo. Zentzu horretan, Uribarren eta bere ingurukuak aintzindarixak izan ziran (artian Espainian “vivan las caenas” nagusi zala); izan be, eurak Bordele eta Paris inguruan ikasi zeben joera hori, Madril ondiokan pekorotzez betetako herri haundixa baiño ez zanian. Eta, hara, Lekeittio guztiz “trendy” bihurtuz.

Diego Rivera Lekeition

Oier Gorosabel 2018/09/07 19:38
Diego Rivera pinttore mexikarrak (badakizue, Frida Kahlon gizona izandakua), Lekeittion egotaldixa egin zeban, hónek kuadruak pinttauta.

Aurreko baten “Gitarria ta biolintxuan” koplen kontura egindako legez, gaurkuan Kurik aldizkarixan beste artikulo bat komentatzera nator edo, hobeto esanda, artikulu horren kontura egindako jolasan emaitzia argitaratzera.

Diego Rivera pinttoria famosua da, badakizue, Frida Kahlon gizona izandakua. Kontua da morroiak, gaztetan, Europatik zihar ikas-bidaia egin zebala beka batek lagunduta; eta 1907 inguruan Lekeittion egon zala zebala. Egotaldi horretan pinttautako kuadruak ez dira bere aro famosuenetakua (pinttura muralak-eta), ez bada eze, bere formakuntza sasoian nagusi zeban estilo akademikokuak; halan be, adituak esaten dabenez, etorkizuneko joera batzuk igartzen jakozen ordurako. Nik ez dakitt; kuadruak ikusi, eta zuek esan.

Kuadruotako batzuk ezagunak ziran, baiña beste batzuk ez; batez be bilduma pribauetan dagozelako. Kontu honi buruzko informaziño askoz be gehixago dakazue aldizkarixan bertan, hau da artikuluan referentzixia: Onaindia Garate, Mikel. 2018. Diego Rivera Lekeition. Kurik aldizkaria 3:74-84. Lekeitio.


La Casona (Diego Rivera, 1907) La Casona

Hau Bixkokalia da (Beaskokalea berez, nahiz eta desidia linguistikuangaittik oiñ mapetan-eta Beheko Kalea moduan agertzen dan). Nere kontsultatik ikusten doten etxia. Hunkigarrixa da ixa igual-igual ikustia, leihoren bat gorabehera!

 

Izenbururik gabe (Diego Rivera, 1907) Izenbururik gabe

Eta hau be Bixkokalia, baiña Dendari kaliakin bat egitten daben lekuan. Etxe politta, eskumako garajetzar horren lekuan zeguana!

 

Lekeitioko bista (Eduardo Chicharro y Agüera, 1907) Lekeitioko bista

Hau ostera, aurreko kuadruan leku bera da baiña alderantziz begiratuta; Eduardo Chicharrok pinttau zeban (Riveran maisu eta bidelaguna); ikasle eta maisuak batera egindako ariketia ete?

 

Costa cantábrica (Diego Rivera, ca. 1907) Costa cantábrica

Hau lokalizatzia gehixago kostau jatan; lagun lekittarrei esker jakin neban nun zan, baitta senada horren toponimo politta be: Estrobupia.

 

Iglesia de Lekeitio / Piedra vieja y flores nuevas (Diego Rivera, 1907) Iglesia de Lekeitio / Piedra vieja y flores nuevas

Honekin fantaseatzen egon nintzan: hor agertzen dan landara loratsua gaur egunian bertan dagon magnoliotzarra izango zan, 110 urte gehixagokin?? Botanikaz dakixan batek argittu zestan ezetz. Gerrikabeitia kalian hasieria da, eliza ostian.

 

En Vasconia (Diego Rivera, 1907) En Vasconia

Nere gustokuena, hauxe: Kabaua eta bere gaiñian frontoia, ondiokan estali barik zeguanian. Ebokadoria guztiz.

 

Cuando los remos descansan (Diego Rivera, 1907) Cuando los remos descansan

Leku honen argazkixa etaratzera juan nintzanian, konturatu nintzan Rivera etxeko 1º pisoko balkoian egongo zala pinttatzen; perspektibiak horri diño behintzat. Bestalde, gaur egunian portuak ez dau halako kurba konkaborik egitten; buelta osuan zihar, itsasuari zati haundixak kendu jakoz nasia zabaltze aldera.

