Garagoittiko Orakulua

Fermin Herran, nahikua heban lehelengo orrialdian ohartxo bat ipintzia, liburuan nundik norakuak azaltzen! Kostau jatak ulertzia, idazlan hau Labairun "Historia de Bizcaya" mamotretuan indize bat baiño ez dala. Hau da: tomoz tomo, liburuz liburu, txatalik txatal, ikutzen dirazen gaixen aipu ultralaburrak. Aspergarrixa baiño aspergarrixagua. Eta nahiz eta kontu interesgarrixak be topau dittudazen (ikusi iruzkiñak), Labairuna zuzenian irakorritta be egin lajeikek hori, PDF billaketekin, eta gaiñera info gehixago lortuta! (seguro nago kontu interesgarri asko pasau jataazela, laburran laburraz). Ez irakorri.

Paperjale.eus-en botatako arrantzak (atzetik aurrera):

• Bakotxari beria: liburu honi esker hainbeste hari interesgarri topau jittuadaz, wikipedian tiratzeko.
• eu.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Santiago_Ruiz_de_Luzuriaga
• eu.wikipedia.org/wiki/Hern%C3%A1n_Gonz%C3%A1lez_Nieto
• eu.wikipedia.org/wiki/Uretan_iratotze
• Ya kontua galduta jaukat, Erdi Arotik hasitta, zenbat bidar ukatu jakon Castro Urdialesi Bizkaian sartzia. Mobbing argixa jirudik, Bilbok merkataritzian de factoko monopolixuari eusteko, zergaittik eze, Enkarterrixa Bizkaitzat hartzen badok, Castro be hala izan beharko lajeukek, mapia begiratzia baiño etxagok, geografia, orografia eta hidrologia kontuan hartuta bixak bat dirazela ikusteko.
• 1624: "algunos bascongados del Potosí, en el Perú, representaron al Señorío las persecuciones de que eran objeto, por los hijos de algunas provincias de España y los criollos de la tierra, movidos de envidia del buen proceder y medios suaves con que adquieren oficios y haciendas, y porque pretenden y han pretendido el real servicio como tan leales vasallos y administración de la justicia contra los ociosos y vagabundos. Al propio tiempo enviaron cierta cantidad para que Bizcaya interpusiera en la Corte su influencia a fin de enderezar tantos agravios". Euzkadi S.A. avant la lettre. 😈
• Egixari zor, liburua astuna dok, baiña hainbeste hari mutur interesgarrittik tira egitteko aukeria emon jestak. Aurreragokuan enpozamientuak izan ziran modura, oinguan Nieto lizentziaua. eu.wikipedia.org/wiki/Hern%C3%A1n_Gonz%C3%A1lez_Nieto
• 1564: "...para ser vecino de Bilbao se exigía limpia sangre por los cuatro costados (...)", Kontrarreforma garaixa, zelako ittolarrixa! "...se propuso que el corregidor mandase poner en práctica lo que estaba ordenado sobre gitanos y vagabundos. Se ordenó la expulsión de dos vecinos porque procedían de judíos. Se mandó que los alcaldes enviasen presos a los vagabundos y que los descendientes de conversos fuesen expulsados (...)". Nik ostera, ezagutu nahiko najeukez erromintxelen bizimodua, Ibrahimen kezkak, Samuelen kulturia. Baiña ez: hórrek detalliok ez zittuan inportantiak. Ostera, eliztarren zerga bilketen repartimentua, abadien eskalafoia, jauntxuak elizan ze lekutan jartzeko eskubidia zeken, eta halako detalle "inportantiak", zitz eta mitz azaltzen jeskuk Labairuk.
• 1554: hamen jabigu San Cañonazos, Jesusen Merkatal-Konpañian expantsiño betian, sukurtsalak zabaldu eta zabaldu.
• Idazliak zeozer jaukak Lekittokin? Takian potian agertzen dok-eta, beste herri askok baiño gehixago esango najeukek. Edo bestela jauntxo kopuruan adierazgarrixa dok.
• 1571: "Su alteza despachó una provisión para que no se abusase en los precios que les llevaban por comidas y posadas á los procuradores del Señorío que asistían a las villas". Izan be, zenbat diru "galduko" zan ogasunetik, azpikontrataz azpikontrata, bihargiñan poltsikoraiñok allegau arte... Barrixak zahar.
• "En 8 de septiembre de 1511 se dio la provisión prohibiendo que ningún convertido de moros ó judíos se avecindase en el señorío". 20 urte lehenago "konbertidu ala alde" ultimatuma emon, eta gero hau. Zittalkerixa horren aurrian gaitzespenik ez, Labairuk.
• 1500 inguruan "se descubrieron las brujerías y sortilegios de los herejes de la Sierra de Amboto; su principal diabólico error consistió en dedicarse a la hechicería". Ai Labairu Labairu, menderik mende follaniñuak babesten ibillittako hire sektako kondeniak, nere sinpatixia piztia baiño etxok lortzen.
