Garagoittiko Orakulua

Ez juat guztiz konektau liburuakin, batez be kode kontuengaittik: kontu interesgarrixak kontatzen dittuan arren (familia arteko harremanak, sektak, Indiako gizartia) era guztiz subjetibuan eginda jagok, inpresionistikoki esango najeukek, hari argumentala protagonistian zurrunbillo mental/sentimentalera guztiz makurtuta, eta iñori hau oso erakargarrixa egingo bajakok be (liburua ona begittandu jatak) neurekin etxok konektatzen. Abanguardistegixa?

Oso ona begittandu jatak, liburu modura. Gauza gogorrak kontatzen dittuala? Bai. Ama-alaben arteko solasaldixak artifizioso xamarrak dirazela? Hori be izan leike. Baiña gaixa, disfuntzionaltasuna, kontatzen dan modua -errealismo magikua barne- oso egokixa begittandu jatak, irakorterreza eta interesgarrixa izatiaz gain. Eta etxe barruko ixilttasunen katalogua, arrazoi eta modu ezbardiñetakua, oso kañerua.

Hirugarren epiloguan ondo azaltzen dan legez, transak asko jaukek kontatzeko, eta danok hortik ikasteko, danon mesederako. Liburua oso interesgarrixa egin jatak, oro har, eta bertan kontatzen danak, interes hori pizten jok, parte sozio/antropo/politikuak jauken zailtasun kontzeptualak gainditzen lagunduta, zati biografikuenen bizittasunak bardinduta. Kasu partikularretatik, irakaspen eta tresna unibertsalak etara leikiazela frogatzen daben beste adibide on bat.

Paperjale.eus-en botatako iruzkiñak (atzetik aurrera):

• Jokinen hitzatzia be, ene, McKenzie irentsieziñenezko bertsiñuan ildotik. 🤦 Testu baten "epistemologia" edo "ontologia" modukuak agertzen jatazenian, dardaretan hasten nauk. Hamen lehelengorik etxuat ikusi momentuz, baiña bigarrena bai. Bi bidar. 😅 Halan be. Neure ezinttasunak ezinttasun, gitxienez harixa jarraitzeko gai izan nauk, uste juat ideia nagusixak harrapauta. Grazixia egin jestak berak azpimarratutako pasartia, neuretako be deigarrixa, idazliari "gizon ala emakume dan" galderiari emoten detsan erantzunana, eta bixon lagun Erneston esakera konfrontatibo legendarixo ha ekarri jestak gogora: "ni, heu baiño 10 bidar gizonago nauk; eta gaiñera, 100 bidar emakumeago!!". Eta Euskal Herrixan, identidadian oiñarrittutako politikia gainditzian aldeko aldarrixa. 🥰

• Ah koño, eranskiñetan argitzen jok, gutunen hartzaille asko fikziñozkuak dirazela (bizpahiru benetako lagunen ezaugarrixekin osatutako puzzliak). Eske bestela... ! Iñoren gauzak kontatzia, ipurdi bistan (sic) lagata...

• Warkek bere azalian karraskillo australiar bat tatuauta jaukak. Gustau jatak hori. Eta begiratu bihar izan juat: waratah. en.wikipedia.org/wiki/Waratah

• Idazkera estilua oso irregularra. Zati batzuk jenialak dittuk, kontatzen dabenangaittik, baiña baitta be idazketa bizi, zorrotz eta argixangaittik. Beste batzuk, ostera, korapillotsu eta erratikuak dittuk, eta parrafuak bost-sei bidar irakortzera behartzen nabek, harixa ez galtzeko. Igual loguria sartzen hasitta irakortziak be zerikusixa izango jok, baiña etxuat uste bakarrik hori danik. Metafisika eta trans baltz power txatalekin gertatu jatak bb.

• Trans bixen arteko elkarrizketia -filosofo klasikuen estilo dialogiko, pixkat astunian- izango dok, igual karga iraultzaille haundiña dakana: "guk geuk erakusten dugu, gure gorputzaren bidez, posible dela emakumea izatea erreferentziarik egin gabe Emakume ideal baten erreprodukzioari. Uste dut zis emakume askok desio dutela gauza bera, nahiz eta kontra egiten dieten geuk gorpuzten ditugun aukerei" (p.151)

• Emakume trans lagun bi barriketan, "Gizonak utzi nahi dituzu, eta bollera bihurtu ni bezala" (p.138). Badakitt ez dala kasu bera, baiña "La vieja sirena"ko maitale lesbianuana irakortziak (1993 inguruan!) asko inpresionau najinduan. Oroitzapen isolatua izan dok urte askuan. Azkenaldixan papeletan, lekukotasunetan, halakuak gero eta gehixago topatzen najabilk.

