Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Mispillibar

Ekimen ibiltaria

Jon Etxabe 2017/09/04 08:54
16. eguna: Abenduaren 15a. Astelehena: Gernika, Bermeo, Lekeitio, Ondarroa.

Herrikon egin dugu bilera gosari ostean: Manifak nola egin argitu dugu berriro ere, batez ere berriek jakin dezaten lehen hamar egunetan erabakitakoa; beste hainbat  jokabide ere komentatu ditugu. Santurtziko neska batek azaldu digu nola lan egin duten  ekintza gertatzen: saiatu egin behar da, denboraz eta aurrez hasi, jarraitu, ekin eta ekin, lehenengo porrotean inor ez galdutzat eman.

Martin-Justo, Dodaka-Balentin izanen dira gaur elkarrizketarakoak.

 

Ramon Labaien, PNVkoa,  izan genuen  publikoki Senideak-en alde  Donostian, Andolin Eguzkiza EAkoa, Santurtzin. Baina bi alderdiek ez dute busti nahi: ez ote Martxarekiko alderdion betiko joko anbiguo, ahobikoa, maltzurki lausoa?.

 

Sei bat dira taldeko puru erretzaileak, baina Elias da kastadun erretzaile bakarra,  purua berezkoa duena: eskaintzen ez badiote ere bazkal orduan beti darama bat patrikan; besteek ostera, dagoenean bon-bon. Bazkalondoko presakako batetan seiak sartu ziren autobusean puruari tira eta putz, dena ketu zuten arte. Gehiegi barkatu genien, “hurrengoan horrelakorik ez” aholkuan geratu zen protesta.

         

GERNIKA. Foruen Plazan izan da ekimena. Gazte pila. Enbeita bertsolaria ere jendartean dago. Alberto eta Begoña, lagun minak, ere bai. Goiz hotzean lurrun bihurtzen zaigu  arnasa denoi, 12 graduek gutxiago dirudite hozkirri dardaratian. Errepidean bertan denez, zarata handiegia da ekimeneko jarduna garbi entzuteko; anbulantzia bat ere pasa zaigu sirena joz. Kaleko jantzitako 2 neska-mutilek egin dute ongietorriko aurreskua. Bi neska bertsolari.  Atxikimenduak ez dira asko izan. Gazte artean beti bitsetan dagoen Justori gaur  ez zaio ondo entzun bere arenga. Manifa: lortu dugu atzetik ere megafonia izatea, horrela denek dute musika, eta errazago lortzen da isiltasuna. Eskolaurreko neskakoskorrek jarri dute ukitu alaia eta goxoa eskutxoez agur eginaz. Ortuariz eta jendez gainezka eta pil-pilean dagoen Azoka alboan eman diogu bukaera, Ibonek bertara garraiatuta zituen panelen aurrean. 

 

Gora gu ta gutarrak!!!.

 

Arazo handiak daude herri handietan herritarrei mezua eta kontsignak helarazteko, herri txikietan baino handiagoak, hedabiderik ez baitugu, telebistak eta egunkariek baztertu egiten baikaituzte. Bide berriak asmatu beharrean gaude.

 

Justok beti du erantzun  argi bizigarria edo tamainakoa esaten zaion esaldi bakoitzari; bertsolari sena du, gustatu ere gustatzen zaizkio bertsolariak.

 

Herrikon hartu dugu kafe bana. Luze doa denbora eta zereginik gabeko orduak aspergarriak ez ezik denbora galdua ere iruditzen zaizkigu. Bada gaur muturra okertzen duenik gure artean ezerez honetan.

 

Enkartelada. Ikasleek bi orduko paroa dute gaur HBko Mahaikideen atxiloketa dela arrazoi. Enkartelatuta daude eta beraiekin jarri gara ordu erdiz gure pankarta zabalduta. Eguerdi eguzkitsua da, ez, baina, epela.

 

Ereñozar, aspaldiko laguna, gain zorrotz  eta artez berde, ermita du txapel, malda barreneko erraietan Santi Mamineko koba gordetzen duelarik.

Gernikako moteltasunak jo egin gaitu geu ere, motel, isil, ia lo goaz autobusean.

 

Iñaki isila baina lagun ona eta atseginkorra.

 

BERMEO. Jende mordoxka dago zain portu alboan kaminertzean. Emakume nagusiak dira gehienak, batzuk negarrez, baina denak oihuka eta kementsu. Txapliguak ere bonbak ziren hemen. Lora eskaintza: "gizontxue" hunkitua esan dik krabelina eman didanak.

Manifari ekin diogu herri barrurantz. Gazte talde bat dugu zain bere pankartarekin, manifan elkartzen gara beraiekin. Kale zaharretan goaz ozen, andreak zirela batez ere eztarriak urratu arteko zaratatsuenak. "Ala gixonok, gogor hil arte!" entzun diot espaloiko emakume bati. Eliza eta Udaletxearen tartean dagoen plazan bukatu dugu.

Udaletxean. Udaletxera igo dugu ibiltari eta herritar gehienak,  pankartak herriko zenbaiten eskuetan utzita.  "Hator hator" kantatuz egon gatzaie zain alkate zinegotziei. Eskatzen dugunarekin bat egiteaz gain koadro batetan sartu du Udalbatzak bere erabakiaren agiria, agerikoa izan dadin. Alkatesaren hitzak. Blankak erantzun dio. Justo, motz eta egoki. Plataforma ireki eta zabala osatu dute, partidu orok firmatuta.  

Alamedan bukatu du manifaren jarraipenak bazkaltzera goazen elkartearen aurrean.

 

Alkatesak: Une aproposa da abertzaleok elkartzeko, une gogorra da, orain da momentua zerbait egiteko.

 

Engranaje biribila osatu dugu: hutsarteak ere oihuekin betetzen ikasi dugu.

"Lanera etorri gara" entzun diot taldera bildu den berri bati. Denak datoz kementsu, erabakigarriak dira, zarta heltzen diote edozeri. Santik pankarta txikiari heldu zion lehen agerraldian. Pankarta txikia da aukeratuena.

 

Bazkaria. Horma artean maila askoko eskailera estuak garamatza gora. Txerriki egosiak, porru-patatak, legatza, poteko melokotoia karamelu bereziarekin.

 

Gurekin izan dugu Bermeoko talde ausart aparta Bermeotik abiatzerakoan ere, azken suziria izugarrizko danbarrada izan da.

 

Blankak kotxea du; hain txikia bera, bitxia izanen da bolante ostean ia ikusi ere egiten ez dela buru zuria. Berritu berria du gidabaimena; 2 urtetaraino luzatu diote oraingoan!. Orduko 140 ere ibili ohi da. Erosketak egiteko edo baratzera joateko erabiltzen du, troketan zehar.

Ze ezberdin ikusten diren gertaerak egunkarian irakurrita edo protagonistek beraiek kontatuta, batez ere protagonistok kide eta lagun-lagun egin zaizkizunean, martxako ahalegin berdinean.

Balentinek ez du uzten pankarta.

 

Bizkaiko kosta zoragarria, mila biratan bihurritu eta kiribildua.

 

LEKEITIO. Txapligu hotsak genituen ongietorriaren aitzindari. Ondoren txalaparta. Jende pila, gazteak nagusi. Manifa udaletxera arte, bertako harmailadi zabal luzean arraunlariek egin digute arkua arraun luzeekin. Ohizko panel eta pankartez gain herriko hiru presoen argazki handiak daude jarrita bakoitzaren historiarekin. Atxikimenduak jasotzeko mahaia. Luzeak baina egokiak eta biziak izan dira harrera hitzak. Asko dira atxikimenduak. Plataforma eratua da hemen ere.

 

Udaletxean. Udaletxera sartu gara pankarta eta guzti, lepo gelditu da Pleno Aretoa, txakur beltz handi batek ere partaide nahi izan du erdiko garbigunean paseatuz. Giro paregabea, areto ikusgarrian: aulkia bera da taila aparta, sabaia barroko dotorea estuko eta pinturaz edertua, 1588ko estandarte bordatua, koadroak, itsas motiboak, bertatik itsasora ikuspegi liluragarria, .... "terra marique potens Lequitio". Alkatearen aulkia eskaini digute: Blanka eseri da erdian, Dodaka eta Balentin jarri zaizkio alboetan, besteok zinegotzien aulkietan. Txalo zaparrada luze eta trinkoa, giroa areagotzeko. Atxikimenduak: Udaletxeko batzordea etorri da atxikimendua eskaintzera, alkatea buru, PNVkoa bera: "aulkia kendu dizut", "gusturago nago hemen hor eserita baino". Giroa berotuz doa, txalo zartak trinkoagoak; atxikimendu ezberdinak, ugariak. Ekitaldi polita eta zirraragarria izan da. Lekeitixo Lekeitxo da.

Blanka eta, nola ez arrantzale herrian, Justo hizlari.

 

Hildakoen memoriagatik bizirik eta osasuntsu nahi ditugu presoak.

 

Asanbladan erabaki da nondik egin manifa Josu megafoniako kamioirekin pasa ahal dadin. Kale arteko ibilian ilundu zaigu arratsa, portuan zehar.  Gabon Zuhaitza ere piztuta dago. Udaletxe aurrean bukatu dugu: bi neska txalapartari, herritar eta ibiltarion argazkia harmailetan, non denok gaudenez txakurrak ere eskubidea zuen.

 

Aretokoaz gain, beste txakur bat pasa zaigu kaleetan pankarta azpitik. Sarriak ditugu txakurrak ibilaldi osoan.

 

Motel xamarrak argitzen garen egunetan haserretu egiten da Klari, ezer guti egiten dugula eta; ez ditu gustuko lora opariak, garestiak dira eta alferrik galtzen omen zaizkigu, gu hala gerta ez dadin ahalegintzen bagara ere. Dinamikoa eta austeroa dugu neska.

         

ONDARROA. Erruz bildu da jendea sarreran bertan. Suziriak, berbotsa, saltsa, giro bizia. 600 argazkiekin manifa jendetsu isila, kaleetan, Alamedatik, portu ingurutik udaletxe aurreko plazara: herri diziplinatua da ondarrutarra, fin gorde du isiltasun gordin sarkorra, pikoletoen kuartel aurrean ere. Argazkiek betetzen zuten  esparru osoa: ongietorri  hitzak, Kresala elkarteko hiru mutil eta bi nesken aurreskua, Ondarroako Senideak-en bertako presoen berri-ematea.

Paule Euskaraz, Blanki gazteleraz: hunkigarri egon da.

Bikote bat joan da Udaletxera Giza Eskubideen Batzordearekin elkarrizketatzera:  alkatearen hitz politak besterik ez dute jaso, Paulek leun baina garratz errealitatearen latza baina batez ere politikoen erantzukizuna azaldu dion arren. Bigarren bikotea, Klara  bietako bat, Kultur Etxera herriko talde ezberdinekin elkartzeko: luze eta jator joan da elkarrizketa, galdera franko eta giro aparta.

 

Agintari bakanak agertu zaizkigu agurtzera, zenbaitzuk atxikimendua eman digute, baina min ematen du nazionalista eta abertzale izenekoen sentimendurik eta adorerik ezak.

 

Pilek  orekatzen dituztenez nire bihotz taupadak, pilon azterketa dut bihar goizean. Beraz arreba-koinatuaren etxera jo dugu afari-lotarako, bihar Donostiara egiteko. Tarteka izan ohi dira eskapadok: Josu txoferrak alde egin zigun igande gauean, Paulek ostiralekoan, Gorosek Bilbo ingurutik ginen egunetan, Nereak ere bai noizbehinka: norbere ohean epelago.

Blankak dio hobeto dabilela hasieran baino: kirolariak bezala gu ere zaildu egin gara, forma hartu dugu, egin egin gara martxara, jarri egin gara gure ibilira, koska hartu diogu eta errazago, jarriago, gabiltza denok, bakoitza bere zereginari egokituago.

 

Afaria: barazki zopa, kroketak, entsalada, arraina arrautzeztatuta, fruta eta flana. Giro izugarria gozatu zutela emakume alai zaratatsuei esker zioten denek biharamunean. Arrainarekin egon omen zen paneka edo perlita ote zen eztabaida: Justok eman zuen epaia: perlita.

Ekien ibiltaria

Jon Etxabe 2017/09/01 13:04
15. eguna: Abenduaren 14a. Igandea - 14. Gallarta, Barakaldo, Sestao, Portugalete, Santurtzi.

Ez dugu izan Berriz, Ermua edo Zaldibar bezalako herri garrantzitsuetako ez atxikimendurik ez aipamenik. Ez gara bertatik igaro. Baina bai Nafarroan bai Gipuzkoan, zein Arratian edo Bilboko auzoetan, inguruko herritarren atxikimenduak ez ezik presentzia ere izan da ekitaldi zentralduetan. Motel dago Senideak-en bizipena, berandu ibili da Senideak, agian ez dugu behar bezala landu aurrez, agian nekearen oihartzuna nabari da, militantziak galdu egin du garra, ... Josuk zioen etxean egon den egun hauetan zenbait lekutan oraindik kartelak jarri ere egin gabe zeudela. Egia da ere Huelga, Manifa eta azken gertaerekin ardurak beste jopuntu bat zeukatela. Baina serio aztertu behar dugu militantzia, eguneroko ahalegina, nekeak edo nasaikeriak ukituta ote dagoen. Geroko borroketarako kontutan eduki beharrekoa.

 

Gradu batekoa da goizeko hotz-beroa, baina egun ederra dator.

Deustoko Herrikon hartu ditugu gosaria eta egunerako erabakiak.

 

EZKERRALDEA

 

GALLARTA. Bailarara begira, Serantes aurrean, ganduak lausotzen dituela inguruko tontorrak, bakarti dagoen udaletxe aurrean kokatu gara goiz freskoan. Taldetxoa ginen eguzkitan, inguru politean. Bata nagusia, hiru pospolinek egin digute aurreskua. Txalaparta. Aurkezlea euskaraz eta gazteleraz aritu da: atzo kartzelan egona zen senideren bat bisitatzen. Atxikimenduak. Txalaparta.

Josuk hitza, dotore, zehatz, argi, ordenatua.

Justo-Martin, apaizarekin, apaiza bera etorri da.

Aurkesleak: "... egoera ezaguna da, hitza hartu behar dutenak politikariak dira, hitza ez da nirea edo zuena", "aurrera egin behar dugu exijentzia lehian, hitzetatik ekintzetara pasa behar dute, hori da mezua", "gartzelako minutu bat gartzelako minutu bat da, egon denak daki zer den hori", "beraz etxera gaur, oraintxe bertan".

 

Ertzaintza etorri zaigu parafernalia osoarekin, furgona eta kotxez, ekimenean sartu zaigu lotsagabe, baimenik ez dagoela aitzakiarekin alkatearen baimena dugun arren. Eztabaida. Baten nortasun-agiria jaso dute, ondoren bideoz inguru guztietatik irudiak hartzen jarraituz: gizarte poliziako kontrolatu batetan bizi gara; askatasuna non.

Txoko-Ederra tabernan sartu gara kafe beroa hartuz ia Blanka eta Martzial ikusten ditugun Bertso Txapelketan. Bertso batzuk entzun bai baina gure bi kideok ez ditugu ikusi.