• Jauntxuen bizimodua (p.158): "235 casas guerreras forman el cuadro de las casas torres banderizas del Señorío, y quizás queden algunas sin registro. Por su abundancia se llegará mejor a conocer los horrores y malestar que pudo reinar con ellas en Bizcaya, en esos tiempos de lucha durante del siglo XV. (...) En ellas se mantenían día y noche calderas al fuego con viandas para todo el que a cualquiera hora llegase a la casa fortaleza, y á la hora de comer y de cenar se llamaba con una bocina para que los que pertenecían á la torre vinieran á ella".
• Bueno, jauntxo zaharrak ez, harek, gehixenak bere mundu feudalian jabizak-eta; ostera, zabaldu barri dan subkontrata/merkataritza/enpresaritza mundu erraldoi hori ustiatu nahi dabenak ukondoka jatozak. Laster jarriko dittuk jaun zaharren pare, baitta sorpasso egin be.
• Hala, agertu jakuk Colon, eta bere "punterixa" ona Indiara allegatzeko. Oin, jauntxo guztiak horko diru usaiñan atzetik hasiko dittuk. Probidentzia berinkatua! Justu morueri kentzekua amaittu danian. 😈 Akabo leiñuen gerrak, oin danak Ameriketara begira. 😏
• Arraixua! Biblia katolikua bezain astuna ez dok, baiña liburu honek, BOEren edo zaborren udal araudixan kalidade literarixo beretsua jaukak. 🤦
• Begiratu bihar izan juat: Juana Beltraneja eu.wikipedia.org/wiki/Joana_Beltraneja Berangaittik baiño, arerixo izan zeban Isabel Gaztelakuan zittaltasunan neurrixa emoten dabena. Trade Markadun erregetza proiektuan aurrian, zeregin haundirik ez zeban izan!
• Eta... Foruak ez baziran idatzi 1452ra arte... Zer arraixo juratzen zeben Bizkaiko jaun, errege etabarrak ordura arte? Kontua jauntxuen bilguniari men egittia izango zan kontizu: Gaztelako kortian jeuken pixuan seiñale...
• XV mendian, bajirudik jentia hiltzeko modu trendyxena "empozamiento" zala. Gaztelako erregiak, behintzat, euskal jauntxo bigurrixen kontra asko erabilli juan: buruzagixak potzuetan itto; laguntzen zetsen kapariak, urkatu; eta gaiñontzeko guztieri, ondasunak kendu.
• XIV mendeko hiribilduak fundatzeko furixada hori ikusitta, galderia logikua dok: ZEK bultzatu juan Bizkaiko Jaun/Andrak herrixak sortzeko gutunak barra-barra emotera, elizatien terrenuetan? CUI PRODEST?? Zergaittik eze, nekez siñistu lajeikek, herrittar pobrienganako kupidiangaittik izango zanik, alkarri ahuzkan bizi ziran jauntxuengandik babesteko.
• 1344ko kapitulaua. Tarteka araudixak idatziz ipintzeko (fijatzeko) eskarixa egitten zanian, gogua aurretiko sistemetara juaten jatak. Araudi osua buruan zekan jentia ete jeguan? (ez arrarua, bertso txorta luziak, saga eskandinabuak eta Iliada/Odiseak buruz ikasteko gai dirazen gizarte agrafoetan).
• 1358, tejemanejiak nazioartekotzen. Inglaterrakingo burruka nabalak. Gaztelako eta Bizkaiko jaunak, anaiak dirazenak (Pedro eta Tello) lagun-etsaiak diraz, oin Aragonen kontra alkarrekin, oin alkar asesinau nahixan. Bueno, hori Pedro el Cruel gaiztua, zergaittik eze, Don Tello, santua dok kontizu. BRAETIA. 😂
• Zelako ondo ikusten dan 1334ko liskarretan (Alfonso XI Gaztelakuan eta Maria II Harokuan artekua) zelan ibiltzen ziran jauntxuak, oin burruketan, oin tratuan... txokia eta herixotzia baiña, badakizue zeiñena zan, ezta?
• Ha zelako lata putia, Diego Lopez de Haro intrusua, eta Maria Diaz de Haro legitimuan arteko liskarrak. Baitta nere onduan telefonuan telenobelia ikusten diharduan bazkaltiarra be.
• Jode Lope Diaz de Haron (Mariaren aittan) herixotza nobeleskua! 😅 (Antso Gaztelakua "laguna" apuñalatzen saiatu zanian, zaldun batek eskua mandoblez ebagi jetsan, eta maillu kolpe bigaz errematau). Jauntxuen arteko norgehiagokan galtzaille. 🤷
• "La morisma" gora eta "la morisma" behera. Erregetxuak euren artian ahuzkan egittiari laga, eta musulmanen kontra batera egittia lortzen zebenian, montonera kaotiko baten kontra ziharduela emoten jok, Almohadeen ejerzito regularran kontra barik. Hizkuntzia ez dok neutrala ez...
