Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Mispillibar

Ekimen ibiltaria

Jon Etxabe 2017/07/31 09:32
6. eguna: Abenduaren 5a. Ostirala - Elgoibar, Eibar, Soraluze, Bergara, Antzuola,Oñati, Aretxabaleta, Arrasate.

Lo egiten dugun etxeetan gosaldu ordez denok elkarrekin gosaldu eta bilera egitea erabaki dugu, ezinezkoa baita bazkal edo afal ondoren bilerarik egitea, denborarik ezagatik eguerdian, nekearen eraginez gauean.

Dodaka etxera joan zen egun hauetako batean emaztea operatu dutelako.

Kioskoko saltzaileak  dozena bat EGIN oparitu dizkigu Azpeitian autobusean irakurtzeko.

 

ELGOIBAR. Plaza ederra du Elgoibarrek, harri argiko eliza udaletxe frontoi eta arkupedun etxeek sortua. Bertara jo dugu Maalatik kaleetan zehar manifa polita luzatuz eta plazan borobil zabala eratuz. Gazte jendea zen nagusi, agian langabezia handia dagoelako, baina baita kontzientzia dutelako ere. Betiko herri ezkertiar abertzalea da; ez zen alkaterik edo jeltzalerik. Ohizko  ongietorri eta egitarau aurkezpen hitzak, txalaparta, atxikimenduak, ... salda.

Ez dakit noren hitzak.

 

Lege arazoa da darabilguna. Ez da borondate arazoa, borondatea nahitaezkoa bada ere. Egia da politikoek presoekiko borondate onik ez dutela erakusten.    

 

Hainbat urtetan egon nintzen apaizgai denboran Urbinan zine ikastaroak egiten bertako apaizarekin. Blankaren tabernan bazkaltzen genuen!. Ara non eta nola elkar aurkitu eta berrezagutu dugun. Obispoak  Burgosko mugako herritxo batetara baztertu zuen apaiza zine gaietan aritzeagatik: errepresioak mila eta bi aurpegi du.

 

EIBAR. Zuloan kokaturik, ibiltzeko lautadarik eskaintzen ez zigulako ihes egin genion arren, biziki maite dudan herria. Nahastu gara kaleetan, ez baititugu ikusi autobusetik merkatu aurrean bildutakoak, azkenik zuzendu dugu ibilia Untzaga plazara zain geneuzkanekin elkartuz. Urteetako osteguneroko enkarteladan nengoela iruditzen zitzaidan, aurpegi ezagunez inguratuta. Ohizko ekitaldi xumea plazan, Indioa aurkezle eta ekintza zuzendari dela, ondoren manifa kaleetan.  

 

Sentipen eta gogoa konpromiso eta parte-hartzearekin elkartzea beharrezkoa da irtenbide zuzen eta demokratikoak aurkitzeko.

 

Begiak malkoz zituen emakume batek eskularruak eskaini dizkio Piliri, hotz egiten baitu gaur ere. Beste emakume batek ostera " a estos hay que cortarles por lo sano" bota du: Justori ia lehertu zaizkio birikak baina eutsi dio; asko ikasten ari omen da. Ikusi dut Amatiño,  burumakur, ez digu begirik ere zuzendu: ezin begiratu aurpegira bekatua baitute. Ikusi dut Aurora alkatesa ohia ere, baina kale-kantoian ihesi bezala. Hainbat lagun eta ezagun ikusi ahal izan ditugu gaur M. Luisak eta biok, ekimenean zeudenak, ez zeudenak, egon ohi direnak eta behin ere egoten ez direnak, egongo ez direnak ere.

Etxarrirako telegrama jartzera joan da Goros: eragozpenak eragozpen, zailtasunak zailtasun, zain eduki gaitu Untzaga plaza ertzean, herrizaina guk noiz alde egingo zain, urduri xamar denok azkenerako.

 

SORALUZE.  Luze baino zabalagoa den munduko bakarrenetarikoa izateaz gain  aparkalekua den munduko zubi bakanean gelditu gara, bertatik udaletxe alboko plazatxora hurreratzeko. Hirukote baten bertsoak, loreak, poema bat, irakurri ondoren bost puntako izar gorria duen "papiroa"n eskaini digute bakoitzari.

Jon hizlari.

Manifa ibaiaren alde bietatik bi zubi zeharkatuz.

 

Legedia bete eta errespetatzeko derrigortasunez hitz egiten dute barne ministro eta sailburuek: jar dezatela abiapuntua. Ez dugu Gabon oparirik eskatzen: urte luzez indarrean dagoen legea gauzatzea soilik.

 

"Gaua iristean

bakardadearen itzala ageri

zaienean

zuen sutondoko berotasunak,

beraiengana bidaiatzen du

eta maitasunezko babesa heltzen

zaie.

Badakite bai,

ama, aita

badakite,

zuen malkoak harri bihurtuko

direla

eta harri horiek,

etxerako bidea eraikiko dutela.

Gaua iristean,

bakardadearen itzala ageri

zaienean,

badakite bai,

ama, aita

bihar ere egunsentia iritsiko dela"

         

Orduketaz lasaiago gabiltzan herrietan badugu herriko hainbatekin hitz egiteko aukera.

 

Josu agertu zaio alboko gelan Tomasi, galtzontzilo hutsean, ezin zuela lo egin bere ohean eta: hautsi eta erori egin baitzaio. Ibiliko zertzeladak.

 

BERGARA. Sarreratik erdiko plazara egin dugu manifa kale nagusiak zeharkatuz. Gure bi pankarta, herrikoek ekarri dituztenak eta ikurrinak: ia herri denetan bezala. Plaza aparta du Bergarak, Udaletxea eta Unibertsitatea aurrez aurre, eliz dorrea eta Motzonen etxeko hormak begi-bistan: bertsolariak, txalaparta, atxikimenduak.

Jon hizlari

Udaletxera, Alkatearengana,  Jon-Paule: Jeltzalea da alkatea, dotoreak ditu bulego gelak, jende ospetsua hartzeko prestatuak, agian bere kezkak azaltzera doan herri xumea kikiltzeko ere erabakigarriak. Alkatea zutik jarraituz bisitak jesarri araztea ere izan daiteke bestea mende hartzeko baliabide bat: politiko azerien trikimailuak. Hitz borobilak bota dizkigu: duela urtebete hartu zuten herriko presoen aldeko erabakia, herriko presoei buruzko dossierrak dituzte karpetetan; baina ez digute papera besterik ezer eskaini; bera ere jabetu da paperen alferrikakoaz, berak esan baitigu ekintzarik gabe ez dutela ezer balio: agian beste trikimailu bat da norberak bekatuaren zati bat aitortzea. Eskenatokian asko ibilia da alkate hau. Gu saiatu gara gure azalpenetan baina dena zekien berak. Martxa honetan behintzat gurea ez da aurka hastea. Etsipena da elkarrizketa ondorengo sentipena; gerora eta noizbait izanen ahal du eraginik pertsonaia hauengana etortzeak; gaurkoz ez.

 

Argi esan nahi dugu: Senideok bi aldiz jotzen gaitu egoera bortitz honek, errepresaliatu politikoen senitarteko garenez eta euskal herritar garenez.

 

Bazkaria elkarte batetan. Zopa, redondo-biribilkia saltsan patata-purearekin, mandarina, mahatsa pastelak.

Paulek prentsaurrekoa eduki du jangelan bertan irratiren batekin.

 

Oso berandu egin zaigu!!!. Josu txoferrak astintzen gaitu, ordua dela eta jaikiaraziz: gaur bezala askotan. Eskerrak!.

 

Martzial: baserrian bizi izan zen. Aizkolaritarako gorputza duela diodanean, aita  zuzena zela  erantzuten dit eta ezina zela aizkolari izatea, aizkorak berekin izan baitu  apustua eta iruzurra. Gaztetan bizikleta zen bere zaletasuna. Ez zuen aurrera egiteko erabakirik, "tenperamenturik" dio berak, baina ez zion inork ihes egiten, azken esprintean ez bazen. Orduko onenekin lehiatu zen Gipuzkoan eta behin ere ez zen seigarrena baina atzerago heldu, bigarren edo altuenez hirugarren gehienetan. Mila istorio ditu.

 

ANTZUOLA. Eskopeta hotsetan eta ke artean Mairuen eguna ospatzen duten plazan egin dugu gure ekimena ere. Normaltasun osoz kaleko jantzitako bi gaztetxo izan dira  aurreskulariak; dantza bera izan da dotorea. Elizaren hormen babesean hartu ditugu atxikimenduak.

Pili-Justo alkatearengana: HBkoa zenez firmatu du arazorik gabe.

Ez diegu hitzik zuzendu Antzuolan gure nork noiz nahaste batengatik; penagarria, ez baitago herri ez txikirik ez apalik gure helbururako; nik ikasi dut aurrerantzean adi egon behar dugula gutariko bakoitza, gaurkoa berriz gerta ez dadin.

 

Herri honen duintasunagatik. Gure duintasunagatik. Gure seme-alaben duintasunagatik.

 

Kolektiboan ez dagoen baten senitartekoa etorri zaigu bere semearen argazkirik ez daramagula esanez: ez da lehenengoa, Eibarren ere izan zen holakoren bat. Norbaitek esan digu ere ia preso sozialez ez diogun ezer. Guk denentzat egiten dugu egin gure eskaria, baina argazkiarena ez dago gure esku, kolektibotik baztertu denak berak eskatzen ez badigu behintzat. Bestela argazkia erabiltzea bera aurpegiratuko ligukete.

 

OINATI. Aizkorri elurtuak negu kutsua ematen dion arratsaldean, "Kalera kalera" txistuak joz eta besteok abestuz eman diogu hasera ekitaldiari udaletxe ederraren aurrean. Jende heldua zen bertan bildu zaiguna, baita ume batzuk ere, gazteak guti, agian hemen ez dute langabezia arazorik eta lanean daude. Presoen aldeko Plataforma sortu da, gaur bertan egin dute bilera. Manifa herritik zehar antzinakotasuna gorde duten kaleetan, barrutik ederra den eliza aurretik  eta kanpotik erakargarria den unibertsitate paretik. Bonboiak oparitu dizkigute. Atxikimenduak bidali egingo dizkigute.

Patxi estreinatu zaigu hizlari, berak hitz egin du.

Paskual estreinatu zaigu Paulerekin udaletxeko elkarrizketan: lan asko eta fina egin dute Senideak Elkartekoek Udaletxean, sortu baitute giza eskubideen aldeko elkartea.

 

Berandu gabiltzan arren eta hotz egiten duen arren inpas luzeak egon dira ekitaldian. Urduri jarri gara geu ere, luze joan baita ekitaldia; tarte galdu luzeegiak izan ditugu. Nekatuta ere bagaude. Azken ordura arte ez omen dute gentozen berririk izan. Bada kontutan hartzeko arazoa, aurrez jakinarazi eta egitaraua zehaztea.

 

Maila guztietako herritar orori dei egiten diogu denon partaidetza beharrezkoa egiten duen ahalegin zabal honetan esku har dezan.

 

Bonboiak izugarri gozoak zeuden. Autobusean jan ditugu. Bata dela edo bestea, beti jaten!.

 

Josu: bere hitzak beti dira egokiak, guti direnean ere, zerbait zehaztu edo borobiltzeko. Diziplinatua du burua, ideiak ordenan jarriak. Ez du ezer inposatzen dialektikarako ahalmena izan arren: funtsezkoa talde baten osasunerako.

 

ARETXABALETA. Errepide ezagutu  nuen kale luzean ilundu zaigu arratsa, ilara luzean zeharkatu dugunean. Herriko beste puntan elkartu gara niretzat ezezaguna zen etxarteko plaza batetan. Atxikimenduak.

Patxik hitz egin du, finkatuz doa mitinlari berria.

 

 Plazan bertan dagoen Elkarte batetan gorputz hotzak eskertzen duen salda beroa.

 

Kartzelako presozainen utzikeriak, zaintzarik ezak, ardurarik ezak!!!.

 

Autobusa - ekintza - jatorduak - loa: lau ihardun horietara mugatzen zaigu erabat eguna, beste ezertarako astirik ez zaigu gelditzen. Ez dugu atseden edo solasaldirako une librerik. Beteegia delako,  asegarria.

 

Arrantza kontuak kontatzen dizkio Justok entzun nahi edo galdetzen dion edonori. lehorrekoontzat berriak, interesgarriak eta entretenigarriak dira. Arrantzale mundura hurreratzeko bide bat.

 

Kotxe karabanan  egin dugu Arrasaterako bidea.

 

ARRASATE. Jende pila genuen zain herritik kanpo. Txapliguak ere ugariak. Sarrera luzea egin dugu Udaletxe aurre eta Eliza osteko plazaraino. Argazki guztiekin, gauez, ilara luzatuz. Izugarria gertatzen da berriz ere 600 presoen agerpena.

Plazan: Jendetza bildu gara. Baso bat dira argazkiak. Dantzari jantzitako mutilak egin du aurreskua. Josepak jaso du lora sortaren eskaintza.

Senideak-eko batek hitzaldia eman du: herriko presoen egoerari buruzko informazioa eman eta argitu du: ez zait gustatu, Senideak-en filosofia baino gehiago mitin politikoa izan da, presoen eta  gure arazoa politikoa bada ere; gainera gazteleraz izan da non eta AED medio Euskarari buruz eredugarria azaltzen den herrian. Atxikimenduak.

Josepak egin di htz, tokatu ere berari tokatzen zitzaion hitz egitea, bere herria baita; baina edonon da entzutekoa Josepa. Presoen aldeko Plataforma  sortu da eta badirudi lanerako indarrez daudela. Txapligu-bonbak danbaka egon dira presoak gogoratuz.

Pakual beterano egin zaigu Paulerekin  Plataformakoekin elkarrizketatuz.

Josu-Pili Sindikatuekin egon dira: denek izenpetu dute atxikimendua.

 

Gu geu astintzen gaitu gure senitarteko presoak erasotzen dituen estatu bortizkeriak:  jipoi, tortura, isolamendu, eraso, bahiketa, heriotza, osasun zainketarik eza, ... inpunitate osozko zitalkeriaz eraginak.

 

Errepikatu eta azpimarratzen dugu gure arteko solasetan kalean egon behar dugula, mezua zabaltzea dela hemendik aurrerako gure eginkizunik nagusiena. Derrigorrezkoa dela etenik gabeko presentzia eta iharduna kalean, giza egituretan.     

 

Paskualek belarritakoa darama; semeak "karroza" deitu omen zion behin, orduan  belarritakoa jarri zuen eta koleta utzi. Belarritakoak dirau.

 

Herrikon egin dugu afaria: salda, patata saltsa berdean, untxia saltsan eta poteko melokotoia. Bertakoekin,  afari-kide asko izan gara. 

Ekimen ibiltaria

Jon Etxabe 2017/07/28 12:20
5. eguna: Abenduaren 4a. Osteguna: 04. Errezil, Mutriku, Deba, Zarautz, Zumaia, Zestoa, Azkoitia, Azpeitia.

Goiz jaiki da Paskual semeari egunotako kronika eta berriak idazteko.

Taldeko gorabeherak eta kritikak bileretan soilik esango ditugula erabaki dugu. Akatsak taldean eta agerian konponduko ditugu.

 

ERREZIL. Eguzki goxoz argitu zaigu eguna,  baina goiza erabat hotza da. Ernioko haitzak tontorrean  bristago, malda belartsuak berdeago, baserriak berriz zuriago eguzkipean, zoragarria zegoen Errezil bailara. Hamarrak aldera ginen bertan. Izotzak hormatu ditu lurrak,  ez baina herriaren bihotza. Taldetxoa geneukan zain, eskolako umeak tarteko, ume batek  ama baitu kartzelan eta eskola-kideak bat egin nahi izan dute berarekin: sentikortasunak halako fintasunak ditu, agian gaurkoa eguneko, asteko edo hileko ikasgairik nagusiena izan da umeontzat: solidaritatea, justizia, askatasunaren ikasgaia.Trikitixak halako giro berezia sortu du, bai letrak zioena bai doinuak  eurak hunkigarriak izan dira, baita eszenaratzea bera ere: plazako banku zurian eserita soinujole emakumea semea zitekeen gaztetxoa pandero-jole zutik alboan; hainbat doinu ezagun betikoak kanta dizkigu, kantaera ezberdin berezian kanta ere; nire erraiak barreneraino ukitu eta astintzeko "Itziarren semea" abestu du, nire lagun min bati harrapatu eta torturatu zutenean eginiko kantua, gero Ernio bezalako haitz batetan hil bazen ere eskalatzean. Txalapartak oihartzun mingarriagoa du goiz honetan. Atxikimenduak: PNVren zerrendako alkate independenteak izenpetu du. Doinuagatik, giroagatik edo betiko ideiak esateko moduagatik hunkigarria suertatu zaigu ere bertsolaria.

Tomas-Pili izan dira alkatearekin elkarrizketan.

Paule hizlari.

 

Hamarretakoa ere izan dugu urdaila eta giharrak berotzeko: gazta, intxaurrak, ardoa.

Giro goxo eta berezia sortu da, berotasuna sumatzen da senideon bihotzean baita herrikoengan ere, hotz errea egiten duen arren. Txalaparta soinuz bildurik, "Hator hator" abestuz esan diogu agur elkarri.

 

Herri baten kontzientzia eta garrasia izan nahi dugu.

 

Ze ezberdinki senti eta bizitzen duzun gertaera bat sufritu duena auzo, lagun eta bidaia-kide bilakatu zaizunean. Horregatik sufrikarioaren eta sufritzaileen hurbiltasuna eraman behar diogu herriari, politikoari, urruna eta hotza gerta ez dakion egoera. Ez, baina, negar eginez, ez limosna eskatuz, justizia aplikatzeko exijituz baizik.

 

Enigma xamarra zitzaigun gauerako ohea aukeratzerakoan Paskual, gela bakarra nahi du ahal bada, gela konpartitu ezkero lagunari enbarazu izango ote zaion beldur baita. Arazoa argitu den arte:  bi balbula ditu, ez zaizkionez arnasketa eta bihotz taupadak elkar egokitzen, aparailu batek orekatzen dio arnasa. Lo eginezko lau orduz  edukiz aparailua, egun osorako arnasberritzen da, baina aparailuak zaratatxoren bat ateratzen dio nonbait, horregatik nahiago gela bakarrean lo egin.

 

Nire jaioterritik, Altzolatik, egin dugu Debara arterako bidaia, gero itsas ertzez.

 

MUTRIKU. Herriko sarreran genituen zain mutrikuarrak, talde sendo xamarra, hainbat ezagun tartean, bere pankartekin. Gureak ere atera ditugu. Herria zeharkatu dugu lehenengo portura beherantz eta gero plazara gorantz arrantzale kaleri bihurri pikeetan manifa isila baina ozena osatuz. LABeko delegatuek lana utzi eta berton egon nahi izan dute. Alkatea ere, PNVkoa, plazan genuen zain, udaletxe aurrean. Talde bizkorra, alaia, langilea Mutrikukoa. Ugariak izan dira atxikimenduak, mota guztiko talde eta erakundeenak, baita Udaletxekoa ere, banan banan eman dizkiete pankarta txikian zeudenei, elizaurreko harmailari luze-zabalaren barrenean; Azpillaga bertsolaria ikusi dut baina taberna batetan; politikak kutsatu ote du gure bertsolaria. Mutrikuko fruituak ere eskaini dizkigute: laborariek madariak, kibiak, sagarmina edaria;  fabriketakoek kontserbak. Txalaparta, aurreskua eta beste ohizko zerbait izan zelakoan nago baina nire notek ez diote ezer.

Lolik hitz egin du.

Patxi-Pili izan dira alkatearekin, Justo-Paule apaizarekin.

 

BKko Mahai Nazional osoa zigortu dute 7 urtetako kartzelara. Gaia gure hitzetan ere aitatzea erabaki dugu.

23 familiez, Mahai Nazionalekoez, gehituko da jadanik zabala den euskal preso politikoen senideon familia.

 

Blankari oinetako lokarriak askatzen zaizkio, denok gaude adi noiz askatuko, Josepak goizean gogor lotutako korapilo askatzearen misterioa zein ote: txikia denez hanka gainarekin jotzen du pankarta barrena, hori da nonbait dena. Manifetan M. Asunek lotzen dizkio: pauso labur bizkorrak eta sarriak emanez, lasterka, tiki-taka, harrapatzen du berriro pankarta. "Nik lotuko banio etzaioke askatuko" esan dit albotik Martzialek.

 

DEBA. Zubi ondoan egin digute harrera, eta bertan eman  diogu hasera manifari herriko plaza nagusiraino. 6 preso daude herrian: ibiltarion pankartan jartzen ditugu beti herriko presoen pankartadunak eta familiartekoak. Lukas ere han zegoen. Beti bezala aurrea hartu eta gertu zituen panelak Ibonek, baita megafonia ere, Josu manifaren aurretik doa beti bezala abangoarda musikarekin. Familiartekoak jarri dira erdian panelaren aurrean eserita, gure bi pankartak alboetan. Txalaparta, poxpolin batek dantzatu duen aurreskua, bertsolaria, atxikimendu pila mikrofonoaren aurrean irakurri eta gero eskura guretarikoei emana; atxikimenduen artean Euskadi mailan CCOO-ek emandakoa, zerbait leundu badute ere Senideak-en testua. Eskulan  bat edo eskulturatxoa oparitu digute. Bikote bat joan da udaletxera ez dakit norekin elkarrizketa batetara.

