Garagoittiko Orakulua

Ondo egindako nobelia begittandu jatak. Idazkeriak pertsonalidade haundixa jaukak, ez dok bestseller-txantxilloi-fabrikan ekoitzitako produktua. Liburuan egitturia -kaotiko xamarra, hari solte eta cul-de-sac ugarikin- oso eraginkorra dok, azken fiñian despiste jolas bat. Amaieran, gaizkillien autoazalpenak biharrezkuak dittuk -bestela, zelan bildu hedatutako sare guztiak?- eta egixa esan, tono jenerala etxuek asko hausten. Ondo! Gustora irakorriko najeukez Harry Hole honen kontakizun gehixago.

Paperjale.eus-era botatako beste arrantza pare bat:

• Bilbe interesgarrixaz gain, badago berezko protagonismua daukan pertsonaje bat: alkoholismua. Antiheroian izaerako ezaugarrixa, maittasun/gorroto harremana ondo erakusten dok, epai moralik, deitoratzerik edo melodramarik barik. Gustatzen jatak hori. Bistan jagok, idazliak hurretik ezagutzen dabela infraño hori...
• Idazlian estilotik gustatzen jatan beste ezaugarri bat: gauzen deskribapen fisikuak (liburu sarrerako tantanan ibilbidia oso ona dok: baiñuontzittik baldosan zihar, egurreko arrakalatik sartuta, eraikiñan egitturan zihar). "Sorterriko koblak" edo haikuen estiluan, ez nok gogoratzen zelan esaten jakon figura literarixo horri, kontakizuna eta paisajia kontrajartziana.

(literala: polizia erretirauakingo otorduan 🤣). Asko gustau jatak. Ez nauk harritzen gazte literaturako klasiko izatia, interesa bikain mantentzen jok-eta, irakorlian neuronak ondo erabillitta (gaztiak tontotzat hartu barik) eta amaiera trepidantiakin. Nobelan zihar, baiña, Bartzelona modernista ustelenetik zihar bidaiatzen dogu, bildur gotiko fiña jorratuta, modu oso elegantian. Txalo bero bat, eta gaur egunian papelezko libururik irakortzen daben gazterik badago, emoixozue liburuhau.

Irakorketa atsegiña. Gaixa baloratzia gatxa egitten jatak: geopolitikia urriñetik ikusten juat eta, nahiz eta garrantzi haundixa dala jakin, ez nok ikusten epaitzeko ahalmenakin. Salvadorren tesisa ez dok barrixa: liburu honetan, XX mende amaieratik hona Europak mundu islamikuan eragin dittuazen manipulaziñuak aurkezten jittuk, azken fiñian euren aberastasunez jabetzeko, eta Hezkuntza Sisteman honi buruz txertatu beharko litzaken ikuspegi kritikua aldarrikatuta. Gustau jatak, konspiranoietan jauzi barik, denpora guztian mantentzen daben tono neutrua, eta amaierako aldarri konstruktibua: "Si con toda esta información negativa, optamos por sentir o expresar ira, odio o deseos de venganza, tengamos en cuenta que seríamos parte del problema, y no de la solución. Hay que ejercer el perdón sincero, de corazón, lo que no es impedimento para exponer las injusticias y actuar, siempre pacíficamente, cada cual en lo que sienta". Bierzoko kolibrixa Lekitton, bere moko txikixian sua emetatzeko ur pixkat daroiala.

Gerra Hotzeko azpigeneruan, azpiazpigenerua ESSBren desintegraziño inguruan gertatutakuak izan lajeikek, nobela honetan legez. Gaixa interesgarrixa izanda be, erritmua eta harixa eruanda dagon modua etxata asko gustau. Realistia, hori bai; realistiegi igual. Azken desenlazia izan ezik: halako korapillotzarra hain modu sinplian askatzia, etxata ordura arteko tonuakin oso koherentia begittandu.

Paperjale.eus-en botatako arrantza gehixago (atzetik aurrera):

• Begiratu behar izan juat: paúl ("padura" esanahixan) dle.rae.es/pa%C3%BAl

• Begiratu bihar izan juat: We'll meet again https://youtu.be/HsM_VmN6ytk?si=9gLw4wIekGQRSruT

• Peskisen nahasmena ondo erakusten jok (onduegi), interesa trebeki mantenduta. Altzairuzko Teloian bestekaldeko giro misteriotso-lilluragarri-kutriangaittik, zati haundi baten.

• Begiratu behar izan juat: Ate Suediarra www.turismoriga.com/puerta-sueca-de-riga.html

• 63 orrialdia. Idazlian helburua irakorlia poliziak bezain galduta, desmotibauta eta agobiauta apropos ipintzia badok, ederto lortzen jabilk. Ostera, liburu osua halakua izan bihar bok... tostoi demasa!

• Baltiko bueltan barriro, oinguan 1991ko garai interesante horretan.

• Begiratu behar izan juat: We' ll meet again youtu.be/HsM_VmN6ytk?is=dzaysJuu1kNPNKRP

...europarrok, ostera, Ameriketan 534 urte daroiaguz (1492-2026) eta, guztiz bertakotuta, pentsau be ez dogu egitten iñork handik botako gaittuenik.

......txarto gauzatuta. Biharbada bilbia konplejua dalako, eta pertsonajiak ugarixak, etxok ezertan sakontzen eta Islandiako paisajien gorazarria, autolaguntza-sasifilosofia pasartiak, eta mass-medixueri egindako kritikia ez da nahikua ganorazko idazlan bat ontzeko.