 

Pozgarria Gallartan euskaraz entzutea!.

 

Justok kalanbrea du gorputz osoan, egonezina. Goizaldean idatzitako bertsoa pasa dit :

                                 Hogei bat lagun senideak

                                 Hogei bat lagun senidekoak

                                 Geure autobus ta guzti

                                 Gu bezalako koadrila hoberik

                                 Sekula ez det ikusi.

                                 Euskal Herriko herri guztiak

                                 Nahi ditugu zeharkarazi

                                 Gure presoen egoeraz

                                 Zerbait adierazi

                                 Ea denon laguntzarekin

                                 Etxera hurbiltzen ditugun.

          Azken errimak huts egin dio baina mezua garbi utzi du.

 

BARAKALDO. Neguko goiz eguzkitsuan ez da ikusten hain zatar. Sarrerako zabalgune batetan. Talde ederra. Ikurrinak. 12 preso dira herrian, errefuxiatu bat. Lore-sorta, harrera-hitzak, aurreskua hiru pospolin eta zuriz jantzitako hiru mutilek. Ongietorriko hitzak: "hemen garenok presoen alde borrokan jarraitzeko konpromisoa hartu behar dugu".

Kalegira dultzaineroekin eta trikitixarekin, Martxaren slogana tartekatuz,  luze etxetzarreko kaleak zeharkatuz, herri industrializatua zabala baita. Zelatan eduki ditugu tarteka ertzainak, bidea zabaltzen tarteka. Jende guti dabil kaleetan.

Parkean. Ibonek jarria du  megafonia kioskoan. Bi neska bertsolari. Hamaiketakoa egiten genuen bitartean bi dantza dantzatu digute herriko dantzariek osatutako dantza talde batek: "Ikurrinari omenaldia" eta "arku-dantza". Arin-arina dantzatzen zuten bitartean egin dugu berriz bertakoen esku utzita genituen pankartetara. Atxikimenduak. Ezkerraldeko EAk firmatu du.  Ibiltari, dantzari eta bildutakoen dantzaldia izan da gero korru zabal batetan.

Euskaraz ez dakit nork, gazteleraz Bitxorik hitz egin du: gartsu.

Martin-Justo, apaizarekin.

 

Ez da nahikoa egin duguna, ekintza gehiago behar da.

 

EAkide batekin suertatu naiz  ekimen ondoren dantzan ordez hizketan: txiste bat da Orejak egin duen hurbilketa, ordua da pausoak emateko, Gipuzkoan giro nahastua dago elkartetxeetako erasoak direla eta, datorren urtean preso denak kanpoan egonen dira. Hala bedi.

Blankak nahiago du semea Tenerifen Malagan baino; laburragoa da irlara hegazkinez bidaia, Andaluziara kotxez ordu pilakoa baino, lasaiagoa ere bai, jota heltzen da bidaiatik etxera eta juxtu du berera etortzeko tartea berriz ere bidaiari ekiteko.

 

SESTAO. Eguzkia. Ertzaina gure geriza bailitzan. Jende moltsoa dugu etxe erraldoiz inguratutako plazan. Txalaparta. Preso baten arrebak egin du aurkezpena, gaztelaniaz. Aurreskua neska-mutil dantzariek. Atxikimenduak.

Matilde, manifestapen batetan kotxe batek hil zuen alabari lore-sorta eskaini dio Klarak. Opari batzuk egin dizkigute: saskitxo bana gozokiekin. Txalaparta eta agur.

Josu, euskaraz ere ausartu da!.

 

Gu ez gara inoren bitartekari, ezta egunotan hartu gaituzten politikoenik ere, guk ez diogu ETAri inoren errekadurik eramaten,.

 

Jose eta Iñaki, kide berriak, bildu zaizkigu. Sestaokoa da lehenengoa, Portukoa bestea.

Martzial eta Blanka berrelkartu zaizkigu Sestaon: oraindik jende guti zegoela egin da zerbait Bertso Txapelketan, Amurizaren bertso eta guzti, Txapelketa hasi aurretik, telebistarik ere ez zegoela nonbait. Ez zuen ekintzak bidaia hori merezi.

 

PORTUGALETE. Jende multzo ederra dugu zain espaloiko zabalgune batetan. Zabalgunetxo murritza da, baina "Gudarien plaza" hain zuzen. Erosketa-gurdian dute antolatuta beraien megafonia!: herri asmamena. Dantzari jantzitako neska-mutil laukoteak aurreskua dantzatu du. Txistulariekin "kalera kalera". Klabelina bana . Eusko Gudariak.

Manifa: musikarekin jaitsi gara kiosko bitxia duen ibai ertzeko plazara. Txalapartaren agurrak hartu gaitu han.

Beste norbaitek ere bai. Bertako irrati libre baterako egin dut elkarrizketa bat kalean bertan.

Bitxorik hitza.

 

Baketiarrek ez dute ezer egin, geuk hartu behar izan dugu arazoa eta kalera irten.

 

Josu gidaria ez dabil gaur gurekin, ordezkoa du kamioneta gidari. Hainbat zertzeladatan ezagun da bera ez dagoela. Bai Patxi bai Ibon ere egon ziren martxatik at egun batez, baina ez dago nire oharretan ze egunetan izan zen.

Dodakarentzako gorde egin du emakume batek krabelina: musu eman dio klabelinari "ondo gorde behar dut"  esanaz!.

 

Kotxea sartu zaigu lotsagabe manifan gizakate eta megafoniako kamionetaren tartean, presaz nonbait; errespeturik gabeko jende txatxu hori kikilduta geratuko zen bazter batean zain jauntxoen manifa ofizial iragarritakoa izan balitz; baina gureetan edozer egin dezaketela uste dute, dakitelako nahasterik ez dugula nahi eta medioak alde izango lituzketela.

 

Sindikalista batekin egin dugu topo: haserre dago, hainbat lan eta itxaropen zapuztu omen dituelako azken hilketak, beraienak ere: interes eta eragin pertsonalak izaten dute zerikusia gure iritzi eta balorapenetan.

 

Bazkaria. Izar Gorria izeneko Herrikon: salda, patata txorizoarekin, txerri solomoa, flana. Tabernariak argazkia atera nahi izan digu denoi. Talde batek Zubi Esekian edo Zintzilikatuan egin dugu bestalderaino gero gasolinoan itzultzeko, Josuk zioen bezala Uribe Kostan lurrartu dugu; gasolinoan Justok protokolo guztiak beteaz solemneki egin du bidaia kapitainaren alboan; Zubiko leihatilako neskatxak euskara zaharrean hitz egin digu. Larena, Mudito, liberatu-kide izan nuenaren aita izan da urte luzeetan Zubiko arduraduna: Mudito ez zegoen hemen, bigarren seme bat bai.  Herrikon gelditu direnak karta jokoan eman dute denbora, Maria Luisa, Iñaki eta Jose behintzat tutean aritu dira, Martzial berriz musean ari zen beste mahai batetan, Larreako hitz zurrunbilorik gabe.

 

Manifa. Arratsa zen Portutik atera garenean Santurtzirantz  etxeteriak etenik ez duen  herri bien arteko bidera. Egunaren azken hondarra Santurtziko mugan. Gudarien Plazatik atera gara pankarta denak generamatzala. Izarrak piztu zaizkigu ibilian, baita barrenak argitu ere, ikusgarria eta zirraragarria baitzen ilara bikoitza ibai gainetik bere ibili isilean musika soilik lagun: eroa edo xaxatzaile, probokatzaile,  profesionala behar du izan manifarekin sartzeko.

 

Badira uneak, gaurko azken manifaren hasieran bezala,  antolakuntza tinko garbirik ez bada, denok ekiten diogula aholkularitza eta agintaritzari, iritzi kontrajarriez gainera, bideratu ordez egoera nahastuz. Azkenez agertzen da arduradun bat eta honek bideratzen du manifa edo ekimena. Gu geu egon ohi gara eguneko nekea dela-eta urduritasunaren pipiak jota, presati etorkizunari aurrea hartu nahian.

 

Jose jenio bizikoa, nortasun handikoa, erabakiduna, lagun jatorra. Egoera politikoarekin berotu egiten da. Semea du Valdemoron.

 

SANTURTZI. Jende multzoa dago manifaren zain Santurtziko mugan ikurrinekin eta "Presoak Kalera" oihukatuz, pankartak, ... lan asko egin dute. Bi hankapalok "Dispertsioa" dioen pankartari eusten diote, gero  pankarta puskatu dute dispertsioarekin bukatzea sinbolizatuz, batez ere Blankak puzkatu du besakada bat emanez. Kaleetan zehar luzatu dugu manifa; bidegurutze batetan Ertzaintzak debekua ezarri nahi izan du bere kuartel aurretik pasa ez gintezen; burumakur alde egin behar izan du  buruzagi harroak baimen idatzia ikustean, berea ez zen baimena, beste bulego batetan emandakoa baitzen.

Plazan. 600 presoen argazkiak plastikozko basoetan itsatsiak daude, basook kandelak dira eta Euskadiko mapa osatzen dute oholtza aurreko zoruan. Atxikimenduak jasotzeko mahaia. Arraunlari eta bestelako jende ezagunaren mezu grabatuak entzuten dira bozgorailuetatik. Txalaparta. Harrera hitzak euskaraz eta gazteleraz. Kaleko jantzitako gazte batek aurreskua oholtza gainean. Pili presa ohiak irakurri du ongietorria. Atxikimenduak: eskaini aurretik nahi zuenak hitz egiteko aukera zuen mikrofonotik; talde bateko kideak zoriondu du laguna urtebetetzea atzo izan zelako;   EAko Antolin Eguzkitza; alkatea; Andaluziako Taldea, ...

Begok irakurri egin du gure orria euskaraz

Josuk gazteleraz hitz egin du manifan eraman duen presoaren kartel-argazkia eskuan zuela, beti bezain argi, zuzen eta atsegin.

 

Medioak egoera eta lehia ezkutatu  nahian daude, politikoek presoen eskubideekin jolasten dute.

 

Euskara ikasteko ahalegina nabarmena da Ezkerraldean. Herri guztietan egin da euskaraz ekimenetan eta banaka asko ahalegintzen da euskaraz hitz egiten, gurekin bederen.

 

Iñaki, zuhurra, jatorra, isila, pankartari fina. 

 

Paule noizbehinka erratzen da, ahaztu egiten zaio goizean norbaiti ezarri zaion ardura eta beste norbaiti aholkatzen dio elkarrizketa batetara joateko edo hitz egiteko, gehienetan inpase edo urduritasun unea delako, agian tokatzen zaiona behar den haina erabakidun ez delako bere zereginean. Badu norbait  mintzeko arriskua baina bat-bateko erabakiak hartu beharra dago. Arazotxo konponerrazak dira barne errotako bakoitzaren isilean ehotzen ez badira.

 

Herrikon egin dugu afari ordurako tartea, atsedena hartuz. Bertan jakin dugu Egaña dugula txapeldun, baita azken bertsoak entzun ere. Elkartetxean afaldu dugu: salda, sarrerako platera hainbat jaki ezberdinekin, legatza eta bukatzeko flana natarekin. Antolin Eguzkitza izan dugu mahaikide bere emaztearekin, Justo jarrarazi dute bere alboan (Justok azkeneraino erabiliko du nork bultzatu zuen bera han jarraraztea, baina ez dut uste inork dakigunik, agian Kepak berak antz eman zion mahaikide atsegina izanen zela Andolinerentzat). Nahiko barre egin dute bai Andolinek bai emazteak: Justo sekulakoa egon da, diplomatikoa, askotan marra gorrian bertan baina neurritik pasa gabe. Giro paregabea sortu da, aspaldiko partez betiko kantu zahar gehienak kanta ditugu. EAkoak ere gustura ziruditen. Gozamena da Andolin, adin horretako gizona, sasoiko eta bizipoz horrekin ikustea;  azken brindisean partidu denak desegin eta partidu bakarra sortzea proposatu du "Gu ta gutarrak".

 

Kepa EAko kide eta bere emazte Begoren etxean izan da loa. Hitz-aspertu interesgarria izan dugu nekatuta geunden arren. Bihozbera ere bai. Semea dute kartzelan; nik uste oraindik ez dutela gainditu. Ekitaldiari buruz uste dute ez HBk ez EAk ez dutela erantzun behar zuten bezala, jende ezagun asko falta zela manifan, zetozenek gizendu dutela jendeteria.

Ekimen ibiltaria

Jon Etxabe 2017/08/28 17:06
14. eguna: Abenduaren 13a. Larunbata - 13. Bilbo: Epaitegia, Indautxu, Guggenheim, Santutxu, Deustu, Plaza Eliptikoa.

Alde egina dugu Tomas, bis a bis-a baitaukate semearekin asteburu honetan.

Herrikon gosaldu dugu, batzoki eta elkartetxerik ez badigute eskaintzen. Bilborago eta lainotsuago, eguna iluna dugu. Isilik goaz, Justo bera ere zalaparta batzuk ondoren baretu zaigu, Nerea kuluxkan, egunkariak irakurtzen batzuk,...

 

BILBO

Eguzkipean sartu gara, barrenak ere alaiago.

 

Epaitegia. Ertzaintza mozorrotua dugu zain, lekua gordetzeagatik omen, baina aurreraxeago aurrez-aurre geratu zaizkigu ekintza osoan, erasotzeko prest baileude, beti bezala. Zirkulazio trinkoko kale garbian gaude, espaloian, epaitegiaren aurreko bestaldean, gidariek harriduraz begiratzen digute. Hotz-beroa 8 gradu, gutxitxo aukeran geldi egoteko, goiz hitsa hamarretan, hozgiroa. Panelak epaitegiko sarreran jarri ditu Ibonek, bertako 9 presoen argazkiak barandari lotutako globoetatik zintzilikatuta kulunkatzen dira. Gehitzen joan den jende multzo ez handia hasieran talde bikaina bilakatu da bukatzerako, bada hainbat enkartelatu  tartean; Josu txoferrak musika jarri du kamionetako megafoniatik. Ohi denez bertako presoen senitartekoak gure pankartaren atzean kokatu dira bere argazkiekin. Atxikimenduak.

Maribi-Goros Deia,  Balendin, Klara El Correo, (El Mundo ?) egunkarietara joan dira atxikimendu bila: Mahoma mendira.

Bego-Santi  Mediku Elkargora.

 

Ikaragarria da preso guztien argazkiak batera ikustea kalean: bisualki, plastikoki, begiratu bakarrez ikusten da zenbaterainokoa den kartzelan dugun preso kopurua. Beharrezkoak ditugu denon presentzia eta besoak gaueko ekitaldian.

 

Abokatuak, bidaiak, bisitak eta antzerakoak dira senitartekoen gai usuenak: hala behar ere, bere bizitza baita.

 

Martin: "Uste nuen etxea gurea zela, uste nuen semeak gureak zirela, baina etorri ziren txakurrak eta etxera sartu ziren, etorri ziren eta  semeak eraman egin zizkiguten".