Jon. Niri tokatu zait hitz egitea

 

Mahai Nazionaleko kideak hain ankerki zigortu dituen epaitegi eta epaileen eskuotan egon dira eta daude gure familiarteko presoak ere.

 

Gure esku uzten dute zenbait herritan zer egin erabakitzea,  ze firma mota bildu ere ez dakite hainbat herritan, baina guk uste dugu herrikoek beraiek aukeratu, antolatu eta erabaki behar dutela herri bakoitzeko plangintza osoa: antolakuntza eza nabari da, azpiegitura guti dago.

Ezagunak eta lagun zaharrak aurkitzen ditugu herrietan; bere herritik hain urruti, Tomasek ere topatu du bat. Harremanak berritu eta berriak egiteko aukera ere ematen digu ibiltariarenak.

 

"Josepa, zelan, ondo?. - Ondo ez, Gogor!!!."

 

ZARAUTZ. Atzerapenarekin heldu gara. Autobidetik sarreran izan dugu lehen harrera, han zen

Arantxa ere. Bertan hartu ditugu atxikimenduak, Andoni Egañarena tartean, bera han ez bazen ere. Udaletxe aurreko plazan burutu da ekitaldia. Zain zegoen EAko Murua alkatea Udalbatza osatzen duten talde guztietako ordezkariekin, EA PNV, PSOE, HB; han egon omen da ere PPkoa baina lanerako berandutu egin zaionez alde egin omen du. Zarautzeko telebista ere han zegoen!!!. Muruak banan-banan eman digu eskua denoi. Zurezko taila bat eta brontzezko Senideak-en ikurra eskaini dizkigute. Atxikimenduen zerrenda irakurri eta beste hainbat eman.

Joxepak hitzak.

 

Eskubide zehatzak aldarrikatzen ditugu.

 

Bazkaria. Herrikon izan da. Arrai zopa edo salda aukeran,  lapikoko okela saltsan edo untxia aukeran, legatza okelarik nahi ez duenak, intxaurrak, gazta eta menbriloa. Ona izateaz gain izugarri goxoa.

Jatea euskal kultura omen, beraz sukaldaritza euskal artea.

 

Josefak erakutsi du Muruarekin kartzelako ordu garratzetan landutako sen diplomatikoa. Balioko al du hainbeste alkate ergel adoretu eta atxikitzeko, nortasun propioa erakutsiz alderdiko aginduei itsuki eta esklabo lotu gabe.

 

ZUMAIA. Ertzainak ez digu utzi, orain arte lehenengoz,  errepidetik egiten sarreratik erdirainoko bidea: morroi zital hauek bai ez dutela nortasunik. Gazte pila zegoen zain.Txalaparta eta atxikimenduak.

Patxi-Paule udaletxera joan dira: firmatu dute. Justo eta Pilirekin apaizarengana joan naiz ni eta ez naiz ekintzan egon. Parrokoa ez da egon, ihes egin nuen ondoren  urte luzeetan  ikusten ez nuen lagun mina Joxe apaiza bai; pozgarria izan da berriz elkar ikustea; nola ez, atxikimendua eman digu.

 

Politikagizonek duela bi urte ezarritako legea bete dezatela exijitzen duen oihua gara.

 

Hitzak, aurkakoak baino aldekoak hobe, baina zerbait konkretuan gauzatzen ez diren hitzoi ustel zaporea darie.

 

78 urte ditu Josepak, 74 Blankak, biak elkarrekin doaz beti, pankarta ostean, jatorduetan, lotarako etxeetara, ... batak bestearen euskarri bailiran. "Non da nire alaba?" galdetzen du beti ere Josepak.

 

ZESTOA. Txapligu piloa boteaz egin digute ongietorria. Jende pila. Zestoako plaza karratuan ez hain aspaldikoa baina ikusgarria den arkudun eraikuntzaren aurrean. Aizkolariak dispertsioaren enborra ebaki du: errealitate bihurtuko dugunaren sinboloa. Atxikimenduak, ugari.

Pili-Tomas joan zaizkie udaletxekoei sinadura bila: EAko bi zinegotzik  izenpetu dute, goikoek ez dutela egiten baina beraiek ulertzen dute arazoa eta pertsona mailan izenpetu egin dute; alkateak ezetza eman dio elkarrizketari inolako arrazoirik azaldu gabe: "hor ibiliko da potolo hori mozkortzen tabernarik taberna" entzun diot neska gaztetxo bati.

Herritarrekin hitz egiteko aukera izan dugu zain egon garen aldi nahiko luzean.

Jon. Ni izan naiz hiztuna.

 

Lotsa ere ematen digu agintariei bere legea gogarazten ibili beharrak.

 

Herri bakoitzak aurresku eskola ezberdina du, herri bakoitzak ezberdin dantzatzen baitu.

Altxor paregabea du Martinek: Euskara, Etxarriko euskara petoa, erdarak kutsatu gabeko euskara itxia, kontrakzioz betea, ahopean trinkotua askotan, joskera, ahoskera eta doinuz bitxia: sinfonia bat entzutea da berarekin hitz egitea.

 

AZKOITIA. Gazteak izan dira batez ere bai antolatzaileak bai presentzia markatu dutenak. Kale meharretan eraman gaituzte plazaraino autobusez gazte ausartek: herrizaina ere han ibili zaigu txoferrari balkoiak jo ez zitzan lagunduz. "Pozten gara zuok nagusiak etortzeaz, horrela badugu etxean esaterik badela martxa duen zaharrik ere, ez garela gazteak bakarrik mugidan gabiltzanak" bota digu gazte batek.

Soinua eta panderoa,  atxikimenduak, Atano pilotari egin zen Udaletxeko arkupean luntxa, gazteek, soinuz eta animosoenek egin duten dantzaz bilduta. ETB ere agertu zaigu behingoz, kamara soilik,  baina gauez, dena bukatu ondoren arkupeko mokadu hondarrean, jadanik guti ginela. Arkupetan harrapatu dute alkatesa: ziztrina, inpresio txarra egin digu, konprenitzen omen du baina sinatu ez:  ez du ez dignitaterik ez nortasunik erakutsi.

Alkatesarekin elkarrizketa Tomas-Pili,

Jon hizlari

 

Lehengusu jeltzale baten semea ere aurkitu dugu plazan. Etxean ez du honetaz  ezer aitatzen "marmarrean hasten dira eta".

 

Legea bete hutsez askatuta behar zuen korapiloaren matazari tiraka gabiltzan Euskal Herriko ibiltari bereziak gara.

 

Justo marinelak alde batetik eta Martzialek bestetik ze nolako astinduak pankarta luzeari: bi arrantzontzi dirudite itsasoan sareari tiraka biak.

 

AZPEITIA. Txapliguak ziren ongietorriaren eta heldu garenaren seinale. "Enbor beretik jaioko dira besteak" errepikatzen zuen abestiak igerilekuan elkartu eta kartel-argazkiak banatzen zirenean. Azpeitia berria eta zaharra zeharkatu ditugu plazan bukatzeko. Aurretik ikurrin erraldoia  9 dantzarik eramana, ondoren barne astindua eragiten dute argazkien ilarek gauean kaleetan zehar isiltasunean. Hankaluzeak izan dira pertsonaia bitxiak denen gainetik nabarmen. Plaza bertako zoruan jarri gara hasieran baina kioskoan kokatu gaituzte atxikimenduak jaso ondoren. Nuarbe eta Urrestillako tiratzaileak jardun dute sokari tiran darabilgun ahaleginaren sinbolo: luze joan da lehia, soka geldi luzaroan tenk ez batera ez bestera, gure borroka ere luze doan bezala; Nuarbe txapeldunak galdu egin du azkenik, guk itxuraz ahulenok ere irabazi egingo dugu, geuk dugulako arrazoia; tiratzaile denek eman dizkigute atxikimenduak. Eskalatzaileak kartzelako hormetatik zintzilikatzen lez etorri zaizkigu atxikimenduak ematera: firma bilketa egin dute Urola bailara osoan  uzta oparoa lortuz. Bertsolariak: Lizaso, Loidisaletxe, Lazkano eta ezagutzen ez dudan laugarren bat. Abeslari  bat ere aritu zaigu. Aurkezle lanetan ari denak ere irakurri du bere solasa: ideiak betikoak ziren baina dotore josiak eta ahots atseginez irakurriak. Zarautzeko korua aritu da ondoren. Aurreskua bitxia izan da baina ez bederatzi dantzarik dantzatu dutelako: txistulariei deitzea ahaztu eta doinurik hasten ez zenez espontaneoki bilduok geurenez hasi gara bat lehengo besteok jarraiki ezpainez txistu eta ahotzez aurresku soinua ozentzen: bitxia ez ezik polita eta nolabait hunkigarria ere izan da, berezia behinik behin bai.

Josepa hizlari.

 

Gizon batek 25 mila pezeta eman ditu.

 

Behin ere ez da berandu  gure herriaren bizitza baldintzatzen duen arazoei irtenbidea aurkituzko nahiak eta ahaleginak biltzen hasteko.

 

ETB ez da etorri kale arteko manifa eta plazako ekitaldia filmatzera: ekimenaren irudi kaskarrenak ematea da errealitatea distortsionatu eta egia gezur bilakatzeko teknika maltzurra.

Tomasi bere semearen argazkia suertatu zaio lehen ilaran; hunkitu duelakoan nago: "zaindu ezak ongi" esan dio neskato eramaileari. 

 

Denok dugu garbi bidaiako helburua, horregatik elkar ondo eramaten saiatzen gara, tokatzen zaigun lana onartzen dugu, bestearen okerrak gainditzen eta garraztasunak leuntzen.

 

Afaria. Hestebeteak, entsalada, haragia piperrekin edo tomatearekin aukeran, ijito-besoa tarta edo hostopila aukeran.

Arantxa eta Pelloren etxean lo egin dugu, Jon eta Beñaten gelan, mendizaleak dira gazteok, baita euskal kezkatuak ere posterrei begiratuz behintzat; etxe zaharra berritu eta gustuz apaindua dute, ikuspegiak ere ederrak.

Ekimen Ibiltaria

Jon Etxabe 2017/07/25 11:42
4. eguna: Abenduaren 4a. Asteazkena - Tolosa, Ibarra, Billabona/Zizurkil, Irura/Anoeta, Alegi, Amezketa, Tolosa.

Bilera egin dugu gosari ondoren:

+ manifa egitera animatu behar ditugu herrietan, nonbaitzutan ez baitute manifarik planteatzen; nahiz guti izan gizakatea eginez itxurosoa eta deigarria gelditzen da.

+ gure manifak isilak izanen dira eta aurrean Senideak-en ezaugarri den musika eramanez eginen da, musikarik ez denean kamioneta sartu ezin daitekeelako zenbait kaletan oihuak botako ditugu: "Euskal Presoak Euskal Herrira” izanen da slogan bakarra.

+ musika manifestariontzat ez ezik kale aurreko eta etxeetako herriarentzat da batez ere.

+ zenbait herritan atxikimenduak entregatu besterik egiten ez dutenez, izenpetu dutenen izenak irakurtzera animatu eta aholkatu behar ditugu herriko arduradunak.

+ komeniko litzake herri bakoitzeko egoera jasotzea hitzaldi egin aurretik.

+ telegrama bidaliko dugu Etxarrira Ikurrinaren Egunerako.

 

Gauez etxean hartu gaituztenak etortzen zaizkigu agurtzera autobusera, beraz senideen sentipen epelaz bilduta alde egiten dugu herri bakoitzetik.

 

Burgosen genbiltzan, Prozesoan, duela 27 urte, eta hemen gabiltza oraindik sakonean helburu eta arazo berdinekin, kausa berarengatik behintzat.

 

TOLOSA. Plazan bildu beharrean, erreka kontrako azokako aterpe zabalera eraman gaitu euriak, goiz zakar eta umel honetan. Ibaia gizen dator, ahatek diote bizi dela beti apar zuriz ustela ezagutu dugun ibaia. Herria ere bizi da Tolosaldean. Pepi da nonbait presoen aldeko ahaleginaren "alma mater"-a: zehatz pentsatu eta antolatuta dute dena, zer eta noiz erabakita. Ikasle talde zabal bat izan dugu lagun goiz guztian: atxikimendua erakutsi digute sinadurekin ez ezik pankarta batekin ere; poema bat irakurri digute, baita txistulari ikasi berri baten soinura aurreskua dantzatu ere.

Herri txikietako 5 alkate hurreratu zaigu atxikimendua eskainiz. Goiza luze joan da eta herriarekin harreman franko izateko aukera eduki dugu. Hainbat atxikimendu. Agur dantza erabat ezberdin bat oso dotore dantzatu du mutil batek.

Josepa mitinera bihurtzen ari zaigu, oraingoan ikasleei egin die  ohi duen lez  hitz bizi eta hunkigarriekin.

 

Jakin badakigu arazoa ez dela txantxetakoa, ezta egun baterakoa ere. Luzarorako lehia dugu. Fisikoki, psikikoki eta politikoki borroka iraunkorrerako gertatu gara. Baina ez gara ezinaren ateetan betirako eskale. Lortuko dugu.

 

Tabernariek hamaiketako gozoa eta oparoa eskaini digute Kultur Etxean. Mokadu denboran herriko presoen aldeko taldeak edo Plataformak presoen alde daramaten ekimen eta ekimenen berri eman digu. Udalarekiko informazioa ere eman da: 50 mila pezetako fidantza eskatu du alkateak, EAkoa omen, arratseko ekimenerako oholtza uzteko.

LAB-eko aldizkariaren arduradun kazetaria darabilgu gaur gurekin herrietan Martxari buruzko erreportajea atera nahi duela eta.

"Herri osoaren duintasuna dago jokoan" zioen HBren pankartak.

 

Telefono erabilkor horietarikoa da Senideak-en bulegora lotzen gaituen zilborrestea. Nereak darama. Takian-potian  eta edonon rin-rin hotsak betetzen du ingurua eta denok isiltzen gara entzutea errazteko.

 

IBARRA. Ohi denez gure bi pankartekin hurreratu gara autobusak utzi gaituen errepidetik, zubitik erreka zeharkatuz, Eliza eta Udaletxe harrizko argiak norgehiagoka bezala aurrez aurre dauden plaza xumera. Aurreskua plaza bustian eta  atxikimenduak: bere atxikimendu pertsonala sinatu digu alkatesak: ez dago Jendetzarik ez, baina  sutsua eta tinkoa izan dira gazte baten hitzak.

Lolik eman die darabilgunaren berri.

 

Pazientzia luzeegia izan dugu. Usteak  zein ustel diren ikasi dugu.

 

ELAren atxikimendua jasotzen dugu zenbait herritan, LABerena ia gehienetan.

 

Semea polizien eskuetan erori zitzaiola berria norbaitek eman ondoren, etxera joan zen Josefa; alaba etorri zitzaion arteko zer egin ez zekien une bakarti urdurian, bere bizitzako lehen eta azken zigarroa erre zuen; ez daki norena noiz nola non aurkitua. Une latzak pasa behar izan ditu senide orok, gehiago gurasoek, etxeko senide bat erortzean. Nik amarena dut gogoan, harrapatu nindutela telebistan entzun zuenekoa, Karmenek ere badu esperientzia latza. Blankak ere bai. Denok.

 

BILLABONA - ZIZURKIL. Jende moltso polita geneukan zain kale-gurutze batetan, lurreratu garenean. Bertsoak  eta ongietorriko hitzak kalean bertan. Gizakate ilara isila luzatu da ondoren herrian zehar Udaletxe aurreko plazan bukatzeko: egonaldia egin dugu bertan. Atxikimenduak, baita alkatearena ere: Udaletxearen izenean izenpetu du, independentea izaki, politikak kutsatu gabea.

Paulek hitak?.

 

Nire semie, gure semiek, semiek ...!!!.

 

 

Monolitoa du Piliren senarrak mendi gailur batetan; noizbehinka puskatuta agertzen da. Aurten 7. urtemuga ospatzera joan zirenean fardel antzerako bat ikusi zuten; zer izango kezkaz hurreratzean ezustekoa zuten opari: norbaitek zuhaizka bat zuen landatuta oroitarriaren ondoan, plastiko beltzez  babestuta. Ezaguna behar duen ezezagunaren omenaldi anonimoa.

 

Bazkaria elkarte batetan: esparragoak, arroza marinelen erara, oilasko errea eta tarta. Bere santu-eguna denez xanpainaz gonbidatu gaitu Patxik, baina ez diote utzi ordaintzen. Erabat berandutu zaigu eta Josu txoferrak astindu behar izan gaitu.

 

Ekintzako isilune luze eta astunak betetzea ofizioak erakusten duen teknika da. Ibiliak erakutsi dio  Josepari ere eta ondo ikasia du: ekitaldiko ezerik gabeko unetan edo manifako musikarik  gabeko tarteetan "Euskal Presoak Euskal Herrira"ka  hasi eta jarraituko du.

 

Loliren senarra ere agertzen  zaigu inguruko ekimenetan.

 

IRURA ANOETA. Zain genuen taldea. 3 pankarta,  dantzari taldea eta jende multzoa kokatu zaizkigu autobus aurrean: horrela joan gara Udaletxe aurreko plazaraino  berezia iruditzen bazitzaigun ere gure autobus barrutik manifan parte-hartzea. Gu herriak eratu duenera makurtzen gara beti, herriko antolatzaileek baitute azken hitza. Ez gaituzte nekatu nahi nonbait amona-aitonok.  Lore bana oparitu digute. Peña izan da bertsolaria: doinu hunkigarria aukeratu du eta bertsoak ere nolabait ezberdinak izan dira poeta ukitu eta irudipenekoez, gero senideokin jarri da pankarta ostean. Pleno Aretoan bildu gara  eta herriko jendearekin izan dugu iritzi trukaketa: azaldu dugu gurea eta beraiek berea.

 

Erromes gatoz Euskal Herriko errepide eta kaleetan. Barru eta larru nekaturik maiz,  baina gure bidean aurrera.

 

Edonoiz, odonon eta edonori gerta zekigukeena gertatu zaigu Anoetan: izan da komentario edo galdera zital xamarra eta guretariko bat labaindu da harri irristakorrean. Politika inguruko ur labainetan ibili da eztabaida; luzatu egin gara gainera. Gero autobusean egon da nonbait norbaiten hitzen bat horri buruz. Mindu egin zaigu Loli, baina errua ez da berea ez inorena izan: esperientzia beharrezkoa gerta zaigu hurrengoetarako.

 

ALEGI. Atzerapen luze eta guzti, aurpegi alaiz zeuden zain plazatxo batetan. Txintxarria oparitu digute, nonbait alegiarrak "txintxarrak" dira.  Narruzko bi pilota izan dira opari ezberdina: Tolosa pilotariaren oparia omen, bera gaur kanpoan bada ere. Bazen beste eskulan opari bat ere. Atxikimenduak. Irakasle borroketako laguna ere aurkitu dut ezustean bertan.

 

Atejole gabiltza agintari nahiz elizgizonen zintzotasunaren barne zirritu eta bihurgunetan.

 

Elurra dugu, lehenengoz negu honetan, Aizkorrin.

 

Josepak bereganatzen digu atxikimendu eskaintza gehienak: besoak zabalik jartzen zaie datozenei, a ze nolako besarkada eta hitzak bereak.

 

AMEZKETA. Plaza inguruak behintzat gorde du antzinako egitura eta giroa; inguru paregabea genuen arratsean Txindoki elurtuaren pean. Osteko ke multzo zuriak kontrairudi zitala dirudi, baina fabrika kutsatzaile hori omen herriaren ardatz ekonomikoa eta bizia, berari esker bizi baita Amezketa. Agian sinboloa ere bada ke-multzo hori: arrats erakargarri hartan presoak ziren kontrapuntu mingotsa, agian presoei esker bizi da herria, ez da erori etsipen eta errazkeri ustelean, askok besterik badiote ere. Txalapartak soinu berezia zuen ilunabarreko azken argian, Ume batek irakurri digu eskolako umeen harremana presoekin, elkarrekin trukatutako postalak zabalduz irakurri genitzan,  hunkigarriak umeek irakurriz abestutako bertsoak:

 

                                 "Jaia irria ta poza, badaukagu nola goza,

                                 tristuraz dugu halare, nahigabe bihotza.

                                 Herriko seme direnak, herritik urrun daudenak

                                 nahi ditugu elkarrekin, gurekin denak.

 

                                 Zuk barrutik nik kanpotik tira,

                                 herria indartzen ari da.

                                 Lehenbailehen ekarri behar dira

                                 presoak Euskadira!.

 

                                 Dispertsioan kastigu, gogorrak badakizkigu,

                                 zein diren eta nolatan, zeldatan gatibu.

                                  Aizu mutil, aizu neska, aldarrikatzeko presta,

                                 pare-parean dago ta borroka ta festa.