Paperjale.eus-en botatako iruzkin gehixago (atzetik aurrera):

• Biharbada pertsonaje asko dirazelako, baiña euren eraikuntzia oso ahula dok, superfiziala, karikatureskua. Reality xouen zaliak horretara ohittuta egongo dittuk, baiña ni ez.
• "Lo que nadie imagina, ni siquiera la organización, es lo que va a ocurrir a continuación"... Noaki zenbat bidar irakorri doten clickbait bera...
• Planteamendua oso indartsua dok, eta kontakizunak hiperzatitzia idea ona (sare sozialen arorako egokixa). Halan be, "gran hermano espaziala" hasi danian, neure interesa exponentzialki jausi dok. Miseria pertsonalez gaindi, ea interes unibertsalaguagoko zeozer agertzen dan, bestela txarto gabizak...
• Premisia oso sujerentia dok, benetan: TB espektakulua noraiñok allegau leikian ("Rollerball" kirol arluan legez), eta Marterako joaliak.
  
  

Elementu oso erakargarrixekin osatutako nobelia: herri txiki bateko soziologia, joan-etorkiñak, heroina... ondo landutako bilbia jaukak, pertsona karismatiko baten inguruan -Ousmany Arechabala, Kubako militar erretiraua-. Egitturia perfektua dok, perfektuegixa igual -bestsellerrak ekoizteko AAren baten laguntzia?-, tentsiñuari eusteko oso efektibua edozelan be, nahiz eta amaieran pixkat solte geratu, sagako hurrengo nobelaren batera nabarmenegi bideratuz.

Paperjale.eus-en botatako iruzkin batzuk (atzetik aurrera):

• Gustatzen etxatan gauza bakarra, tesis "asustaviejas" xamar bat eustia dok, basarri isolatuetan bizitziakingo bildurra piztuta. Tipua zer dok, euskal National Rifle Associationekua edo? 😈
• Bestalde, arraza kontuak oso ondo ekarritta jagozak, ez bakarrik arrazismua, ez bakarrik multikulturalidadia, Bilbo inguruko kuadro nahikua erreala, enpatikua, iñundik iñora katastrofistia, eginda.
• Erritmua oso ondo eruanda jagok: zinematografikoki, ustez zerikusirik ez daken txatalak aurkezten dittuk, gerora alkartuta ulertzen dirazenak...
• Sorpresia. Ondo eraikittako kontakizuna, karga sozial haundixakin, bilbe interesgarrixian

Monologo humoristiko luze honek -horixe dok-eta, nobelia bailo gehixago- emakumien arteko adiskidetasunan aurkixa eta ifrentzua esploratzen jok, argi illun guztiekin, protagonista antisozial baten ikuspegittik. Barria etaratzen jok behiñ baiño gehixagotan, ados, baiña horixe dok topau detsaten balixo bakarra.

Paperjale.eus-en botatako beste iruzkiñen bat:

• TB gidoien arinttasuna (zentzu guztietan) monologista gehixenen ezaugarri dittuk: horregaittik etxataaz gustatzen. Nobela bat? Stand-up gehixenetan legez, okurrentziak katiatzeko atxakixa hutsa. Biajera nindoialako prisaka sinopsis efektibo batek engantxau ninduan (lagun arteko mixerien katalogua), eta tira; momentuz ez nok damutu. Irakorri lajeikek.

Ezin esan liburua txarto idatzitta dagonik: idazliari ofiziuan trebetasuna igartzen jako. Halan be, nekez ulertu lajeikek gaixan aukeraketia, zer eta senar emaztien arteko gorabehera intimo bat (amaiera zatar xamarrakin) eta agure baten trauma pertsonal bat kontatzeko. Ulergarrixa bai (Ortuellan gertatutakuan kontakizunak etxok emoten-eta, kronika periodistiko baterako baiño gehixago) baiña sobrakua bebai. Artifizio hau, zer lortzeko?

Paperjale.eus-en botatako beste pare bat iruzkin (atzetik aurrera):

• Kuriosidadia jaukat, hain gai sentsiblia zelan tratatzen daben idazliak. Bera be inseguro jabilk ("liburua bera" kurtsiban berbetan jartzian errekurtso horrek erakusten jok) baiña momentuz tonuakin asmatzen dabela eresten jetsat. Bigarrengo tramak sartzen jittuk, bistan da (aittittan zoroaldixa, senar emaztien harremana...), eze, bestela historixa nagusixak ez jaukak buelta askorik. Momentuz ondo. Hori bai, gaztelera jorixa izan nahi daben hori, pedante xamarra gelditzen dok.

• Nik 8 urte najittuan bakarrik, baiña ondo gogoratzen juat, ez bakarrik Aranburuk diñuan argazkixori, baitta bertan erreta eta hilda agertzen zan umian arpegixa, izena eta abizen bixak be. Neuri hainbeste inpresionau baninduan, etara kontuak Ortuellako biztanlieri. Kazetaritza karroñerua, doillora, eta jentianganako errespeturik bakuan paradigmia.

Ez juat guztiz konektau liburuakin, batez be kode kontuengaittik: kontu interesgarrixak kontatzen dittuan arren (familia arteko harremanak, sektak, Indiako gizartia) era guztiz subjetibuan eginda jagok, inpresionistikoki esango najeukek, hari argumentala protagonistian zurrunbillo mental/sentimentalera guztiz makurtuta, eta iñori hau oso erakargarrixa egingo bajakok be (liburua ona begittandu jatak) neurekin etxok konektatzen. Abanguardistegixa?