 

Indautxuko Plaza. Jende multzo ederra, lehen Epaitegian zeuden gehienak ere etorri baitira. Gureez gain bada pankarta gehiagorik. Aurkezlea euskaraz. Koru batek "Jeiki jeiki", "Txikiari", "Hator hator" abestu ditu; bi neska-mutil bertsolari bertsotan aritu dira, atxikimenduen zerrenda irakurri dute: apaiz mordoa dago zerrendan,  bi zinegotzi, kazetaritzako irakasle pila, eta hainbat gehiago. Telebista kamara ugari dabil baina gero auskalo zer aterako den medioetan. Korua berriz ere, "Bizi bedi Euskal Herria". Indautxun garai batetan presoei buruz ateratako kartel bana oparitu digute. Atxikimenduen eskaintza. DEIAko zuzendariordea ados, erredakzioko gehiago ere izan omen daitezke.

Paulen hitzak: badaki ukitu beharrekoa egoki aitatzen. Cartajenako Laguntza Komitearen elkartasuna ere heldu zaigu.

Ondoren plaza barruko borobil osoa hartu dugu, giza hesi trinkoa eginez, bertan egon gara ordu laurden batez.

 

Harro ateratzen ditugu argazkiak, harro gaudelako gure seme-alabez.

 

Gure taldea talde berezia da, denok berdintsuak, denok xumeak izateak bildu gaitu agian. Ezagutu genuen Tolosan gizonezko bat, oso egoki hitz egiten zuen berak, taxuz, legezkoa zen zioena, juxtu behar zena, zorrotza gainera; horrelako bat ordea hondamena litzaiguke guri, galduak ginateke autobusean: bereganatu egiten baitzuen taldea, ez zuen jokorik banatzen, ez zuen taldea indartzen, bere inguruan  jartzen baizik taldea.

Paskualek badu beste ekintzaren bat herriko festetan kartzelarekin sinbolizatuzkoa, zer den jakin ez dudana, galdetu ez baitut ia ezer galdetzen.

 

Gugengein. Ezberdina bada izan, ikusgarria ere bai, baina polita lorezko hartz erraldoia da polita. Jende korru luzea egin dugu gainaldeko laugunean, Artxanda alde batetik eta etxadia bestetik ditugula. Hamabiak ziren.  Bi txalaparta. Pospolin batek aurreskua.  Atxikimenduak: pila; Gotzon Garatek ekarri dizkigu Deustoko Unibertsitatekoak; Jose Ramon Eibarko santutxuarra eta Martin Errigoitiako bilbotarra ere han ziren, baita Arnaldo, Permach eta Jone ere.

 

Prentsaurrekoa. Leku berean egin da, komunikatu bat irakurriz, oraingoan euskaraz ere irakurri da, merezi izan du gaueko itzulpenerako ahaleginak: manifarik egonen ez denez egoeraren balorapena eta irtenbide zuzen baten eskabide aldarrikapena egiten da, borondate eta indar oro elkartuzkoa. Kazetari eta kamerak han ziren. Sekretatzat hartu ditugun bi tipo ere bai: egin dugu nobelatxoa gure artean autobusera gindoazela.

 

Guk ez dugu gure senitarteko presoen jokabide politikoa juzgatzen, jarduera armatuarekin zerikusia badu ere. Guk errespetatu egiten ditugu gure seme-alabak.

 

Hitz onak eman dizkiguten partidu politikoen bultzada  soilik behar du  herriko gehiengoak eskatzen dugunaren alde kalera ateratzeko. Baina aldi berean politikoek herriaren bultzada behar dute gure ekimena bultzatzeko.

 

"Las sopas de sarten son puercas pero saben bien", Blankarena da.

 

Santutxu. Bilboko auzo bakoitza hiri handi bat da, jendetza gordetzen duen etxadi erraldoia, baina bizia dute zementu eta adreilu bloke erraldoiek.  Ordu bata jo berri zen heldu garenean. Jende pila zain plaza erdian: Santutxu, Otxarkoaga eta Boluetakoak elkartu dira hemen, ikusmiran ere hainbat, asteburuko eguerdiko epelera, lagun baitugu eguzkia. "Denok batera, presoak kalera" da bertako slogan ezberdina maiz oihukatua ekitaldian. Preso piloa dago auzoan, Tasio ere bertakoa da. Txalaparta. Lora eskaintza. 8 neska-mutil dantzariren aurreskua. Ongietorri hitzak. Argazkiekin manifa, eguerdia den arren. Jende asko dago kalean eguerdiko ibilian. Santutxun ez dute baloratu isiltasunaren indarra ezta ere ilaran joatearen inpaktu bisual plastikoa. Agian geure errua izan da aurrez ez garelako egon antolatzaileekin: moltsoan joan gara eta sloganak indarrez oihukatuz, bertako kotxea zela bozgorailuekin aurrean. Kartzelako plazan bukatu dugu: Ibonek megafonia muntatuta du. Txalaparta. Bertsolaria. Harrera hitzak. Atxikimendu irakurketa eta eskaintza txalapartaren soinuak biltzen zuela ahotsa: bertsolariak bertsotan eskaini du berea, ez dago politikoen atxikimendurik HBkoenak ezik. 

Paulen hitz egokiak.

 

Harro gaude gure seme-alabek politikoek ez dutena dutelako: idealismoa, entrega, altruismoa, herriarengatik dena ematea, dohaintasuna eta duintasuna.

 

Ez da gaurko manifa hau beste hainbat manifa politiko batzuengatik  berezitu. Ez da Senideak-en manifa izan, ez da izan ezberdina, "betikoak" ginen; zerbait irekia eta zabala egin nahi badugu, beste zerbait izan behar du; eta, manifa isila eta ilarakoa bai bada ezberdina, sakon eragiten duena gainera. Izan behar luke Senideak-en ezaugarria. Gaztedi izugarria zegoen eta agian gazteak beste era batera azaldu behar dute beraien indarra eta barne amorrua.

 

Felipe, lo txarrekoa omen, borrokan dabil egunotan zenbait buruko eta koltxoirekin. Besteok nekearen poderioz-edo, ez dugu lo arazorik. Lo gutiko eta arinekoa izanik sekula santan baino oso eta santuago egiten dut nik neuk lo egunotan.

 

Bazkaria. Jendez lepo dago Herriko, trikitixa eta guzti bazkaltzera joan garenean; txandaka arduratzen dira auzokoek tabernaz.  Ohizko orduan ateak itxi eta guretzako mahaiak jarri dituzte, bazkaria etorri aurretik ardo guztia edan eta ogia ere janda geneukan: zer ote zioten gazteek gure entrama ikusita. Zopa, xerra, fruta. Gazteen lanari esker bazkaldu dugu!!!, beraiek eman digute jaten, franko ahalegindu behar izan dute, hunkigarria guretzat. Herri hau biziko da.

 

Atxikimenduak: Deia: Zuzendariordea ados dago, ahaleginduko da ia Zuzendaritzak erabakitzen duen egunkaria martxaren gaiaz aritzea. El Correo: ados dago Zuzendariordea, baina ez du atxikimendua firmatu; egunkariak gure Martxa eta helburuari gehiago laguntzeko eskatu diote baina  Gugeggeinneko prentsaurrekoan ez da egon.

Mediku Elkargoa: kartzeletako egoera konkretuagoki azaldu diote, egoeraren berri eman; jakingura zuen eta harremanetan jarri nahi du kartzelatara doazen medikoekin; zenbait material gehiago bidaltzekotan gelditu dira.

 

Epaitegi aurretik igarotzean arratsalde beranduan hor diraute oraindik globoak presoen argazkiekin barandak airean eusten dietela.

 

"Me da lo mismo, lo mismo me da, Zaldibia edo bi zaldi", Justoren ateraldia Zaldibin ginenean.

 

DEUSTU ???. Nire oharretan ez dago aipamenik, baina nire garunetan pasiotarren komentu ingurura jo genueneko irudiak daude, lausotuta, baina daude. Errepidea den kale nagusitik egin genuen gizakatea espaloitik, kalea zeharkatu, goialdeko kalea ibili, berriz ere kale nagusira jaitsi eta kalegurutzean bukatu, ekitaldiren batekin gainera. Gauez lotarako eta goizean gosarirako bide berdina egin genuenez agian fantasia eta errealitatea nahasturik ditut.

 

Senideon artean politika eta bestelako iritziei buruz pentsaera ezberdinak daude.

 

Giza-inguru askotara heldu gara atxikimenduekin. Baina ekimenetan betiko gizataldeak bildu zaizkigu, betiko pertsonak agian, ekintzek ez dute betiko ingurua zabaldu. Begionez ikusi gaituen asko ere ez da kalera etorri, gehienez espaloitik edo leihotik  begiratzea izan da bere partaidetza.

 

"Ze suerte umerik ez eukitea, bestela hala ibili behar" entzun diot gizon bati enkartelada gauzatzen ari zela: horrek ez du utopietan sinesten!.

 

Alde egin behar izan dutenak taldera bueltatzean izugarrizko harrera biziz hartzen ditugu: taldea elkartuta dago.

 

Plaza eliptikoa. Geldiriko enkartelada egitea erabaki da, plaza hau erdigune bizia da izan, aproposa.   Ibiltari eta presoen senitartekoek  betetzen genuen pankarta eta zuziekin Lopez Diaz de Haro estatuaren kontrako inguru borobila. Plaza bera osatzen duen espaloi borobila 600 argazkiek marrazten zuten lau kaleetara luzatuz. Musika, Senideak-en soinua ozen eta sarkor gaueko iluneko farolen argian kotxeen motor hotsen gainetik. Ordua ere halakoa denez espaloiak jendez gainezka Arenal, Gran Via edo Geltoki aurreko Gabon Azokara edo Azokatik. Milaka bilbotarrei agertu gatzaie.

Blankaren hitza kalean bertan.

 

Gure helburua ez da politikoa, politikarekin lotura estua badu ere. Gure jarduna ez da politikaz, politikoez bai.

 

Ez da izan agian hunkigarria, ezta ikaragarria ere agian, bai ordea ikustekoa, ederra gaurko azken ekitaldia. Denok gaude pozik, manifarik ezaren ondoren zerbait itxurazkoa egin dugulako.

"Frio eh, aittita?", bota dit abegikor pegatina zeraman bera ere heldua zen emakume batek. Aguretu naiz!.

 

Afaria. S.Mames inguruko Herrikon. Paseotxoa egin dugu Gran Viatik. Gaur partidua du Atletik-ek. Pure, urdai egosia, berduradun tortila, arrozesnea, txanpaina, bonboiak.

Telebistan ikusi dugu hilketaren aurkako Donostiako manifa, Kontxa bete egiten zuen, beraz handia izan da.

Mutil-laguna aurkeztu digu Nereak. Familiarteko ezagutza eta aurkezpenak eginak gelditu dira. Denok aurkezten dugu lagunarteari harro eta gustura gure familia.

 

Taberna gainezka, Atletikek irabazi egin du azken orduan eta ikuslegoa oraindik urduri dago ekipoaren balentria kontatzen.

Izaskunek eraman gaitu lotara Tomas, Justo, M. Luisa eta ni. Bere gurasoen etxea da, alaba dute Parisko espetxean eta ikustera joanak dira.

Ekimen ibiltaria

Jon Etxabe 2017/08/25 09:25
13. eguna: Abenduaren 12a. Ostirala - Durango, Zornotza, Abadiño, Elorrio.

Jaikiaz bat izan dugu Oreretan  Caso PPko zinegotzia garbitu duten berria. Barne eragin sakona: latza da edozein heriotza bortitz.  Honek gainera zailtasunak ekar ditzake gure ibilian. Harritzen nau hortaz inork ez duela ia ezer aitatzen elkartzen joan garenean, adierazgarria da isiltasun hori, seguruenik aipatu dugu bakarkako aipamenetan: autobusera egiten geundelarik herriko bati entzun diot "le han metido dos baliums" irribarrez esaten: min eman dit, gaia gordinegia da eta hitzok arinegiak. Egunean zer gertatuko kezkatzen nau ni,  baina badirudi gehiengoa ez dela kezkati.

 

Iñaki Bizkaiko liberatua dugu laguntzaile Bizkaiko ibilian, beti ere aurretik doa, bidea prestatzen, fin.

 

Ez dugu gosaririk egin elkarrekin: autobusean egin dugu egunerako plana. Presoen trasladoei buruz: ematen diguten dena hartuko dugu baina hurbiltzearekin ez gara konformatuko, etxean nahi ditugu. Atentatua ere azaldu da: autobusa ez da inola eztabaidarako leku egokiena, ezta giroa ere. Bizpahiru elkartu gara egunean galdera edo zeresanik suertatzen bada jokabide bateratua erabakitzeko: funtsezko jarrera politikan ez garela sartzen, betikoari eustea da uste dugun jarrerarik zintzoena; aitatzen ez badigute gu ez gara gaiaz arituko, baina gaurko gertaeraren ondoren agian ez da nahiko, ez da behintzat erraza ihesbidez erantzutea; ez dugu irtenbide erraza; arazoa hor dago garratz, makatz; nolanahi guk ez dugu gai politikorik ukituko ez hitzaldietan ez elkarrizketetan; ekintzoi buruz erabaki edo ikuspuntuak bateratzeko ez gara gai, bakoitza baita bera eta bere iritzia du; baina arazo hauei buruz patxadako solasaldi bat oso egokia litzaiguke, une egokia aukeratu eta hartu beharko genuke, ez dakigu noiz, baina; ideia nagusia izan da atentatuak erakusten digula egoera bortitza eta gordina dela, konpondu behar dutela konpondu behar dutenek eta guk gure eskubideak exijituz konponbidea erraztu eta bultzatzen dugula. Nolanahi zaila gerta daiteke eguna.

 

DURANGO. Institutuan. Gazte pila geneukan zain ikastetxe aurreko espaloian. Ugariak ziren ikurrinak. Garai haietako megafono batez hitz egiten du neska mezulari eta aurkezleak: dena da beharrezkoa etengabeko kotxe joan-etorrian ahotsa gailentzeko. Andre Mariko arkuperaino izan da manifa, ozena, indartsua, pozgarria. Arkupean. Atxikimenduak franko,  lora eskaintza.

Jon: gustukoa izan zait, bildutakoen korru aurrean, gaztez bilduta, antzinako erara megafonoa eskuan aritzea.

Maribi irratira.

Martin-Justo Zornotzako komentura.

Blanka-Maribi irratira (?).

 

Zuhaitz zaharraren kimu berriak, gure ondorengoak, kaleko mugidetan zailduak, herri hau gorde eta indartuko dutenak. Horregatik die gazteei beldurra politikoek.

 

Pankarta galdu genuen, Iruñean edo. Egin digute ordezko bat.

Gorosi Eibarko telegrama ondoren berantiarraren fama erantsi diogu eta nahiko adarjotze pairatu behar du, txantxak irribarrez hartzen jakin badaki ere.