 

                                             Zuk barrutik ...(bis)"

 

Dantzari jantzitako bi mutil eta neska baten aurreskua. Atxikimenduak; Tolosa pilotariak eman du berea.

Paule xume baina ze positiboa, goxo goxo eta egoki giroari lotuz. 

 

Umeak bertso kantari, etorkizuna gurea da. Gure ondorengoa ziurtatuta dago. Zuek umeok zarie gure itxaropena.

 

Arrats berandukoan, ilunkaran, gaztainak sagardoarekin jarri dizkigute plazan bertan eta gaztainak erretzeko suaren inguruan "Hator hator" lehenengo, ondoren banatu dizkiguten koplak  kanta ditugu:

 

Lehen egina izanagatik

hortan hainbeste ahalegin

presoen alde herritar  denok

behar dugu zerbait egin

 

Indar berriak hartu ditzagun

ta aurera gogotik egin

kartzelako gogortasuna

pixka bat arindu dadin (bis)

 

Garai honetan jarrita gaude

Olentzerori begira

eskatuz euskal preso guztiak

ekartzeko Euskal Herrira (bis)

 

Aldarrikapen berarekin

gabiltza jira eta bira

turroirik gabe konforme gara

denak etortzen badira (bis)

 

Arazo bilakatzen ari zitzaigun bazkari-afari gozo bezain oparo, goiz erdiko hamarretako hamaiketako zein hamabitako, goiz hotzetako gazta lukainka eta abar bizigarrien ugaria, eta hara non gaur  merienda ere, arrats bukaerarako janari.

 

Fin eta demokratiko dabil Bego: egun hauetako batetan aurkeztu dizkigu argazki ezberdinak denon artean bat aukera dezagun kartzelatara gutunerako.

 

TOLOSA. Taberna edo nonbaiteko mahaiak jarriz moldatu dute azkenik oholtza, herriko agintariaren lotsagabekeriagatik. Aurkezpen luzea egin digute, aurkezlearen solasa,  poesia irakurketa, krabelin eskaintza, aurresku dantza, preso ohi baten eta beste zenbaitzuen hitzak, atxikimendu ugarien irakurketa eta oparia. Alkatearen portaera ere salatu dute. Plaza beteta ageri zen, presoen argazkiak basoa zirudien plazan, Tolosa zaharreko nahiz berriko kaleetan berriz musika bezain ozena ziren argazki ilararen eta isiltasunaren garrasia.

Josepak hitz egin du.

Pili-Patxi, Salegi-Loli, agian Justo-Loli ere bai, izan dira elkarrizketatako bikoteak.

 

Ez dugu miraririk eskatzen, ez gara ezeren eskale, ez gara eskekoak, ez gatoz erreguka.

 

Loli erreta dago, agian minduta ere, bere buruarekin haserre ere bai, Anoetako hanka sartzearen errua berea delakoan edo, taldearentzat kaltegarria izango den beldurrez edo. Paule egon da berarekin; gau hauetan bezala etxera joan den arren, bihar berriz ere gurekin izanen dugu. Denok sentitzen ginen errudun eta kezkati. Loliren izaerarekin laster da berriz betiko ihardunean.

 

Patxiri sendia etorri zaio: emaztea, alaba-suia, iloba: 3 belaunaldi presoen aldeko lehian. Martini ere ez dio huts egiten Rosak inguruan dabilenean.

 

Afaria elkarte batetan, ez nuen menuaren berririk idatzi: lainopeko lausoan dut begi ostean baina ez naiz idaztera ausartzen hala ez ote den beldurrez.

 

Pepiren etxean lo egin dugu. Paskual ere gurekin zen. Senarra gaixo dago. Etxe osoa kartzelako eskulan eta oroipenez beteta du. Suhia du Almerian eta alaba astebururo joaten zaio istripuen arriskupe bizian.

Ekimen ibiltaria

Jon Etxabe 2017/07/21 15:25
3. eguna: Abenduaren 2. Asteartea - Astigarraga, Urnieta, EGUNKARIA, Andoain, Usurbil, Orio, Lasarte, Hernani.

ASTIGARRAGA.  Nik beste Astigarraga bat espero nuen, zaharra, eliza ingurukoa, baina eraikuntza berri bateko Jose Barandiaran plazan bildu zaigu-gara, moltso polita goizerdia izateko. Ez digu euririk egin baina aterkia dugu denok badaezpadako arma. Herriko ezaugarria izaki, sagardotegi publikoa bihurtu zaigu plaza: girotzeko eta goiza gozatzeko txistorra, intxaurrak, gazta, menbriloa eta nola ez sagardoa. Denok diogu gosaria eztarrian dugula oraindik,  gehitxo dela, adina, estimatu egin behar ba-eta, baina gustura ekin diogu ehotzeari.  Enkartelada burutu dugu ondoren baita atxikimenduak jaso ere.

Paule hizlari, goxo baina tinko.

 

Ez gara turistak. Ez gara ibiltari arruntak. Euskal preso eta errefuxiatu politikoen ama aita senar emazte anaia arreba iloba lagunak gara.

 

Beteta dator ibaia euriteaz, erakunde eta politikoen zurikeriagatik gure amorrua bezala.

 

Karmen. Berez isila baina hitz-asperturako lagun goxoa. Bere isiltasunean eta apaltasunean ze kemen, ze aurrera egiteko erabaki irmoa. Seme bat hil zioten Gasteizen; hiletetako oroigarria oparitu digu, poltsan daramatza.  3 seme izan ditu errefuxiatuta, alaba errefuxiatuta du,  suhia Huelvan preso, zeini emazte atzerriratua  ezin zaio joan bisitan.

 

URNIETA. Herri egitura fisikoa galdu duen herriak herri nortasuna ere galdu izan behar duela dirudit. Erdiguneak galdu duen antzinakotasunaren jitea  goiko plazan darrai oraindik: eliza, armarri erraldoi eta guztiko Udaletxea, Done Leokadiaren ermita eta zurezko leihoz oparo bezain berezi diren bi etxe. Leokadia Sainduaren aurrean zegoen presoen panela; bertan  elkartu gara denok, Jazinto seminariotik laguna  tarteko. Atxikimenduak.

Paule gaurko hizlari?.

Ekimeneko ibiltariok eta herriko taldetxoak osatu dugu herrian zehar  giza katea. Herri bakoitzean lez, Urnietan ere bertako presoen argazkiek eta senideek azaleratzen  dute egoeraren gordina.

 

Nomadak gara Euskal Herriko eta Espainiako politikagintza desertuan.

 

Irratsaioetarako elkarrizketa-gune bihurtu zaigu autobusa. Bidaian goazela deitzen digute eta autobusetik bertatik egiten da elkarrizketa.

Nereak bideratzen du gaia: noiz norekin nork. Besteok ikasi dugu isilik egoten eta hitz egiten duenak autobusaren atzealdera joaten, handik hitz eginez  hobeto entzuten baita, motorraren interferentzia eragin motelagoagatik edo.

 

EGUNKARIA. Zain zegozkigun errepide ertzean. EGUNKARIA gaztea da, espirituz ez ezik kazetarien adinez ere. Presoen aldeko plataforma sortu dute, baita gai horri zuzendutako Oihartzuna aldizkaria ere; ale bana oparitu digute. Atxikimenduak berez izenpetzen dira horrelako giroan. Poza eta itxaropena horrelako talde biziek ernarazten dutena.

 

Nola bideratu presoengana ibiltarionganako herriaren sentipena: hori da gure arduretariko bat.

 

Nere. Kazetaritza bukatu berria du. Irribarretsua, goxoa, bizia, erabaki handikoa, badu jenioa besterik badirudi ere. Hedabideekiko lotura egiten du berak, hori da bere ardura bakarra, garbi utziz ez dela taldeko arduraduna ez gure burua. Baina "Jefa" deitzen diogu.

 

ANDOAIN. Une zirraragarria da edozein herritan ere jendearen harrerakoa, begietako ñir-ñira autobuseko goitik begiratzen diegunean, elkarrenganako txaloak, elkar agurtzeak. Hunkigarria da herri bakoitzeko talde fin hori zain edukitzea beti.

Gizakatea betiko herrian zehar. Integratu gabeko "murziano" asko omen da Andoainen. Beraiei ere helarazi beharko diegu ba gure mezua!.

 

Harea besterik aurkitzen ez dugun desertuan hazia erein eta berdeguneak ureztatzeko premia eta ilusioz jantzita gatoz.

 

Azken begirada barruko eta kanpokook elkarri, begien irriñoz elkar agurtu, txaloak,  eta bagoaz gure ia etxea ere den autobusean.

 

Josu, kamionetako arduraduna: gidatu ez ezik musika, argazki eta hainbat zereginez arduratu behar dena. Nekosoa da bere lana sarri. Basauriarra, batzuetan Bilboko hurbiltasuna nabari zaio. Fisikoki ere mutil puska. Alaia, humoretsu jasan gintuen 20 egunez. Beti du zerbait esateko, baita erantzuna ere edozein adarjolearentzat. Makinatxo bat lan egin zuen  Patxi eta Ibonekin  gure maletak autobusetik kamionetara garraiatzen autobusak joan behar zuela eta gu geu gera ez gintezen maletekin zamatuta. Behin ikusi nuen haserre kamioneta pasa ezin zitekeen kaletatik eraman zutelako.

 

USURBIL. Errepidetik gertu bildu zaigu herritargoa, herrirainoko ibilia egin dugu pankarta ikurrina eta herriko presoen argazkiekin. Herriko egitura zaharrak dirau oraindik plazan, frontoia berria eta gaurkoa bada ere. "Usurbilgo elizaren hormak, ze horma sendoak"  zioen kantari  Josuk garai bateko Urko gogoratuz. Sendoa agertu zaigu Usurbilgo herria bera ere gaur,  ekitaldia frontoian egin dugu pankarta erraldoi baten babesean.  Neskak izan dira txalapartariak, bertsolaria gizon heldu bat, dantzaria berriz baletekoa zirudien gazte bakarra dotorea bezain abila aurresku lanetan. Atxikimenduak ere pila izan dira.

Paule hizlari.

 

Batzuek laburrago, besteak luzeago, xumeago edo dotoreago, beti da harrerako hitzak zuzentzen dizkigun norbait herrietako ekimenetan; ondoren horrek berak egin ohi du ekitaldiaren zuzendariarena, noizbehinka ezberdinak badira ere ongietorrikoa eta aurkezlea.

 

Oasiak sortu ez ezik desertua bera berdegune bilakatu nahi dugu.

 

Josu, Ibon eta Patxik denokin gosaldu bazkaldu afaltzen zuten. Lotarako ohea ere gurekin batera aukeratzen zuten gaueko lo non banaketan.

         

Ibon. Furgonetako beste arduraduna. Elorrioko bizkaitarra. Panelez eta megafonia nagusiaren arduraduna. Martxaren aitzindaria herrietan: herriko arduradunekin harremanetan jarri eta panelekin ekintzarako eskenatokia gertatu. Gaztea. Irribarre maitagarria zuen beti ezpainetan. Hotz galantak pasa behar izan zituen goiz eta ilunabarretan.                                           

 

Bazkaria elkarte batetan ala Herrikon?. Lekak patatekin, oilaskoa saltsan eta fruta: nola ez, gozoa.

 

Behingoz eguzkia ikusi dugu, Usurbilen!!!.

 

Patxi. Autobuseko gidaria. Oreretakoa. Beti zegoen  behar zen tokian, non nahi genuen han, konpontzen zen gure zain egoteko, ez ginen autobus bila joaten bera gure bila zetorren baizik, sarri nahiko maniobra aldrebesak egin behar bazituen ere. Baita gauez lotarako maletak jaso behar genituenean ere. Taldean egoten daki. Gure helburuekin ere nolabait lotuta, ikusi izan genuen ekintzetan kartela eskuan ere.

 

ORIO. Eguzkia irribarretsu agertu zaigu hemen ere. Moila alboan, itsasontziak testigu, kioskoaren aterpean izan da ekitaldia. Irakurriz kantatu dizkigu bertsoak bertsolariak, herri bakoitza dituen baliabideez baliatzen dela erakutsiz, atxikimendu ugari ekarri digute, Benito Lertxundirena tartean: Orion PNV eta EAk izenpetu dute atxikimendua, PSOEk berriz, ez: kontraesanak, nortasun sendo edo arinagoak, sentipen ezberdinak; agian politikoak direnez interesak dira ezberdinak. Manifa egin dugu hondartzaranzko kaletik joan eta moila aldetik bueltatuz.

Jon : neuri tokatu zait gaur  mikrofonoa.

 

Kaioek bezala hegan egiten du seme-alabak etxera ekartzeko ametsak.

 

Herri sentipenaren sinboloa ere bada salda: hamarretako edo arrats hondarreko mokaduen bidez ere bermatzen du herriak presoekiko atxikimendua. Noizbehinka izan dut herriko mugimendu epel xamarraren nolabaiteko zuriketa ere ez ote zen burutazioa, besterik ezinean zerbait egin nahia.

 

Bego.Ia inor ez da beraz jabetuko baina hainbat lan egiten du taldean. Bere ahaleginari esker dugu denok guztion helbidea eta ibiltarien senideen kartzelako berri eta zuzenbidea.

 

LASARTE. Inozo optimistak gu, Justoren metereologo dohainak ez ezagutzen oraindik eta, berak besterik zioen arren,  aterki gabe atera gara atera; izugarrizko zaparrada eta haize boladak harrapatu gaitu, aire bortitzak kartelak ere airean erabili ditu; guk izan dugu aterpedun oholtzara igotzea, bildu zaigun herriak ez. Adar eta txalapartaren soinuak ere bustiak zeuden, gehienon oinetakoak, buruak eta arropak bezala; irakurriz egin du hemen ere bertsolariak bere lana; neska-mutil bikoteak abestu dute besteok ere abestera konbidatuz gogoratzen ez dudan abesti ezagun bat. Atxikimendu asko: PNV eta EAk ez dute atxikimendurik izenpetu; ahaztu egin zait galdetzea atxikimendurik eman duen ezaguna dudan Ramon herriko apaizak.

Jon, neu hilari.

 

Jazarpen, irain eta umilazioak pairatu behar izaten ditugu euskal presoen senideok.

 

Autobusean hartu ohi ditugu sarri zereginen banaketa eta antzerako erabakiak. Autobusean bilerak egitea ordea ia ezinekoa da, telefonoz elkarrizketak, bestelako zereginak, egunkariak eta abar direla eta. Bazkari-afari osteetan ere oso zaila gertatzen zaigu, denborarik ez dago edo nekatuta gaude: gosaria etxeetan egin ordez elkarrekin egingo dugu eta ondoren bilera egin, horretarako ordubete bat hartuz lehenago jaiki behar badugu ere.

 

Josepak bere ohizko sentimendu, indar eta zorroztasunez astintzen ditu denon sentipenak.

 

HERNANI. Jende handia joan da biltzen, bilduaz kartel-argazkiak hartzen ere, Ezkien, Tiloen plazan. Azeri-dantzari ekin diote frontoian, azeri larruazalarekin mozorrotua du burua dantzarien aurrekoak puxika puztua besteek eskuan, dantza berezia da eta bereziagoa suertatzen da halako batetan puxikadunak jende artean sartuta zirti-zarta hasten direnean ikusleen bizkarrak astinduz, danbateko bigunen soinu hotsa airean eta jendearen iheserako oinen zalaparta bizia zoruan. Puxikak oparitu dizkigute, taldearen atxikimendua ere bai. Ugariak izan dira atxikimenduak, baina PNV eta EAk ez dute izenpetu. Neska-mutilak izan dira txalapartariak, abilak. Lau bertsolari. Poema bat, bakoitzari kopia bana oparituz; poemok eskura eskaini besterik egin ez digutenez Paulek, erabaki zuzenez, irakurri egin die poema bildutakoei.

Joseparen hitzak.

 

                                        "Hogei bat egun, herriak ehun,

                                        kilometroak asko dira

                                             denak zenbatuz, denek zenbat huts

                                             espetxetara begira

                                             gezurtatzea, desiatzea

                                             nahikoa ez da ta, tira!

                                             Denon artean, ekarri artean

                                             Presoak Euskal Herrira

                                             egon behar duten tokira"

 

Ilara bakarreko manifa luzea, etxeteria osoak inguratzen zituena, kale ertz batetik beste puntako ibilkideak ikusiz: grafikoki erakusten zuen, begi-bistan genuen 600 preso-taldea ze jendetza den. Udaletxeko plazan bukatu dugu. Behingoz aterian egin dugu gaurko ibilia. Ekitaldi polita izan da, barnea asetzen duenetarikoa.

 

PNV da irtenbidearen giltzarria, konponbidearen erantzule ez bakarra, bai erabakigarria.

 

Karmenen senarra  ezagutu dugu, gaztetatik askatasunaren lehian mila borrokatan ondua.

 

Xalaparta elkartean egin dugu afaria: sopa, legatz frijitua eta pastela. Haginik gabekoentzako ere afari izugarri gozoa. Ardoa beti izaten dugu ona, sagardoa ere ez da falta: botila hutsei begiratuz sagardoak estima handia izan du gaur.

 

Elkarrizketarik egon ez denez ez dugu asanbladarik egin gaur jatorduen ondoren.

 

Etxe ezberdinetan banatu gara, herritarren jatortasunaz eta xarmaz gozatuz.

Kontxi izan dugu ostalaria: gorriak ikusia bera eta familia; badu klandestinitateari buruzko historia politik ere.

Ekimen ibiltaria

Jon Etxabe 2017/07/17 08:41
2. eguna: Abenduaren 1a. Astelehena - Trintxerpe/S.Pedro, Antxo, Donibane, Lezo, Oiartzun, Hondarribia, Irun, Orereta.

Iluna eta euritsua argitu zaigu. Autobuseko bistabisioa murriztuz:   karletez jantzi dizkigute leihoak zabalera on bat estaliz. Baina aurrerantzean bide eta kale ertzeko begiluzek  badakite ez garela egun-pasa atera gaituzten jubilatu parranderoak.

 

TRINTXERPE (Pasai S.Pedro). Ez zegoen inor heltzean baina lurreratu  bezain laster taldetxo bat hurreratu zaigu, goizeko hotzez eta gure atzerapenagatik nonbaiten gordeak zeuden. Apala baina jendetsuena bezain eskergarria bere presentzia. Badituzte atxikimendu batzuk. Loli eta biok joan gara Udaletxean gertatu diguten elkarrizketara: PSOEko zinegotziari ustelak atera zaizkio bere hitz ederrak: udalak herriko presoen alde eginiko ahaleginen goraipamenaren  ondoren, gure helburuekiko  adostasuna erakutsi digu, baina ez dio hitzez esandakoari idatzizko baiezkorik eman nahi izan, ez digu atxikimendurik sinatu, ezta pertsona mailan ere, horrela eskatu diogun arren. Kontraesana agirian jarri diogunean, sorbaldak jasoz alde egin digu Donibanen zegoen alkatearekin kontsulta egitera.

 

Gaur ikasi dut badela udaletxeetan sartutako mozioa presoak Euskal Herriratzeari buruz, baita atxikimendurako orri ofizial bat ere. Zinegotziarekin bulegoan egon ondoren jakin dut jakin, eta bueltatu egin gara tipoarengana, loreak lore ote ziren ziurtatzera.

 

Noiz arte luzatu behar digute sufrimendu hau?.

 

Ezagunak eta lagunak aurkitzen ditu batak ez bada besteak herri bakoitzean.

 

M .Luisa, isilean eta atzean, baina mila esku botaz, bi mila zulo estaltzen ditu taldean.

 

PASAI ANTXO. Herri berria, ia ezerezetik kanpotarrez sortua, euskalduntzen ari dena. Taldetxoa genuen zain herriko plazan. Astelehen goizerdia, egun eta ordu aldrebesak dira jendea batzeko, areago goiza hotza bada.Txalaparta, salda, …  ohar idatzietan jaso ez dudan arren: izanen ziren  baita atxikimenduak ere. Solasean aritu gara. Antxok ere zabala eta beroa du bihotza.

 

Sufrimenduan oinarritutako politika da sufritzen duguna.

 

Hunkigarriak zaizkigu herri orotan abiatzerako txaloak. Herri xumearen begiak bristada irribarretsu argiak dira espaloian, elkarri txaloak oparituz alde egiten dugunean.

 

Patxi, solaskide goxoa eta aberatsa, isila baina aktiboa, mila saltsatan egosia. Eskatzen zaion edozein zereginerako prest. Uste du zenbait, egunez bederen, gose greba egin beharko genukeela  preso eta herri ekimeneko baraualdiekiko elkartasunez.

 

PASAI DONIBANE. Herriko sarreran hasitako manifa  luzatu egin da kalexka estuetan. Ez ginen jendetza baina garrasia garratza zen. Oraingoan alkatearen hitz borobilak izan dira ustelak: apaltasunez jantzita arren, herria bera da jauna; jaun itxurako alkate-jaun handi-mandia berriz gizontxoa. Kai ertzeko plazatxoan, inguru itsastar paregabean eman digu Patxik elkarrizketaren berri; Pilar zen bere elkarrizketarako laguna.