• Julieta eta Romeo/Julieta, "ezagutu" baiña ulertu ez nittuanak, ulertzen hasteko aukera baliotsua emon jestak Jenny current maitaliari idatzittakuak.

• Zelako ederra, maitalieri idatzittakuen artian, bere seme-alaben amari egindakua.

• Oso garrantzitsua eresten jetsat halako liburuak, lekukotasunak idaztiari. Erreferente baliotsuak dittuk, bestela munduan kasu bakarrak garala siñistuta biziko giñaken jentiandako. Oin: gogorra izan biok idazliandako, bestiak beste bertan agertzen dan jente askori, etxakolako gustauko hor agertzia. Nik halako zeozer idatziko baneu... zenbat hasarre inguruan!!

• Transa izatiaz aparte, idazlia beste gauza asko be ba dok. Eta euretako batzukin, buru belarri identifikatzen nok...

• "Clementine transa zen. Nire etxera iritsita, zirrika aritu ginen, errematatu gabe, mozkor arrail biok. Eta han zegoen bera, mozkorraldia pasatzen nire ohean. Ni guztiz aztoratuta nenbilen. Normalean, hau izaten zen nire desiraren arantza: desio nituen emakumeak desiratzeaz gain, haiek bezalakoa izatea desio nuela" (p.79). Zilegizko Desioen Biblia Handian idatzitta ez dagozen desio mota asko dagozela ikasten najabilk. Zelako ondo.

• Bigarren txataletik aurrera, zorixonez, erritmua nabarmen hobetu dok. Jarraitzeko moduko harixakin.

• Begiratu behar izan juat: nil per os. en.wikipedia.org/wiki/Nothing_by_mouth

• Begiratu behar izan juat: tape loop. Arraixua milla bidar! 😳 youtu.be/OgmvJOZ-zk8?is=xR17l9fE67XoRXcv

• Begiratu bihar izan juat: Internazional Situazionista eu.wikipedia.org/wiki/Internazional_Situazionista eta arraixua, halako material asko badago, kostauko jatak irunstia.

Zalantzarik ez, kontatzeko dagona interesekua dala. Kokapena be, neretako plusa dok -Balentzia hainbeste maitte dotenez-. Baiña formak hain "trad" diraz (trad wife, trad bilbe, trad nobletasuna...) korapillua prebisible xamarra dala, eta pertsonajien planotasuna gehittuta, ba etxatak oso erakargarrixa egin. Liburuan egitturia ondo jagok bestela: misterixuari ondo eusten jetsak ixa amaierara arte. Imajiñatzen juat taller literarixoren baten ostian sortutakua dala nobelihau. Tira, tallarrian jardun eta jardun, igual egunen batek allegauko dok idazle ona izatera...

Paperjale.eus-en lagatako iritzi gehixago (atzetik aurrera):

• Propiedadez lepo dagozen aberatsen gauzak: zer dauken be ez dakixenez, abogauak-eta tejemanejietan...
• Puf puf puf, zelako eskasa... 🤣🤦 (#FaltakAteratzekoModeOn ixotu bihar izan juat, liburua ez lagatzeko, eta dittuan gauza onak baliatzeko). Lehen esandakuaz gain: Montekristoko Kondian "inspirauta baiño gehixago" egotia, MareDeDeuzaletasun nabarmena, eta maitasun erromantiko heteronormatibo... gogorra (esan daigun, neska protagonista ustez liberatuari krisis gogorrena eragitten detsan gertakarixa, ustez aittittak amamari infidela izatia dala). Tira! Gitxienez blavero usaiñik ez dok ondiok agertu.
• Eta tira, beti gertatzen jatan legez, etxatak sinesgarrixa egitten XVIII mendeko Alikanteko etxekoandre eta mariñelak gazteleraz irakortzia, gitxiago gaur eguneko espresiñuekin. Badakitt ez dala garrantzitsua, eta leku exotikueri buruz norbere hizkuntzan idatzi dirazen gauza guztien modura, abstrakziño bat dala, baiña tira, etxuat galtzen esperantzarik pajiñetan zihar balentzianuan aztarnaren bat aurkitzeko...
• Pertsonajiak plano xamarrak (idazliak bere tesisak aurkezteko atxakixak) eta lehelengo kapitulotik, gero argittuko dirazen "misterixuak" usaindu lajeikez. #CaptainObvious
• Kalidade literarixua #meh , baiña gaixa interesgarrixa danez, aurrera. XVIII-XIX mendeko piratak Herrialde Katalanetan. Ea March bankeruen arbasuak agertzen jakuzen... 😈