 

Lekeitio (Diego Rivera, ca. 1907) Lekeitio

Estilo desbardiña kuadruak, ezta? Tinglau gaiñetik eginda dago, Abadien Moillara begira.

 

La parte de Pedro (Diego Rivera, 1907) La parte de Pedro

Eta azken honetan paisajia ixa ez da igartzen, baiña detalle batzuengaittik ezagun da Abadien Moilla hasieran dagozela Pedro eta bere begi zorrotzeko emaztia.

Zelako ondo pasau doten, baiña, egunak juan egunak etorri irudi zaharrak eguneratzen!

Euskalki talking VI

Oier Gorosabel 2018/09/04 16:50
Patxi Juaristiren “gabeziak”

Oin dala urte batzu bazan umore saioren bat Espainiako telebistan; bertan, Ramon Aranguena kazetarixak entrebista faltsuak egitten zittuan, gonbidatuak egoera xelebrian jarritta. Galderetako bat, adibidez, hauxe izaten zan: “¿Qué hay de su agria polémica con Iñaki Gabilondo?”.

Galdera honek, umore ingleseko estiluan, bi edo hiru buelta zittuan; hasteko, lehelengo kolpian ez zan ulertzen; “ze polemika?” esango zeben bai gonbidatuak, bai ikusliak. Gero, egoera absurdua irudikatzen zeban: “Iñaki Gabilondorekin polemika bat?”. Izan be, kazetari hau ontasunan eta benetalarittasunan prototipua da, eta nekez egon leike polemikarik berakin; gitxiago polemika garratza. Tira; batzuei graziarik ez zetsan egingo honek, baiña neri asko. Umore inglesa pixkat arrarua izaten da, orraittiokan.

Hori etorri jata gogora aurreko baten, nere txio goiztiar bati Ana Moralesek emondako erantzunakin. [[Disclaimer]] Txistiak destripatzia gorroto dozuenei ez eizuez irakorri hurrengo lerruak [[Disclaimer]]

Nere txiua hauxe:

Juaristin artikuluan begibistakua da dokumentaziño bihar sakona: bere estiluan. #Kurik3 #lekeitio pic.twitter.com/hJoq8zvJr1

— Oier Gorosabel (@Txikillana) 2018(e)ko abuztuaren 7(a)

 

Anak, hasieran, Juaristin gabezixak kritikatzen nittuala ulertu zeban:

Ez, pentsatu dut kritikoa zela, ez kriptikoa! "Sakona" adjektiboak harritu banau ere, hasieran pentsatu dut "premia handia" esan gura zenuela (eta "betiko lez", gainera 😱!!).

— 🎗Ana Morales 🎗 (@AnaisNi) 2018(e)ko abuztuaren 7(a)

 

Grazia itzala egin desta, eze, Patxi Juaristi ezagututa, eziñezko egoera absurdua irudikatu dot. Batetik, ganora barik idatzittako artikulua egin dabela “betiko lez” (jakinda, Juaristi supersistematikua eta itturrixei ezin fidelagua izaten dala); bestetik, neuk hain modu zazkarrian kritikau dotela (bera superedukaua, baketsua eta kontziliadoria danian). Tira, hori baiño ez da: zuetako asko igual poker arpegiz geratuko zarie, baiña umore absurduak hori daka; batzui barrez lehertu eragiñ, eta bestiei barriz, hotz.

Hortaz gain, Anari esan detsaten lez, mezu truke anekdotiko hau Euskalki Talking serixian txertatzeko modukua begittantzen jata. Hamen geratzen da, beraz, beste txatalekin batera.

"Gitarria ta biolintxua" (Kurik 3)

Oier Gorosabel 2018/06/21 16:15
Pasa dan astian Lekeitioko KURIK aldizkarixan 3. zenbakixa aurkeztu zan. Bertan irakorri leikez, 1721ko Eibarko koplen harixari tiraka, Aitor Iturbek lortu dittuan datu ugari eta harrigarrixak.

Koplak agertu ziranian hamentxe bertan argitaratu zan albistia.

Telegrafikoki: Agustin erruduna zanik argi ez dago; "sorabedarra" ez da tabakua, burundanga estilokua baiño; amor libria orduan be bazala...

Bistan da, Iturben abiapuntua Kaltzakortan azterlana izan da. Baiña artxibuak arakatuz datu asko bildu dittu.