Ez dut nire oharretan, baina oroimenak diost Paulek zuzendu zigula hitza.

 

Ez dute begi denek une berean negar egiten. Inork ez daki noiz tokatuko zaion berari negar egitea!.

 

Paule. "Mandona"  deitzen diogu, merezimenduz irabazitako tituluaz; berak ere lehen unetik onartu du bai baitaki bromazkoaz gain ez dela gutxiespen deitura. Talde batek beharrezkoa du buru, gidari, edo ardura hartuko duen norbait. Eta bera da egokia. Izugarrizko ahalmena du niri behintzat ihes egiten didaten egoera, premia, zehaztasunez jabetzeko. Berezko dohaina, buru izateko ahalmena, berak dionez bizitzak landu eragin dion gaitasuna: zapi seme-alaba ditu bereak eta istripu batek beste sei iloba gehitu zizkion seme-alabatzat; ontzi handia gidatutako kapitaina beraz, lema zer den dakiena. Iloba  du kartzelan.

 

LEZO. PNVko-edo uste genituen familiartekoak ezkertiar abertzale direla aurkitzearen poztasuna eman digu tximinia eta eraiki erraldoien oinean kokatutako herri honek: nork jakin nondik sor daiteken itxaropen izpia.

Pankartekin eta musika lagun, oihuak tartekatuz, egin dugu sarreratik plazarainokoa. Ideiak garbi dituen Udalak Udaltzaingoaren kotxea jartzen digu  herri barruan egin dugun manifestapenaren buru: zirkulazio antolaketa zentzuzkoa izan dugu gutxienez. Arazoa ideietan datza, ez borondatean. Atxikimendu osoa eskaini digu Udalak, eskulan ederra oparitu ere. HBk du alkatetza. Josepa eta ni izan gara Udaletxera igo dugunok: han ez ziren beharrezkoak Joseparen hitz hunkigarri eta beroak: nik neuk bai ikasi dut zenbaterainoko indarra duen bizipenen testigantzak. Justo behintzat izan da, beste ez dakidan norbaitekin, apaizarengana hurbildu dena: herri honetakoek beste apaiz baten babesa behar dute atxikimenduari baiezko idatzia emateko: norbanakoaren gutxia edo ezereza azaleratzen da horrelako jokabideetan.

Ez dakit nor izan zen hitz egin zuena.

 

Karlistada ezagutu dugu, errepublika, monarkia, frankismoa, frankismoaren gerokoa eta orain hau: politika aldakorra da, gaurko politikoek ez dakite bihar zer gerta dakioken.

 

Txikia da hainbat herrietako taldea, bai harrerakoan bai manifan, baina arratseko manifa jendetsua haina eskertzen da.

 

Pakual. Semea du kartzelan.  Gose greban zegoela eta berarekin egoterik edo komunikatzerik ez zuenez, baina nolabait bere arnasa eta bultzada eman nahiz, bere herri Berako  kartzelan sartu zen eta gose greba egin 25 egunez. Lagunak eta ezagunak aurkitzen ditu goazen herri askotan. Mila historia ditu eta kontalari atsegina da. Ez dakit goizero, baina semeari idazten dio Ekimen Ibiltari honen gorabeherez, beti dabil nota paperak zirriborratzen eguneko zertzeladekin.

 

OIHARTZUN. Zer nahi duen garbi duen herria: ezkerrak ez ditu bere askatasun-borrokalariak  bere horretan uzten. Eguerdia da, jendea ugari; lagun minak ere ikusten ditut tartean, bihotza bera epelagotuz; Jose Agustin Arrieta ere han zen, liburuek edo idatziek ematen ez duten hurbiltasuna eskainiz. Alkateak eman digu ongietorria plazan, neska seikoteak dantzatu die aurreskua presoei, dendari; sindikatu eta abar luzearen atxikimendu pila jaso dugu: lan egiten duenak uzta ere jasotzen du.

Paule uste dut izan genuela hizlari gaur egun osoz.

 

Egin beharko duzue zerbait politikook gure sufrimendua konpontzeko.

 

Lagun min zaidan Jose Iriarte, "Bikilak", idatzi duen Oreretako borroka kontatuzko kronika liburua oparitu digu ibiltarioi Oiartzunen, baita M. Luisa eta niri ere guretzakoa.

 

Goros. Basaurin bizi den Laudioko arabar kalakari adarjolea. Begoren koinatua. Umore-sen apartekoa, txantxak egin eta hartu  irribarrea galdu gabe egiten du. Alaba du Carabanchelen, hiru urtez prebentibo: epaiketaren luzapena, kondenaren eta sufrimenduaren gehigarri bat.

 

Bazkaria  elkarte batetan: babarrun zoragarriak sakramentu guztiekin, bakailaoa saltsan, pastelak: bazkari gozoa, bihotzez gertatuagatik gozoagoa. Kafe orduan ere,  oraindik  atxikimenduak helduz doaz.

 

HONDARRIBIA. Behe aldetik zaharrera egin dugu giza katea arrantzaleen auzoa lehenik eta kale bihurriak ondoren zeharkatuz. Antzinatasunak Hondarribiari ematen dion ederra ezagutu nahi duenak herriaren goialdera ere jo behar du. Udaletxeko arkupean txalaparta, ume eta gaztetxoak ere bertsolari, aurreskua, atxikimenduak.

PNVko alkatearen hitzik eza: Josepa eta ni joan gatzaizkio atxikimendu bila; entzun, entzun digu, ez digu erantzun pertsonalik eman nahi izan, ezta Udalarena ere, erantzungo omen digu, baina ustela izango dela susmoa hartzen diogu agintzen digun geroko horri. Josefaren testigantza hunkigarri eta benetakoak mutu utzi du alkatea, zurikerietarako ere gaitasunik gabe; Salto del Negroko euskal preso politikoen kartzela baldintza gogorrak entzuteak lotsatu ere ez ditu egiten gure agintariak. "Semerik baduzu?", … "Ba guraso bezala hitz egiten deutsut".

Paule arkupean hizlari.

 

Herriak erakusten duen nahia da eskatzen duguna.

 

Aspergarria ere gertatzen zaigu herriz herri  gure erretolika hainbat aldiz errepikatzea, baina hori da gure egunotako legea, zabaldu behar dugun mezua aldarrikatzea behar haina aldiz eta tokitan.

 

Pili, isila, fina, irribarrea beti ezpainetan, begiak triste xamarrak ditu hainbat aldiz. Prest dago beti edozertarako, publikoan hitz egiteko ez bada, berdin joango da apaizarengana, alkatearengana edo edozeinengana hitz egitera. Zalakain zen bere senarra: kartzelak hil zuen, kartzelak gero gezurrez ezkutatu nahi izan bazuen ere bere delitua; Martutenen bukatu zitzaion bizitza  hainbat kartzelatan gaixorik ibili ondoren; zirraragarria da senarra hil zioteneko historia luze bezain latza entzutea. Pili bera ere kartzelan egon zen, baita semea ere!

 

IRUN. Atertu ere ezineko euripean ilundu zaigu eguna gaur ere. Jende ugaria bildu zaigu. Guardasolpeko ekitaldia izan da. Ibonek aurrez prestaturiko preso guztien argazkiak dituen panelaren aurrean.  Ibiltariok pare bat pankarta daramatzagu, ikasi dugu panel aurrean jarri ordez albo banatan panela bilduz jartzen pankartok, presoei lehentasuna nolabait eman nahiz. Aurreskua eta atxikimenduak. Idatzizkorik ez digu eman, hitz soileko atxikimendu eman digu Irungo PNVko alkateak.

Lolik orria irakurri edo hitz egin zuen.

Ekintzaren ondoren Elkarte batetan aterpetu gara elkarrizketara joandako lagunen zain.

 

Bi urtetako manifa jendetsu, itxialdiak eta gose huelgak ez ote herriaren nahiaren ezaugarri politikoentzat?.

 

Dodaka Salegi, betidanik mila borrokatan zaildua, hizkuntzaren eskubideagatik ikastolen  borrokan garai batetan, preso eta senitartekoon eskubideengatik orain. Semea du Soto del Real-en.

 

ORERETA.  Blaitu egin du ekitaldia eurite bortitzak. Guardasolpe bat bihurtu da zumardia, mila koloretako toldotxo borobilek estali dute plaza. Bilduek tinko eutsi diote amaierarik ez zuen euri jasari. 600 kartelen bukaerarik gabeko ilara bakarra sugea bailitzan bihurritu da kaleetan. Guk aterpea genuen kioskoan, baina dantzariek euripean blai dantzatu dute. Apaiz baten hitz jatorrak eta harrigarri laburrak. Koru batek "Jeiki jeiki" eta "Hator hator" abestu ditu. Bi kantari ere izan dugu: mutila bata, neskatoa bestea.

 Lolik uste dut hemen irakurri egin zuela gertatuta dugun orria.

Idatzi gabeko hitz soileko atxikimendua jaso dugu  PSOE alkatearengandik.

 

Halako euri jasarekin ere biltzen den herriak etxeratuko ditu bai bere presoak.

 

Loli. Hitz askokoa, galdu egiten zaigu beti ere, edonon du ezagunen bat edo ez badu egin egiten du. Kontu-kontari beti guretariko baten alboan. Mila ekintzetan indartua. Onbera, urduria baina erabakiduna, irekia. Edozertarako prest, ausarta.

 

Afaria: haragi gisatua eta gazta. Uste dut Herrikon izan dela.

Aterpetxe batetara bildu da lotara gehiengoa,  Maria Luisak eta nik anaia-koinataren etxean lehortu ditugu hezurrak eta oinetakoak. 

Ekimen ibiltaria

Jon Etxabe 2017/07/14 09:04
1go eguna: Azaroaren 30a. Igandea - Donostia: Antiguo, Konstituzio Plaza, Altza, Intxaurrondo, Egia, Gros, Easo Pl.

G I P U Z K O A

 

Kotxez egin dugu lau etxarriarrok  Donostiarako bidaia. Rosa ezagutu dut, Martinen emaztea, baita bere koinatua ere. Eguraldi txakurra dugu, euria eta hotza dugu hizpide baina hastera goazen  etorkizuneko 20 egunen misterioa bizi dugu hitzez barrenago, jakinkizunak ematen duen urduritasunarekin: barne ezten gazi-gozoa.

Donostiako Antiguo auzoko plaza batetan joan gara elkartzen. Lepoko zapiak begiratu beharrik ez dut bidaia-kideak ezagutzeko. Izenak ez ditut gogoan, ibiltarion aurpegi gehienak bai. Bidaia-kide ez ezik lagun ere izango ditugun Josu eta Ibon ezagutu ditugu: Josu, manifen aurretik musikaz herriari dei eginaz megafoniaren kamioneta gidatuz, berak daramatza ere 600 presoen girtendun argazkiak; Ibon berriz ekintzen aurretik ibiliko zaigu herrikoekiko lehen harremana eginez, herrira gu heltzerako argazkien panelekin eszenatokia antolatuz  eta gaueko megafonia indartsuagoa eraman zein muntatuz.

 

DONOSTIA

Hasiera

Eta azkenik ekin diogu Ekimen Ibiltariari. Taldetxo polita bildu gara. Taldekideak  ekimen ugaritan iaiotutako jendea iruditu zait, erabakiko jendea, pankartari heldu eta egin behar dena zirt-zart egitekoa, antzerako gorabeheretan ibilitakoa, zaildua. Senideak-en soinu ezagunak bete du ingurua: bidaia osoan izango dugu melodia bera gure autobusaren aurreko eta gaueroko manifa isilaren laguntzaile. Presoen 600 argazkiekin eginiko pankarta luzea zabaltzen dugu borobilean: handitu egiten da 600 preso kopuru izugarria plastikozko oihal zurian erreskadan ikusita. Bertsolarien agurra: bertsolariak badira izan herriaren ahotsa. Aurreskua: protagonistatzat gu hartzen ote gaituzten sentipena dugu, horregatik aurresku eta gainerako dena panelean irudikatutako presoei zuzenarazten diegu. Nahitaezko argazkiak. Paulek hartu du denon izenean hitza.

 

Ia 600 euskal preso politikoen senideak gara. Bihotza eztenkatzen digun helburu zehatz eta minak bildu gaitu hogeita hamar preso senitarteko hogei egunez  Euskal Herri osoa zeharkatzeko 100 herritik gora bisitatuz.

 

Gizakatea

Eman diogu hasiera oinezko ibiliari. Luze doa ilara Kontxan zehar. Argazkien pankarta luzeak zirrara sortarazten  du. Ikuskizuna gara hondartzako zein paseoko ibiltarientzat. Harritzen nau argazkilarien argazki makinari eragin beharra. Patxik ere ekin dio bideokamera astintzeari. Eder dago badia eta bere inguru osoa, erruz dabil jendea, dotorea geratu zaigu goiza bai eguraldiz baita ekimenarengatik ere.

 

Udaletxean

Zain genuen arkupean Odon Elorza alkatea, Antton Karrera EBko zinegotzia, giza arazoetarako zinegotzia, beste emakume bat ere. Pankarta eta giza-kate osoa aurreko espaloian kokatu da porturantz luze. Bozeramaile hautatuetatik Patxi eta niri tokatu zaigu hurbiltzea, baina azkenik baginen gehiago ere Odoni gure ibiliaren zergatia azalduz. Dioguna entzun ez ezik oraindik askoz gehiago egin beharko dela ere gehitu digu. Labur, baina bakeaz aritu zaigu ondoren. Bakeaz aritu zaigu Antton ere. Ez digute ezer zehatzik esan baina ikusten zitzaien asmoa, indarkeria hitza bera erabili gabeko indarkeriaren aipamena alegia. Eskua eman diegu eta kito.

 

*  Bi akats egin ditugu. Bata, istilu eta eztabaida bila ez goazelako edo, ez diogu ezer erantzun bake jardunari: gerora ikasiko genuen fin baina firmeki erantzuten  ez dela hori gure ihardunaren gaia beraien legea beraiek betetzeko eskakizuna soilik baizik, pentsaera ezberdin anitz dugula Senideak Elkartean, ez garela politika arazoetan sartzen, gu ez garela inoren bitartekari. Bigarren akatsa,  ez diegu eskatu atxikimenduaren sinadura, ezta Udaletxeari proposatutako mozioaren erantzunaren berri ere. Egia esan hurrengo egunera arte ez dut nik jakin atxikimendu pertsonalen orririk dagoenik ere, ezta mozioak sartuak direnik ere udaletxeetan: egostarin gaude oraindik antolakuntzako hainbat gaietan. Herri bakoitzari buruzko informazioa jaso behar dugu aurrez. Ibiliaz ikasi.

 

Martzial.  Bera Hernanikoa dela dio, baina Donostiako Antiguo auzoan bizi da.  Halako begirune edo emozio isilez kontatzen du nola semea hiltzear egon zen gose huelga batetan, nor eta nola joan zitzaion semeari baraua utz  zezan konbentzitzera, erabakia baitzeukan azkeneraino heltzea. Gaur egun Puerton dago mutila.

 

Alde Zaharrean barneratu da ilara bizia. Konstituzio Plaza. Gure ekimenean behin ere ez da nahikoa, baina "nahiko jende" idatzi nuen koadernotxoan. Aurkezlearen harrera hitzak,  aurreskua, txalaparta.  Lepo-zapi  moreak oparitu eta lepoan lotu dizkigute:  Zaharreko elkarte bateko ezaugarria. Atxikimenduak jasotzen hasi gara. Era guztietako talde, elkarte zein pertsonenak. Ugariak dira. Zaharrean, nola ez, tabernarienak, tabernari elkartearenak ere bai. Donostian sortu da kondenaren 3/4ak betetakoen aldeko Plataforma: hitz batzuk zuzendu dizkigute. Paulek egin zuen hitz.        

 

Euskal Presoek Euskal Herrian behar dute, gaixoek Euskal erietxeetan eta kondenaren hiru laurdenak bete dituztenak etxean.     

 

Autobusa ezagutu eta okupatu dugu Udaletxe alboan. Gure ibilgailu ez ezik etxea eta egontokia izango zaigu. Jarlekoak goian ditu, behean berriz zama-tokia.

Patxi da gidaria, hau ere bolanteduna ez ezik, konpañero ere bilakatuko zaigu. Ez da beti erraz horrelako talde bat jasan beharra, ideiaz eta sentipenez ere inguruan behar da egon.

Maria Luisa, Tomas eta ni lehen ilaran kokatu gara. Bistabisioa.

 

ALTZA

Auzo zabala da, Donostia bertan ez balu herri handia litzake. Bazkaria elkarte batetan. Ez nuen menutaren berri hartu, badakit salda edo zopa izan zela, ondoren babarrunak izanen ziren baina gainerakoen gomutarik ez dut. Gogoratzen dudana herriko hainbaten lana, senideen guganako ahalegina. Trikitilariek, fanfarreak  alaitu ziguten jatordua. Gazte jendea: itxaropena. Bihotzez eskertu diegu bazkari bukaeran txaloz eta hitzekin.

 

Harrera Hunkigarria egin digute. Altzak badu bihotza.

 

Josu Cerrato. Erandiokoa da, mila borroka politikoetan bermatua. Ideia ezberdinei lotura, urduritasunei baretasuna, asmoei bidea ematen dien lagun argia bezain apala.

 

Plazako ekimena: Txalaparta, aurreskua, atxikimenduak.

Berak eginiko poema ederra irakurtzen digu goxo eta taxuz Joan Mari Irigoienek:

Legearen aldekoak omen dira,

eta legea dute aipatzen behin eta berriro,

baina ez dituzte

presoei dagozkien eskubideak

zaintzen ez begiratzen

eta legea bera ipintzen dute azkenean preso

letra handi guztien gainetik

eta letra txiki guztien azpitik.

 

Legearen aldekoak omen dira,

eta hala dabiltza

batzuk omenka eta besteak amenka,

legea behin eta berriro lotuz,

askatasunaren kontra.

 

Eta omenka dabiltzanek eta amenka dabiltzanek

denbora dute alde,

baina ez Kanariasa joan behar izaten duten

presoen senideek,

zeren eta, dakizuen bezala,

han beti da ordubete lehenago

amesten den izarra sarritan ez ikusteko.

         

Eta ez dira berdinak

barruko denbora eta kanpokoa,

zeren eta urruntasunak eta isolamenduak,

eta bakardadeak eta mesprezuak,

eta espetxeko burdinek eta gelako ilunak,

eta minak eta oinazeak, azken finean,

segunduak ordu bihur baititzakete, orduak urte,

eta gaztetasuna zahardade.

 

Eta nola ez baitira berdinak

segunduak eta orduak

ezta orduak eta urteak ere,

hala eskatzen diegu eta exijitzen diegu

amenka eta omenka dabiltzan horiei:

 

"Ez omen eta ez amen,

baizik eta orain eta hemen,

bete ezazue legea lehenbailehen"

 

Paulen hitzak.

 

 Bi urte dira Legebiltzarrak presoak Euskal Herriratzeko erabakia hartu zuela baina lehengoan gaude.PNV eta PP dira horren erantzule eta arduradun nagusiak.

 

Irigoienen ama Elgoibarko Sallobente auzoko Gelatxo Txiki baserrikoa da!!!. Esan ohi da mundua txikia dela eta izan ere bada.

 

Blanka. Urbinako arabarra. Ilaje zuri ugariak bere 74 urteak adierazten ditu. Pausu bizkorreko gorpuz txikia, baina mila borrokatan sendotutako nortasuna. Semea hil zioten tiroz Morlans-en. Gainera 13 urtez dabil kartzelarik kartzela  beste semea bisitatuz; azken urteotan Tenerifeko Salto de Negrora egin behar du kilometroetan ez ezik urteetan amaierarik ez duen bidaia luzea.

 

Autobusa buru dela ikurrin eta tutu soinuz nabarmendutako karabana egin du kotxe ilarak.

 

INTXAURRONDO. Kuartel erraldoi bezain makurraren berri banuen, ez nekien, baina, goialdeko halako auzo zabala zenik, herri osoa sortzen ari denik, gutxiago halako nortasun propioko jende jatorrik zegoenik. Jende multzo polita genuen zain pankartekin: bidegurutzean bertan  banakoa dantzatu digute zortzi neskak bakoitzaren kamisetako hizkiz AMNISTIA hitza osatuz dantza bukaeran.

 

Luzapenak usteldu egin dira. Epeak bukatu dira!.Txeke zuri gehiago eman behar al dugu?. Ez!.

 

Tomas. Lagun atsegina. Goxoa baina era berean bizia. Jarrera tinkoa du, ez da bigunkerietara makurtzen egoera zein jokabide politikoak aitatzen ditugunean autobuseko  behatokian. Basomutil Gipuzkoako hainbat herritan, artzain Ameriketako Idaho eta Kalifornian, fabrikako langilea mila greba eta borroketan zaildua, jubilatu ondoren seme pilotariaren eta gainerako gaztetxoaren maisu eta botillero, badu ortu erdi-esperimental bat ere Iruñea inguruan: a ze nolako nobela nik idazteko gaitasunik eta graziarik banu. Navalcarneroko kartzelan du semea,  hurrengo asteburuan du bis a bisa-a berarekin.