 

Bilera egiteko erabili dugu gelditu zaigun tartea. Herrikon. Gai ezberdin konkretuak hausnartu behar ditugu:

* Bihar sindikatuek deitutako manifan egon behar dugun ala ez konbita hartu dugun arren, aurrean joango baikinateke gure zapi ezaugarriekin ibiltariok, baina agian presoen 6oo argazkirik gabe:  + funtsezkoa da presoen argazkiak egotea, hori baita martxaren gakoa; + talde bezala goaz, inork inbitatuta, helburua eta planteamendua orokorra da, egunotakoak indarrik badu presoekin gu ere lotu behar gaituzte argazkirik egon ez arren; + zenbait bestelako iritzirik ere egon da baina bi hauek biltzen dute mamia; + gauean erabakiko dugu biharkoa.

* Bertsolarien txapelketan guretako bi egoteko konbita jaso dugu, bertan kinke eta kartelekin egoteko, Amurizak bertso bat botako du. Ez dugu nola gauzak mamituko diren zehaztasunik baina Blanka-Martzial joango dira.

 

Ez gaitu atentatuak kikildu, martxa-kideok ausart eta tinko gaude aurrera egiteko.

Balentinek zehaztasun gordinak  kontatzen ditu Josebaren hiletez.

 

ZORNOTZA. Plazan elkartu gara. Luze egon gara bertan elkartu garen taldetxoa. 14 seme alaba  ditu herriak presondegian: 15 mila biztanlerako asko, milatik bat, izugarria. Slogana oihukatuz eta pankarta erakutsiz kaleko ibiltari ugarien ikusmina ginen udaletxe aurrean. Lora oparia egin digute eta guk Gogor-i oparitu dizkiogu lorok: Blanka eta Klara joan dira hilerrira bere hilobian jartzeko. Atxikimenduak: Martin-Justok karmeldar fraideen atxikimendua eta animoak ekarri dizkigute; Udaletxe jeltzaleak plenoan eztabaidatuko duten promesa eman digute, baiezkoa izango den baikor, ia segurtasunez. Patxi-Balentin Berrizera: kontra-mozioa bat aurkeztu behar dute 3 puntu hartuta.

 

Egoera bera da bortitza, gertakizunak ere bortitzak izan behar nahitaez. Eraso bortitza pairatzen du herriak, ez da harritzekoa ba ekintzak ere bortitzak gertatzea.

 

ELAK deskonbokatu egin du biharko manifa, justu erabakitasun, irmotasun eta ahalegin gehiago behar zen egoeran.

 

Tomas, Justo, Martin, Santiren  ardurak eta ahaleginak une ezberdinak izan dituzte Patxi txoferraren albotik pankarta hartzeko ohituretan.

 

Bazkaria. Larreako jatetxe batetan egin dugu gaur; eguneko menuta, baina dotorea zen: arrai zopa, entsalada, legatza eta okela gisatua aukeran, gozoki ezberdinak aukeran.

 

Mugarra dugu begi-aurrean, laino zirinek sorgindua. Bakarrik egoteko premia nuen taldean egindako 12 egun hauen ondoren; gozatu egin dut bazkal ondorengo ibilaldi bakartian zaharberritze lanetan dagoen fraideen eliza eta klaustroa bisitatuz, inguruko bideetan luzatuz pausoak arratsalde ilunean. Platanoa deitzen diegun komentu aurreko zuhaitzak orri eta guztiko kimu nano berriak botata daude. Tabernan mus, enbido, jaso, bota, eman, kendu, keinua, etorri, kontuz, ez, gezurra, ... hitzak zirimola burrunbatsuan zirakiten: Josu-Ibon Justo-Martin musean. Bazkaloste lasaia egin dugu denok, muslari zaratatsuek ere bai. Aspaldiko ezagun bat ezagutu dut: bere izenaz gogoratu naiz orduan baina orain idazterakoan ez: garunen kortozirkuituak dira horiek, behin adin batera ezkero ohikoak.

 

Txakur zuri iletsu bat izan dugu jostari gizateriak usten genuen garbiune biribilean Durangon, Zornotzan berriz oinen artetik ez da atera ere egin zakur beltz beldurtia.

 

Patxi da taldeko kamara. Aurrean, alboetan, … ez da gelditzen, gu baino hainbat bide luzeagoa egiten ari da kamara begi aurrean duela.

 

ABADIÑO. Herritxo polita. Inor ez dugu zain. Pankarta zabaldu eta erdigunera egin dugu. Bakartxo batzuk bildu zaizkigu. Herriko jendea ateetara edo leihoetara ateratzen dira jakin-minez. Ez zekiten gentozenik, diotenez. Ez ulertzea edo ulertu nahieza ote den gelditu gara. Deskoordinatzea egon da, ez zuten uste hemendik izango ginenik eta ezustean harrapatu ditugu. Herriko bi neska eta mutil bat daude preso. Oihu batzuk eta gorde egin ditugu pankartak. Tabernako andrea nahiko minduta dago ezer egin ez dutelako, arren sartu eta nahi duguna hartzeko konbita egin digu, hartu ahala eskainiz, batzuk hala egin dute. Kalean ilundu digu, kontu-kontari.

 

Irtenbide bidezkoa bilatzea da bai politikoen bai denon zeregina; guk ibiltariok gure bidea jorratu besterik ez dugu egiten.

 

Bizkaiak ez du landu hainbesteraino Martxa; bertako atxikimenduak selektiboak dira, politikoenak batez ere, ez da ostera ia herri mailakorik. Agian giroak ere ez du laguntzen.

 

Koketa dabilkigu egunotan  Blanka, ile-apaindegi baten premia bizi du, bere ile zuri ederra garbitu eta apaindu nahiz.

 

ELORRIO. Jende asko, gaztedia gehiena, gaztetxoak gehien bat. Elizaure eta Udaletxe tarteko  Gabonetarako dotoretutako plaza argitsuan. Pankarta handia jarri dute Udaletxeko balkoipean, eta "Presoak Euskal Herrian behar ditugu" dioen beste bat balkoi dotore batetan udaletxe alboan, argipean brixt. Txalo zaparradapean  egin dugu autobusetik plazarainokoa. Kubatiren, eta Katxuren amak ere bertan daude. Neska-mutil bikoteak egin du aurreskua: ikuskizun ikusgarria gertatu da.  Erdi erdian, panel aurrean  jarrita Blankak jaso ditu atxikimenduak. Krabelin sorta ere opari diote.

Tomasek euskaraz

Goros estreinatu da gazteleraz.

 

 Ia 600 euskal preso politikoen argazkiak ateratzen ditugu gauero azken ekitaldian. Argazki eta kirtenek baso zirraragarria dirudite bonbillaz argitutako kaleko ilean: ikusgarria eta zirraragarria da egunoro.

 

Manifa. Bi ilaratan egin da, ez dut uste argazki denak atera direnik, bakoitzak bi hartu beharra izan da. Baina luzea eta polita gertatu da jauregi eta antzinakotasuna duten kaleetan; elizako dorrea deigarri argituta dago. Gestokoak daude  bilduta plazan beraien aurretik pasa garenean ilara bikote luzean; zer pasatzen ote da beraien burutik?: kabroi batzuk direla esatea sinplekeria da.

 

Goros-Paule Giza Eskubideen Taldera.

Blanka-Maribi gazteekin: Blanka gazteez enamoraturik dago beti eta gaur adur bitsetan atera da gazteekin topaketatik.

 

Berriketaldi guti egiten dugu gauean etxeetan, -gehixeago goizean-, nekatuta bukatzen baitugu eguna. Denek duten dena eskaini eta eman nahi digute, goizeko gosaria ere, nahiz denok elkarrekin gosaldu behar dugun.

Dodakari tarterik badago gustatzen zaio txikitoren bat hartzea, ez zaio lagunik falta, hamarretako zein hamaiketakoei ere begi ñir-ñirrez begiratzen die, besteok ere bai.

 

Afaria Lagun-Toki elkartean.  Porruak, pate, arrai-zopa, legatza saltsan, tarta.         

Bihar zer egin eztabaidatu dugu afal ondoren. Denok gaude gogor bihar arratsaldez Bilbon zerbait egin behar dugula-eta, manifarik egon ez arren; presoen argazkiak atera behar ditugula, kalean egon behar dugula, kalean jarraitzeko erabakia agertu behar dugula. Horrela azaldu diogu Ramoni afal ondoren etorri zaigunean.

 

Atzo edo gaur Dodakak utzi gaitu: asteburuan bis a bis-a dute semearekin eta emaztea eraman behar du.

Iñaki itxialdi batetara joan da; bere emaztea, amaren etxera: haurdun dagoenez zaindu beharra du umeak lehenbailehen ikusi nahi du bere herria eta: beraien ohea eta etxea utzi digute lo egiteko.

Ekimen ibiltaria

Jon Etxabe 2017/08/21 08:51
12. eguna: Abenduaren 11a. Osteguna - Ugao, Zeanuri, Igorre, Arrigorriaga, Igorre, Galdakao, Etxebarri, Basauri.

Jiratxoa egin dut herritik eguneko lehen argira: txikiak, asko eta atseginak dira zubiak. Bada kareharrizko dorre sendo bat ere erreka alboan: Bidasoa ibaitik zehar ekarri omen zuten eraikitzeko harria.

Kalean argitu digu autobusaren zain.  Zortzi eta erdietan atera gara, bidaia luzea dugu gaur.

 

Probisionalki eta espontaneoki Justok hartu bazuen ere Joseparen ordezkoa eupadak jotzerakoan, asanbladak Paskuali eman dio gaur ardura hori: ahots indartsua du, ozena. Justo oso diziplinatua da. 

 

UGAO (Miravalles). Hamar eta erdiak ziren elizako erlojuan ekitaldiari ekin diogunean plazan.  Ez da beti erraza izaten tokira heltzea, gaur ere ez. Taldetxoa eduki dugu zain, adarraren soinuz. 4 preso daude herrian.

Poxpolin batek dantzatu du aurreskua.  Nabarmena zen jendearen poza atxikimendua ematerakoan: eliza eta udaletxeak, biek ematen digute babes fisikoa goiz hotzean baina apaizak bakarrik eman digu atxikimendua; alkate jeltzaleak entzun egin dio elkarrizketako bikoteari, baina ez du argitu bere sinadurarena; mozioa sarrerako leihatilan aurkeztu behar izan dute: ofizialtasunkeria nagusitzen denean ezer guti onik espera daiteke.

Jonek hitza

Adarraren soinu eta jendearen txaloetan bilduta utzi dugu plaza eta herria.

 

Guti gaude baina asko gara.

 

ARRATIA

Niretzat berria diren bide eta bailaratik egin dugu hurrengo urratsa, errepide nagusitik at, basoz baso; baserri eta landetxe ederrak daude Arratiako zonalde honetan ere. Zeberio, Arteaga,  Areatza ezagunak ditut lehendik.

 

Santi. Gasteizen bizi den arrasatearra. Alaba du Caravanchelen, 2 urtez epaiketaren berririk gabe. Isila baina erabakiduna, solaskide ona. Edozertarako prest dagoena. Xaloa.

 

ZEANURI. Zuleibar, Elizaren Ikastetxean egin dugu geraldia. Atseden ordua da, goizeko etenaldia; pribatua eta elizarena denez diziplina militarra omen bertan, klaseren bati huts egiteagatik zigorra jasoko lukete gaur ere. Gazte pila dago, batzuk barrutik eta atzean dagoen sarreratik begiratzen digute, beraien buru-bihotzek zer ote dioten galdetzen diot nire buruari. Presentziaz gain, bere atxikimendu idatzia ere eskaini digute gazteek. Gustura sentitzen gara. Gaurkoa lorpen handitzat jotzen du bertako emakume batek.

Paulek hitza.

 

Gazteok itxaropena zarete.

 

Gazte denborako nekazarien Arratia idilikoa pinudiek eta lantegiek ilunduta dago, baina gordetzen dute bere Euskalkia ez ezik hizkeraren doinu propioa.

 

Bailara laua, ez da "nekosoa" Tomasek dioen bezala.

 

Gaur Martzial dugu  bedeta EGINeko argazkian.

 

IGORRE. Institutuan genituen zain ikasle eta irakasleak; hainbat falta omen da azterketa batetan daudelako. Txalaparta. Atxikimenduak: ikasle zein irakasleenak, Joseba Martin HBko Mahaikideak ere bere agurra bidali digu, Bediako Udalak bertan eman digu berea eskura. Zonaldeko herrietako udaletxe denek eman dute atxikimendua herri handikoek ezik.

 

Gazteak, enbor zaharraren ezpalak: herri honek badu etorkizuna.

 

Auzia Estrasburgora jotzeak ez omen dakar ezer erabakigarririk, zerbait sinbolikoa eta propagandarakoa ei da soilik. Bada zerbait. Hitz hutsak baino gehiago behintzat.

 

Maribi, torturaz hil zuten Joseba Arregiren arreba. Tentea ez ezik tinkoa ere bai. Gogorra, aldi berean goxoa.

 

ARRIGORRIAGA. Herri erraldoian taldetxoa genuen zain, ia kalean bertan, garbigunetxo batetan: hain herri handiak ze plaza txikia. Ez da erraza izan behar zementuzko eremu honetan presoen aldeko biguntasuna bilatzea. Zer egin jakin gabe egon gara tarte luzean atxikimenduen eta arduradunaren zain. Lore-sorta  Peli, gartzelak hil berri duen gaztearen gurasoei; oraindik negarra darie: Blanka saiatu da animoak ematen, berak ere baitaki semea galtzea zer den. Txapliguak. Elkarrizketa egin diote Blankari. Atxikimenduak

Martin-Justo apaizarengana, eman diete sinadura. Zaratamoko  zinegotzi jeltzaileak ere bidali digu atxikimendua.

 

Min gehiago egiteko modua besterik ez da dispertsioa.

 

Presoen aldeko pankartak daude autobideko zubietan.

 

Inguruko PNV zein EAko  hainbat zinegotzik eman dute sinadura: agian herri txikiagoak direlako, agian presoen gaia indarra hartzen doalako: botoak lortzeko interesgune bihurtzen denean izango dute interesa presoek politikoentzat.

 

Elias, zintzoa eta fina;  egoera edo jokabide politiko zikinen aurrean errea, erraz zitaltzen dena. Ez du zalapartarik ateratzen baina behar den tokian dago beti.

 

Edurne gogoratuz, bere alaba izan da espero ez nuen ezustea. Honek Igoa, Tomasen herria, ezagutzea izan da bigarren ezustea, mendi zeharkaldi batetan galduta bertara jo zutelako:  mundua txikia dela zioen batek, mendiek ez baina pertsonek tope egiten dutela besteak.

 

Justok berbataiatu du Maribi: "Bi Mari".

 

IGORRE. Arantzazu. Emaro, ia ustekabean guretzat, baina ekitaldi berantiarrak bere bidea hartu du hotel aurrean. Astiro astiro gehitzen joan den multzotxoa elkartu gara. Atxikimendu piloa ekarri eta banan-banan eskaini dizkigute. Selektiboak, aukeratuak, gainera: han zen Agirre pilotaria, baita PNV eta EAkoak; Kepa Intxausti bertsolariak atxikimenduaz gain botatzea espero ez zuen bertsoa ere bota du.

 

Edozein  politikarik baino gehiago balio du herri xumeak.

 

Presoak ahuldu nahi dituzte dispertsioarekin.