Ezenarrotarrak, jatorriz elgoibartarrak, familia berezixa ziran: dirudunak, musikarixak, ahoberuak, oilar xamarrak... Honen kontura mobidak 4 belaunaldittan izango zittuezen. Lecaytioriq atera ebeneko arrazoia, beraz, ez dago argi. Badirudi, bortxatu baiño, familia oneko neska gazte bat "kamelau" zebala Agustinek bere gitarra eta bioliñakin. Eta desterrua horren mendekua izan zeikiala. Izan be, artikuluan ondo ikusten danez, XVIII gizaldiko EH-xan KRISTO GUZTIAK jotzen zeban (abadiak barne): ezkontzatik kanpo, hirukotiak, inzestuak, abortuak... benetako giro hippyxa zeguala diño Iturbek. Uste eze Inkisiziñuak be eskua sartu nahi izan zebala, baiña itxuraz sotanadunak be libertinajian zebixalako edo, auzixa ez zan urriñera juan. Bestalde, sasoi horretan "lo-bedarren" erabilleria ez da arrarua: auzi honetan aittatzen da, eta kantuetan bebai ezaguna da kontua.

1721eko mobida honetaz aparte, artikuluan Ezenarrotarren gauza gehixago gehixago agertzen dira, Eibarren noski (frantsesadan-eta). Orduko testuinguruan hobeto kokatzeko detalle asko.

Iturbe ez neban ezagutzen, eta aurkezpen egunian artikuluangaittik zorionak emotera hurreratu nintzan. Batez be gustau jata bere artikuluan dokumentuetara mugatzen dala, eta ondorixua argi ez dagonian hala aitortzen dabela. Fikziño barik.

Artikulua ez dago online, eta ez dot uste jarriko danik. Nere ustez, mereziko leuke Eibarko Liburutegirako aleren bat erostia. Ez da herrittik kanpo banatzen, beraz onena eskarixak Lekeitioko Udalari zuzenian egittia (a/a Maite Garamendi)

Azkenik,1721ko koplok ikasteko eta kantatzeko gogua sartu bajatsue, hamen dakazue musika sujerentzia bat.

Harreman interesatuen alde

Oier Gorosabel 2018/06/19 18:29
Oso deigarriak egin zaizkit beti giza mikroharremanak. Nire 46 urteetan, gainera, jada fase batzuk igarotzeko aukera izan dut, eta horrek bata bestearekin alderatzeko aukera eman dit: haurtzaroan norbere lekua bilatzeko aldia; nerabezaroan lagun kopuruak garrantzi handia duenekoa; gaztaroan kopuruari barik, afinitateari gehiago erreparatzen diozunekoa... Hortik aurrera faseak bereiztea zailagoa egiten zait, denborak ematen duen ikuspegi hori falta zaidalako eta, neurri batean, oraindik bizitzen ari naizen aroa delako. Bereizi ez, baina epe honetako hitz gako batzuk botatzera ausartuko nintzateke: bakardadea eta zinismoa, adibidez.

Bakardadea, norberak aukeratutakoa denean, zoriontsua izaten da; batez ere nahi duzunean lagunak aurkitu ditzakezunean. Horixe da nire kasua, zorionez. Zinismoarena, ostera, ez nuke esango nik neuk aukeratutakoa denik, ez bada ezen, testuinguruak eta egoerak horra eraman nautela. Bizitzaren legea, nahi baduzue. Azken urteetan, nire harremanen artean gero eta gehiago dira interes hutsean oinarritzen direnak, batez ere espeleologiaren munduan; esango nuke, baina, bizitzaren beste arloetan ere gauza bertsua gertatzen dela. Horregatik pentsatu dut hemen kontatzea, eta ahal badut zuen iritzia jasotzea.

Duela hamabost bat urte hasi nintzen espeleologian. Laster ikasi nuen lurpeko munduan ezin dela bakarrik funtzionatu: ez esplorazioa, ez ikerketa, ezta gutxiago ere salbamendu maniobrak ezin dira egin, talde baten barruan ez bada. Zentzu horretan, zure bizitza eta ikertzen ari zarenaren emaitza taldekideen menpe dago, zure menpe dagoen bezain beste. Testuinguru horretan tokatu zitzaidan pertsonalki jasan ezin nuen jendearekin batera aritu beharra. Oso deigarria egin zitzaidan; ni neu, berez, atsegin ez dudan jendearengandik aldentzeko zalea izan naiz beti; “zu zure aldetik, ni neuretik”. Lurpean, hori ez zen posible. Kontrara: poztekoa zen pertsona horren laguntza izatea, bestela egin ezingo zenukeen lana aurrera ateratzeko. Uste dut zinismoarena kontraesan horri aurre egiteko modu bat izan zela.