 

EGIA. Goitik behera zeharkatu  du auzo zabala auto ilarak, kale erdiko semaforoetan geldituz egin dugu pankartekin ibilia Karmen kaleko hesi berdez inguraturiko plazatxoraino. Txalaparta, dantzariek  aurreskua dantzatu dute, baita poema bana oparitu ere.

                                 "Bihotzeko suak

                                  lagunduko gaitu bidean

                                  Odoleko garrak

                                  sinistaraziko gaitu askatasunean

                                  bidean amaieran

                                  beldurrik ez dagoen

                                  Eremuan.

                                  EUTSI GOGOR!!!

 

Militanteak direlako, euskal politikagintzak Euskal Herrian  eta orain behar ditu preso guztiak.

 

Maria Asun. Emakume puzka, ez gorputzez soilik, izaeraz ere. Eztia eta sentibera. Hiztuna ere bai, irekia.  Semea du Frantziako Fleury kartzelan.

 

GROS. Txalaparta, Aurreskua, Atxekimenduak, Poema,

                                 "Ametzak kate motzean lotuz

                                 kartzelaren harresia,

                                 eskubideak borrokatzea

                                 baitago galerazia.

                                 Baina, oroiminak zulatu asmoz

                                 bakardadeko hesia

                                 Euskal Herritik jaurtitzen dugu

                                 elkartasuna(re)n gezia.

                                 Festetan ere uluka dabil

                                 askatasun irrintzia,

                                 zuen oinaze bizia,

                                 herri honen garrasia.

                                 Borroka-suak erre ohi duenez

                                 belar-txar eta Sasia

                                 haritz-enborra bihurtuko da

                                 AMNISTIAREN hazia."

Loli izan da hitz egin duena.

 

Zein da PNVa gure izenean inori epeak jartzeko edo emateko?. Gu geu gara dispertsioaren sufrimendua sufritzen dugunak.          

 

Groseko eliza aurrean ilundu zaigu. Hotz  egiten du, plazako erakusleihoetan bilatzen dugu haize finaren aurkako babesa. Harritu egin nau auzoetako nortasun eta bizitasunak; Kontxa, erosketa eta txikiteoko kaleez gain beste zerbait ere bada Donostia. Auzoak, bigarren Donostia, agian ez hain ederrak bai ordea biziak.

 

Josefa.Tenerifeko Salto del Negron dauka semea. Hamazazpi urte daramatza Zabartek kartzelan demokrazia aldi honetan, sasi-amnistiara arte 5 urte egin zuen frankismo garaian. Ez dio hutsik egiten hilero urrutiko irlan semeari, makinatxo bat neke eta presozainengatik hainbat zitalkeria jasan behar baditu ere. Gorputzez lerdena, izaeraz kementsua. Gazterik alargun, familia aurrera atera beharrak eman dio berez erakusten eta zabaltzen duen indarra.

 

Manifestazioa Grosetik Amarara: Manifestari  bakoitzak zeraman preso bakoitzaren argazkia, lau ilara eginez. Zirraragarria izan da gauez Donostiako kaleetan zeharkako ibilaldi isila.

 

Martin. Zintzoa eta lagun ona, jenio bizia ere izango du tarteka: ikasi nahi du eta prest dago edonori elkarrizketara laguntzeko, baita hitz egiteko ere, herri txiki batetan lehen urratsa emanez. Duela guti, gau batetan, bi seme eraman zizkion etxetik Guardia Zibilak.

 

AMARA. Easo Plazako ekitaldia:  euri zaparradak lagundu digu eten gabe, baina pozik ginen, euriak ez digu zapuztuko aldarrikatzen dugun exijentzia. Telebista eta zineko aktore ezagun bat jator aritu da aurkezle lanetan: "temosoak gara" dio ahots irmoarekin. Ramon Labayen  Donostiako alkate ohia aritu da  mikrofonotik: "presoak irauteko familiaren beroa eta hurbiltasuna beharrezkoa du". Poztu gara PNVko kide bat egoteaz, baita PNVk baimena emateaz ere nolabaiteko ofizialtasuna ematen diolako ekimenari, baina ze demontregatik eskatu behar dio  Labaien batek baimena alderdiari bere hitza presoen familiakoei zuzentzeko!!!. Politikaren eta politikarien ajeak. Urrujulegi,  hurrengo hizlaria, serio eta gogor egon da.

 

Lolik irakurri egin du Ekimeneko idazkia.

 

Afaltzeko elkartu dira Madrilen PNV eta PP;  PPk itxoiteko eskatu dio PNVri. Noiz arte itxoin bihar dugu?. Noiz arte!!!.

 

Afaria Amarako auzoan. Patata tortilla, sopa eta oilaskoa: ez diogu muzinik egiten, gozoa eta gosea bat egin baitira. Afaria prestatu eta zerbitzatu diguten familiartekoen tinkotasunak, umoreak eta naturaltasunak harritu egiten nau, beraien ahalegin eta gugatiko ardura barne sendotasunaren ezaugarria besterik ez da.

 

Norvegiar neska kazetaria ibili zaigu bidelagun manifa osoan elkarrizketak eginez guretariko hainbati, baita bere lagun neska argazkilaria ere etengabeko flash ziztadaka aurrean.

 

Justo. Getariarra. Koinatua du kartzelan. Arrantzalea, itsasoan zaildua, maukahutsik gehienetan, hotz egin arren. Lagunak eta ezagunak ditu ia herri gehienetan. Lo guti egiten du, goiztiarra, lehen orduetan egunkaria irakurri eta aurreko egunekoez  idazten du. Nondik ateratzen ote hainbeste kemen!. Harreman publikoak egiten ditu denean, batez ere gazteekin.

 

Bilera.Eguneko jokabideak eta ustez moldatu  beharrezkoak  eztabaidatu ditugu taldean afal ondoren. Egunero bilera egin beharra ikusi dugu eta afal ostean egunoro eginen dugula erabaki. Gero Ramon Gaztelumendi azaldu zaigu, ohar batzuen ondoren bazkari-afari ostean bilera egitea aholkatu digu. Ontzat eman dugu aholkua gure usteen araberakoa baita, ez ezarritako araua.

 

Bego.Iloba du kartzelan eta hemen dabil solidaritateak eraginda. Izaeraz gozoa, langilea, isila, ezkutuko lana egiten duena, burutsua eta zentsuduna.

 

Lotara garamatzan kotxean bertan egin dugu etxe aldaketa Justo eta Tomasekin, txakurra baitute goazen etxean,  M. Luisak jasan ezineko txakurrekiko  oztopo edo alergia. Jaiotzez Artajonakoa den amonak bere ohe zabala utzi digu elkarren epelean egon gaitezen  M. Luisa eta ni;  6 urtez du iloba kartzelan, 9 kartzela ezberdinetan ibilia da Espainia osoan barrena iloba bisitatuz, bihar goizean bere telefono deia espero du. Hitz aspertuan egon gara sukaldean. Familiartekoen sufrimendua gori-gori dago gure artean.

 

Motzak egin zaizkigu gaurko berez ere guti izan diren oinezko kilometroak. 

Ekimen ibiltaria

Jon Etxabe 2017/07/10 19:35
Argibide gisa / Atarikoa

E K I M E N    I B I L T A R I A

 

 

Argibide gisa

 

 

Hainbat unean uneko idazki eta testu labur idatzi nituen presoei buruz.  Aberatsa ez dut uste, baino uzta ugaria bai bada hori dena, baina izan zezaketen interesgunea galdu dute, uneko gertakizun eta egoerari lotuta daudelako. Ez dut uste idazkiok jada inolako interesik duenik inorentzat, baina bada lantxo bat biziki gogoratzen dudana. Sarean jarri nahi dudan hau hain zuzen. Ekintza mardula izan zen, eta ekimen haren ziurtagiri antzerakoa uztea merezi duela uste izan dut. Egun haien kronika da.

 

Zirraragarria da, kezkagarria batez ere, gutxienez hausnartzera bultzatu behar gaituen gogoeta: preso eta senideekiko gaur egungo eskabide, exijentzia berberak genituen duela 20 urte. Badirudi ez dela ezer aldatu. Egia da egoera politikoa aldatu dela, egia izanen al da aukera gehiago dutela gaur egungo eskaera eta ekimenak. Presoekiko gizartearen sentikortasuna, aldiz,  apalagoa delakoan nago. Egoerak eta arazoak, baina, bere gordinean diraute.

 

Orain ere zirrara eragiten didate senide haien bizipen, errealitate eta historia latzek. Bertatik bertara, eguneroko harremanen hurbiltasunez bizitakoak. Aberastu ninduen esperientzia. Sentiberagoa ere egin ninduena.

 

Badut egun haietako hainbat testigantza zehatz jaso eta idatzi ez izanaren pena. Ez nuen orduan horrelako ikuspegirik. Egun haietako zurrunbilo eta nekean ezina ere bazen horrelako lan bat burutzeko oztopoa. Baina bazen testigantzok jasotzeko une berezia, eguneroko harreman normaletan ateratzen baitziren. Etxeko norbait atxilotu ondorengo erreakzioak, esaterako: nire ama  hain ezustean harrapatuta, zorabiatu egin zen, baina gero gogor egon zen behar zen tokian; mila zertzelada, hur hurrekoak eguneroko harremanetan espontaneoki ateratzen zirenak, egoeraren laztasuna ez ezik pertsonen aberastasuna erakusten dutenak, sentipenen sarea, …

 

Ez dut uste gaur egun inorentzat interesik izanen duenik kronika honek. Baina niretzat talde haren 20 eguneko esperientzia aberasgarria sarean iraunkor gelditzeak badu bere xarma, kilikagarria zait, nire ibiltari kideekin dudan zor bat dela sentipena ere betetzen dudala uste dut. Beraz hor gelditzen da, irakurketak udako tarterik lapurtuko ez badio ere inori. Testigantza isila. Presoen senideen talde haren oroitzapenak nolabait iraungo du sarean.

 

Zenbait urtez idatzi nuen egunkarian ondorengo burutapen hau aurkitu dut, eta egokia iruditu zait hemen atxikitzea:

“97.12.26

Presoak Euskal Herriratzeko Ekimen Ibiltariko egunetan irakurri genituen berrietako letra txikietan jakin genuen  Cascos Aznarren ministroarekin elkartu zela Arzallus Loiola aldean patrimonio historikoaren bost mila milioiren ordainketari buruz hitz egiteko. Gaur ofizialki berri hori kaleratzeak baieztatzen digu PNVko alkatetza, alkate, zinegotzi eta politikoen gehiengoak, bere hitz borobil zuritzaileez harago, presoak etxeratzeko atxikimenduaren sinadura ez gauzatzearen zergatia: botere eta diru horren lorpenaren bidesaria. Suhiltzaile izatea da politikagintzan ofizio usuena eta nagusiena. Bagenekien bai nork eta zergatik zokoratu nahi gintuen gure ibili solidarioan.”

 

 

 

Ekimen ibiltaria

 

Herriz herri 20 egunez autobusez

"Euskal Presoak Euskal Herrira" aldarrikatuz

 

97.11.30 - 97.12.20   /   111 herritan  125 ekitaldi

 

 

Sarrera

Egin genuen ibilaldiaren kontaketa apala, egon ginen herrietako kronika umila, egunerokoari begirada xumea, ibiltari izan ginenon oroitzapena. Memoria ahanzkor eta ahularentzako eusgarria, noizbait egun hauek gogoratu behar  baditugu ere. Bizipenak berritu ahal izateko tresna,  ahal den txukunen idatzita eta sailkatuta. Hau bera egiten dut bidaia guztietan, nola ez ba oraingoan hain bidaia berezia izan bada. Nirea baino gaitasun eta trebetasun gehiago behar da hitzak josiz gertakizun eta burutapenak azaltzeko, kronika honi bizitasun eta deigarritasun pixka bat emateko, baina, nolanahi bidaia-kideren bati ere baliagarria izango zaion itxaropena dut.

 

Martxaren nire kronika pertsonala da. Gogoan ditudan hainbat gertaera, ekintza  eta zertzelada; beste batzuk ohar idatzietan jasoak ditut. Damu naiz hainbat zehaztasun interesgarri, gure arteko esamesa, ateraldi, elkarrizketa, iritzi eta gertakizun jaso ez izana. Bego beraz eguneroko hau daukatenarekin dagoenean. Denon kronika ere ba da, nire burutapen soilak ez direlako. Martxakideen iritzi eta azalpen pila dago bertan, nire oharretan jaso nituenak , zuei entzunak, ez dakidan arren esalearen esanahi osoan eta intentzio berdinarekin jasoak dauden. Zenbaitek berak esandakoak bezala jasoko ditu hainbat burutapen, eta hala izanen da izan.

 

Hainbat datu agian ez da zehatza, falta da beste zenbait zertzelada ere, kontakizun batzuk ez daude berea den egunean. Bakoitzak du bere sentipen, oroitzapen eta ikuspegia, bakoitzak bere Martxa egin baitu.  Bakoitzak osatu edo aldatu beharko du, beraz, nire hau bere osagaiekin. Agian Paskualekin egin behar nuen datu trukaketa bat, seguru aski berak ni baino zehatzago jaso zituelako hainbat gertakizun.

 

Asko agertzen dira izen batzuk, gutxiago beste zenbait. Batzuk isilagoak edo patxada handiagokoak direlako, baina isilek eta patxadatsuek berbatsuek eta ezinegonek haina egin ohi dute talde batetan, funtsezkoak dira ere talde baten ibilia orekatua izan dadin. Galdua litzake taldea sugandila berritsu soilekin.

 

Sekula ahaztuko ez ditugun egunak eta koadrila. Taldeak funtzionatu zuen. Denok ezberdinak ginen baina helburu finko, sakon eta sentimendu batek lotu eta bultzatu gaitu. Agian xumeak  izateak ere elkartu gaitu inork nahi ez zuelako inor gainditu, gure lehia herri maila guztietara mezua helaraztean zegoelako soilik

 

Ez dut hitzokin jolasteko trebetasun handirik, baina iruditu zait norbaiti ere interesgarria gerta dakiokeela nire ordenagailuari egin diodan kontakizuna. Horregatik doa bidaia-kide izan zineten zuen  eskura. Bidaliko nizuela agindu nizuen eta hor doakizue. Atera zaidana, besterik ezin.

 

 

 

Nondik norako herriak

 

97.11.30. Donostia: Antiguo,  Konstituzio Plaza, Altza, Intxaurrondo, Egia, Gros, Easo Pl.

97.12.01. Trintxerpe/S.Pedro, Antxo, Donibane, Lezo, Oiartzun, Hondarribia, Irun, Orereta.

02. Astigarraga, Urnieta, EGUNKARIA, Andoain, Usurbil, Orio, Lasarte, Hernani.

03. Tolosa, Ibarra, Billabona/Zizurkil, Irura/Anoeta, Alegi, Amezketa, Tolosa.

04. Errezil, Mutriku, Deba, Zarautz, Zumaia, Zestoa, Azkoitia, Azpeitia.

05. Elgoibar, Eibar, Soraluze, Bergara, Antzuola,Oñati, Aretxabaleta, Arrasate.

06. Legazpi, Zumarraga/Urretxu, Ezkio, Ormaiztegi, Lazkao, Ataun S.Martin, Ataun S.Gregorio,                Zaldibia, Ordizia, Beasain, Ordizia.

07. Leitza, Lekunberri, Irurtzun, Arbizu, Altsasu, Etxarri Aranatz.

08. Agoitz, Huarte, Atarrabia, Burlata, Berriozar, Iruñea.

09. Lizarra, Tutera, Tafalla.

10. Elizondo, Arantza, Bera, Lesaka.

11. Ugao, Zeanuri, Igorre, Arrigorriaga, Igorre, Galdakao, Etxebarri, Basauri.

12. Durango, Zornotza, Abadiño, Elorrio.

13. Bilbo: Epaitegia, Indautxu, Guggenheim, Santutxu, Deustu, Plaza Eliptikoa.

14. Gallarta, Barakaldo, Sestao, Portugalete, Santurtzi.

15. Gernika, Bermeo, Lekeitio, Ondarroa.

16. Sondika, Derio, Lezama, Zamudio, Larrabetzu, Mungia.

17. Unibertsitatea, Erandio, Sopela, Barrika, Getxo, Algorta.

18. Amurrio, Laudio, Urduña, Laudio.

19.Gasteiz:Unibertsitatea,Las Desamparadas, Ama Birjina Zuria.

20. Iruñea. Gasteiz.

 

57 ekitaldi Gipuzkoan, 20 Nafarroan, 39 Bizkaian, 9 Araban.

 

 

Nor ibiltari

 

20 egunez

Gipuzkoa: Justo Zilbeti:Getaria; Dodaka Salegi, Martzial Kortadi: Donostia.

Bizkaia:  Josu Cerrato: Erandio; Jose Antonio Gorostiaga: Basauri; Paule Sodupe: Berango.                                                 Araba: Blanka Antepara: Urbina;  Bego Salzedo: Areta.

Nafarroa: M. Luisa Ruiz, Jon Etxabe, Patxi Karasatorre, Martin Arratibel: Etxarri; Paskual Etxeberria: Bera; Tomas Ezkurra: Burlata.

 

10 egunez

Gipuzkoa:  Karmen Mendizabal: Hernani; Josepa Arregi: Arrasate; Nerea Amenabar: Zubieta/Donostia; Maribi Arregi, Balentin: Zizurkil;  Pili Esain: Billabona; Loli Laskurain: Andoain; Patxi: Orereta. 

Bizkaia: M. Asun Pascual: Barrika; Klara Laseca: Santurtzi; Jose Alonso, Iñaki Ojeda: Portugalete; Josu: Basauri; Ibon: Elorrio.                                                                                                                          

Araba: Elias Garcia, Bitxori, Santi Bengoa: Gazteiz.                                           

      

 

 

 

Atarikoa

 

Sonia eta Juanita etorri zaizkigu ia Senideak Elkarteak antolatu duen Ibilaldira joango ginatekeen.  Ez dugu zalantzarik izan baietzaz erantzuteko. Bor-bor jarri zaizkigu garunak. Nortzuk, nola, ... mila burutapen eta buru-ehotze, horrelako ekimena berdin izan baitaiteke zerutxoa edo infernu txikia, elkartzen garenen izaera eta jokabidearen arabera. Lau gara Etxarritik; Patxi ezagutzen dut, Martin orain ezagutu dut.

 

Bilboko bilera.

Prentsaurrekoa aurretik izan dugun bilera izan da garrantzitsua guretzat: bidaia-kideak ezagutu dugu elkar, bidaiari buruzko hainbat zehaztasun jaso dugu. Asko balio du lehen inpresioak horrelakoetan, bidaia osoa markatu eta baldintzatu dezake. Baikorra izan da lehenengo ekartze hau, baina geroak erakutsi beharko du  bakoitzaren besteenganako kidetasuna. Gurekin kazetaritza-loturako lanetan arituko den Nere neskato liraina ezagutu dugu, baita Ramon eta Ester Senideak-eko liberatuak ere. Bidaiarion lehen elkar ezagutza, bidaiaren nondik norakoaren zehaztasunak, lepoan jarri dugun ibiliaren ezaugarri izanen den zapia Senideak-en anagramarekin, … eta horrelakoetan ohizko diren zenbait  zertzelada izan da bileraren emaitza; gutxienezko hezurdura eman nahiz, aukeratu ditugu ere taldeko lau bozeramaile: Paule, Josu, Patxi eta ni. Geroak erakutsiko du izendapenaz aukeratukoon egokiera edo eragina; borondatea ona denean beti dago aldaketarako aukera. Askok edo gehienek badute elkarren ezagupena, bisitara bidaietatik,, kartzeletako  sarreretatik,  edo bileretatik.  Jakin-minez begiratzen diet nik bidaia-kideoi: baikorra da lehen iritzia, gutxienez ez da nabarmendu burutxo jarrera edo egarririk inorengan eta hori beti da pozgarria talde bati hasera ematean. Ibiliak jarriko du bakoitza bete betebehar egokienean.

 

Gogoan dut nire ama, hirurogei urtetik gora zituela, zortzi urtez, neguko hotz izugarriekin zein udako infernuko beroekin, hilero etorri zitzaidanekoa 600 kotxe txikian Zamorara.  Errespetuz eta barne ukitu bereziaz begiratzen diet orain bildutako denei eta bakoitzari. Badakit beraien egoera, ezagutzen dut arazoa, nolabait bizi ere bizi dut, horregatik gaude Maria Luisa eta biok bertan, baina irakurriz edo nahiko urrutitik, ez neure larrutik ordainduta. Senideon hurbiltasunak besterik gabe sortzen dit halako hunkidura  edo zirrara sakona. Badakit hurrengo egunetako harremanak nire sentipenak sakonago harrotuko dituela.