 

Balentin, Maribiren senarra, ez da atzean geratzekoa, edozertarako prest, ausarta.

 

Bazkaria. Hotelean izan da eta hotelaren oparia omen. Bertako jende ugariarekin elkartuta egin dugu bazkaria. Entsalada errusiarra, paella, haragia saltsan, flana / jelatua: oso bazkari fina. Bertsolariak.

Paulek hitza.

 

Legeak betetzen ez dituena da ahula, indarkeria badarabil ere.

 

Herrietako talde bizi eta kezkatuetara mugatzen gara, baina atxikimenduek erakusten digute herriko sail zabalak ere onartzen dituztela gure ekimena eta helburuak.

 

Bittori, gorputzez txikia baina bizia eta langilea. Atsegina izaten ahalegintzen da.

 

GALDAKAO. Jende multzo handia dugu zain. Bazen zerbait azpimarratzekoa baina ez dut oharra ulertzen. Txalapartaren soinuak ingurua betetzen zuela heldu gara. Zuriz jantzitako gizonezko dantzari bakarrak egin du aurreskua. Lore eskaintza: herriko presoen senitartekoei gureak oparitu beharrik ez dugu izan, beraiei ere eskaini dietelako. AEKkoek Korrikako testigua eskaini digute  barne mezua poema bat zelarik: nik ez dut entzun poema irakurtzen lagun batekin hizketan ari ginelako; ez dakit zergatik nire eskura testigua etorri denean eta nik barruan poema ikusi mikrofonora atera eta berrirakurri dut: dabilenari gertatzen zaio baina  ze lotsa pasa dudan irakurrita zegoela jakitean!. Zurezko lauburua ere oparitu digute: tailatxo polita. Elkarrizketa egin dugu ibiltari denok Udaletxean EA, IU eta EAko zinegotziekin. Kotxe karabana egin dugu Etxebarriraino.

 

Konpromisorik hartzen ez duen ministroa da ahula, tinkotasun itxurapean ere.

 

Eguraldi epela gaurkoa, hegoak jotzen du, geu ere animoso gabiltza; 17 graduko hozberoa kalean, bihotzetan beroagoa.

 

Klari bildu zaigu gaur. Santurtziarra. 15 urtez du kartzelan orain Puerton dagoen senarra. Asko maite behar du, iraungo du maitasun horrek. Alaba bat ere badu, aitak kartzelan daramatzan urteak ditu, hor nonbait.

 

ETXEBARRIA. Mozorrotutako ertzainak izan zaizkigu inguruan, aparkatzeko aitzakiaz lotsagabe hurbil. Autobuseko ate aurrekoek sekretak behar zuten: txakur orok bere hatsa. Jende ederra dago zain plazan, nagusiak, helduak dira hemen nagusi. Gabonetako koloretako argiek ñir-ñir egiten dute tarteka eta txandaka piztu eta itzaliz. "Amnistia"  letra gorridun kamiseta banaren oparia, Kalera kalera abestu dugu.

 

Aurrera egiteko kemena bermatzen digu presoen irmotasunak.

 

Atxekimenduak izenpetu eta eskaintzea da errazena, eguneroko lanean ahalegintzea da zaila, hori lortzen daude arazoak; zientoka atxikimendu eskuratzen dugu baina nola mugiarazi borondate hori herri mailako ekintzetan?.  Udaletxetan egon egon gara; eta orain zer?. Nola mugitu partiduen borondatea, nola sortarazi interes politikoa.  Hori da Senideak-en  eta beste elkarteen erronka. Komunikabideak funtsezkoak dira.

Paskuali, bere oharrak idaztea dela eta ahaztu ere egiten zaio aupaden ardura,  besteoi eskatu badigu ere gogarazteko despistatzen bada, gogarazten dio noizbehinka Justok bera hasiz.

 

Ertzaintzaren furgoneta dugu aurrean Basaurira bidean. Ernegatzen ere hasiak ginen baina bidegurutze arriskutsu batetan zirkulatzea zuzendu digute aurrerabidea emanez!. Luzea da izan kotxe karabana, tutua joz, ozen; autobus aurrean gure Josuren kamioneta musikarekin herri orotan bezala. Hegoa baretzean ohi denez, euriak umeldu du egunaren hondarra, baina martxako giroa beroa da arratsalde epelean.

Justo marinelak iragarri bezala euriak ekin dio, zirimiria hasieran, oparoago gero, gordin azkenean.

 

BASAURI. Ondo gautu ondoren eta euripean heldu gara. Kale gurutze batetan egon gara luze pankarta erakutsiz eta musika soinuz presentzia aldarrikatuz, kotxez gainezka doan kaleko gidarien jakin-mina edo ezustea piztuz gutxienez. Gabon argiak piztuta daude kaleetan. Argazkilaririk ere ez zen falta. Jendea bilduz joan zaigu. Noizbehinka  kotxe ilara, ikurrina kulunkan. Alkateak plaza ez digula utzi zurrumurrua zabaldu da baina nonbait gaiki-ulertzea besterik ez da izan: nahiago izan da egin den tokian egitea ekitaldia  erdiguneagoa zelako. Euri-jasa izan da arazoa, atertu ez duen euri-jasa; kale-gorrian utzi gaitu inolako anparorik gabe. (Bada berriz ere ulertzen ez dudan ohar bat: oraingoan letra irakurtzen dut baina ez dakit zer esan nahi duen.) Ahal den moduan ibili gara euripean. Kale-gurutzetik manifa egin dugu kaleetan zehar; ezin izan ditugu 600 argazkiak atera. Niri Mitxel Sarasketarena tokatu zait hain zuzen, albokoari berriz Fidelena: bi eibartar etorri zaizkit eskura hainbesteren artean!. Bidean izan da txalapartari bat, euripean jotzen.

Ekitaldia. Etxarteko zabalgune estu batetan bukatu dugu, berez ere ez zabala, aterkiek erdira mugatzen dute. Gorosen emaztea da aurkezle: euskaraz. Euria dugu teilatu, horma eta auzo. Dantza: eskuetan zekarren ezkutuaren lurraldeko jantziz, ezkutua zeraman dantzari bakoitzak;  7 ezkutuak jarri dituzte panel batetan; ondoren Oskorri taldearen musikarekin dantzatu dute, koreografia ezberdinak erabiliz; seiek aurreskua egin dute gero, ondoren euskal janzkera tipikoekin ezohizkoa egiten zaigun runba erritmoa dantzatu dute ukabila altxatuta bukatuz. Bertsolariak, bi neska gaztetxo aterkia ere txandatuz txandaka: "... martxa ...", "pauso bakoitza baita amets baten laba".

Eskualdean eraildako bostei  lora oparia.

Begok euskarazko orria irakurri du.

Blanka: ama baten hitz sentiberak.

 

Puñeta!!!.

 

Banaka banaka, apaiz askok eman digute atxikimendua.

 

Edurne etorri zaigu Arrigorriagatik besarkada bat ematera: bi seme erbestean baina kementsu, alai eta maitagarri.

Pauleren senarra ezagutu dugu, zintzoa eta atsegina dirudi.

Justori emazteak telefonoz esan dio irratiko elkarrizketan oso ondo egon dela: beretzat diploma bat haina.

 

Afaria Herrikon: porru-patatak, legatza frijituta edo saltsan, fruta. "Còmo os estais poniendo de comer" bota du guretako norbaiti bisitan etorri eta gero solaskide izan dugun txakur eta animaliei buruzko filosofoak.

 

Francoren garaietan argitaletxe lanetan aritua, Burgosko Epaiketan ibilia eta Madrileko mugidetan korritutako bikote baten etxean lo egin dugu, solasaldi luzea izan ondoren. Eugenio eta emaztearen etxean.

Ekimen ibiltaria

Jon Etxabe 2017/08/18 09:26
11. eguna: Abenduaren 10a. Asteazkena - 10. Elizondo, Arantza, Bera, Lesaka.

Gosari ondorengo bilera. Gaur Giza Eskubideen Eguna omen: helduko diogu gaiari hitzaldietan. Goizeko bostetarako esnatu, egunkariak erosi, irakurri eta idatzi egin ohi duen Justok seiak arte lo egin omen du bart: Egunkari denak, ABC bera ere, irakurtzeko prest agertu zaigu gaur. Goiz joan zaigu etxera Dodaka: bis a bis-a du semearekin asteburuan. Gorosek  Iruñean utzi gaitu zereginak baititu baina bueltatuko da. Josu ere hiri buruan joan zaigu epaiketa baitu, pare bat egun barru bilduko zaigu, joan aurretik egin du azken elkarrizketa irratitik telefonoz. Loli, Karmen, Pili eta Josepa ere badoazkigu hamar egun egin ondoren. Lekua utziko diote beste lauri: hutsunea geratuko zaio gaur familia ibiltari honi.

 

Justok berak egin digu gaur autobusean egunkarien laburpena, euforiko dago. Hitz zurrunbiloak astintzen du autobusa bera sartzen den bakoitzean, egunkariak irakurtzera-edo baretzen den arte.

Turismoa egin dugu Iruiñeatik Baztanera, Belate zeharkatuz. Itzuli behar dugu patxaranago, polita baita paisaia eta lurraldea.  Zulatu ez ezik izugarrizko haginkada eman diote mendiari.

 

 

B A Z T A N

 

ORONOZ-MUGAIRE. Txapliguz  egin digute harrera bidegurutzean. 11 kotxek osaturiko karabanan  egin dugu aurrera. Lekaroz. Alborago dago Irurita, Tomas soldaduskan ingeniaritza  lanetan errepide bat egiten egon zen herria; ingeniaritza lanak ez ezik eskulanak ere egiten zituen ezkutuan, aizkora  kirtenekin parrandarako sos batzuk atereaz.

 

Galtzina deitzen diote karobiari; hiztegiak galtzina karearen sinonimotzat dakar.

Ibai eta erreka garbiak, etxe-koadro sendo zuriak  harri gorrizko kantoiekin, harri gorrizko dorretxea: nortasuna du bailarak.

 

M. Asunek biziki, sutsu, hitz egiten du Frantziako kartzelatako egoera garratzaz, hurretik bizi baitu. Badu mitinera sena.

 

ELIZONDO. Nortasun propioa gorde duen herria. 15 herrik osatzen dute Baztan bailara. UPNk du indarra Elizondon, kontrabandoaren diruarekin egindako hainbat jende omen da bertan. Pikoletoak geneuzkan  zain, autobusetik jaitsi garen toki berean hain zuzen. Suziriak, txalaparta, txalo zaparrada, jende multzo polita batez ere gazteak, heldu eta plaza zeharkatu dugunean beti ere bi pankartetan parapetatuta udaletxe aurrera. Bertsolaria da aurkezlea eta bertsoz ongietorria eman ez ezik bertsoz egin du aurkezle  lana ere: "... gizarteari zartada", "gu ere zuen sendiak gara". Euripean izan da gaurko aurreskua ere: zuriz jantzita zegoen mutila, alkandora fin landuarekin. Atxikimenduak, ez hain ugariak baina bai selektiboak: udaletxeak, alkate-juradoek edo inguruko herrietako alkateek. Salto del Negrotik bidali du bere mezua Fernando Arburua herriko presoak; hamar bat preso dira zonaldean. Txakurrak hurreratu zaizkigu berriz ere: betiko probokatzaileak.

Tomas-M.Asun. hizlari

Martin eta Justo apaizarekin lehian.

Manifa herriko kaleetan, herri aberatsaren ezaugarri diren harri gorrizko etxe sendoen artean. Bertso batekin eman digute agurra, baina oraindik izan dugu udaletxeko arkupean salda hartzeko aukera.

 

Herri xumeak presentziaz eta atxikimenduz bere iritzia eman egiten du publikoki.

 

M. Luisak Egunkariaren berri eman ahal izan du bazkal ondoren.

Santi, Elias eta Bitxori bildu zaizkigu ibiltari berri: berehala jarri dira ilaran eta heldu diote pankartari.

 

Baztandarren Biltzarra elkartearen alboan hartu dugu autobusa: aterpedun eraikin herrikoi luze-zabala da, nahiko bitxia.

Bailara osoa da begien gozamena, neguko egun euritsuan ere. Bada, baina, bertara etorritako bizkaitarra Bilbora joateko irrikan dagoena hemengo bukolismoa utzita.

Errazu herritxo lasaia.

Martzial aritu zaigu kamioilari egunak gogoratuz autobusari maniobretan laguntzen. Kamioilari izan zen Martzial. Indar handikoa, begi argiz kontatzen du nola behin zamatutako kartola handia jaso zuen bizkarrarekin beste batek zerbait mugi zezan.

 

ARIZKUN. Ester harrapatu zuten herria. Banan banako etxe apartak, balkonada eta sarrerako arku zabalekin: indiano franko bueltatu zen Ameriketan urte pila egin eta diruz kargatuta. Bazkaria Elkartasuna elkartean. Nolako erasoa jo diogun patea, porrusalda, eta saltsa sendoko oilaskoari; ekinaldi bizia jo diogun gazta zaharra eta frutari ere. Falta ziren argazki-gutunei jarri diegu sinadura.

 

Joan zaigu Josepa, ibili zaigun bezain bizi, adoretsu eta gogor. Azken egunotan Josu txoferraren txistadarik gabe bera zer gartsu jaikitzen zena denok altxaraziz: kezkatua, nekatua edo alde egiteko penaz, baina urduri xamar sumatu dut azken egunotan.

 

Justok komun portatila eskatzen du autobuserako denborarik ez galtzeko bazkal ondoren. Karmenek: Gabonak ez baletoz hobe, baina datozenez polita da estraren bat egitea.

Klima "behatza",  klima epela adierazteko: Tomasek.

"Laguna sakratua da; besteak ezagunak dira", Joseparen azken esaldietako bat delakoan nago.

 

Bertiz bailarak bere antzinako berean dirau. Bada oraindik zurezko egitura erakusten duen eraikinik. Ardiek ikusgarriagoa egiten dute Baztan ibaia; ahatek  larrean, ...; kiwia ere ugaria da.

 

 

MALDERREKA

 

Donestebe, Sunbila, ...

 

ARANTZA. Mendi malda batetan kale bihurriek osatzen duten herritxoa; zeramikazko letrero antzinakoek Aranaz jartzen dute: Arantza-k "Aran atzean" esan nahi omen du, Aranaz berriz erdarazko izena omen.  Pikoletoak genituen zain bere patrolekin aparkalekuan. Ez zegoen beste inor guri itxaroten baina pankartekin joan gara manifan Ibonek panelak prest zeuzkan plazaraino, agian pikoletoak bertan zeudelako, Senideak-en soinu ezaguna ozena bihurtzen zen herritxo osoan, aire osoa hartuz. Justok hartu du Joseparen ondoren oihuen ofizioa. Barrutik ere bistara den harkaitz bizian eraikia dagoen elkarte batetara eraman gaituzte, non herriko gazteria batuz  joan den, elkartasun solasean denok nahastuz; kafeak eta gailetek ere lagundu dute giroa berotzen.

Ekimena. Harrera hitzak. Martin eta Gaste Asanbladako kide batek Ekimen Ibiltariko ikurra den zapia jarri dute udaletxeko goiko balkonadan. Atxikimenduak; parrokoak bota du zigilua eliztarren izenean.