• Ezagun dok, baitta be, sasoi horretan erregien segidako jaunak alkarrekin ukondoka ibiltzen zirala, zeiñek erret palangania eruango (= erret uzkixa miazkatuko), alferez titulua eta bla bla bla. Ai ze gogorra izaten dan gero, etxeko azienda haunditzeko lana! Zer eta, geroko kayetanuak dana alperrik galtzeko. 😈
• Dana dala, XII mendeko tejemanejietan ondo ikusten dok Iberian orduko panoramia, jauntxo katolikuen minierresumen artekua behintzat: auzokuak, askotan ahuzkan, eta pixkaka pixkaka alkarrekin aliantzak egitten eta indarra kontzentratzen.
• Barriro (p. 54) txaketa-aldaketa bat zuritzen. 😂 Oinguan Diego Lopez de Haro I, Kastilla/Aragonen arteko gerra zibillian Urrakaren aldetik Alfontso Batalladoriarenera pasatzen danian, itxuraz Najerako agintia mantentziarren (1117 urtian).
• Diego López, Lope Díaz, Lope López, Diego Díaz... 🤦DIAGONAL!! 😂
• Pufff... une batzutan ezinbestekua dok irakorketa diagonala: jaun eta jauntxuen genealogixak bezain interesgarrixak izango litxakidaz euren seme-alabak, jardineruen seme-alabekin izandako jotaldixak baiña, historiarako 1.guak bezain interesgarri eta esanguratsu izan arren, 2.garrenei buruzko berbarik etxagok historia liburuetan. Beraz, diagonalian behera...
• Herranen berbak dittuk noski: "No es cierto lo que dice Llorente de que (...) y en todo cuanto dice Llorente no se ve más que un fin depravado propio del espíritu malo del que están llenas las Noticias Históricas, en cuyos cinco tomos puede decirse que hay más falsedades y anfibologías que letras contienes. Bien, señor Labayru, bien pone usted en la picota la refinada doble del sofista Llorente, al que tritura usted con los propios documentos que exhibe" (p. 47). 😁 Beefan puntu honetan, gero eta interes gehixago jaukat Lorente honekin, eta bere motibaziñuekin.
• Zer dan gero, historixako gorabeherak norbere interesetara makurtzia. Labairuk bere sektakide follaniñoak ikusten ez dittuan legez, Bizkaiko jaun tint gorenen hagiografietan ez jok "traidore" edo "txaketero" berbarik aittatzen, ez bada eze "este acto de Lope Iñiguez no sólo fue de consumado político, sino muy justificado, etc etc", 1076xan errege naparren zerbitzutik Gaztelakora pasatzen danian. Baiña logikua da, jente batek historia osuan mantendu daben konstantia dok-eta. Azken urtietan: euskal pizkundian abertzale zintzua, gero Mobimiento Nazionaleko kidia, gero democratadetodalavida...
• Baiña ojo, liburu hau ez dok Labairun orijiñala; ez bada eze, Fermin Herranek egindako refrito laburtua. Horretara, pasarte batzutan, (XIV: teoría y sistema de población...) Herran irakortzen gabiz, bere, "Labayru dice..." tipokuetan, eta bere iritzi propixuekin.
• Labairuk joera nabarmena jaukak gaixa "etxera" ekartzeko: kristauak agertu aurreko denporak zatartzeko ("...su vida envuelta en errores groseros al servicio del diablo", putaseme pedofilo halakua, ze nezesidade henkan halakorik esateko?? 😈), obispauen, artziprestauen eta diozesisen laberinto aspergarrixan detalliak... HALAN BE. Interesantia egin jatak, halakorik sekulan irakorri barik nekalako, EHra tabarria emotera etorri jakuzen lehelengo sektakidiak ezagutzia: Honesto, Saturnino, Amando, Adabaldo kanpotarrak, baiña laster bertako Fermin, Riktrudis eta bestelako zipaio espiritualak. Denporan-ziharko-bidaiak asmatzen dirazenian, bajakixagu zein akabau bihar dan.
• "Hay que confesar que el Cristianismo no dejó sentir sus efectos saludables en la Euskaria en la primera edad ó en la estrictamente apostólica..." jojojo, ze gatxa izan bihar dan historialari katolikua izatia. 🤣
• Beraz, I-IV mendien artian, hamen bueltan ibilli ziran kristauak bere pherediküak botatzen jittuezen, bai, baiña bertako jentiak ez zetsan kaso haundirik egitten, "...completamente entregados a la superstición y a la idolatría". 🤣 Kontrarixuen bertsiñua jakin ahal izango bagendu...
• Labairuri autoridadia kendu barik, ez dok ahaztu bihar XIX mende amaieran idatzittako testu bat irakortzen gabizela, orduko zientzia/historia ezagupenekin, itturri oso illunekin. Orduko estiluan, baieztapenak kategorikuak dittuk; baiña ondo ikasi juagu horrek berak baieztapenen gaiñeko zalantzia ekartzen dabela...