 

Prentsaurrekoa

Bizi dugun giro politikoa ezagututa, ez da harritzekoa ez dauden hedabideak agertu ez izana. Iruñako bulegoan lan egiten duen Ester dago mahaian Senideak-en ordezkari,  Ekimen Ibiltariko Paule eta Dodoka esker-eskubira, Ramon Gaztelumendi Donostiako bulegokoa  alde batean eta ez dut gogoratzen beste inor mahaian. Esterrek orri bat irakurtzen du euskaraz: Martxaren zergatiak,  Ekimen ibiltaria  du izena martxak,  "Euskal presoak Euskal Herrira" da slogan bakarra, gure mezua: euskal preso oro Euskal Herrira -  3/4a bete dituenak etxera - gaixotasun larria dutenak etxera sendatzera;   100 herri inguru bisitatuko ditugu,  autobusez egingo dugu herritik herrirako ibilia, herritarren, pertsonaien, politikoen, agintarien atxikimenduak eskatuko ditugu, eta hainbat harreman zein elkarrizketa izango.

 

 

Salda edo kafea hartu dugu  KAFE-ANTZOKIAN.  Elkar ezagutzeak eman du bigarren urratsa, onerantz argituz etorkizunaren esperantza. Tomas eta Esterrekin izan da etxerantz autokoa: Tomas lagun ona izango zaigunaren sentipena nagusitu zait. Berria oraindik gidaritzan, izan da adarjotzerik ere Martin eta Esterren artean abiadura, norabidea eta abarrez:  irria beti da gozoagoa ziria baino lagunartea hasterakoan. Mariasun dut gogoan, egun hartan agian gorputz handiz  eta ilekera beltzez ere nabarmentzen zelako, Dodaka bere buru zuriak patxada sortarazten zuelako mahaikoan,  Paule  ilehoria mahairako aukeratua izan zelako, Pilarren aurpegia ere ez zait ezabatu egun horretako irudian, Martzial ere burmuineko argazkian dago bere urte askotako gorputz galant eta ile zuriak han egoteko adorea behar zela adierazten zidalako, beste aurpegi eta gorpuzkera batzuk hor daude nire kaskezur barruko argazki horretan, baina nahiko lausotuta, agian geroak argitu dituelako kokapen berri batetan.

Bidaiez

Jon Etxabe 2017/07/07 09:41
Eguraldiaz blai // Adinaz gaindi

EGURALDIAZ BLAI

 

 

“Beti oi du ekaitzak irripar-lorea”

 

* Astronomo edo metereologoaren begiak dira gauero bidaiariarenak, ia hurrengo goizean ze giro.

* Meteorologoa izan nahi luke bidaiariak, lainoei so eta eguraldi-parteari adi arratsero.

* “Aldaketarena, euri eguna” gerta ohi da tarteka; trumoi zaparrada bortitza izan bezpera gauean  ingurua lorrinduz, zenbait eragozpen azken orduan, …

* Kalea, artea edo natura ditu berenez babes bidaiariak, halaz ere euria da maiz eliza, jatetxe, museo eta antzerako aterpeetara babes bila errenditzen dituena.

* Eguraldia, bidaiariaren ardura nagusietariko bat.

* Izugarri baldintzatzen du eguraldiak bidaia. Asko begiratu ohi du bidaiariak zerura, edo eguraldi parteari kasu egin.

* Badira bidaiak eguzkia eskatzen dutenak, badira euria behar dutenak, badira elurra dutenak helburu.

* Ez izar ez eguzki uzten gaituzte lainoek, urez blai, sarri; konformaerraza behar du izan bidaiariak eguraldiarekiko, datorrena hartu eta ibilia  eguraldiari egokitzen ikasi beharra du.

* “Eguraldia beti eta berez da ederra, eta gisa berean beti eta berez da ederra planeta osoko paraje oro ere han inoiz ezer sentitu duen inor bizi deino”: hala izanik ere, euri-jasek eta ekaitzek erabat deserosoak bilaka izan dizkigu hainbat bidaia egun.

* "Euriaren musika maite zuen, tantaz tanta sabai gainean desegitean": maite du bidaiariak euriaren musika, urezko makilek atabal eta txalaparta bihurtzen dutenean etxatoaiaren sabaia.

* "Presetako urak erritmo bat dute, errekan errima da": euriak jartzen dio errima egunotako ibiliari.

* Fina da hemen haizea, bustia eguratsa, hotza da Maiatza Holandan aurten; ez dugu "barometrorik hatzaparrez panpatzeko", ezta "publimetrorik aztertzeko", baina eurizirina ari du eta zer eguraldi egingo asmatu nahian gaude ze jantzi jarri erabakitzeko; eguna lardaskatzeko beste euririk ez du egiten; euria ez da inola ere bukolikoa bidaiariarentzat, gogoa ere narrastu egiten baitu.

* Eguzki apur batek argitu eta epelduko luke gure egunotako ibilbide hotz eta bustia.

* “Argi iheskorrak noiz pitzatuko hodeien pisua”: atzoko trumoia deskribatzeko era egokia, hainbat egun astun ekaitsu eta gogor deskribatzeko ere.

* Ez da beti, ez denentzat ona den eguraldirik.

* Arratsalderako / gorritu egin zaizkio / sargori masailak, / hodei pinportez / lotsatuko balitz bezala”: zerura so arratsaldero bidaiaria, ia hurrengo goizean eguraldiak zer.

* Egun ilehoria maite du bidaiariak, baina sarri zapuztu ohi dio “trostan datorren” euriak.

* “Ez jo adarrik, euri, / juxtu oraintxe”,  bidaiariaren aienea zeru ilunaren azpian, Euriak uzten du inolako babes-balkoirik gabe bidaiaria aterkirik handiena badarama ere.

* Ai egun ateria iragarriko baliote bidaiariari kanpalekuko zozo eta birigarroek!.

* Maite du eguzkia bidaiariak Iparrean; Hegoan, aldiz, basorik balego!.

* Lainoz lagundurik etorri ohi da sarri egunsentia, edo euriz bustia, bidaiaria goibelduz, ibilbidea lizunduz.

* Eguzkia eskatzen du bidaiariak lainoek berunaren astuna duten egunsentietan.

* Gaur ere lanbrotsu esnatzen zaio eguna sarri bidaiariari, atzo lez.

* Lainoak urratuko diren itxaropenez abitu ohi da bidaiaria eguneko ibilbidera, egun euritsuenean ere.

* Bidaiariak garela erakutsi digu gaur euriak, eguraldia eguraldi, kalean behar dugula.

* Izugarri baldintzatzen du eguraldiak bidaia; asko begiratu ohi du bidaiariak zerura, edo eguraldi partea entzun-irakurri.

* Konformaerraza behar du izan bidaiariak eguraldiarekiko, datorrena datorrenean hartu, ibilia  eguraldiari egokitzen ikasi; ezin dugu eguraldia aldatu, denbora gelditu ezin dugun bezala.

* Bidaiariaren lehen eginkizuna da eguraldiaren nolakoa ezagutzea.

 

ADINAZ GAINDI

 

 

“Gorputzak hirurogei urte dituenean / hiru urte bailituen  darabil gogoa”

 “Zure barruan hari tipitan / Bizitza miragarria pipiltzen da / Amairik gabe”

“Gizonak / aspaldi ez du galderik ispiluarentzat”

“Adiskide / ipuina amaitu da. / Hau bizitza dugu”

 

 

Adina Vs bidaiatzea

“Egunak mailegutan letozke”

 

* Oroimenarekin batera orainmena bera ere galtzea da adinekoon tragedia, orainmena aktibatzea da bidaiatzea.

* “Okerrena zen igarotzen den denbora ez dela atzean gelditzen, alboetan baizik”: alboetan balitz!.

* “Paper zaharraren koloreko”: hala gara jubilatu bidaiariok, gizarte joriaren zurrunbiloan biraka.

* "edadeak orduan niretzat heriotza besterik ez zuen esan nahi": bidaiatzeko aukera esan nahi du adin helduak gaur egun, jubilatu egiten baita edadekoak.

* “denbora uhin gainetik labainka”, zelako lasterrean gainera behin gure adinera ezkero.

* Tarteka jabetzen naiz nire adinaren gabeziez, batez ere gauero erabat nekatuta bukatzen dudanean, gau-parrandetarako arnasarik gabe.

* Bizirik sentiarazteko gaitasun hori du bidaiatzeak, jubilatuon bizi-muina dira bidaiak: prestatu, gauzatu eta ondoren beraietaz idatzi, bizitza osatzen digun zikloa.

* Minak eta ajeak, kexak eta buruaskitasunak uxatzeko terapia paregabea da bidaiatzea.

* Nahasmena da adineko askoren burua, zaila da bertan ezer bilatzea, sare horretan barneratzea, non aurkitu ezer!, gure adineko ajeak; baina hori da geratzen zaiguna, besterik ez, esperantzarik ere, dugun apurra, bidaiatzeak salbatzen digun apurra.

* Eraman errazagoa egiten du zahartzaroa bidaiatzeak, agian bidaiatzeko grina duena oraindik ez da zaharra, urte askoduna soilik.

* Gauza pila kendu ondoren bizitzari, bidaiatzeko aukera eman ohi du gizarteak   zahartzaroan, erretiroa medio.

* Zimurrak ezkutatze ahalegina ez ote adinekoon bidaiatzea?.

* Jubilatuak oraindik badu galdera bakarren bat ispiluarentzat, baina ez berari buruz; horregatik dabil munduan galdezka.

* Bidaiatzea bada modu txukunean zahartzeko era.

* Ez ginateke bidaia bat berera ere aterako atzerako ispiluan heriotzari begira bageunde, ez dago bizitzerik atzerako ispiluan heriotza noiz aurkituko begira.

* Zoriontasun gehitu pittin baten bila ibili dabilena da bidaiaria; zenbaitzuk, ostera,  eseri ohi dira zoriontasun bila, egoneko lasaitasunean; alegazioak alegazio, adinak edo zahartzeak bideetara abiatzeko aukera ematen die jubilatuei.

* Egun berri bakoitza da marka pertsonal berri bat bizitzan, ibilbide bakoitza langa altuagoa bidaian, are gaindizailagoa  senecta/us bihurtzean.

* Ezin igarri sarri bideetan zenbat urte dituen zenbait bidaiarik, bana hor dabiltza.

* Bidaiatuz, horrela gozatzen du bizitza bidaiari adinekoak, azken agurra esaten badio ere lurralde orori alde egitean.

* Adinaren marra ez da oztopo bidaiatzeko.

* Gauza pila kendu ondoren bizitzari, bidaiatzeko aukera eman ohi du gizarteak zahartzaroan, erretiroa medio.

* Etxatoia bizileku, mundua ibilbide, ikusmina akuilu, jakin-mina ilinti, gaztetako mapamundia zahartzaroko bide-sare, hori da jubilatu ibiltaria.

* Bidaia berri bati ekinen dio jubilatu askok udazkenean zein udaberrian, enarek lez.

* “Gizaki gehienek bezala, oroimena bortxatu beharra dauka berak ere zenbaitetan, oroitzapenak berriztatzeko”, adinean aurrera, batez ere.

* Lehengoak gara baina gaurkoan gabiltza adinekook; jubilatuok betetzen ditugu kanpalekuak eta hotelak negualdian; eta moldatzen gara.

* Eskura ditu jubilatu bidaiariak orain bizi nahi dituen urte hondarrak, geroan izanen ez dituen aukerak.

* Herioaren esperoan ez dagoen gizakia da adineko bidaiaria, edozein bidegurutzetan zain duela dakien arren.

* Izan nintzela adierazten didate bidaiek, baina aldi berean oraindik ere banaizela, jubilazio garaia ez da beranduegi bidaiatzea bizitzari eusteko tresna eragilea dela azaltzeko.

* Sarri esan ohi diot neure buruari errepidean, mundu bakar bakanak garela errepideko etxatoi bakoitza, bakoitza bere oporportu bila, jubilatuok, azken enbatari branka jarriz.

* Eskoziako goiotan gure buruari begiratuz ez dakit gazte ala adineko ala ume garen;  3 urteko da 60 urterekin ere 20 urterekin 3 urteko zena; gaztetan heldua zenari heldutasunak darraio harik eta burua txoratu arte, baina, agian, umearen gogoa behar da eduki 72 urterekin Eskoziako goi mutur honetara etortzeko.

 

 

Adina Vs bizipoza

“Munduko botika guztiek adina balio duela bizitzeko gogoak”

 

* Nora doan badaki bidaiari adinekoak, baina doan toki horretara itzuliko ez den susmoa du, itzuliko litzakeen arren, jadanik itzultzeko haina luzatuko ez zaiolako bizitza, eta loreak non bildu asko geratzen baitzaio oraindik.

* Ez omen dago bizian geroagoan heriotza ez dakarren meniarik, hala dio poetak; horregatik bizi nahi du orain jubilatu bidaiariak, bidaiatzearen bizipozez.

* Adinaren kurba normalaren azkenean gaude, halabeharrez, baina, bagabiltzak, kurba anormalki luze bukatuko zaigun itxaropenez.

* Bizitzaren ertz-ertzean, hirurogeita hamalau urte ditut, lepotik hartuta nauka bizitzak, bere menpe, eta zer, ez dut gehiago nahi, duintasun apur batez iraun, besterik ez; eta bidaiatu.

* “Apurrak baino ez esperatu, / ia banderarik gabe bizi, / ez esan, ez egin, ez sinetsi / eta isiltasunaren beharrei men egin / Heriotza aria delizioz bihur dadin”: aspaldi idatzi zuen Miltonek “Paradisu galdua”: etsipen-hari fina; apur gozoak dira bidaiak, paradisu txiki bat, goza ditzagun; bizipoza.

* “Eta zubiak, beti bestaldera igaroko den jendearekin” . Zubia ez da beti pasa-leku soila, sorreran pasa-leku izanik ere; Moldava ibai gaineko Pragako zubia, Rialto zubia Venezian edo Arno gainekoa Florentzian,  ikuskizun eta egonleku dira; Porton bertan hainbat jende doa hiria zubi gainetik begiratzera edo garaieraren urdaileko ausikiaz zorabiatzera; mendia bailitzan,  beheko gauzateriaren urruntasunaren xarma bizitzera ere igo ohi da jendea zenbait zubira: bidaiatzea da adinekoon bizitzari azken begirada emateko zubi-behatokia, aldi berean zubiaren edertasunaz gozatzea.

* “Zu ez zinen hil: alde egin zenuen. ... ”Bizitza bat eta bakarra da. Zureak iraun egiten du / Zeuk bizi izan zenuen bizitzan: hilkorrak gara forma honetan; baina, aldi berean, naturaren, kosmosaren, zati garenez,  eternalak, natura barneko betiko eta betirako bidaiariak:  zaharron betiraunerako bizipoza.

* Bidaiatzeko grina da bizipozaren neurtzaileetariko bat, bizipozak erakusten du bizitzaren adina.

* Nire zahartzaro garaiak dira hauek, ez gaztaro garaiak, egunotako ajeak lekuko; bidaietan tematzea, bizitzea da.

* Etxatoia bizileku, mundua ibilbide, ikusmina akuilu, jakin-mina ilinti, gaztetako mapamundia zahartzaroko bide-sare bihurtu zaio adineko ibiltariari.

* Etxatoia bizileku, mundua ibilbide, ikusmina akuilu, jakin-mina ilinti, gaztetako mapamundia zahartzaroko bide-sare bihurtu zaio adineko ibiltariari.

* Oso presente dago heriotza bidaietan, elizetako kapera hilobi hil-lauzak, plaza-parkeetako estatuak, kaleetako izendegia, pertsona ospetsuen izenak eta aipamenak, ... joandakoen presentzia; aldi berean, aldiz, etengabekoa da bizitzaren presentzia, gazteak edo  bikoteak edonon maitasunaz ikasten edo gozatzen, bikote zaharkituok elkar babesten, familien asteburuak, ...

* “Benedikatua heriotza, mirakulu guzien amaiera dena”: bizitzaren, mirakulu nagusiaren, amaiera, bidaia nagusiaren amaiera, agian 100 urteko hilko gara baina hurretik bizi dugu “a Indesejada das gentes”, bidaia nagusiaren etena; bitartean, munduan gabiltza bidaiari.

* ”Ezdeusak baina bizirik: horixkak, ñimiñoak”: zenbat aldiz liluratu gaituzte baso eta bide bazterreko lora xumeok! ezdeusak eta nanoak gara gu biok ere, baina hemen gabiltza!

* “Adinak gauza txarra den gauza ona ekartzen digu, baretu egiten gaitu. ... tentazioak ... ez zaizkigu hain premiazkoak”. ez dakit ba!, bidaietan ikusten denaren arabera …

* Urruna desiratuz biziberritzen gara urtero udaberrirantz, bidaia bat amets.

* “zoragarria da / guardasolpean / itsaso pizti erdiragarriak irudikatzea / ... / zoragarria da hemen izatea / hiltzeko ere bai”: zoragarria munduan zehar ibili izana, guardasolpean euriari iheska, biserapean eguzkitik babestuz edo elurrean oinen grakadez gozatuz, zoragarria hor denean egon  izana, zahartzaroko ahuldurak bere zantzu motelgarriak ematen dituenean ere hor egon izana.

* Adinean aurrera, seguru gaude ez garela itzuliko urutiko lurralde hautera, azken agurra ematen diegu herrialdeoi, bizitza ahituz doakigun sentipenez, baina etsipenik gabe, bizitza-zikloaren amaiera gozagarria dugulako kontent baizik.

 

 

Adina Vs bizibeharra

“Zoriontsu izateko  aukerari eusten diot tinko gaur. Bihar agian indar gabe izanen naiz”

 

* Gure bidaiak bizinahiaren oihua besterik ez dira; etxean gordetzen garenean, gaixo izanen gara, hiltzear.

* Atzean utziko duguna dugu beti aurrean gizakiok, logikaz gutxi adinekook, adinekook beraz duguna bizi!.

* “Baina gu / heriotzaren kontra / jazarri egin gara”: zerbait antzerako da jubilatuen bidaiatzeko grina, heriotzaren aurkako borroka.

* “Heriotzaren definizio bat horixe izan daitekeela erabakirik: desioak betetzen ez diren lurraldeak”: heriotzari alde egitea da, definizio horren karian,  bidaiatzea.

* Agian denbora gutxi geratzen zaigula susmatzen dugulako tematzen gara hainbeste zahar bidaiatzen, denbora gutxi geratzen zaigulako; lapurtu diguten denboraren azken hondarra eskaintzea besterik ez baita erretiroa.

* Botea dio hildurak bere sarea jubilatuari, harrapatua ere badu, amaraun horretatik atera nahia hori da jubilatuak bidaian darabilen lana eta ahalegina: ateratzea edo barnerago ez erortzea.

* Bidaiari bilakatu du jubilatua gaurko gizarteak, presaka bizi da jubilatua, atzetik bila datorkion heriotzarekin lehian dirudi, harrapa ez dezan, etxatoien olinpiada dirudite kanpalekuak, heriotza ia nork urrunagotu; agian bizitzaren azken zukuen dolare festa da.

* Bidaiotan denboraren kontra ote goazen otu izan zait aldizka, galduaren azken ahalegina ote den.

* Bidaiatzea zahartzaroko bizitzaren epeltasuna luzatzea da jubilatuentzat, bizitzari begien azken kliskak ematea, erantzunik espero gabe.

* Bidaiatzea uztea izanen da aguretu garen ezaugarria; barkamenik eskatzen ez duen augurioa, nahi edo ez, aditzen den naturaren ahotsa.

* Kendu “bihar”a eta akabo gizakia; bihar-ak eusten dio bizitzari, gaurkoaz, oraingoaz, gozatzen saiatzen bagara ere; “Bihar itxaropen, bihar”, “Ez dok hamairuren” frankismo garaiko  kanta, “Bihar itxaropen”, adineko baten bidaia atarian ere.

* Mapan eguneko ibilia marrazten duen marra gorria da egunak badoazkiola erakusten diona adinekoari, bidaia orratza; joan doazkio egunak geldituta dagoen erlojuari ere, herdoildu egin baitaiteke baita bera ere; geldirik egotea ez da ez adinekoentzako bidea.

* Agian denbora gutxi geratzen zaiola susmatzen duelako tematzen da hainbeste adinekoa bidaiatzen, zinez denbora gutxi geratzen zaiolako, lapurtu digutenaren azken hondarra eskaintzea besterik ez baita jubilatzea.

* Bidaiatu zertarako, bidaiak zergatik, galdezka esertzen garenean jakinen dugu zahartu garela.

* Gai garen artean gabiltza bidaiatzen adinekook, noiz ez, baina laster izanen dela  dakigula, gogoak, indarrak edo aukerak huts eginen diguten eguna.

* Bidaiatzeko gai izanen ez garenean, ezer gutxi ahal dezakete medikuek ez inork.

* Bizitza-irrikaren helduleku, bideetan zehar dabiltza  jubilatu aunitz, euskaldun edadetu, ia zahar, asko: hori diote tartekako txioek.

* Bizinahi biziena etsipen sakonenarekin borrokan dager beti, hil ala bizikoan; jubilatuen bidaiatzeko grina betiko bidaiari sena gauzatzea da, aldi berean bizitzari heltzeko estatxa.

 

 

Ezpalak

 “Eta pentsatu ere, ordena barik pentsatzen zuen, koma askorekin, esaldi etenekin, esaldi laburrenekin edo luzeegiekin”

 

* Bidaiatze eran nabari dira denboraren sailok eta gorakadok, gazteena eta gurea bi bidaia-bide arras ezberdinak baitira.