Liburu honetatik gehixen gustau jatana, zati haundi baten, griña faltia dok. Beste era batera esanda: kontatzen dana kontauta (Jaengo makisak), idazlian hautua (aldekua), eta karga emozional haundixakin, oso normala izango zuan panfleto batek urtetzia, sloganez eta aldarriz betetakua. Eta ez dok. Sinisgarrittasunian asko irabazitta.

Paperjale.eus-en botatako iruzkin batzuk (atzetik aurrera):

• "...que llevaba una pistola en el bolsillo y que entró gritando que hijos sí y maridos no, como antes de la guerra...". Zelako irudi ederra, emakume gazte armatu eta independientiak.
• Idazkeria ez dok melodramatikua (eta izan zeikian!). Asko eskertzen dok hori.
• Plot twist honetan, interesa biderkatuta: onak/gaiztuak mugia lausotzen; Portugesa Nino zulotik erreskatatzen; nagusi eta ume baten arteko adiskidetasun arraro eta ederra.
• "...para hacerse el pincel tenía que arrancar un manojillo de cerdas del cepillo de la ropa, que ya tenía más calvas que una compañía de veteranos". 😂 Miseria erdixan, umoria gordetzia gauza haundixa dok.
• Begiratu behar izan juat: pleita espartopedia.com/index.php?title=Pleita
• 36ko gerra osteko gauza asko irakorritta jaukadaz, baiña Andaluzian girotutako honek ezohiko ikuspegi bat emoten jok: makis lurralde baten, herri txiki bateko guardiazibil baten semiana, kuartelian (etxe barruan) gertatzen dirazen gabeko atxiloketa, galdeketa eta paseilluen barruko bizipena. Izua nagusi zala askotan entzun bai, baiña sekulan etxuat ikusi hain ondo azalduta.
• Begiratu bihar izan juat: pipirrana es.wikipedia.org/wiki/Pipirrana

8 laguneko kuadrillan giza-tipo ugari topau leikez. Horri heltzen jetsak Morillok maittasunan eta desiuan bide korapillotsu batzuk aurkezteko: "betiko laguna" maitale izaterako pausua; pasiño suntsitzaillian eta harreman erosuen arteko aukeria; kuadrillako fuckerran paper katalizadore xelebria... Ondo egindako liburua dok, nahiz eta amaiera zoro/esperantzaz betetakua pixkat lekuz kanpo geldittu.

Hau ez dok liburu haundi bat (literarixoki, esan gura juat). Baiña, benetan bizi izandakuan zirradia jaukak barruan, argi-illunekin (denpora kolonialian, europarron ikuspegixa nahikua inpresentablia zuan) eta punpalasterrian hartutako oharren freskotasunakin. Kolonoak kolono, idazliak begirada garbixa mantentzen jok zati haundi batian, eta "baltz" kontzepto uniformiak ezkutatzen dittuan izaera eta kultura ugarixak bereizteko gai dok. Pelikuliakin, zerikusi gitxi; artelana ha be, baiña beste era batekua. Bixak onak!

Hamen paperjale.eus-en botatako iruzkin gehixago, atzetik aurrera:

• Liburuan bigarren zatixian, egunkari pertsonal baten topau leikiazen ale zirriborratuak, batzuk ederrak, asko ulergaitzak eta amaittu bakuak, seguraski Dinesenen benetako izatia gehixen argitzen dabenak.
• Eta asko gustau jatan pasarte horren ostian, higoiña: lehoien ehizan dabizenekua, askatasunaz eta naturalezian kontenplaziñua goraipatzeko modu makurra. Baiña higoiñ anakronikua dala badakitt. Izan be, naturazalia nauk, baiña XXI mendeko naturazale europarra. Fristi artian biziko banintza bestelakua izan biharko nintzakek. Fito Eraso speleomaisua baiño naturazaliago, gitxi; baiña Poluetarako espediziñuetan, harek be ekipuan rifle bat eruaten juan, hartzen kontra erabiltzeko...
• "Txillardegi hizkuntzalari" liburuan ikasittako gauzarik deigarrixena, barriro: "Las costumbres han cambiado, y el arte de escuchar un relato se ha perdido en Europa. Los nativos de África, que no saben leer, lo siguen teniendo; si empiezas a contarles: "Una vez un hombre caminaba por las praderas y se encontró con otro hombre", estarán pendientes de ti, sus mentes seguirán a los dos hombres de la pradera por sus sendas desconocidas. Pero los blancos, aunque piensen que deben hacerlo, son incapaces de escuchar un relato. Si no se ponen intranquilos y recuerdan cosas que deberían estar haciendo, se quedan dormidos. Esa misma gente os puede pedir algo para leer y se pueden sentar absortos durante toda una noche con cualquier cosa impresa que les des" (p.239) Neuroplastizidadia. Idatzizko komunikaziñuak garunian eragindako aldaketa sakona...
• Begiratu bihar izan juat: Congreve eu.wikipedia.org/wiki/William_Congreve eta Wycherley en.wikipedia.org/wiki/William_Wycherley
• Begiratu behar izan juat: omelette a la chasseur www.ma-petite-recette.fr/recette/plat-principal/autres-ingredients/oeuf/recette-omelette-chasseur.htm
• Agertu jakuk Robert Redford, 220. pajiñan. 😁Seguru, baiña, maittasun historixia ez dala pelikulan bezain sutsua.
• "Afrika baltza" edo "Subsahararra" izen uniformisten barruan talde etniko asko jaguaz, Europatik ikusten ez doguzenak. Liburu honetan, Kenia bueltan XX mende hasieran zeguan "zopia" ezagutzen hasi gajeinkek. Dinesen kolono zurixan alboraketiakin bada be, ondo bereizten didittuk masaixak, aristokrazia neolitiko dekadentia; kikuyuak, saldu eta erosten dirazen morroi estoikuak; eta somaliarrak, arabiarren zerbitzuko mertzenario integristak.
• Eta ixa liburu erdixa jaroiat, eta Robert Redford ondiok ez dok agertu. 😉
• Guay jagok, baila esango najeukek itzulpenak akats potoluak dakazela: esaldi inkoherente bat baiño gehixago topau juat, batez be mandibulia galdutako umian auzixan kapituluan.

• Ahozko tradiziñoko gizarte baten, idazkeria sartziak dakarren aldaketa sakonan adibide bikotxa: Kenian XX. mende hasieran, eta Dinamarkan XIX. mende hasieran. Aldakorra dan iragan bat (oroimenan arabera) fijatzian aurreko lilluria.

• Idazkera oso atsegiña, Afrikako paisaje eta jentian gaiñeko ikuspegi sentsuala, Europako molde zurrunetatik kanpo.

"Egizu lo. Lotarako ipuinak" izango da, gure seme bixak hazi artian, gehixen erabilli dogun liburua. Argitalpen ederra, barruan autore askoren ale gogoangarrixak dakazena. Euretako bat da Miren Agur Meaben "Ontzi dotorearena", afrikar usaiñeko kontakizun zirkularra. Ipoin hori hartuta, herriko beste artista haundi batek (Bittor Txakartegik) zer eta, tetra briketako metal-aldian egindako grabauekin, argitalpen txukuna osatu dau, berezko balixo artistikoduna. Ale hau ez juat bookrossingera bideratuko, ez horixe! ;-)

Idazkera baldrasian, 1950-1970 artian antifrankismuan zurrunbilluan bizi(iraun) izandako morroi baten lekukotasun interesgarrixa.

Paperjale.eus-en botatako iruzkin gehixago (atzetik aurrera):

• MKarekingo kritikan, igual balore gehixena, 3. maillako "aparatchik" baten aldetik etortzia jatork. Vedetteak (bere biografia makeatuekin) fokuen argixan distortsiñua jaukek, onerako zein txarrerako.
• Bizitzako amaieran dagozela dakixen pertsonen lotsa eta konpleju faltia (zelan amaittu zeban anarkista batek ABCn idazten???). Mobimendu komunista espainiarren barruko, ez radiografixia -zoratzekua litzake- baiña bai trantsekto oso interesgarrixa, "interior / exterior" eta "liberatu / legal" ikuspegixak kontrajarriz, garai horretako klandestinuen artian hain kontzeptu normalak.
• Kasualidadez hartutako liburu honetan, gauza interesgarrixak: 1) 1950 hamarkadako esnatze soziala, Espainian zein erbestian, 2) Rayuelan sasoi beretsuko Paris, eta Saint Germain des Prés, 3) Anarkista burges baten kontraesanak.
• Gauza interesgarrixak kontatzen jittuk (diru barik geratutako aberaskume baten estuasunak, eta batez be Partido Komunistian barne-ikamikak) baiña estilua oso zabarra dok, buruak emon ahala idatzitta legez, kontatzen dana antolatzeko edo kontrastatzeko biharra hartu barik.