Lehengo estiluan (buruak emon ahala), marrazki zein gidoiari dagokixonez egilliak libre ikusten dittuk, solte jabizak, eta hori kontakizunen mesedetan da. Historia batzuk jenialak dittuk (Mirenolaturen umiena, esate baterako) eta azken orrialdian egilliak eurak be agertzia oso ona.

Ondo egindako nobelia, publiko gaztiari zuzendutakua. Ahurtiko sorgin familixa baten genealogia, eta lehengusu fantastikuen arteko leinu-burrukak, gizartian bizitza "legala" darabixen bittartian.

Entzunda dakatenez, Anne Brontek idatzittakuak beste ahizten bestsellerren aldian eklipsauta geldittu dittuk. Ba neuri asko gustau jatak kontakizuna. Batez be, protagonistian izaerian erretratu sakonangaittik: pertsona normal bat, garai horretako gizartian barruan, berba gitxi eta obserbau asko egitten dabena. Fiña, sutilla, atsegiña, eta era berian interesgarrixa, eta irakorterreza.

Paperjale.eus-en iruzkin gehixago (atzetik aurrera):

• Oso atsegiña dok Agnesek dakan joera kontenplatibua. Ashby Parkera bere ex ikasle txoliñak gonbidatuta arratsaldia pasau barri -erlojurik ez dakanez, ordua kerizengaittik kalkulatzen- eta txorixen nundik norakueri begira.

• Bestalde, Aro Viktoriarreko kortsetak gogorregixak zittuan neska batek hausteko: baiña idazliak etxok ezkutatzen bere deserosotasuna bizimodu klase horrekin. Klase sozialen arteko bereizkerixia; maistra-biharra oztopatzen daben guraso intrusibuak; animalixekingo tratu zazkarra... Weston jaunakinguak be ba jaukak bere dramatxua, alkarren gustokua izan arren ezin batak bestiari halakorik erakutsi, konbentziño sozial ittogarrixongaittik.