* Ondo gogoan ditut gazte nintzeneko bidaiak, erritmo ezberdina zuten bidaiek gaztaroan, helduaroak pausajera ezberdina ematen dio bidaiari, baina gaurkoak ez dio damurik gazte zenekoari: biak dira ederrak, bata oroitzapenetan,  egunerokoan biak.

* Bidaiari adinekoaren arazoa ez da memoria zikina, memoria galtzea baizik. Horregatik idazten dut egunkaria, ateratzen argazkiak. Hoiek direlako bere memoriak. Alabastro arrakalatuak eta gainera zikinduak diruditen arren.

* Bidaia eta adin bakoitzak bere erritmoa du; bidaiari zaharrok bidaiakera ezberdina dugu, lasaiagoa, motelagoa, ..., baina iraunkorragoa agian, ez dugu betarik denbora alferrik galtzeko.

* Asko dira adinaren ajeak, baina bidaiatzeko grinak ez du adinik; ibilia ere abiadura motelez eginen du adineko bidaiariak, mantso eta etenekin, baina ordu jakinik ez dugunez denera heltzen gara goizago edo beranduago; hori da dugun bentaja; agian ez gara heldu ere eginen, agian ez dugu asmoan ditugun bidaia guztiak egiteko astirik izango, baina, tira, puntu eta koma guztiekin ere, bagabiltza, azken punturaino.

 

Bidaiez

Jon Etxabe 2017/07/03 17:00
Gomuta zirrikituetan II

GOMUTA ZIRRITUETAN  II

 

Idazkiak

"Lurra dut kontakizun"

 

 

Bidaia da kontakizun

 "Urak bezala esan, / sustraiak bezala  / hitz egin"

 

 

* Bidaiariaren idatziak bizipen mugatuen kateatze desesperatu bat besterik ez dira, egunkari isila, bizitakoaren akta pertsonala; agur bat ordez, gero arte bat, ibiliko sentipenen luzapena.

* Hitzaren morroi aritu baino, ibilia luzatu nahi du ibiltariak, ibiliari jarraipena eman, hitza ibilbideko bizipenen morroi jarriz, hitzaren pausoa ikuskizunen pausora egokituz, ibiliko bizipenak hitzez kontatuz.

* Oharrak hartuz ibili behar duen gizakia da ibiltaria, oroitzapenak denboraren ganduan galdu nahi ez baditu.

* Bizipenak nolabait iraunaraztea besterik ez da bidaiariaren idatzi nahia; bidaiaria gehienetan ez da idazlea, baina idatzi egiten du, sentipenak luzatu beharrak eraginda.

* Herrialdetako mapa marrazten doan heinean idazten du bidaiariak, pausoek ametsak gauzatzen dituzten erritmora, ahaztu errazak diren sentipen eta irudiak hitz idatzietan iraunkor egin ahaleginean, mapa hutsik geratuko zaion beldur.

* Akaso, hitzok dira  bidaiako iraunkor bakarrak disko gogorrean galduta.

* “Eta jaten du harrak, azkenean, hitza”: jaten du, bai, baina halaz ere idatzi egiten du bidaiariak

* Ona ez dela, salgai jarriko ez dela, dakien arren, idatzi egin behar du bidaiariak; asko edo gutxi, baina idatzi; beste inork ez dituelako bere sentipenak idatziko; gustuko duelako idatzi behar du, agian bizi arnasa bilakatu zaiolako, ezinbesteko arnasa.

* Zenbait lo-ordu kentzen dituen bidaian egunero egunkariak; baina ez da beste aukerarik.

* Idazteak argitu eta kokatu egiten ditu irudiak eta iritziak, barne disekzioa egitera ere behartzen du bidaiaria, bidaiako bidegurutze ezberdin bat bilakatzen zaio.

* Inork ez irakurtzeko idazten du gehienetan bidaiariak.

* Bidaiaria ez da idazlea, agian bakardadeko eta bakardaderako berriemailea, norberarentzat kazetaria, dena dela ere, inola ere ez frustratua.

* Badakit nire idatziok hemen disko gogorrean geldituko direla, nire denbora-pasa hutsa besterik ez direla, baina hor darrait egunero: bidaiako osagai gozagarria bihur daitezke irakurtzea eta idaztea.

* Baketsu eta bare bildu ohi gaitu gauak; eguneko kronika idatzi nahiaren urduritasunak egiten dit haginka, nekepean ere egunekoa idazteko erabakiak.

* Irakurlerik gabeko idatziak dira nire egunkariak, nire baitan soilik isilpeko helbidea, nire baitako egonezinak zizelkatuak.

* Zergatik idazten dut gure bidaiez inork irakurriko ez badit?. Idaztea atsegin zaidalako. Ez da arrazoi gutxi!.

* Nahiko laburra da bidaia-idaztien zerrenda literaturaren historian.

* “Bizitzaz gaindi aritzeko joera hori / eternitatearen merkealdia baizik ez da”: idaztea, egunkari hau idaztea ere, hori bera litzake, agian noizbait norbaitek irakurriko ote dituen irrika izpiaz.

* Idazten ez badut, akabo oroitzapenen bristada.

* Badaki bidaiariak aspergarria behintzat ba dela dioen guztia, horridum ere agian, inola ere ez saltzekoa, ez duela munduak zirkinik ere egiteko arriskurik idatzitakoagatik edo idatzitakoa ezabatzeagatik, baina  berea da,  ez inorena, eta idazten jarraitzen du.

* Zahar honi ez zaio inportik leitzeke gelditzen badira lerrook: horregatik idazten du.

* Bidaiari askok ez daki  idatzi gabe bidaiatzen, idazteari heltzen dio bidaia birbiziko badu.

* Inork ez dit irakurtzen bidaia-egunkaria, baina urrea balio dit.

* Irakurri eta idatzi, bi gogoko zeregin bidaietan, biak zailak.

* “Australiako tribu hartan ... gizon bat hartzen dute tribuko kontalaria izateko. Egun argitan ikusi edo pentsatzen duena kontatzen die iluntzean”. Banakoegiak edo bakartiegiak ohi gara taldean bidaiatzean ere; bidaia orok behar du bere kontalaria, bidaia-taldeak, bikote bidaiariak zein bidaiari bakarrak; kontalaritza kolektiboa, bakoitzaren bizipenak sozializatuz oroitzapenak aberasteko,  norbanakoaren memoria memoria kolektiboan txertatuz: gehienetan huts egiten duen praktika; barnean zimeldu ez daitezen, taldeari,  lagunei,  bikoteari edo paper-ordenagailuari, bizipenak jalgi, bidaien osagaietako bat izan behar litzake.

* “...Oztopo aspergarri bat baino ez naizela izanen  liburutegi batetan”. Inongo liburutegian inoren oztopo izango ez naizen konbentzimenduz idazten dut, baina jolasa zaidan bitartean eta garunei eragiten dien bitartean, bidaiatuz eta bidaietaz  idazten jarraituko dut.

 

 

Zergatik edo zertarako

“Akaso / hitzok dira / hilezkor bakarrak / euripean bizi salatari”

 

* Zenbat aldiz “zergatik” galdetzen dion bere buruari bidaiariak, zergatik idazten duen gauero adarka egiten dion egunkaria; galdera, baina, “zertarako” da; oroimena gordetzeko, horregatik, ere, ez du izkiriaturik ordenagailutik ezabatzen.

* “Ez dakite bidaiariak / deskubritu gabeko paisaiak / aurkitzen dituztenak direla. / Horregatik idazten dituzte bidaia liburuak / oroitzapenak gorde nahian”: espero ez dituzun zoko, ikuspegi, bazter, giza zantzu, gizalege, edo ... gidaliburuak aitatzen ez dituen, gehienez susmarazten dituen, zehaztasun edo ezusteekin topo egitean du bizi-mina bidaiak: oroitzapen eta bizipenok gorde nahian idazten du, ez bestelako literatura  edo filosofiakeria asmoz.

* Bidaia-lerrorik goxoenak idatzi nahi lituzke bidaiariak, bidaia-bizipenak itzal ezinezko bihur daitezen, sentipenok betirakoak bilakatzeko ametsez.

* Katedraletako hilobi, harrian tailatutako gizairudi, eta oroitarriak, geroko oroimenean gorde  eta etorkizunarekin bakeak egin beharra besterik ez direla deritzot, iraun nahia, hilezkortasun egarria; idazlanen atzean ere ez ote horrelako zerbait?.

* Berak dirauen arteko betirauna eman nahi dielako bidaiako bizipenei, horregatik idazten du bidaiariak, bidaiako sentipenak ahanzturaren hatzaparretatik askatzeko, oroitzapenetara ate bat irekia uzteko.

* Gogoko du bidaiariak han-hemenka eskaintzen zaion koadernoan beste hainbatenen artean  bere mezua uztea, Euskaraz, inolako irakurlek ulertuko ez badu ere; mezu idatziak, norberarentzako mezuak gehienetan, barrena hustu beharrak eraginda.

* Ez dute sentipenik gehitzen lerrook, baina bai oroitzapena errazten: zertarako ala zergatia da idazteren arrazoia?.

* Eginen du lo herdoilak laster gure oroimenen tolesetan, denbora irredimiblea da bidaiako oroitzapenetan ere; isil itzuliko gara bizi garen Arkadiara  bidaiako Arkadia honetatik, isilik abiatuko gara laster harkadiara ere; ordenagailuko isilean lerrook izanen dira gure isilaren urraketa, gure Arkadiaren testigu isil baina ez mutu, hatsen batek deuseztatuko dituen arte.

* Ohituraz egin duenaz bakarrik gogoratzen da sarri bat, horregatik idazten dut bidaietaz, ikusitakoez eta bizipenez gogora ahal izateko, bidaiatzea ohitura etetzea baita.

* Besteekin konpartitu nahi nituzke ibilbideko bizipenak, horregatik idazten dut. Badakit beste inor gutxiri zaiola laket nik ikusitako ezer entzuterik, bakoitzak berea kontatzea du gogoko, ez besteena entzutea; horregatik nik paperarekin edo ordenagailuarekin konpartitzen dut, irakurlerik izateko esperantzarik gabe, norbaitek noizbait irakurri baledi ere, bidaiako atal bat delako niretzat, horregatik batez ere idazten dut.

 

 

 Ezinak

* "Etorria ez da edozer gauzaz jardute hutsa, ez eta gutxiagorik ere"

 

* Etorria ez da bidaiaz kronika arrunta egitea; ikusitako eta bizitakoari ikuspuntu ezohizko, bakan, erakargarri eta aberasgarria eskaintzea baizik, "distira, ezpala eta  irazkina ateratzea", Bitorianok dion bezala; gutxik duten dohaina.

* Bidaia-sentipenak azaleratzeko ezgaitasuna, ezina, da bidaiariak madarikatzen duen muga, ezin baitu zirriborroetatik harago joan.

* Zer asko ikusten du bidaiariak, bizipen asko barneratzen, baina barne-usta oparoan geratuko zaio kanporatzeko dohainik ez badu; ez da zekenkeria izanen barnean gordetzea, kanporatze-ezina baizik: bidaiako trantze larriak dira horiek.

* Magia apur batez oratu behar ditu bidaiariak ibiliko bizipenak, hitzek botere ezkutua izan dezaten, legamiarik gabeko ogiak antzo gera ez daitezen.

* Bidaiatzeak ez dit idazten irakatsi, izaten eta sentitzen bai.

* “Begiekin pentsatzen dudana / idatzi nahi nuke beti. / ... / Bideak hitz egiten duen hizkuntzan / hitz egin nahiko nuke / hurbil bezain urruti”: ze zaila!!!..

* “Ez dut adierazi gogo dudana esateko gaitasunik ukan, / ... Oso herrendun naiz mintzoz / Hautatu izan ditudan berbek ez dute kreole ilun bat baino erakutsi”: bidaiariaren mugak!.

* “Baso hurbilenari kantari / Barnetik atera ezin dudan aingerua, ...”: nire ahalmen urri eta abilezia eskasa gehitzen zaio nekeari arrats bakoitzean.

* Aileza bidaiariak ere nahi duena edo nahiko lukeena behar bezala adierazteko trebezia, baina bere ezinera mugatu behar du.

* “Hitz baten atzetik / bestea jarri amaiera heldu arte / eta / puntuaren bidez bukatu”: besterik ez balitz!.

* Hitz ahoskatuek eta hitz idatziek, bi hitz motek egiten dute huts sentipen biziak ditugun gehienetan, barrua bor-bor dugunean, ezinezkoa zaio bidaiariari bidaiako sentipen biziok adieraztea; ah, oh, zer da hau, ... eta antzerako hitz totelak, lagunari zuzenduak, edo norberari,  zerbait berezia bizi duela adierazten duten hitz mutuok besterik ez zaizkio ateratzen.

* “A poesia e´o éter em que tudo mergulha e que tudo penetra”: bidaiariaren lehen arazoa bidaia poesia bezala bizitzea da, goitikako maila batetik ingurua begiratzea,  bigarren arazoa da sentipen guzti horiek hizkiz azaltzeko gaitasuna.

* Beti du zertaz idatzi bidaiariak; noiz idatzi da bidaiako arazorik larriena: nekeak jota, eguneroko ibilbidearen osteko etxerakoan, zaila zaio bidaiariari behar haina denbora eta behar adinako patxada hartzea eguneko bizi-kizunak kontatzeko.

* "Burutazio oro dugu / kontrabando lana": kontrabandoan bezala, gauari edo egon lasaiari ostutako lanak dira bidaiako idazte lanak.

* “.../ islatzerik ez dudan ideia / burutik korrika dabilen piztia da / eta ezin dut kaiolaratu paperean / ehiztari desesperatuen gisan / tiroka nabil burmuineko itzalei / ...”. Hala gerta ohi zaio  ibiltariari bere bidaiako bizipen eta irudiei hitzezko hezurdura eman nahi dionean, ezina, trebeziarik eza, nekea, ...

* Bidaiak taxuz azaltzen ez badakigu oroitzapenak ondo finkatu gabeak ditugulako da, ezabatuxeak, eta behar bezala ordenatu gabeak, multzoegian, azalpenaren dotoretasuna, “hitzak labaintzen zaizkigula edo sintaxiaren katarroa”, beste arazo ezberdin bat da.

* Goxo hasi ohi da ibiltaria hitzen bila, hizkietan eguna korapilatzera atxikita amodioak; baina sarriak dira desamodioak ere lo orduak ordenagailuko teklen zurrunbiloan  harrapatzen duenean, orduan hitz egokiak eurak ere laban egiten diote.

* Ez da ezeren damu bidaiaria, ez du ezer isiltzen; ez du besterik esateko, gaitasun arazoa da berea, inguruaz jabetzeko eta jabetuaz mintzatzeko ezina, baina ez da idatzitako lerroez damu.

* Ez da erraza bidaietan idaztea, nekeari nekea ezarriz eta ordu laburrei tarteak kenduz, basarte, harkadia eta estrata malkorra bilakatzen da erraza bideetan ibilitakoak kontatzea.

* Nahiko hilda jaiotzen dira bidaiariaren berbak ordenagailuan sortzen dituenean, une akigarri eta etsigarria da askotan sentitzen eta bizi duena ezin gauzatuaren zurrunbiloa bidaiako.

* Beti du esatekorik bidaiariak; argi, zehatz, arin eta labur esatea, hor dago koska, batez ere, eguneko hondarrean, nekatutxe,  egunkarian bizipenak marrazterakoan.

* Sarri sentitu ohi ditu bidaiariak bertsoak eztitzen dituen barneko korda isilak, sarri ditu sentitzen hunkitu duen edo miretsi duen hori letraz biltzeko ametsa eta ezinaren ezina.

 

 Nolakoak

* Nork bere leloari itzuli inguruka hitz egin ohi dugu bakoitzak, besteena aintzat askorik hartu gabe, norberarena azpimarratzeko denean interesatzen zaigu besteena, bakoitza da bere erdigune, bidaiei buruzko kontakizunetan ere, norberarentzat zintzo idaztea behar du izan lehen komunikazioa.

* Zertarako, zergatik, ... bidaiari bakoitzak ditu bere bizipen propioak, iritzi bere-bereak, besteena ez den ikusmoldea, gidaliburuek, turismo bulegoko paperek, idazle ospetsuek, ez dute dena esan bidaiei buruz, edo herriei buruz; bidaiari bakoitzak du berea kontatzeko, bere zertarako eta zergatiak.

* Maite du hitza bidaiariak, landu nahi lituzke hitzak eta hitzen joskera, kontaketa dotoretu, bizikizunak erakargarri eta gozagarri bihurtu, baina hitzaren erritmoa laguntzaile eta lumaje dotoregarri bezala soilik, berea ez baita ariketa literarioa, bidaiako bizipenak nahi ditu bidaiako ardatz, agintari  eta agindu.

* “Zertaz idatz zezakeen?. ... Mezua, idazteko arrazoi bitala. ... Zer zen beretzat idaztea?”: handiustea deritzot mezu idazteko arrazoi bitala izatea; apalagoak behar du izan bidaiariak; mezulari eta dogmatiko larregi izan da bidaiarien artean, juzkuak edo alderaketak egitean; bidaiariaren idaztea oroimena gordetzea behar du izan,  oroimenari laguntzea, bizipenak errotzea, zerbait edo norbait  norbere bizipenen partaide egitea, norbere baitarekin topo egitea; besterik ez, baina hori dena.

* Metaliteratura edo horrelako handikeria iritzirik gabe idatzi behar da, idazleak berak ere xumea, umila, izan behar du, metajakinduriarik gabe, handiustekeriarik gabe.

* Orekaz, faltsukeriarik gabe, dotore, errealitatea aldatu gabe fikzioa asmatzea, … hori da bidaiaz idatzi nahi duenaren erronka.

* Ikusitakoak bere buruan ordenatu, sailkatu, finkatu eta argitu nahian idazten ditu bidaiako sentipenak bidaiariak, baina, “Isiltasunak zoriontsuago egingo ez ote gaituen / ikararekin”.

* Sentitzen dituenak, sentitzen duen bezala, xume-xume, aztertzea, azaleratzea, behar du izan bidaiariaz idatzi nahi duen bidaiaren ahalegina; idazkera handiki eta ahots eternalak alboratuz, inork argitaratuko ez diola badaki ere.

* Idatzi, bere hizkuntza jatorrean idazten du bidaiariak, baina gai arrotzez eta iturri arrotzetatik edanez

* Edozer esakizun, zerbait adierazteko premiaz idatzitako edozer, ez da literatura; gramatikazko oinarri gutxieneko bat behar du literaturak; nik ez dut uste nire bidaia kontakizunok literatura direnik, zerbait adierazi nahiz idazten dudan arren, oinharri gramatikala ahula du, eta kontakera hankamotza eta jozkera molde handirik gabekoa. Literaturak zerbait oinarrizkoagoa eskatzen du, baina bidaiari xume bati ezin zaio hitzekin jolasteko abileziarik eskatu.

 

 

Egunkaria

“Zenbat balio du hitz batek?

 

 Zer den

“Hitzik gabe idatzi nahi nuke”

 

* Liburuak bezala, egunkaria ere  ez da ez itsu ez mutu, ikusitakoak ez ezik mila sentipen eta hausnarketa jasotzen eta helarazten baititu; bidaiariaren begiak da egunkaria, eta ahotsa, ikusitakoa adierazten baitu.

* Munduari ate zabala da atlasa, arruta-kaier kilikilaria gidaliburua,  amets txinparta bidaia-liburua, oroitzapenari leiho irekia egunkaria, leiho ireki bat etxeko portuan.

* Bidaia eguneko arratsetan lasaitzeko baliabide eragilea ere bada egunkaria idaztea

* Bidaia osoa balio dute bidaiariaren egunkariko hitzek.

* Ez da ideologikoki bustita ez den bidaiaririk, horregatik ez da egia osoa duen bidaia-egunkaririk ere.

 * "Poema pictura loquens, / pictura poema silens": pintura esanguratsu eta poema isila, biak nahi luke izan bidaiariaren egunkariak, baina ateratzen dena ateratzen da: ezer gutxi esaten duen luzea, eta xarmarik gabeko arrunta, gehienetan.

* Bentaja handia du bidaiako egunkariak: ez duzula inorentzat idazten, ez dela literatur ariketa ere.

* Beti du esatekorik bidaiariak; argi, zehatz, arin eta labur esan, hor dago koska, batez ere, eguneko hondarrean, nekatuxe, bizipenak hizkiz marrazterakoan.

* “ ... / irakurtzeko, laburra, / dut gogoko: idazteko, / berriz, labur-laburra”: bidaiako egunkaria luze badoa, gaueko amorrazioa; labur balioa, arratseko arnasa.

* Hainbat asperdura, ikusgai eder eta giza zirrikituk ez dute islarik nire koadernoan, nekadurak eta ahalmen ezak ezinezko bihurtzen dutelako hizki eta idatz moldean gauzatzea begiek ikusi, barnean sentitu eta garunek prozesatua

* Nekaduraz ahitua, hitzak gatibu arren, baina hitzen gatibu,  ez diot huts egiten hitzokin dudan gaueroko hitzorduari.