Tomasen hitzekin bukatu da xumea baina halako elkartasun samur giro epelean bildu gaituen ekitaldia.

 

Kareharrizko zuriak dira Arantzan etxe ertzak, ilunabarrean zuriago. Herriko ertz batetan, aparkaleku aurrean labaderoa edo garbitokia dago, emakumeen kuxkux tokia Tomasen hitzetan, tutu lodietan ur garbia zorrotadaka. Ilunabarra zen alde egin dugunean. Pikoletoak han genituen oraindik zelatan.      

 

Alderdiaren morroi, etxean gelditu dira agintariak, zuek herritarrok hemen zaudete.

 

BORTZIRIAK

Igantzi (Yantzi) ere bertan dago, gaintxo batetan ia ilunak janda. Errekastoak zuri argitzen dira ilunabar arrean. Zulo-zuloko umelean agian errota den etxe bat.

"Erlastaina" da zonalde honetan gureetako erlaminoa, baita "liztorra"  ere.  Ala liztorra sorgin-orratzari deitzen diote?

 

EGUNKARIAko kazetari neska bat dabil egun osoan gurekin autobusean erreportaje baterako materiala jasoz.

 

Ba omen zen Arantza izeneko hainbat ofizioko soinujole bat  "Hamalau ofizio, hamabost miseria" esan ohi zuena: Tomasen  kontakizuna. Soinu oso musikala du bertako euskarak, Tomasenak bezala, ingurukoa baita berau ere jatorriz.

 

Igantziko Bentan hartu dugu Bidasoaren ertza.

 

BERA. Paskualen herria. Bazen oraindik argi izpi bat ortzian heldu garenean, baina erabat  iluna zegoen errepidea den kale luzea. Ibonek megafonia handia jarri du. Taldetxoa zegoen zain ikurrin eta bertako presoen argazkiekin. Txalapartak badu misterio kutsua gaueko ilunean. Ongietorri hitzak. Berako aurreskua: erabat ezberdina, kalekoz jantzitaz aparte, luzeak dira hara-honaka dantzaren joan etorriak, hanka bihurritze gutirekin, austeroa, apainduriarik gabekoa, serioa. Bortzirietako alkateen hitzak: Parlamentura ere bidali dute atxikimendua. Preso baten amak Paskuali eman dio lore-sorta denoi izenean. Bada ulertzen ez dudan zerbaiten ohar bat ere nire koadernotxoan. "Bortzirietako Manifestoa" irakurri dute bi hizkuntzatan.

Tomas hizlari

Txistulariak aurrean ditugula egin dugu manifa, gorantz oraingoan, mugara errepidea behar duen kalean, nongo etxeen fatxadek alderik aldeko balkonadak dituzten bereizgarri ez dakit, deigarri behintzat bai. Txistulariak tarteka isildu egiten dira manifestariok Martxako slogana oihukatu dezagun.

 

Gobernuarentzat ETAren aurkako tresna edo arma dira presoak.

 

Pili, Loli eta Karmenek Beran utzi gaituzte.

Maribi eta Balentin bildu zaizkigu.

Maria Luisak eztarria erabat hartuta ez ezik eztula ere badu. Maria Asun hasi zen eta oraingoan M. Luisari tokatu zaio.

Deigarriak dira Senideen elkarrekiko ezagutza eta kidetasuna: hainbat kartzela ate eta kartzelatara daietan zabaldu eta sendotutakoa.

 

Erabat harrapatu gaitu ilunak Beran. Ilunpean geunden hurrengo herrian.

 

LESAKA. Zuraje bertikala da etxe ederretako fatxaden ezaugarria;  Europako hainbat lurraldetan diren trabeskako zurajerik ere bada; teilategalak sakonak dira, bada harrizko fatxada bakanen bat ere. Erreka azaleratu eta kalepean gordez doa herrian zehar, berezia hau ere. Manifa egin dugu plazaraino zain genuen taldearekin. Plazan. Silbeira bertsolariak egiten digu ongietorria  luze,  hitz lau landuekin: gure helburua presoen eskubidea, herriaren nahia. Atxikimenduak  erruz, zonalde osoan bezala, Udaletxeak ere atxikimenduak izenpetzeaz gain plazara hurreratu zaizkigu, Bortzirietako udaletxe denak tarteko. Atxikimenduekin lotuz hainbat pertsona eta talderen ekitaldia: bertsolari eskolako bi kide, neska-mutil gazteak: "ezin hasi nigarrez", "Borroka soila ez da zuena eta gu gaude zuekin"; LAB ere bertan dago, lantegi-gune handia baita Lesaka; Tantirumahiru  dantza taldeko ilun jantzitako neskatxa baten aurreskua;  dantzak;  EA ere agertu da; txinga saioa, txingalariak bere atxikimendua eman du ondoren.

Tomasek bertako doinu eta euskalkiz agurtu ditu bortziriarrak,

M. Asunek Martintxu gogoratu, 

Blankak berriz entzun-mina sortu.

Manifa: zirraragarriagoa bilakatzen da presoen ilara argazkiek brist egiten duten erdizka argitutako kalezkotan.

 

Presoekiko jokabidea gobernuaren bengantza bide bat besterik ez da.

 

Maribik hartu du Blankari laguntzeko ardura. Ama balitz bezala zainduko du. Ez du behin ere bakarrik utziko elkarrizketa batetarako ez bada, pankarta ostean, jatorduetan, lotara etxeratzean beti izango du hurko, lagun, ia alaba. Horrelako jarrerak sendotzen dute taldea, segurtasuna ematen dutelako. Nere eta Patxik umezurtz uzten gaituzte, ez buru ez etxe; beraien oheetatik gertu suertatu garenez etxera joan zaizkigu lotara.

 

Kale bihurrietan egin dugu jantokira bidea; herri sorgindua dirudi.

Afaria. Afal ondoren Silverio eta Olaetxeak adarra jo digute bertso politez.

Giro misteriotsua dago herrian lo eginen dugun barnetegira bidean. Gaizki ulertze batengatik gaur ere luzaro egon gara falta zirenen zain kale hotzean. Literetan da gaur loa, Patxi, Martin eta Santi ditut gelakide. 

Ekimen ibiltaria

Jon Etxabe 2017/08/14 08:50
10. eguna: Abenduaren 9a. Asteartea - 09. Lizarra, Tutera, Tafalla.

Iruñazarra tabernan egin dugu gosaria eta bilera. "Zenbait bileratan ardiak baino artzain gehiago izan gara": pazientziaz baliatu behar da Nire, denok ari baikara zerbait esan nahian eta askotan batera. Maria Asunek Frantziako kartzela batetan gose greban dagoen Fermin Sanchezen arazoa azaltzen du, ekitaldien bukaeran M. Asunek berak hortaz hitz egitea erabaki dugu.

 

Josu, Blanka, Josepa eta Patxi Nafarroako Parlamentura joan dira elkarrizketa batetara.

 

LIZARRA. Goizegi heldu gara!. 30eko taldetxoa  dugu zain, denak gazteak. Goiza oso hotza da, plaza zabal nagusienean oso guti eta bakar gaude, baina asko garela jakin badakigu,  atxikimendu ugariak dira herri zabalago baten ordezkari. Lora sorta eskaini digute. Giro erakargarria bilakatu da.

Dodakak hitz egin du

M. Asunek Fermin Sanchezen egoera azaldu, gartsu eta egoki azaldu ere.

Justo-Jon joan gara apaizarengana, hiru ziren apaizok eta udaletxean elkartu dira: elkarrizketa onez joan da eta firmatu dute. PSOEkoa den alkatearekin ere egon gara: erabat ados dator gure eskabidearekin, arrazoiekin eta eskubideekin, baina ez omen da ezer izenpetzeko momentua, alderdia zuzendaritzarik gabe dago-eta Nafarroan, asteburuan dute kongresua edo antzerako bileraren bat, berak zuzendaritzan egoteko aukerak ditu eta sinadurak arazoak sortuko dakizkioke, ezer guti behar omen delako Nafarroan eta partiduan inor larrutzeko: ez dakit egiazale zintzoa ala aurpegi gogorra den, politikoa behintzat bai, azkenean.

 

Ez gaituzte gezurrekin eta keinu inozoekin engainatuko politikook.

 

Elkarrizketak bukatu arte hitz aspertuan egon gara plazan, hamarretakoa jorratzen. Ez dira konponezinak hitza eta jana.

 

Senideak-entzat bideo-lan bat egin asmoz egun osoan ibiliko zaizkigu gaur bi morroi kamerarekin bata, elkarrizketak egiten bestea. Bizkaiko kostako egunean eta Bilbokoan ere gurekin izanen ditugu.

 

Elurtuta dago Moncayo; "Etzandako Gotzaia" deitzen omen diote Tomasen esanetan, nik horren antz handirik ateratzen ez badiot ere. Erne da gari goiztiarra; zuri bihurtu dira hemen lur gorriak, artaldeak ere lurrarekin bereiz ezinak baitira.

 

TUTERA. Ez da erraza izan  plazara sartzea, bidea nondik nora ez genekiela, baina heldu gara: ederra da plaza, zezenketa  eta inguruko herrietako ezkutuak irudikatuzko zeramikak dira deigarri hormetan. 20kote bat dugu zain; ez hain gazteak, ia helduak dira gehienak. Kadreitako Tasio dute preso Valladoliden. Soinua lagun “Hator hator” abestu dugu. Atxikimendu eskaintza xumea eta apala izan da, baina bihozbera. “Aupa gizona” ere abestu dugu. Bertako batek hitz egin du, euskaraz gainera: ordu txarra da, horregatik dago hain jende guti, baina talde asko dago lanean, presoen aldeko ekimenak bultzatzen. Udaletxeak ere hartuko gaitu eta hori pauso handia da; apaizarekin ere egongo gara.

Dodaka Salegi - M. Asun, norbaitekin elkarrizketatu ziren.

Blanka, Josepa, Patxi eta Josu joan dira Udaletxera: UPNkoak ez du hitzik egin, IUkoak ziri politikoa sartu nahi zain du, Batzarrek izenpetu du atxikimendua.

Justo-Jon Artzapezarengana: pertsonalki eman du bere sinadura, hurrengo bileran mahairatuko du gaia eta eskakizuna, non uste duen bizpahiru sinadura gehiago izanen dela.

Ordu bi eta erdiak arte luzatu gara plazan.

 

Dituzuen agintariak baino libreagoak zarete zuek.

 

Ez du erraza izan behar UPN nagusitu den lurraldean presoen eta familien eskubide eta egoeraren alde lan egitea, nafarrek baina kasta dute.

 

"Ez nekien jainkoa animalia zenik”, "Aqui naciò el siervo de Dios" jartzen du, eta "zierbo" oreina da". Justo behar zuen izan ohizko hitz-jokoetan: sokan etortzen zaizkio horrelakoak, bata bestearen atzetik.

 

Beterri Elkartean Bazkaria:    Esparragoak, kogoilo edo kukuluak (gaur ikasi dut nola jaten duten bertakoek: txortenetik heldu hatzekin eta mauka-mauka, olioa bota ondoren jakina), berdura menestra, solomoa tomatearekin eta mazedonia. Gosez jan dugu denok jaki gozoa.

Sukaldari eta zerbitzari ibili den baten urteak ziren gaur: harro, ukabila gora, jarri zaigu "Zorionak zuri" abestu diogunean: ezkertiarrak erriberakook.

 

Denbora genuenez, bilera egin dugu bazkal ondoren: 

* Egunekoaren ohizko azterketaz gain martxarena ere egin dugu, orokorragoa eta sakonagoa: ez nuen ohar idatzirik jaso eta ezin dut zehaztu esandakorik.

* Norbaitek arrazoi guztiz aitatu zuen goizean erabakitako nork-zer betebeharrak aldatu egiten direla, ni neu bidali naute apaizarengana goizean elkarrizketarako beste norbait izendatuta bazegoen ere: talde bizi baten azken orduan erabaki beharrezko arazoak izan ohi dira askotan, baina norbait baztertua izan den sentipena ekidin behar da; hobe zereginak kaskarxeago bete baina taldearen sendotasuna gorde.

* SER irrati-katearen irratsaioan parte hartu edo ez izan da eztabaida nagusia: baiezkotan geunden eta Dodaka zen hitz egitekoa, baina joko iluna eta zikina  erabili du SERek, ez zaigu fidagarria iruditu eta azkenez elkarrizketan tarteko ez izatea erabaki dugu;  Rubalcaba eta hainbat ezagun ziren irratsaioan tarteko, denak telefonoz.

* Gipuzkoan genbiltzala erabaki genuen familiartekoon preso bakoitzari argazkia bidaltzea. Bego arduratu zen horretaz: Bazkal ondoren hasi gara argazkioi sinadura jartzen.

* IU, EA eta CDS egon dira Nafarroako parlamentuko bileran: batez ere bi amek biziki azaldu die familiartekoen arazoa, Ekimenaren asmoa eta helburua. Alli pasilloren batetan gurutzatu zaie eta harrapatu dute hura ere. Astindu psikologiko bat behintzat hartu dute.

 

Paskualek zizelatu du presoentzako testua: irakurri genuen, eta onartu; poeta ere badugu Paskual:

"Kaixo Gure Zuhaitz landare maitea. Zer diok/dion?. Gu hemen gabiltzan/tzak eguna joan eta eguna etorri. Batzuetan herri handietan, besteetan txikietan. Amezketan geundela gure Txindoki maiteak zapel zuria jantzi zinan/zuken. Gure itsaso ertzetik pasatzean bildotsez beteta ikusi dinaun/diaguk. Eguraldea haserratuta zabilan/ak baina bere erasoak guretzat muxu eztitsuak ditun/uk. Attona-amona, Aita-Ama, neska-muttiko geure zain herriko plazetan; klabelinak, larrosak, muxuak, besarkadak, malkoak, algarak, zopa bero-beroa, gosaria, bazkaria, afaria, txarangak, txistuak, txalapartak, trikitixak, zortziko dantzak, aurreskuak edo azkeneko ohea eskeintzeko. Gainera eskerrak!, eskerrak!, ematen gaitizten. Milaka personek eta guk; etxean egottia nahi dinagu/guk. Orain arte hartu dinagunen/k eta ondorengo egunetan hartuko dinagunen/k  "ohore" guztiek hiri bidaltzea pentsatu dinagun/guk eta gainera gure besarkadak, igurtziak eta musuak. Zaindu ezan/ak hire gorputza eta burua.

Agur gure "landare" maitea"

 

Polizia sekretua ibili zaigu egun osoan atzetik bai kotxez eta bai oinez.

 

Euskara asko entzuten dugu Erriberan, mugidako hainbatek behintzat euskaraz egin edo egiten saiatzen da: euskaldun-berriak; pozgarria euskarak zuztarrak  birbotatzen hasi dela egiaztatzea, euskalduntasuna sortzen eta indartzen.

 

Nerek goizero erosten ditu egunkari guztietako bizpahiru ale.

 

TAFALLA. Herriko ertz batetan gelditu gara. Izan da bertan ahoratzeko zerbait.