• "Cuando yo era niña, no podía imaginar castigo que más me doliese que la negativa de mi madre a darme el beso de las buenas noches: sólo de pensarlo me horrorizaba. Por suerte, nunca pasó de eso, de un pensamiento, porque jamás cometí una falta capaz de merecer semejante castigo. Sin embargo, recuerdo que en cierta ocasión dió mi hermana motivo para que mi madre creyese oportuno infligírselo. Ignoro cuánto lo sintió ella: pero no olvidaré fácilmente las lágrimas que yo derramé y lo que me afligí, por simpatía con mi hermana". Gizon Haundixen Historian agertzen ez dirazen eguneroko historixak dittuk gehixen gustatzen jatazenak, eta Anne Brönteren honetan ikuspegi hau topatzen najabilk.

• Aguilar bildumatik randomly hartutako liburu guztiekin legez, edozer etorri jeikian. Baiña honekin sorpresia hartu juat, eta oso gustora irakortzen najabilk. Maistra partikular batek bere gorabeherak kontauta, XIX. mendeko Erresuma Batuko hezkuntza sistemia ezagutu geinke (urki-zigorrak barne), ikasle bigurrixen kontakizun dibertigarrixen artian.

En éuskaro rincón escondido, con orgullo sin ser altivez, los vascos, que como bien es sabido son españoles (pregúntesele si no al amigo Xarlo de Hasparren), muestran con fruición su amor a la enseña patria, esa que según los versos del poeta vizcaíno Ramón de Basterra, cubre:

"El área inmensa de nuestra alma hispana
como el solar vascongado fracturado,
hoy deshecho en anarquía vana
¡intimo campo devastado!"

La rojigualda, llamada despectivamente piperpoto por los adictos a la porrusalda (de la cual tantos ejemplares capturamos a los gudaris en el 36, desde Endarlaza hasta el Malato). La verdadera bandera vasca, la bicolor, en aquellos años duros, alegres y esperanzados; años de victoria en los que la enseña nacional iba unida a la silueta de los abanderados en las compañías de los Batallones de soldados, de los Tercios de requetés y de las Banderas de Falange; todos hermanados en el dolor y en la alegría del sacrificio.

¡Pero perdón, que a uno se le va la pinza recordando tiempos gloriosos! No más quería mostrar estas imágenes, inequívocas pruebas de la férrea adscripción del noble pueblo vasco a la bandera española.

PD: para los no versados en temas marineros, nótese que todas las embarcaciones están obligadas por ley a portar la bandera nacional en lugar visible, so pena de multa en caso contrario. ¡Obsérvese el patriotismo de nuestros bravos Ulises, que lucen con orgullo, planta y tronío su signo de identidad!

Aurreko baten Luistxo Fernandezek hamentxe esandakotik jakin juat Goiena.eus-en Xabier Mugartzak argitaratutako artikuluan polemikiana. Pasa dan astian ez najeutsan kaso haundirik egin (bestelako zeregin larregi buruan...); baiña hurrengo egunetan, fedibertsuan eztabaidia bolo-bolo zebixala ikusitta, zorixoneko artikuluorrek zer ziñuan esateko gogua sartu jataan. Baiña ezin! Goienatik ezabatu zanez gero, ezin zeikialako iñun be irakorri (bueno, twitterren bai baiña ni ez nauk ibiltzen estolda horretan).