Urte batzuetara konturatu naiz zein den harreman modu berri honen gakoa: bioi interesatzen zaizkigun gaietara mugatzea, arazoak ekidinez eta gure helburuak beteaz. Nire espeleologia taldearen barruan bi-hiru pertsonekin sumatu nuen estrainekotz horrelako sinbiosi xelebrea: kalean tragoak hartzen ezin nituen jasan, adibidez; baina kobazuloan ondo funtzionatzen genuen. Erreskate taldeen arteko kolaborazioetan ere bai (nire kasuan, zehatzago esanda, poliziekin): kalean harrika ibili arren, lurpean argi dugu denoi interesatzen zaigula elkarlanean aritzea. Geologia ikustaldietan, biologia laginketetan, arkeologia baheketetan berdin: diziplina hauek lan ordu luze eta batzuetan astunak ekarri ohi dituzte, askotan ezagutzen ez dugun jendearekin, edo kimika pertsonalik gabekoekin; baina han interesarengatik gaudenez, ez dugu gure bizitza pertsonalez hitz egiten (ez zaigulako ardura); eta isiltasuna ere erosoa izan daitekeela ikasi dugu. Zinismoa? Oportunismoa? Azken finean, ideologia edo sentimenduen gainetik helburu praktikoak lehenestea.

Info7ko "Talaiatik" irratsaiorako, 2018ko bagillan 18a.

Larra gutarra

Oier Gorosabel 2018/06/14 11:10
LARRA, Mariano José. Artículos de costumbres. Edición de Jerry L. Johnson. Bruguera. Barcelona, 1972 (3. edizioa, 1981).
Larra gutarra

Irudixa: José Gutiérrez de la Vega

XIX gizaldiko prosa korapillotsuan zalia izan ez arren, mutil honi buruz (28 urtekin hil zan!) nekan kuriosidadiak oztopo hori gainditzeko kilikatu nau. Testuinguru oso interesgarrixan bizi izan zala jakin dot: aitta Napoleonen aldekua izanda, Fernando VII berrezarri zebenian familixiak Frantziara hanka egin bihar izan zeban, eta Mariano umia han bihurtu zan nerabe; Madrillera bueltau zanian, gazteleria ahaztuta zekan, eta guztiz lekuz kanpo zeguan, absolutismotik liberaltasunera poliki-poliki eta nekez pasatzen ziharduan gizarte baten barruan. Formakuntza urtiak amaittu ostian, idazle bihurtzeko gogo sendua erakutsi eta frankotiratzaille bihurtu zan, zinismuan armia eskuan hartuta, gizartia aurrerabidian jartzeko akulu modura erabiltzeko.

Bere pertsonalidadia oso erakargarrixa da: dandyxa, histrioia, sofistikatua, erromantikua, benetalarixa –makiñatxo bat entsegu egin ei dira hori aztertzen-, eta artikulu bilduma honetan bere posiziño publikuen barri dakagu: absolutisten –karlistak barne- kontrako aldarri sutsuetatik, liberaltasunenganako ilusiñua, honek poderian dagozenian egindakuen gaiñeko etsipena –gaur egunian lez!-, zentsurian eta heriotz zigorran kritika erradikala eta iraultzaillia...

Halan be, XIX gizaldiko Espainiarako bai, baiña ez da ulertu bihar “iraultzaillia” gaur eguneko zentzuan. Esate baterako: Larrak klase bakotxa (altua, bajua eta ertaiña) bere lekuan nahi dau, eta nahastatziari absurdua deritzo; izatekotan, herrixa bere maillara jaso nahiko leuke; bistan da, denporiakin eziñezkua dala ikusiko dau. Absolutisten denporatik datorren “ardi saldua” ondiok berdeegi dago, eta liberalan moltzuan be (Mendizabal famosuan urtiak diraz) zatirik haundiña heldu barik dago. Horregaittik, Larrak ez dau begi txarrez ikusten herrixan alde biharra egingo daben despota bat.