Pankartekin kalezko ibilia plaza nagusira. Jende multzo ederra bildu da. Martxari ongietorria emanezko jota abestu du neska batek. Josefa euskaraz aritu da, Blanka gazteleraz, Maria Asun Martintxoren egoeraz. Ongietorri hitzak: gazteleraz, goxo, ezberdinki, dotore.  Aurreskua. Dultzaineroekin "Kalera kalera" abestu dugu. Atxikimenduak. Manifa: alkateak azken ordura arte ez du nonbait baimenari buruzko erantzunik eman, azkenez Gobernadorearen esku uzteko gainera; denborarik egon ez denez baimenik gabe egin da. Jende ederra bildu da baina ez argazki denak banaka atera ahal izateko adinakoa: askok bina hartu behar izan du, baina zirraragarria izan da antzinako kale bihurri eta estuetako ilara luze ibiltaria; tarteka kamionetak sartzerik izan ez duen kaleartean  ozenagoak ziren oihuak. Dultzaineroekin “Hator hator” abestuz eman diogu bukaera.

Justo-Jon apaizarengana.

 

Agintari gehienak ez dira kementsu edo alderditik aske sentitzen dutenaren arabera iritzia idatziz emateko gai.

 

Herriko apaizarekin ongi joan da elkarrizketa baina komentuko burua nahastu zaigu sasi intelektualkerietan: libreagoak omen dira presoak sakabanaketarekin, perspektiba ezberdinetatik ezberdin ikusten dela arazoa eta antzerakoak, baina nire haserrea piztu duena senideen sufrimendua hala ote den esatea izan da. Ezkiokoa da eta iloba du kartzelan!!!. Erantzun beharrekoa erantzun diogu. Azkenez atxikimendua izenpetu digu eskubideen aldeko dena apoiatzen duela eta!.

 

Oiloak bragekin omen dabiltza arrautzak gainbehera eror ez daitezen  Pueyo zapaldetan eraikitako herri malkartsuan: Tomasek mila kontu daki.

 

Afaria. Zopa, menestra, oilaskoa erreta edo arkumea saltsan, helatua/flana. Anaia arteko giro sanoak bereganatu gaitu. Jotak ere abestu dizkigute. Hainbat abesti abestu dugu.  Jatetxeak oparitu digu afaria!.

 

Ukitu berezia dute Erriberakoek, biziagoak, irekiagoak dira, agian kirtenagoak ere, baina sanoak. Berezko giza freskura, begirada ere bristadatsuagoa da beraiena.

 

Justok gurekin jarraituko du, bihar joatekoa bazen ere berez: jarraitzeko baimena eskatu dio taldeari goizean. Baina ez dago gure esku, ezta Nerearen esku ere,  bulegoan erabakitzen baitute nor eta noiz arte. Guk geratzeko kontrakorik ez dugula azaldu besterik ezin dugu egin. Erantzunaren zain egon gara egun osoan denok, jabetzen baikinen Justo urduri zegoela. Baiezkoa etorri denean bromatxoa muntatu diogu denon firmekin idazkitxo bat emanez. "Azpian sinatzen dugunok erabakitzen dugu: Goizean goiz egunkariak behar ditugulako, Humorea behar dugulako, Bera maite dugulako, beste 10 egunez Justok gurekin jarraitzea". Nolako arnasa  hartu duen. Hunkitu ere egin dela zirudien. Egun txarra pasa omen du guk zer erantzungo zain.

 

Jesusen eta Gazteluren etxean egin dugu lo, neskaren logelan, erabat borroka-kartelez girotuta, lo egin dugun gazteen logela gehienak bezala. Etxeko katuarekin izan ditugu arazoak: neskaren gelan lo egiten ohitua dago eta pasilloan egon zaigu atea noiz bainugelarako zabalduko zain, barrura sartzeko; M. Luisak hainbat komedia izan du berarekin, batak sartu nahi eta besteak sartzen utzi nahi ez: bidaiako zertzeladak hauek ere.

Ekimen ibiltaria

Jon Etxabe 2017/08/11 08:55
9. eguna: Abenduaren 8a. Astelehena - Agoitz, Huarte, Atarrabia, Burlata, Berriozar, Iruñea.

Hamarretan izaten gara beti lehen herrian; hortik aurrera herri kopuruak eta distantziak erabakitzen du orduketa.  Gosaritako bilerekin jarraitzen dugu: aurreko egunekoa aztertu  eta egunekoa prestatu. Ez dugu eztabaida ideologikoagoetarako ez denborarik, ez aukerarik, ez giro psikologikorik, hartuak baitugu beti egun osoa eta gehienetan nekatuak gaude gainera.

 

AGOITZ. Jende polita bildu gara astelehen, herri txiki eta goizerdi baterako. Manifan joan gara Udaletxe aurreraino. Errepidean bertan espaloi gainean prestatu dute panela: aurreskua astez jantzitako mutilak. Pleno Aretoan bildu gara ondoren. Gazte jendea da nagusi. Herriko bi neska-mutil daude preso, gure artean eseri dira beraien senideak: gogo biziz sartzen dira guraso-senideak gure artean, denok arazo berdina izaki. Independentea=PP den alkateak aitzakiak jarri ditu elkarrizketara etortzeko, mozioari buruzko plenoa ere atzeratuz doa. Euskaraz eta gazteleraz egin digute harrera: banaka ugari dira euskara egiten dutenak edo saiatzen direnak, euskaldun-berriak. Atxikimendu pila, Aezkoa herrietakoak ere tarteko; ez da agertu Eugirenik. Tomasek egin du bai euskaraz bai gazteleraz: "zintzurra latza eta mingaina lodia"  omen du,  baina txukun moldatzen da berak gaztelera gramatika fusilatzen duen iritzia badu ere. Aretoan bertan atera dugu argazkia.

 

Herri zabala da Agoitz, antzinakoa, eraiki ederrak ditu ajeatuxeak badaude ere: kalez kale joan gara, txistu soinua lagun, Elkarte batetara gazta eta txistorraz goizeko hotzari aurre egiteko indartzera. Giro goxoa, enpatiakoa, sortu da denon artean.

 

Bakea, sakoneko arazoa gainditzea da. Herri honen burujabetza da bakea.

 

Kirolari eta antzerakoen hitzarmenek  "irudi klausula" omen dute, hots, ezin dutela publikoki iritzi, firma, edo adierazpenik eman edo agertu politika eta inguruko arazoetan. Gure eskabidea ez baita, baina, politikoa, giza eskubide soila, lege ezagun bat betetzearen eskakizun xumea baizik!!!. Ogibidea tarteko dugunean, denok birpentsatzen ditugu gauzak, jokabidea biguntzeko gehienetan.

 

Bego, lan isila baina serioa egin du gutunarekin.

Josepa, bide luzean kontsigna oihukatzeko gai den eztarria eta birikak ditu: bide luzean joan ohi zaigu bere oihu ozenetan etenik egin gabe.

 

HUARTE. Arazoak ditugu berriz ere, aldaketak egon dira-eta programaketan: guk  ez dugu ez orduketaren ez antolamenduaren berririk. Nereak patxada gehiagorekin hartzen du, azaletik behintzat: hobe, horrelakoak maiz gerta baitakiguke. Itxaronaldi luzea egin dugu, erdi gogaituta, asperdurak ere hartzen gaituela.

Pili-Patxi joan dira alkateordearengana, EAkoa; onartua dute mozioa Udaletxean, baina eztabaida politikora eraman nahi izan die elkarrizketa: ez da harritzekoa.

Prentsaurrekoa. Eraikin berriez inguratutako  plaza berri batetan, gaztelu baten gotorlekua dirudien elizaren begiradapean egin dugu: panelen aurrean, ibiltariok  atzean dituztela, jarri dira Josu eta Paule bozeramaleak, nonbaitetik inprobisatu den mahai batetan. EGIN, EGUNKARIA eta ETB agertu dira. Martxaren zergatia eta balorapena egin du Paulek euskaraz, gure asmoen eta herritar zein politikoen erantzunaren berri emanez. Josuk berriz 13ko Manifarari buruzko arrazoiak, jarrera eta jokabidea azaldu du gazteleraz: joan eginen gara 13ko manifara, gu geu gara estatu bortizkeriaren biktimak, gu geu gara aurrera pausoak ematearen aldeko interesatuenak.

 

Bakearen aldeko politikak ez du joan behar giza eskubideen zapalkuntzari lotuta.

 

Paisaia erabat aldatu zaigu: lur gorriagoak dira hauek. Herria eta herritargoa baina aldatu ez delakoan gaude.

 

Blankak telefonoz ez dakit zein irratirekin izan duen elkarrizketa entzun dut, gure atzetxoan esertzen baita: hitz xumez, herrikoiz, baina sakon, herri hizkuntzan bizi eta sarkor.

Dodakak, patxadako gizona berez, tea hartu du  Huarten, ingeles flema ez galtzeko.

 

ATARRABIA. Herri sendoak hartu gaitu: pertsonak asko, ikurrinak, zanpantzarrak, dantzariak. Eguzkiagatik, epela da giroa; jendearengatik, beroa. 6 dira bertako presoak, ibiltariokin elkartu dira senideak argazkiekin.  Buruko-zapi zuriko bi mutilek agur-dantza egin digute: behingoz ez da aurreskua. Lau pospolinek dantza oso fina, fintasunez egin dute zapitxo  zuria esku banatan. Errepide zabalean egin dugu manifa alaia Burlataraino. Bidean hainbat presoren argazkiak daude zuhaitzetik zuhaitzera  zintzilikatuta presoen kopurua zenbaterainoko gordina den begietatik sartzen delarik. Zanpantzarrak, dantzariak, ikurrinak ziren buruan, Burlatako mugan alboka eta txistulariak gehitu zaizkigu. Giza kate luzea gara. Dena zen soinu ezberdin ozena, soinulari ezberdinak txandakatuz, joareen hotsa joaldunak etengabe dunbaka. "Euskal Presoak Euskal Herrira"  aupadak  ere oihartzun ozenagoa zuen. Izugarria izan da, ikustekoa. Jai eguna baita gaur ere, herri ugaria zen espaloietan, harriduraz begira. Presoen aldeko festa handia, erakunde politikoei postura hartu eta azken bultzada ematera behartu beharko lieketena. UPNko alkateak ordea udaletxeko ateak ez irekitzeko ordena eman dio udaltzainari zinegotziak igo ez daitezen gure ordezkariekin elkarrizketarako: ez dakit non baina EA, EB eta HBko zinegotziekin egon dira: ados daude ekimenaren helburuekin eta izenpetu dute atxikimendua.

 

Presoak Euskal Herriratzea ez da bakerako keinu bat,  eskubide bat baizik.

 

Lolik zirrara sartzen du bere tinkotasunarekin: "hil egingo naute edo bizi guztirako kartzelara joango naiz" semeak bere erabaki hori azaltzen didanean nik onartu egin behar dut bere erabakia, errespetatu. Eta nik beti alde egongo natzaio”.     

 

BURLATA. Partaide asko ikusten da plazan, multzo zabala. Martxaren eskakizuna musika bihurtua sartu gara plazan: denok hunkitu gaitu giroak. Dantzari askoko taldeak ikurrinaren omenezko dantza. Kapa, buruzapi eta gainerako jantzi beltzezko dantzariak egin digu aurreskua: Erronkariko janzkera omen. Zapi urdin bana oparitu digute. Ongietorri  hitzak. Bigarren dantza taldea jantzi koloretsu ezberdinekoa, dultzaineroen sonara oraingoan. Bigarrenez, zapi oparia beste talde batek: zapia bada nonbait Burlatako berezitasuna. Atxikimenduak.

Tomasek egin du euskaraz: bere auzoa da, sartu du nahi zuen ziria, baina berriz ere laburtxo gelditu da, baduen arren luzatzeko gaitasuna.

Jon gaztelaniaz: gehiegi luzatu omen nintzen baina inguruko entzuleak adi eta gustura sumatzen nituen; kamionetako megafoniatik egin genuen eta plazako zenbait tokitik ez omen zen ondo ulertzen.

 

Presoak Euskal Herriratzea izan daiteke urrats bat bakerantz.

 

Bazkalaurrekoa: lukainka, tortilla, ...

 

Tomasen emaztea ezagutu  dut: irribarretsua, fina eta goxoa izanen da.

 

Bagenuen elkarrizketetan  eztabaida politikoetan murgiltzeko arriskua zegoela kezka, batez ere zenbait alkatetzarekin, baina ez dugu izan arazo handirik hortaz eta sortu denean erraz saihestu da. Senideak-entzat bada halako errespetu bat.

 

Ikastera etorri dela zioen Martinek, asko ikasten ari dela dio Justok; denok ari gara ikasten eta denok ikasi dugu jadanik asko: ikastaro trinkoa da Ekimen Ibiltaria.

 

BERRIOZAR. Zenbat aldiz pasa naizen bertatik Iruñera edo Iruñetik bidean, baina ez nuen sekula pentsatuko errepidearen alboko etxeteria honetan aurkitu nintzenik xede honetan.

Bazkaria. Zulo Alai elkartean. Jende alaia, bizia eta abertzalea. Entsalada, porruak ozpinetan, ajoarriero eta etxeetan eginiko postre ezberdin ugari. Herriko hainbat guraso eta senide etorri da, nahasturik bazkaldu dugu, anaiarteko giroa sortu da; hitz batzuk ere egon dira beraien aldetik eta Justok bota du bere diskurtsoa, kamionetak  eta autobusa betetzeko Gipuzkoan baino oraindik txalo gehiago behar diren lehia jarriz.

Kaskarra gelditzen zen Manifa bloke tzar haien artean, bazkaritik ekimenera bidean, musikarik ere ez genuen, baina eraikien garaierak slogan garraztuak oihartzuna ozenagotu egiten zuen.

Ekimena. Plazan. Ongietorri hitzak: gazteentzako eztena, bultzada eta motibapena omen gure Martxa. Talde eta elkarte ezberdinen  atxikimenduak.

Patxik hitzak,

Pili-Patxi udaletxera: alkatea Batzarrekoa da: lan egin dutela presoengatik, firmatu dute, Udaletxeko atxikimendua HBren bidez bidaliko digute.

 

Pertsonek osatzen badute alderdia eta pertsona horiek ados ba daude Senideak-en eskabidearekin, nola ez dago ados alderdia?.

 

Herri Kirolak 30 mila pezeta eman du. Hitzak merkeak omen dira: hauenak ez.

M. Asunen senarra, Harri?, a ze gizon puzka bera ere. Herriko zinegotzi batekin bildu zaigu  Berriozar-en.

 

IRUÑEA. Gu Sarasate plazan elkartu bagara ere aurrenekoz, ekimena Tres Reyes hotel inguruan hasi da. Aurrez auzoetatik zutabeak heltzen joan dira, kalerik kale, batetik eta bestetik, pankarta eta ikurrinez armaturik, ilara luzeetan. Jendetza elkartu gara.