Txillardegin garrantzixan batti euki banajeukan, baiña liburu honekin jabetu nauk bere dimentsiño erraldoiakin. Aitortzia merezi dabena, duda barik, nahiz eta erreza ez izan, poderian “B aldian” biharrian jardun daben baten kasuan. Edozelan be. Liburu honekin bildurra be banajeukan, Alvarezek landutako eremuetatik bat baiño gehixago -psikoanalisisa, esate baterako- irunsteko oso gatxa egitten jatalako; horregaittik, “gerrarako prest” najentorren (=irakorketa diagonalian barra-barra jarduteko), baiña, aittu, gai astunenak “guarniziño” aringarriz lagunduta datozelako-edo, uste nebana baiño gitxiago egin bihar izan juat. Bigarren zatixa, batez be, interesgarrixa eta irakortzeko oso erreza egin jatak. Eta -zelako efektistia haizen Markos-, bereziki hunkigarrixa alfa eta omega biografikua, Muitzeko asto zaharran aldaparan.

Paperjale.eus-en botatako iruzkin batzuk, atzetik aurrera: 

• Eta hara sorpresia: neure burua ezagutu juat, "Defizit bi. Barne migrazioa. Andreak" txatalian, zein eta Joseba Gabilondo aittatuta. Izan be, gaur arte, neure lau aittitta-amametatik bakarra kontsiderau izan juat etorkin/joale: amama Isabel, Argentinako baztandarren familiakua. Baiña oin konturatu nok beste hirurak be, deserrotutako barne migrarixak zirala: aittitta Demetrio (Elgetako basarrixetatik Eibarrera, eta Orbea fabrikian atzetik Bittorixara), aittitta Manuel (Otola basarrittik kalera) eta amama Ines (Agiñako basarrixetatik kalera).
• Eta hala izaten jiharduk: liburuan bigarren zatixau, aldapan behera legez, gero eta bizkorrago, irakortzen najabilk, anekdota eta bristada kurioso ugarixak lagunduta.
• Galera estrukturalen txatala, oso interesgarrixa, denbora alegiazkoa eta egiazkoa bereiztiana, euskera zaharrian oso korrientia (euskalki guztietan) baiña gaur egun galbidian, erderak kalkatzeko joeriangaittik. Nere kasuan, total. Baiña basarrittarren hizkera hain diferente somatzian gakuetako bat be izan lajeikek hau (alde haundixa somatu izan juat, baiña ez najenkixan esaten zergaittik).
• I SURVIVED TO LACAN. Markosen gauzak iñoiz irakorri doguzenori, ezaguna egitten jakuk Lacanen izena. Handik ez bada hamendik, beti agertzen jakuk aipuren edo ideiaren bat, neuri partikularki, buruko "relais"ak klak egin eta irakorketatik deskonektatzia eragitten nabena: ulergatxegi. Horregaittik jaukak garrantzixa neuk kapitulo hau amaittu izana. Etxuat esango ondo ulertu dotela -nahi bez- baiña Freud eta beran arteko aldien harixa jarraittu ahal izan juat, gitxi-asko, eta liburuan ekuatore hardcorea pasau izanan sentsaziñua jaukat. Izenburueri erreparauta oin entretenimentu gehitxuago datorrela emoten jok-eta, Torrealdaien sotana hegalarixakin-eta...
• Ahaleginak ahalegin, gauza interesgarrixak topatzen najabilk handik eta hamendik. Arrazoitzeko formia hizkuntziari lotziana (indoeuroparrok, gauza guztien arrazoia billatzera eruaten gaittuana, eta ez badogu topatzen, berau asmatzera) eta oin, mituen txatalian, gizaki talde guztiak naturatik kulturara eginiko jauzixen gakoak.
• Markosek berak abixauta, banajenkixan liburu hau ez zala bestia bezain erreza izango. Gaixa bera (hizkuntzalaritza) trabes sartzen jatak, eta horrenbestez irakorketa diagonal xamarra egitten najabilk, hau da, ez esaldi guzti-guztien zentzu oso-osua harrapau nahixan, baizik eta ildo orokorrak bakarrik.