Oso interesgarrixa da Larrak bizitza politikuan mamoneo eta zittalkerixei eskaintzen detsan harretia. “El hombre globo” artikuluan trepak modu umoretsu eta oso zorrotzian erretratatzen dittu, gaur egunerako be balixoko leukian eran. Bestalde, XIX gizaldi hasieran Espainiak bizi izandako konbultsiño politikuen (“Viva la Pepa” vs. “Vivan las caenas”) karikatura ezin grafikuaguak egiten dittu. Esate baterako, “Buenas noches, segunda carta al amigo en Paris” artikuluan (1836-I-30):

“Hay entre nosotros unos pocos hombres que andan jugango a la gallina ciega con nuestra felicidad, y que tienen el raro tino de hacer siempre las cosas al revés. Estos tales habían leído ya el año 12 los escritos del siglo pasado y se habían hecho ellos solos liberales, que no había más que pedir. Oyeron el grito de independencia nacional y dijeron para su sayo: ¡Oiga! La España se ha ilustrado; con lo cual no tuvieron duda en que se podía dar una Constitución, y diéronse una especie de código, sagrado, respetable siempre como paladión que fue de nuestra independencia y cuna de nuestra libertad pero cuya bondad no hubo de ser comprendida por los pueblos todos, realmente atrasados para tanta mejora, pues en cuanto se presentó el amo de casa hubo día de sábado, y quedó el suelo limpio de innovaciones. Los hombres de que te voy hablando dijeron Esto ha sido una traición, y otra vez sucederá mejor. Esperaron, y el año 20 helos aquí que tornan a poner la mesa y los mismos manjares sobre ella, porque el apetito, decían, era el mismo. Pero van y vienen días; van y vienen franceses, viene y se va la Constitución, y vienen y se van nuestros hombres otra vez. Ya en medio de los tres años entró en reflexión alguno de ellos, y dijo para sí empezando a escarmentar: “Acaso no está la España bastante ilustrada y no tiene su estómago tanto apetito como yo le había supuesto; no será malo sustituir las Cámaras o la Constitución”. Pero el tercero en discordia decidió la cuestión, y mientras que aquellas y esta se andaban representando la comedia de ¿Quién ha de mandar en casa?, se adjudicó él a sí mismo la parte del león de la fábula. Nuestros hombres pasaron diez años en el extranjero, y aquellos de quienes te voy hablando, en lugar de decir esta vez como dijeron la primera: “Esto ha sido traición”, que entonces hubieran acertado, dijeron: Está visto, la España no está ilustrada. La cosa es clara: malograda la intentona dos veces, era preciso inferir una de dos cosas: o los gobernantes o los gobernados no sirven para el paso. Alguien que hubiese sido modesto hubiera dicho: ¿Si seremos unos torpes? Pero nuestros hombres dijeron: Ellos son unos sandios. Y pusieron de nuevo la mesa: Pero esta vez, añadieron, no os hemos de ahitar, porque si el año 12 no teníais apetito, si el año 23 dejásteis hundirse el banquete, ¿cómo podréis digerirlo el 34? Rara consecuencia; yo hubiera sacado precisamente la contraria; porque algo habíamos de haber adelantado del año 12 al 20 y del 23 al 34. De suerte que ellos, que habían andado demasiado cuando los demás estaban parados, comenzaron a pararse cuando los demás empezamos a andar.”

Honaiñoko azalpena ezin argigarrixagua da; baiña jarraixan emondako adibidiakin, Larrak kuadrua biribiltzen dau.

“Figúrate, amigo mío, que eres sastre, y que le haces a un niño de siete años un uniforme de consejero; ¡claro está que ha de venirle ancho! Tú, sastre, entonces, dices: Vea usted, ¡qué niño tan torpe!, le hago un uniforme de consejero, tan hermoso y tan bordado, y al muy necio no le viene.

Coges el uniforme, desprecias al niño y te vas. A los siete u ocho años vuelves con el mismo uniforme, y el niño tiene quince: ¿Ancho todavía? –exclamas-: esto no se puede aguantar; si el uniforme está lo mismo, ¿cómo no le viene? Está visto que este muchacho no sirve para consejero, es un sandio. Vuélveste a tu taller, y escarmentado de las pasadas experiencias hácesle una bonita envoltura, y vuelves con tu lío debajo del brazo a los diez años, y entonces el muchacho tiene ya veinticinco. ¡Qué diantres!, gritas asombrado, este muchacho es el diablo, ¡tampoco le viene la envoltura! ¡Ay!, ¡ay!, ¡ay!, pues, señor, es investible, y coges y le dejas en cueros.

¡Vive dios, señor sastre, qué consecuencia y qué tijera!