* Bizipen kilikagarrien kutxa betetzen joan ohi zaio bidaiariari; bizipenon aparkaleku bilakatzen zaio egunkaria.

* Eguneko zenbait une bete eta leuntzen laguntzen dio  bidaiariari egunkariak, oroimenaren flakezia ordezkatuz bidenabar; balizko oinordeko edo irakurleren bat izanen ote, ezin uka badela horrelako  miztoaren ziztada.

*  Egun luzeetako orri beteak dira bidaiariaren oroitzapenak, barnea kilikatu zion erbestea du gogarazten diote.

* Bidaiako egunkaria luze badoa, gaueko amorrazioa; laburra badoa, arratseko arnasa.

* “Eguna gogoratuz nabil / ilunabarrero egiten dudan legez / hondartza ezkutuan / irudiak bilatuz nabil “. Hala ibili ohi da bidaiaria ilunabarrero bareguneko behatoki ezkututik, eguneko oroitzapen eta irudiak hizki bilakatu nahiz, oroitzapenari oinarriak jarri asmoz iraganean lausotzen hasten direnerako.

 

 

Zertarako edo zergatik

“Nork du hitzek baino / soldata urriagorik”

 

* Kentzen dizkion orduengatik iruditzen zaio bidaiariari hitz gehiegi biltzen dituela egunkariak; zailtasunak erakusten dio ere zenbat balio duen hitz bakoitzak; poemak  idazteko tentazioa datorkio, hitz gutxiago eskatzen baitu, baina agian zorroztasun handiagoa ere, gaitasun berezi bat batez ere; beraz egunkaria edo isildu, ez zaio beste aukerarik gelditzen.

* Bidaiaren hondarrean, ametsa iruditzen zaio bidaiariari marra gorriz mapan marraztutako ibilitakoaren bide-sarea, baina oroimenak damaio baieztapena eta egunkariak ziurtagiria.

* Idazle izateko ausardiarik gabe, bidaiako edozein  zirtzileria idaztea denbora-pasa egin dugunok ere herren-ajeak jotzen gaitu, baina idazten jarraitzen dugu, bidaiari haragoko zerbait itsatsi asmoz.

* Laburra ohi da bidaiariaren egunkaria, baina horrek ez du, ez, handitasunaren indarrik bermatzen; burmuina eragin, ikusitakoa irudimenean berrikusi, oroimena indartu, ... hori da egunkaria idaztea, ezin zaio  beste handitasunik eskatu ere.

 * "Gogoramena eta ahazmena gauza bera dira": filosofiak filosofia, bi ahalmenok elkartzen dira bidaiako egunkarian, ahazmenari bidea oztopatuz gogoramenaren lagungarri izatea baita bere helburua.

* Egunkari batek bizitza luzatzen dio bidaiari.

* Ahaztu nahi ezak, agian ezin ahaztuak,  bultzatzen du bidaia-egunkaria idaztera bidaiaria, nolanahi bizipen zirraragarriak eternoak bilakatu nahiak.

* Besterik ezin dudanean bidaia-oroitzapenoi itxura txukuna emanez azken egunak emanen ditudalakoan idazten ditut eguneroko ibilion zertzeladak, altzeimerrari hesi bat jartzen, jarriko diodala itxaropenean.

* Bidaien irudiak gordetzea da egunkariaren xede apal bakarra, garagardo batzuk edanez, ordenagailuaren aurrean, inolako errebindikaziorik gabe, oroitzapenen  presentziaz asez.

* “-Non dago Lucas, Maria?. -Idazten. –Zertarako?. –Burua ez galtzeko”. Burua ez galtzeko ez ezik, buruan galdutakoak berreskuratu ahal izateko idazten dut, bidaiako oroipenak ez ezik, bizipenak ere indarberritzeko.

 

 

Euskarriak

“Itsu gara eta hitza besterik ez dugu / non gauden jakiteko”

 

* Aldi luzeak oroimenean egiten dituen zuloak nolabait bete ahaleginean aritzen da bidaiaria, argazkiei, mapei edo bidaiako zirriborroei begira.

* Bidaiariak iparrorratza, eta mapa, eta planoak, eta udaltzainak, eta turismo-bulegoak eta GPSa ditu non dagoen jakiteko. Bidaiariaren bidaiako amorante bilduma ohi dira baliabideok.

* "Asmakizun bilaua / kamara bera baino biziotsuagoa, kriminalagoa / izugarrikeria metalikoa": hori dena eta antzerako gehiago deitzen dio Audenek autoari, egia dio, baina autoari esker gaude Holanda ezagutzen.

* Paperean apunteak ordez, grabagailuan jasotzen ditu bidaiariak gaur egun uneko bizipenen oharrak.

* Oroimenak bezalaxe, argazkiak, idazkiak, ordenagailua, grabagailua,… dira bidaiako bizipenen kaia.

* Bidea egin ahal izatea soilik eskatzen du bidaiariak,  bolbora umelak edo lehorrak bidaia-aldagaien arloan sartzen dira.

* Argazkiak eta egunkaria dira bidaiariaren draga zaharra, unatzen doazen oroitzapen harrotuak.

* Argazki batean gorde nahi du minutu hura bidaiariak, lagunekin kalakaldietan eskaintzeko, lanbroa bezain hezea nahi luke gorde oroitzapena, neguko eguzkiak berdetu eta loratu ditzan negutar nostalgian.

* Gordeak izan ohi ditu bidaiariak bidaiaz apunteak eta argazkiak ordenagailuaren barne misteriotsuetan, oroitzapenak ezabatzen doazenerako oroimenaren kiribiletan.

* Akaso, hitzok dira  bidaiako iraunkor bakarrak disko gogorrean galduta.

* Zaila zaio bidaiariari izen ezezagun eta korapilatsuko hariez lotutako oroitzapenei oroimenean eustea, izenok ez baitira oroitzapenon euskarri, ezeri atxiki ezineko oroitzapenak baitira, oroimen biluziari lotuak ia, galerrazak beraz, airean dabilen tximeleta bailira inguru-miruka dabilzkio eta badoaz; hizki idatziz edo argazkiz lotuak nahi ditu, horregatik, oroitzapenok, kometak bezala, errazago erakar ahal izateko.

* Bidaiariaren oroimenak makuluak behar ditu; hortik datorkio irabazia argazki-dendari.

* Lausotzen joaten dira bidaiako oroitzapenak, argazkien makulua jarrita ere oroimenari.

Bidaiez

Jon Etxabe 2017/06/30 08:55
Gomuta zirrikituetan I

GOMUTA ZIRRITUETAN

 

 

"Erdiminez nahi nuke iratzarri / bi aldiz bi / bizirik egiteko"

 

 

I

 

Oroitzapenak

“Oroimena da izan zenaren eta ez denaren lekuko”

 

Zer diren

* "Isilik azaloreak bezala"

 

* Bidaiako bizipozak berpizteko ahalmena da oroimena.

* “Oroimena da izan zenaren eta ez denaren lekuko”: bidaiako bizipozak berpizteko ahalmena da oroimena.

* Isil baina luze eta tinko irauten dute azaloreak, negu gorrian ere, elkarri konpainia egiten; utziz gero, lora ere botatzen dute; isilak baina gogorrak dira azaloreak; lagungarriak gainera sukaldaritzarako, jangaien konpainiarako lagun bikainak; azalore isilak dira barnean irauten duten bidaietako oroitzapenak

* “Egunen zakarrontzira abiatzen dira / gure egunak / ez itzultzeko”: errealitatera  itzularazi ahal ditugu nolabait oroitzapenetan bidaia egunak.

* Bidaiaria da batez ere bidaiaria, bidaiaz idaztea gogoko badu ere, bihotzean goxoki umatu zaiona izanen da arrasto  iraunkorra, izkiriatuaz harago. 

* Badira bidaietako  zenbait leku eta gertakizun, bizipenak ere, oroimenean ez ezik bihotzean biziki ia betirako iltzatuak geratzen direnak; ez dira beti une gozoenak, latzak eta gordinak ere bai noizbehinka, denborak eramaten ez dituen oroimenak.

* Herrien historia, harri edertuen irudiak, eta gizartearen eguneroko zenbait taupada, horiek dira bidaiariak gordeta daramatzan altxorrak.

* Bengala gorria dakar piztuta  bidaiariak bidaia bakoitzetik,  egunerokoaren lanbroan herrien ederra kantu bideragarri  dakion.

* Bidaietan ondutako  bizipenak ohi dira oroitzapen minenak.

* “ Atzo izanen da bihar izan dena. Gure gaurko istorioek ez dute zertan orain gertatu beharrik”: sarri nahasten zaizkio bidaiariari atzoa eta gaurra, nahaspilatzen zaizkio herriak, hiriak, herrialdeak, artelanak, non zer ikusitakoa, non norekin egon zenekoa, ...;  bidaia bakoitza istorio bat da, beste istorioekin gurutzatzen dena, berdin da atzo edo aspaldi gauzatu zen, edo bihar gertatuko dela espero duzun.

* Aitzin eguneko oroitzapenak, uneko bizipenak eta hurrengo egunerako ametsak nahasian eta zurrunbiloan ibili ohi ditu bidaiariak, mapa eskuan, edo ibilbidea irudimenean.

* Oroi-mina eta nostalgia, bidaia ororen arrastoa, zer litzake bidaia bat bi osagai horiek gabe?.

* Bidaiatzeak gorputz ematen die tabuak ziruditen ametsei, eta bidaiariak burmuinetan gordetzen ditu, oroimenetik berriro askatzean bizipoza birsortu dezaten.

* Zertarako, zergatik,  galdera  ...;  bidaiari bakoitzak ditu bere bizipen propioak, iritzi bere-bereak, besteena ez den ikusmoldea; gidaliburuek, turismo bulegoko paperek, idazle ospetsuek, ez dute dena esan bidaiei buruz, edo herriei buruz, bidaiari bakoitzak du berea kontatzeko.

* Bidaietako oroitzapenek, iraganekoek hareago,  geruza argitsu leun bare baten gisan biltzen dute bidaiaria, kulunkatuz nabigatzen ari den txaluparen antzo.

* Bidaia,  urte osorako oroitzapen eztien uzta.

* Gustukoa du iragana oroitzea bidaiariak; bidaiaren zati dira bidaia ondoko egunak ere; besteak nolabait bidaiaren partaide egitea, hori ere bidaiaren zatia da.

* Oroimena litzake inoiz gutxitan garbira pasa ohi dugun borradore ximurra, idazkiak eta argazkiak garbira pasatako oroitzapenak.

 

Sentipen ainguratuak

* “Ezabatzen doa / Gorderik nuen lurraren / Perfil zorrotza, / ... Urrunak, / Ilunak, / Lizunak, / Gure bideko hautsak / hatsak astinduak, / Hatsak zutituak, / Hatsak suntsituak”

 

* Sentipen gozoa damaiote bidaia-oroitzapenek, kilika eztia bilakatzen diren oroitzapenak dira.

* Rhin, Donau, Moskova, ... hainbat ibaiekin maitemindu izan da bidaiaria; jadanik herriko uhartean, biziki gogoratzen ditu etxeko xalotasunetik.

* Gordeta ditu beti bidaiariak azken bidaietako irudi, bizipen, oroitzapenak, toles-gune bilduenean, ibili den lurraldea gogoratzeko.

* Bideoa, argazkiak, idaztea, liburuak, egunkaria, ... horiek dira bidaiariaren ahanzmenaren aurkako baliabideak ahanzturaren aurkako borrokan, sarri ezgai bilakatzen diren arren.

* Bidaietan ondutako bizipenak ohi dira oroitzapen minenak.

* Alpeetan elurrak urtzen heinean, metatzen doaz ibiliko bizipenak, arribada ostean gailen daitezen bidaiaren oroitzapenak.

* Herrien historia, harri edertuen irudiak, eta gizartearen eguneroko zenbait taupada dira bidaiariak gordeta daramatzan altxorrak.

* Oroitzapen kilikagarri  eta bizipen eztien gordeleku, beti du hirugarren toles bat bihotzean bidaiariak.

* Esperientziaren zuhaitzetik jan duelako eta eskarmentuaren iturritik edan,  bereizten du bidaiariak atzokoa memorian,  gaurkoa bizipenean, eta biharkoa itxaropenean.

* Mugen gaindi doaz bidaiariaren urratsak, ametsak egi bihurtuz, oroitzapen izanen direneino.

* Laburbiltze lanetan, bizitakoak nolabait barnean ainguratu nahian atzera begiratzen hastean, bizipenen gaindi herrira so, branka porturantz jarria du bidaiariak ontzia.

* Memoria zor diet bidaiei, edozein koloretako memoria, horregatik botatzen dut aingura oroitzapenen itsasoan.

 

 

Sentipen galkorrak

 

“Geroak izanari hartuko dio gain / Elurrak biltzen dira maitasunaren zain”

 

* “...bistan da gero eta hondar gehiago uzten duela pasatzen galbaheak, gero eta urriago dela atxikitzen duen legarra, handitu egiten dituela denborak bahearen zuloak”: oroitzapenen limurtasuna!,  nahiz makuluak jarri oroimenari.

* Plegu pizgarri batean gorde nahi du minutu hura bidaiariak, lagunekin kalaketan eskaintzeko; lanbroa bezain hezea nahi luke gorde oroitzapen hura, eguzkiak berdetu eta loratu dezan negutar nostalgian.

* Bidaiariarentzat, zorionez, borobila da mapamundia, eta ez du toperik edozein norabidera abiatzen dela ere, beti itzuliko da; oroimenak gozamena bikoiztuko dio abiapuntura itzultzean.

* Gorputz ematen die bidaiatzeak tabuak ziruditen ametsei, eta bidaiariak burmuinetan gordetzen ditu oroimenetik berriro askatzean bizipoza birsortu dezaten.

* Iraganean bizirik geratzen zaizkit bidaiok, ez dira hausterre.

* Bidaiariaren atxikimendu asko desegin ohi du denboraren errotarriak, argazki, idazkiz eta bideoz oratzen baditu ere atxikimenduok, batez ere sentipenak dira kamusten dituena joanaren gurpilak.

* “No quiere olvidar lo que ha visto, ... pero sabe que irremediablemente apagarán estas, las confundirán, es el triste signo del que viaja”: ibiltariaren patua

 

 

Sentipen iraunkorrak

“Zerupe honetan hazten den oro / ez da betean lipar batez baizik”

 

* Errealitate bihurtutako ametsak bailira datoz bidaiok, eta ahanztura gozo bihurtuta doaz.

* "eta zu album bihurtzen zara / edo erretratuen artxibo": herrien album eta artxibo bihurtuz doa bidaiaria, ibiliz doan heinean.

* “Egunaren zakua / mukuru bete arte”: hala doa eguneko ibilaldi bakoitza.

* Mila pasadizo eta istorio harrigarri bidaietako mugetan; era guztietako mugetan; errealak batzuk, irudimenak eta urduritasunak eraldatuak besteak; kontatzekoak denak, gustukoa baitu bidaiariak bereak kontatzea.

* Nola liteke bidaiako oroitzapenak ezabatuz joatea baina sentipenek hor barnean irautea?.

* Gertatzen zaio bidaiariari halako zerbait: kate hautsiezin  batez lotuta bezala sentitzen da halako herri edo gertakizunari, baina sentipen horren mataza harildu ahaleginean  ezin du hari-muturrik aurkitu.

* Bidaia oro da osotasunean ederra, baina bidaia orok ditu ere bere une distiratsuenak, bidaiako egun bakoitzak du bere une gogoangarriena eta istant bizipozena; bidaia, bidaiako egun bakoitza, ihartuz, kolorgetuz doa bizitzako koadro osoan, baina une bereziok beti dute bere lekutxo xumea; denborak dena errenditzen du bere egiazko mailara.

* Ia inork ez du bidaiaria gogoratzen, bidaiaria da lurraldeak eta herriak gogoratzen dituena.

* Bidaiaria ez dago sekula egoera berdinean, beti baitu oroitzapenen motxila beteago.

* Lotura asko geratzen zaio bidaiariari egon herri eta herritarrekin: harreman jatorrak, ordu gozo asko, aurkitutako hainbat altxor, paisaia, artea, kale giroa, lasaitasuna, ... Laxatzen joaten dira korapilo estuenak ere, mehetzen soka gotorrenak ere, ahultzen oroitzapenak, indargetzen sentipenak, baina beti gelditzen da betirako iraungo duen hari mehea, zeta bezain fina, baina altzairua bezain etengaitza.

* Herri zein toki izen bakoitzaren ostean oroitzapen bat du gordea bidaiariak, pertsona, paisaia, gertakizun, bizipen, ... oroitzapenak, irudiak ezabatuz badoaz ere.

 hori ere urratzen zaio bidaiariari, horregatik idazten du, horregatik argazkiak ateratzen, ... istant horiek nolabait betirako oroitzapenerako zizelatu nahian.

* Bengala gorri bat dakar piztuta  bidaiariak bidaia bakoitzetik,  egunerokoaren lanbroan herrien ederra kantu bideragarri  dakion.

* Bidaia orok hor dirau beti, toles-gune batetan gordeta, behe-lainoak lausotzen badu ere.

* Une hunkigarri ugari eskaintzen ditu bidaiak, luzaroan irauten duten oroipen eta sentipenak uzten dituzten une zoragarriak, edo larriak; tokia eta eguna galduko dira garunetako zokoetan, sentipenak luzaroen iraunen dute.

* Idealizatu egiten ditugu gerora bidaiak, zorion zati bat izaten diraute, baita arruntak eta errepikagarriak edo antzerakoak ziren hiri eta artelanak ere.

 

 

Oroigarriak

“lurra airea baino azkarrago iluntzen baita”

“Hemen orain draga zaharra lotua dago / Oroitzapenetan harrotzen unatua”

 

* Gaitasunik ezak hitzez kontatzea zailtzen dizkion zenbat harreman estu, une bitxi, bizipen liluragarri, ... eho izan ditu bidaiariak oroigarrietan!.

* "Oroitzapena bera da garaipena", Oroitzapenak dirauen bitartean bidaiak dirau, egunkariak dirauen bitartean bidaiak dirau, ...; merezi du oroitzapenak luzarazteko ahaleginak.

* Tximista baten abiadaz joan ohi dira bidaiako egunak: horregatik behar ditu sustapenak oroitzapenak.

* Gaur egun hitzak baino gehiago darabiltza irudiak bidaiariak bidaia-egunak kontatzeko.

* Egon den lekuetan egon dela froga utzi nahi izaten du bidaiariak, bere buruarentzako oroigarri bezala batez ere, horregatik argazkiak, horregatik beretzako oroigarriak, horregatik lagunentzako opariak.

* Gordeak izan ohi ditu bidaiariak apunteak eta argazkiak ordenagailuaren barne misteriotsuetan, garunetako kiribiletan oroitzapenak ezabatzen doazenerako, argazkiak eta sentipen izkiriatuak baino lehenago lausotzen baitira oroitzapenak.

* Torloju handi bat jaso dut aurten Banff herritxoko portuan; oroitzapenen sustapen izaten dakite sarri harriek burdinek eta antzerakoek.

* Ohi du bidaiariak harriren bat etxera eramatea, non jaso zuen ahaztuko zaiola dakien arren; beti da harriren bat bidaiariaren etxeko apaletan, non jaso zuen ahaztu zaion, gogoan ez badu ere.

* “Argazkiak badira arima zati kaiolatu bat, hein batean”: bidaiako bizipen kaiolatuak dira argazkiak.

* Opariak, bidaiari eta bidaiariari ezinbestean lotutako ohitura gozoa, bihotz zartatuen porturatzearen lekuko.

* ”Itsasbehera bakoitzak oroitzapen biluzi bat lagatzen du / memoriaren hareatzan”:   bidaia bakoitzak, horregatik jasotzen ditu bidaiariak oroigarriak.

* Bidaiariaren oroitzapenetan  tokiak eta gauzak daude pertsonak baino gehiago.

* Opariak erostea bidaiako zeregina, gozamena aldiz, ardura gauzazaila bestetan.

* Opariak, bidaiari eta bidaiariari ezinbestean lotutako ohitura gozoa, bihotz zartatuen porturatzearen lekuko.

* Egon den lekuetan egon dela froga utzi nahi izaten du bidaiariak, bere buruarentzako oroigarri bezala batez ere, edo lagunei erakusteko; horregatik argazkiak, horregatik beretzako oroigarriak edo lagunentzako opariak erostea.

Aurkezpena

Jon Etxabe naiz. 1933an jaioa. Jubilatu nintzanean irakurtzea eta idaztea izan zen aukeratu nuen denbora-pasa nagusia. Mota ezberdineko hainbat material pilatu zait ordenagailuan. Haize bolada batek eramango nauen orri bat naizenez, material hori sarean jartzea pentsatu dut. Zatika eta sailka ateratzen joango naiz. Bideak erakutsiko dit zer eta erritmoa. Lotsa eta ridikulu sentipena sortarazten dit. Baina nahikoa zait bakar bati lan hau baliagarri bazaio.