Hauxe idatzi najuan Mastodonen, mezu honen erantzunen harixian (pare bat estekakin osatuta): "Ez dut esango zentsuraren alde edo kontra nagoenik, modu maximalistan, hori ez delako erreala (ez niretako, ez inorendako; nahiz eta kontrakorik esan). Esate baterako: @eibarorg blog komunitatean bertan iritzi emaile kontrakostream xamarra dugu, kristorenak eta bi botatzen dituena lurraren lautasunaz, konspirazioez, txertoez, plandemiaz, chemtrailez, eta zer ez. Askok bekainak altxaturik irakurtzen ditugu horrelakoak, baina nik dakidala, inork ez du orain arte proposatu haren bloga kentzerik edo moderatzerik. Noski: hogeitik bat da. Horrelako iritzi emaileen kopurua handia balitz, seguraski jarrera aldatu beharko genuke. Nora heldu nahi dudan? Disidenteak isilaraztea, berez, ez zaidala gustatzen. Ez besteek guri egiteak, ezta "gutarrok" besteei egiteak ere. Inoiz egin izan dut, bai, baina salbuespen bezala. Ezin da araua izan. Nik, nonbaiten, Xabier Mugartzaren artikulu hori irakurri nahiko nuke. Barbaridadea iruditzen zaidan edo ez esan ahal izateko".

Ba, hara, "samariar on batek" paperezko aldizkarixan argazki bat bialdu jestak; hauxe dok artikuluori.

Irakorri juat ba. Nere inpresiñuak zeintzuk dirazen? Hasteko, nahikua inofentsibua begittandu jatala. Argudixuak, oso superfizialak; tabernako barran botatzeko morokuak (zutabe baten enkajatzeko, ezin dok bestela izan).

Terraplanismuan kontuari heltzia, ostera, ke-kurtiña batekin babesteko ahalegin zikin xamarra begittandu jatak ("zuek, wokeak, terraplanismuan kontra itsuki zoiazien zezenak zarienez, ea hau irakorritta trans-queerreri be adarra bide batez sartzen detsazuen"). Baiña... no cuela.

Artikulo hau hamen argitaratu edo ez, duda batzuk izan jittuadaz (asko ez). Egixa dok artikulua demagogikua dala: sinplia, zuzena, argixa... TERFen artian hedapen haundixa lortzeko aproposa. Baiña lehendik transfobo dana, ez dok transfobuago bihurtuko hau irakorritta. Eta kontrara egin nahi dogunok, barriz, ZERI kontra egin behar jakon irakorri beharko geunke.

Biharbada Mugartzari falta jakona (etxakixat, berak esan biharko lajeukek hori) trans eta queer jente gehixago ezagutzia dok. Horretara gauzia asko aldatzen dok-eta. Arrazismuan kontrako txertorik onena be, lagun baltzak, ijittuak, moruak etabar egittia dok: euren bizitzetan sartzia, eguneroko kezka eta pozak partekatzia. Horretara, neuretako, genero-dibertsidadia bertatik bertara ezagutzia mundu ezezagun bezain ederrerako atetik kuku egittia morokua izan dok. Euskal redneck-ak (= antxiñako moldeko gizarte integrista xamarrian dirauen jentiak) bide hori esplorauko balebe, seguraski desbardinttasunan aldeko enpatia gehixago izango lajeukiek.

Hain zuzen be, lehen esan doten Eibar.org-eko gure abots disidentiakin be horixe pasatzen jatak neuri: Asier Arregi neure laguna dok; Matrallako Irratixan alkarrekin ibilli giñuan; eta, gaur egunian, gure ikuspuntuak bata bestiangandik asko urrindu dirazen arren (sozialki, profesionalki, zientifikoki, politikoki...), ulertu ez, errespetatu bez batzutan, baiña espazio bat konpartitzen dogu, sikieran gure disidentzieri buruz modu zibilizatu baten berba egin ahal izateko. Hau, duda barik, pertsonalki alkarri detsagun estimuangaittik dok; ezezagun batekin seguru ez neukiala halan jokatuko.

Zelan ez, Mastodoneko elkarrizketa horretan Ana Galarragak esandako beste hau be ulertzen juat: "ulertzekoa —eta beharrezkoa— da komunikabide batek iritzi-artikulu bat erretiratzea, irakurleek ohartarazten badiote bere kode deontologikoaren kontra doala". Horregaittik, etxaukat atxakixarik Goiena.eus-ek hartutako erabagi horrekingo (artikulua webgunetik kentzia). Linea editorialak horretarako egitten dittuk.

PD: leihaketa-kirolan kontuan, sartu be ez nauk egingo. Mundu zikin horretan gertatzen dirazen zentzubakotasunak zuritzeko bigurrixetan sartzia etxatak interesatzen. Aldatu biharko litzakena ez dalako araudixa, leihaketa-kirol kontzeptua bera baiño.