He aquí, amigo mío, la historia de España desde el año 12 hasta el 34, más clara que la del padre Duchesne, traducida por el padre Isla. Me parece que habrás entendido cuál es la envoltura, y excuso decirte quién es el sastre. Ahora que nos podíamos empezar a vestir nos viene con la envoltura, y porque no nos asienta dice que somos unos brutos.”

Historia epe hori serixuago be azaltzen dau, detalle gehixagokin “De 1830 a 1836, o la España desde Fernando VII hasta Mendizabal” artikuluan, berez Charles Didier historialari frantziarran testuan itzulpena dana.

Bistan da, idazlanen artian asko “artículos de costumbres” puruak dirazela; etnografikoki oso baliotsuak, esango neuke, adibidez XIX gizaldi hasierako Madrillen (herritxo bat), bidaiak eta garraiuak egittia zelako abenturia zan azaltzen dabena. Edo Meridara juan zanekua: 1000 biztanleko herritxo bat, munduak ahaztuta (artian kontu arkeologiko guztiak lez), eta ruina erromatarrak harrobi moduan erabiltzen zittuana; irakurtzekua da Larra sentikorrak hara sartzian izan zeban Stendhalen sindromia; gidari ezjakiñekin izandako xelebrekerixak; anfiteatrua (artian industu barik) naumaquia lekua edo zisterna haundi bat zala uste zebenekua... edozein esploratzailleren amesa, 1836ko Meridan sartzia.

Oso sinpatikua egin jata Larra. Penagarrixa baiña (heroi erromantikuen estiluan), bere gar horrek ez zebala gizarte “karka” hartan surik ixotu, eta azkenian bere burua bakarrik ikusi zebala (azken urtietako idazkixetan etsipena da nagusi). Gauza guztiekin nazkatu eta kaxa hori hartako pistoliakin kendu zittuan buruko miñak.

Presoei buruzko dogma bi

Oier Gorosabel 2018/04/25 11:11
Inoren etxean sartzeak dakarren arriskua berriro hartuta (ostikoz ateratzearena, alegia), oraingoan Ezker Abertzalean indarrean dauden dogma pare bat aipatzera nator, urteak joan, urteak etorri, nik dakidala, inon ere kuestionatzen ez diren detaile bi.

Lehen dogma EPPK-ko preso guztien izaera politikoarena da. Tira: ikuspegi batzuen arabera, preso guzti-guztiak politikotzat har daitezke (lapur edo trafikante baten jardun deliktiboa ez al da, neurri handi batean, gizarteak bultzatuta?); baina gaurkoan, borroka politiko baten ondorioz barruan daudenetara mugatuko gara.

Puntu honetan, ez da sobran egongo gogoratzea euskal preso politiko gehiago badaudela, “ETAko presoez” gain (komunikabideetan aspertu arte erabiltzen duten espresioa erabiltzeko), eta are, euskal preso politiko gehiago ere badaudela, EPPK-oez gain. Baina ez gaitezen ñabarduretan larregi korapilatu.

Kontua da, preso politikoen artean, multzo desberdinak badaudela. Batzuek, argi eta garbi, izaera politikoa dute: iritziarengatik, desobedientziarengatik, delitu izatera ere ailegatzen ez diren akusazioen pean (ez gutxitan faltsuak) atxilotuak eta kondenatuak. Baina horiekin batera, presoen artean ekintza armatu gogorretan parte hartutakoak ere badaude. Horiek ere politikotzat hartzea, besteen maila berberean behintzat, soka lartxo tenkatzea dela iruditzen zait.

Hau esanda, gehitu behar dut euskal preso militarrek ere errespetua merezi dutela. Haien artean miresten dudan jendea eta lagunak daude eta, bere borroka motarekin ados egon edo ez, aitortu behar zaie dena eman dutela. Ez zait iruditzen lotsatzeko edo ezkutatzeko moduko gauza. Kontrara: egindakoen gaineko erantzukizuna hartzea, koherentzia kontua da. Oker ez banago, IRA-koek ere bere burua gerrako presotzat zuten. Militarrak ziren, ez politikoak.

Izan ere, egindakoa ezkutatzearekin, zer mesede egiten diegu, bada, ekintza armatuetan parte hartu dutenei? Zigorra leunduko dietela uste al dugu? Mesedez... Ostera, horrela jokatzean “benetako” preso politikoei kalte egiten zaiola esango nuke nik; izan ere, politikoak eta militarrak nahastean, denei erantzukizun maila bera eskatzen zaie, iritzi publikoaren aurrean behintzat, eta denok dakigu honek, gaur eta hemen, pisu handia duela irizpide penitentziarioak zehazterako orduan. Hau traba handia izan daiteke, batez ere, egunotan Altsasun ikusten ari garen bezala, egindakoa terrorismoa ez dela azpimarratzea interesatzen zaigunean.

Hautsi beharreko bigarren dogma ere honekin lotuta dago. Preso bat askatzen duteneko albistea ematerakoan, EA-rekiko sintonia duten medioetan ez duzu txintik irakurriko kartzelaratu zuteneko akusazioei buruz. “Halako preso politikoa aterako da bihar, eta ongi etorria egingo zaio halako lekuan, eta bla, bla, bla...”. Baina ez dakigu polizia kuartela lehertu ote zuen, Herriko Taberna baten kontuhartzailea ote zen, edo txio bat argitaratzeagatik espetxeratu ote zuten.

Zergatik gertatzen da hau? Ez dakit. Zerbait esatekotan, inertzia hutsez egiten dela esango nuke. Imajinatzen dut, zenbait kazetarirendako, akusazioa aipatzea zatarkeria dela, edo hura nolabait zilegiztatzea. Baina nik ez diot honi zentzu askorik ikusten: akusazioa, akusazioa baita bakarrik; ez du esan nahi egia edo gezurra denik (herri honetan ondo dakigunez), ezta gutxiago arbuiatzen edo babesten dugunik. Datu objektibo hutsa da, eta jakin-mina sortzen du. Paradoxikoki, hori jakin nahi izan ezkero, medio atzerakoienetara jo behar izaten da.

Horra hor, eztabaidagai bi kafearen ordurako. Ez horregatik!

Info7 irratiko "Talaiatik" saiorako, 2018ko jorraillan 24a.

Anti-artea

Oier Gorosabel 2018/04/18 12:43
ALONSO, Jon. 1998. Camembert helburu. Susa Zarautz.

Liburu biribilla ez dot esango (azken kapitulo bixan, tramia “kuadrau” biharran betiko ajia datorrelako, ordura arteko xarmia uxatuta) baiña ixa-ixa. Gauza asko biltzen dira hamen, neretako balixo haundikuak: Toulouse Lautrec-en ezagupen sakona; erudiziñua; hori guztia modu entretenigarri baten irakorliari emotia; eta, neretako brillantiena, arte munduan dagon tontokerixa, modazaletasuna eta esnobismuan kontura sarkasmua. Izan be, liburuan harixa “positibua” izan zeikian (pinttorian obria eta bizitzia azaltzia), baiña Alonsok “negatibuan” bittartez kontatzen dau dana: faltsifikatzailliak, trafikantiak, itxurakerixan murgilduta dabillen eskrupulo gitxiko jentia... protagonistia, esate baterako, astokirten bat da, antiheroe bat; eta esnoben munduan olagarrua garajian lez sartuta ikasten dogu guk, berakin batera, liburuak azken fiñian erakutsi nahi dabena. Hori bai biribilla: konturatu bako irakasgaixa.Azken kapituluetan, gaiñera, gure Zuloagari be beriak eta bi emoten detsaz. ;-) Etxerako.

Zimurtzera kondenatutako liburua

Oier Gorosabel 2018/03/31 00:09
GONZALEZ GATO, Aitor. 2018. La muralla de la villa de Lequeitio. Autoedizioa.

Hau da: sarri kontsultatzekua, pajinak aurrera, pajinak atzera, datuak billau eta bertako irudi ugarixak behiñ eta barriro ikusteko arasetik hartuko dotena. Badittu bere ajiak: zuzentzaille baten errepasuan faltia, mendez mendeko kronologixia pixkat gehixago landu biarko zeukian (obra haundi eta txikixen zerrendia astuna da, ekarpen ez oso garrantzitsurako). Baiña, orokorrian, Erdi Aroko datu bilketia, baitta XX gizaldixan argitaratu dirazen azterketa arkeologikuen sintesisa, super interesgarrixak egin jataz. Zeran gogua emoten dau: akuarela batzuk hartu, eta Lekeittiotik zihar oin dala 200, 500, 700 urteko ikuspegixak birsortzeko. Horretarako materixala ba dago eta.