Banaka eta aparte argitaratutako komikixen bildumia izanda, estilo eta gai oso ezbardiñetako historixak dakarz. Kuriosua dok, emoten dabelako Brontxek berez "linea argiko" joeria daukala, kasuan arabera apropos "zikintzen" dabena, emaitza oso efektibuan. Gidoiak, baitta be, kasu batzutan oso onak begittandu jatazak.

Autoediziñuak bajittuk halako luxuak be: bidai luze eta eder baten kronika ixa-bisuala (testua ba jagok, baila gitxi), marrazki zainduz eta kolore biziz egindako errelato kitzikagarrixa (=pentsau eragittekua), peña greñako bizpahiru kide Europan zihar, graffitixak eta harremanak ardatz dirazela. Ze editorialek argitaratuko jok halako kapritxo bat?? Norbera onena, irakorlien zorixonerako. Benetako arte lana.

Primerako biharra begittandu jatak, literario zein grafikoki. Euskal "novecentoak" asko jaukak kontatzeko, eta bertan girotutako bilbe baltza interesgarrixa izatiaz gain, kontu historiko asko azaltzan dittuk bigarren planuan, Areiltza medikuan nahi eta ezinttasunak ondo merezitta nabarmentzen dirala.

Ezin zuan ondo amaittu, bistan danez. :-) Abentura liburu ederra badok be -basamortuko biziraupena, tuaregen jakitturixia...- funtsian, galzorixan dagon antxiñako kultura bati egindako eresixa dok. Ohittura zaharren txokia, Europatiko bizimoduakin -ez totala: targixak fusilla jaukak, eta sua silex/burdiñakin ixotzen jok-, ezin ulertu dramatikuakin, ba jakixagu zeiñen kaltetan. Baiña eder-ederra dok, liburua.

Paperjale.eus-en botatako iruzkin gehixago (atzetik aurrera):

• "Agotado, extendió la manta en un rincón y se durmió abrazado a sus armas, asaltado por monstruosas pesadillas en las que los trenes, autobuses y multitudes vociferantes parecían querer abalanzarse constantemente sobre él, aplastándole...". Targixa hiri batera estraiñekotz sartzen danekuak, esperpentotik asko jaukak (nahi eta berak bere fatuotasunik galdu ez), nobelian tonua goittik behera aldatuta, modu onian baiña.
• Kaletarrok asko dakagu ikasteko abeltzain nomadengandik. Berua, egarrixa, jateko faltia, intsektuak, nekia... Bakardade totalian bizirautia artia dok, Saharan, Aralarren edo Larran, eta leku bakotxak bere pultsua jaukak. Hori hartzen jakin bihar... norbere mugak be ondo ezagututa, jakiña.
• Kapittana garbittu eta gero, sumatu lajeikek nobela hau ez dala ondo amaittuko.

• "Se preguntó por qué había sido siempre tan importante para los tuareg aquella ley no escrita de la hospitalidad, que se anteponía a todas. ¿Qué sería el desierto si el viajero no tuviera la absoluta seguridad de que, allí donde llegara, sería bien recibido, ayudado y respetado? (...) en el Sáhara, las leyes y costumbres de su raza debían continuar respetándose, porque eran leyes y costumbres adaptadas al medio, sin las cuales no existía posibilidad alguna de supervivencia".

• Begiratu behar izan juat: Tikdabra foro.tiempo.com/donde-esta-el-lugar-mas-arido-del-sahara-t144525.0.html

• Begiratu behar izan juat: Senussi it.wikipedia.org/wiki/Senussi

• "Para él, ser independiente era vagar a solas por su territorio y nadie se había molestado en venir a comunicarle que pertenecía a un nuevo país". Zenbat halako historian zihar, urriñeko gobernu aldaketak norbera enterau barik (onenian).
• Kenia aldeko masaixen modura, Saharako imouharrak lurreko aristokratak zittuan. Lehelengo kapituluan, bertako Jauna izarrei begira, menderik mendeko kosmos aldagaitzian agertutako izar barri metalikuak ulertu nahixan.