Hamen zeozer kontatzeko falta da

Oier Gorosabel 2018/03/28 18:12
ETXART, Allande. 2017. Matalaz ez balitz zaldiz agertü. Ed. Herexak.
Hamen zeozer kontatzeko falta da

Liburua Ondarru eta Lekittoko liburutegixetan be ba dago

Ikasittakuak zelan aurkeztu, modu didaktiko eta ulergarrixan: hori izaten da kontua. Allandek hiru historia paralelo sortu dittu: bata Burdin Aroko gaztelüetako jentia, saltusetik agerrerako aldaketan , Erromatarrak sartu ziran urtietan; bigarrena XVII mendeko gizartia, Matalaz eta Bereterretxen kontenporaneuak; eta hirugarrena gaur egunian artxibuetan murgilduta dabillen tipua –idazlian alter egua, imajinatzen dot-. Nere kasuan lortu dau, behintzat: lehendik interesatzen jatazen gaixak dira, eta liburua irakorri eta gero gehitxuago dakittela esango neuke. Korapillo nagusixa XVII-kua da, jakiña; eta ez da, ez, gai erreza. Nik ulertu dotena, laburbilduta: herri lurren sal-erosketa kontu batian (Frantziako erregiakin), mailegu irregular bat egiten da Herria saillan (“hirugarren estatua”) bizkarrera, eta honek urte askuan luzatzen dan hamarren eta interesen zama astuna ekartzen dau, Matalazen errebolta famosuan arrazoia; kontu guztian azpixan, lur-jabe haundixen asmo neofeudalistak dagoz, eta (gauza xelebria) euren porrota a posteriori ezkutatzeko egon dan ahalegiña.

Antza danez, Etxartek oiñ arte isilarazixak izan diran hainbeste dokumentu topau dittu artxibuetan, XVII-ko mobida guztian irakurketa desbardiña ekarri leikiana; berak hamentxe dibulgau dittu, eta historialarixei lagatzen detsa hori egokiro interpretatzeko arduria.

Aurkezpena

Oier Gorosabel Larrañaga, Lekeittioko Eibartar bat

 

Eibarrespaziuan zihar esan zesten pizkat mesianikua nintzala idaztian, eta bloga sortzerako orduan horregaittik ipiñi netsan izenburu hau. Lehen nere gauza guztiak (argitaratzeko morokuak, behintzat) hamen idazten banittuan be, espeleologixiari buruzko gauza guztiak ADES-en webgunian emoten dittudaz, eta osasun asuntoko artikulu guztiak hona mobidu dittudaz, gaika klasifikauta.

Txorrotxioak
Etiketak
ETB1 EibarOrg Info7 Zer erantzi abertzale abittaga abortuak aitor_eguren aittitta raduga aldatze amarauna andoain antzerkia araba arantzazu aranzadi ardantza argentina_2005 armando gorosabel arrajola arrakala arrantza literarixuak arrate arrosa artxanda aulestia axpe_martzana azkue ipuin bilduma azpimarra banu_qasi baxenafarroa baztan belaunologia berasueta berbologia berriatua bidai_aluzinantia bilbao bittorixa buruntza comunitat_valenciana culineitor deba desempolving diaspora diego-rivera egillor eibar eibarko_lagunak ekialdeko nafarrera eraikinologia erdialdekoa erresuma_batua erronkari espeleologia etxebarria eup euskadi_irratia euskal_erria_aldizkaria euskalkia faktoria felix_arrieta galicia ganbara gasteiz gatobazka gce gernika girua gorosabel hormasprayko igotz_ziarreta ikerkuntza indalecio ojanguren info7 irabiaketa irratia irun iruñea izarraitz iñigo_aranbarri jacinto_olabe jamo_savoi juan san martin julen_gabiria kalamua kanposantuak katarain kirola koska kuku kurik-3 kurosawel labordeta lagunologia lalolalia lamaiko_operia lasarte leintz_gatzaga lekeitio lekeitioko_lagunak lituenigo lopez maeztu magia manex_agirre maputxe markina-xemein markues matrallako mendaro mendebalekoa mezo_bigarrena mineralak musikeruak muskildi mutriku nafar_lapurtera nafarrera noain oiartzun oioioi-lur ondarroa opaybo orakulua otsagabia ozeta paisajiak parakaidistiarenak paris patxi_gallego polo_garat sagartegieta san antoni sartei sasiola sega segura slovakia tafalla2016 talaiatik telebista toribio_etxebarria umeologia urberuaga urkiola xabier_lete xoxote zaharrea zaharreologia zaragoza zer erantzi zerain zornotza zuberera zuberoa
hgikj
2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019