Manifa: argazkien basoa trinkoagoa zen gaur jendartean Iruñeako kaleetan: zirraragarria gaueko ilunean bonbillen argira: bigarren pankartakook argi-zuziak generamatzan, ondoren dantzariak, ondoren argazkiak, ondoren jendetza, ikusgarria bilakatuz ibilia. Sarasate plazan bukatu dugu bertan ekitaldia burutzeko.

Ekimena. Txalaparta. Inguruko herrietako dantzariak. Baserritar eta zuriz jantzitako mutilen aurreskua. Neska-mutilak ziren ondorengo txistulariak. Hanka-paloak. Auzoetako    atxikimenduak, talde eta erakundeenak: pila luzea. Artzain Oneko katedralean gose huelgan egoniko Landabeneko langile baten hitzak. jota dantzatu dute 40 inguru dantzarik.

Josepa euskaraz

Blanca gazteleraz.

Kalera kalera txistuaren soinura abestuz bukatu dugu Iruñeakoa, zenbat ote   ginen eztabaidatuz: batzuk bost mila botatzen dute, nire ustez ez ginen hirura helduko.   Nolanahi, asko.

 

Agintzen dizuten agintariek baino nortasun eta duintasun gehiago duzue  zuek ekimenetan biltzen zarien herritar xumeok.

 

Gaurko ekimenean kide izan dugun edozein gazte egon daiteke preso bihar: Askatasunaren patua.

Blanca txiki ikusten da mikrofono aurrean, baina mitinlari izugarria da, entzuleak adi edukitzen dituena, ez bere hile zuri eta bizitasunagatik soilik, dioenagatik baizik.                    

Justo txikiteora, Salegi telefonora, Paskual ez dakigu nora desagertu zaizkigu. Zain egon gatzaizkie luzaro asperduraz, hotzez,  azkenean erneguz ere, afaria non zenik ez zekitela uste baikenuen; afaltokira jo dugunean han zeuden afariaren usaiak gidatuta edo. Taldeak baditu bere arauak: denok batera edo bakoitzaren berri eman, legeetariko bat da, bestela noraezean gelditzen baita koadrila.

 

Afaria: “Peña de la alegria” elkartean: zopa, entsalada, oilaskoa, gazta. Ardo nafarra, beti bezala tentagarria.

 

Afari aurrean Barne Ministaritzak zenbait preso hurreratu dituen berriak harrotu dizkigu itxaropenak; berehala baina zapuztu dizkigu telebistak berak: adarjotze eta burla iraingarria, 15 dira mugitutakoak, uharteetatik ekarritakoak penintsularen behealdean geldituko dira, penintsulakoak  oraindik urruti, bakarren bat Gasteizera, bada Gasteiztik urrutirago eramandakoaren bat ere, ez dirudi ezeren hasera denik, maniobra politiko bat baizik. Lehia luzea eta gogorra da, PPk ez baitu ezertarako gogorik ezta PNVak ere ezer sakon eragitekorik, epe berriak eman eta luzatu besterik ez baitu egin oraingoan ere.

 

Juan Jose, Tomasen anaiaren etxean lo egin dugu Txantrea auzoan.

M. Jesus bere emaztearekin eta Nerea alabarekin egin dugu solasaldi bat sukaldean. Nerea, neskato bizia, ikaslea da. Berau zen Tomasekin zihoana kotxea zilipurdika atera zitzaienean Soriara bidean. Berak eraman gaitu kotxez etxeraino.

Ekimen ibiltaria

Jon Etxabe 2017/08/07 08:58
8. eguna: Abenduaren 7a. Igandea - Leitza, Lekunberri, Irurtzun, Arbizu, Altsasu, Etxarri Aranatz.

8. eguna: Abenduaren 7a. Igandea  - Leitza, Lekunberri, Irurtzun, Arbizu, Altsasu, Etxarri Aranatz.

 

Ordizian bildu gatzaizkie ibiltari kideei. Batzuk Ordizian, besteak Beasainen,  jaso gaitu Patxik  autobus-linea bailitzan. Berbots bizia eta burrunbatsua zen gurea goizean elkar agurtzerakoan. Triste geratu omen zen taldea afal orduan: taldea trinkotzen doan seinale;  Etxarrikook  ez ezik hurbileko hainbatek egiten baitu etxera lotarako, noizbehinka Nerea tarteko. Taldea elkartuta dago, sentipenek, arazoek, helburuek ez ezik egunotako elkarbizitzak ere lotu gaitu.

 

Atzo ia haserretu zitzaigun Martzial, pankartagatik edo.

"Ez nauzue gehiago negarrez ikusiko!" bota digu Nerek gaur: ikasi du gauzak bere horretan hartu behar direla, patxada handiagoz; baina ikasiko du hori ere ez dela erraza.

 

 

N A F A R R O A

 

LEITZA. Talde mardulak egin digu ongietorria harlandu eta kareharrizko horma zuriek osatzen duten plaza jator bezain sendoan, agian jatorra delako sendoa, edo alderantziz. Harrera-hitzek ongietorri xume baina sentikorra eman nahi izan digute. Neskak  ziren txalaparta jole: ezberdinki zutela egokituta tresna diote nire oharrek baina  ez diote nola. Koruak kantatuz doinua, bi poxpolinek dantzatu dute aurreskua: berezia eta berria bezain hunkigarria; harmonizazioa bera ere bikaina zen. Koroak “Euskal Herriko semeak gara” abestia kantatu du ondoren:  "... beraren alde emango dugu zainetako odol guztia". Alkateak, HB?, hitz egin du, hitzez ere bere atxikimendua emanez. Udaletxeak (HB-EA), onartu du atxikimendu  mozioa. Atxikimenduak: Perurenarena ez da agertu, politikak kutsatu ote du gure morroskoa, ala ETBk?.

Tomasen hitz goxoak: ahotsa, ahoskera, doinua, dena du baikorra hitz egiteko, atseginez entzutekoa.

Txalaparta berriro, manifa antzinako egitura galdu gabe aro berrira egokitzen ari den garai bateko etxeteria sendoaren artean, non soinuak berak oihartzuna bereziki ozena zuen. Argazkia ere egin dugu plazako harmailetan.

Martin-Justo, iraunkorra gauzatzen ari den bikotea elkarrizketatu  da apaizarekin: eman die atxikimendua, azkeneko atentatua gaitzetsi dien arren. 

Elkartasunezko ekitaldi polita bezain xamurra.

Tomasek egin du Leitzako KARRAPE irratiko elkarrizketa.

 

Hamarretakoa: bere tenplean zegoen salda,  pizgarria txorizo errea  ere.

 

Ez gara bidezidorretatik legez kanpo gabiltzan kontrabandistak.

 

Haize-errota edo zentral eoliko zuriak nabarmentzen dira erreskadan elurtutako mendilerroko hegian. Mailoak ere zuri daude, baita begi-bistan dugun Aralar ere.

 

Beti dago norbait, taldetxo bat, elkarteren bat, temati eta iraunkor, lanerako prest, aurrera egiten duena, mugida bizirik iraunarazten duena.

 

"nola tratatuko zaitut, zuka ala berorika?": Justo diplomatiko zuhurrak Leitzako apaizari; "Zuka, bestela norbaitek behorrarekin nahastuko nau eta".

 

Autobusean gindoazela semeak deitu dio Loliri  gartzelatik!!!. Denok egon gatzaizkio  hitzetan zintzilik, bidaiako zertzeladak ahopean xuxurlatuz konta ziezazkion. Kartzelatik entzun ahal izan ditu txalaparta soinu eta hainbat abar momentu batez autobusetik jaitsi baita telefonoa eskuan.

 

LEKUNBERRI. Antzinako eraiki ederrak ditu Lekunberrik, baina plaza, berria da, bi solairuko etxe berriek inguratuzkoa: hor izan da ekitaldia. Txalaparta, bost poxpolin eta galtza beltz-txaleko gorridun mutil baten aurreskua, ongietorri hitzak, harrizko estela txiki eta Senideak-en sinboloa diren kinkez  dotoretutako atxikimenduak jasotzeko mahaia, 

Tomasen hitzak,  berea duen patxadan

Tomasen anaia eta zenbait familiako ere bertan ziren

Denon argazkia. Blankak "fray Justo" bataiatu du Justo

Justo eta Martin egon dira apaizarekin.

 

Legea bera betetzeko eskatzen ari garen bide zabaleko ibiltariak gara.

 

Leitzarango autobidetik goaz; eroso darabilgun errepidea baina oraindik zertarako eta zergatik egin zen ez dakidana, are gutxiago nolatan eman zien bere atxikimendua aurka egon zen hainbat pertsona eta erakundek.

 

"Ze Martzial, lotu al dizkiozu oinetako lokarriak Blankari?. -Bai zera!, gauean askatzera ere neu joateko esan ez dit ba Josepak!!!"

 

SAKANA bailaran sartu gara, bertan emango dugu igande honetako arratsaldea.

IRURTZUN. Eguzkira argi dagoen udaletxe zuriaren kontra solemneki nabarmentzen ziren panelak. Txistua eta suziriak plaza zabalean. Harrera hitzak, euskaraz bakarrik!. Zuriz jantzitako neska-mutilen aurreskua presoei. Atxikimendu eskaintza: guraso bat bere bi umeekin hurreratu da Josepa agurtzera.

Justo-Martin apaizarengana preso baten senar eta anaiarekin: sinatu  die lehen puntuak, baina bi azkenak ez.

Paskual-Dodaka osagilearengana: bere izenean firmatu du.

Alkateak, independentea, ados dagoela dio baina hurrengo plenoan ikusiko da Udaletxeak zer eginen duen.

Plazako eguzkitan itxoin diegu nahiko luzaro elkarrizketatzaileek bukatu duten arte.

 

Etorkizunari begiratu nahi diogu.

 

Zoritxarrez oraindik gehiengoa erdalduna duen herrietan ekimena euskara soilean egiteak agian esan nahi du euskaldunengana mugatzen dela Senideak-en ekimen hau; okerragoa litzake hala gertatuko balitz presoen arazo orokorragoarekin ere. Korapilo larria, konponbidea bilatu behar zaiona.

 

Irudi maitagarria osatzen zuten bi metro garaierako Martzial mardulak eta eskutik zeraman neskatotxoak, biek begiak brist eta ezpainetan irribarrea. Arbizun jakin dut biloba zela. Emaztea, alaba, suhia eta ilobatxoa bildu zaizkio.

 

LAKUNTZA. Autobideko zubi muturreko lubetan zain zegokigun gazte talde batek agurtu gaitu ikurrina kulunkatuz eta besoak jasoz.

 

Hainbat irratsaioetan hartu dugu parte autobusetik bertatik telefonoz.

Nereak aukeratzen du programaren arabera nork erantzungo duen nongo irratiko galderei. Irrati gehienak EGIN Irratia zein irrati libreak dira, askeenak beraiek.

 

ARBIZU. Lau soinu eta lau panderoren trikitia izan dugu alai airean heldu garenean. Herriko plazara helduta, udaletxeko fatxada Senideak-en ikur, pankarta eta ikurrin erraldoiek betetzen zuten. Ibonek  katua bezain zalu eta malgu ikusi du balkoira igotzen panelak lotzera. Txapliguak.

Bazkaria Herrikon: urdaiazpikoa, errusiar entsalada, mingaina saltsan, gazta eta laranja.

Hiru  belaunaldi ziren Martzialen sendia; bizia da iloba.

Ekimena plazan: gaztedia zen nagusi eta Justo gustura aritua da beraiekin. Atxikimenduak; pila izan dira.

Justok izan du hitza: gazteei zuzendu zaie, bihotzez egin ere.

 

Beharrezkoa dugu itxaropena. Irabazteko lehiatu behar dugu.

 

Ezin ba beti aipatzen ibili ze gozoa dagoen bazkaria zein afaria, nolako ahalegin eta borondatez zerbitzen diguten. Ardoa eta sagardoa ere ez ditut aitatzen, baina banaka banaka botila bat baino gehiago joaten da usten. Ba dut sospetxa hainbat herritan ura edanez eta arin janez, osasuna zainduz, bizi garen jubilatuak garen aurreiritzia zutela. Ze nolako ustekabea beraiena gu pasa ondoren!.

Besarkada eta musuak erruz jaso eta ematen ditugu eskaintzekin batera, batez ere Josepak eta Blankak. Egunotako zereginetariko bat.

 

ALTSASU. Ekimena herriko zein lekutan ez genekiela salduta egon gara nahiko luzaro  duela ez askora arte errepidea zen kalean. Josu ibili da jira-biraka kamionetarekin alferrikako ibilian. Beraiek bila hasi zaizkigun arte. Heldu gara plazara, ibiltarion taldetxoa soilik, gure bi pankartekin, kaleetan zehar, pikoletoek zainduta azken orduan trafikoa mozterik ez genuela aitzakiaz, hemen daudela jaun eta jabe erakutsi nahiz. Jende pila bildu da plazan, lau preso daude lau kartzela sinbolizatzen duten lau zuhaitzi lotuta bere zuri-beltz arraiadun jantziekin, plaza erdian Euskadiko mapa handia dago marraztua: deigarria eta ikustekoa.Txalapartaren soinu sarkorrak betetzen zuen egunaren hondarra, neska-mutil bikotea txalapartari. Bikain dantzatu du aurreskua Altsasuko dantzari taldeak. Momotxorroak, Ihauterietako Altsasuko pertsonaia mitikoak, sartu dira plazan, presoak askatu dituzte eta dispertsiotik Euskadiko mapa barruraino eraman. Dotore eta ezberdinki jantzitako dantza taldeko neska-mutilek "hator hator" abestia dantzatu dute, txistuaren ordez soinuaren sonetara. Herri kirolak: bertako bi aizkolari ezagunek enbor pila  bana ebaki dute; aukeran lan handiegia jarri diete luze joan baita: aizkolari batek aizkora beso puntan gorantz luzeago "Euskal Presoak Euskal herrira" oihukatu du enbor gainetik; trontzalari bikotea izan da ondoren, bikoteko bata aizkolariarekin Gestoratik ezaguna den Josetxo; bigaren aizkolariak orgarekin egin du lana hainbat bira emanaraziz. Atxikimenduen eskaintza.

Tomasen hitzak: hainbat gauza ditu esateko, baina moztu egiten du gusturen nagoenean entzuten, aurrera egiteko gaitasuna duen arren.

Manifa.

“Alkaterik gabe" diote nire oharrek, baina ez dakit zer esan nahi nuen.

 

Usai politikoa hartu nahi digutenek bere erantzukizun politikoa desbideratu nahi dute. Garbi argitu behar diegu erantzukizun bizia dutela beraiek.

 

Neskak nagusitzen ari dira euskal gizartean duela guti espero ez zen abiadan: aurresku dantzari, txalapartari, txistulari, soinujole, bertsolari, aurkezle, ... gure Martxa da froga garbia.

 

Martziali eman zitzaion eginkizun banaketan pankarta txikiaren ardura. Gogoz hartu du hartu ere. Berak ere badu ardura konkretua, zintzo betetzen duena. Bakoitzaren zereginak konkretatuz doaz taldean.

 

ETXARRI. Jende franko dago frontonan. Atxikimenduak ere franko asko dira. Kotxe karabanak heldu dira bailarako herri ezberdinetatik. Herritik manifa 600 argazkiekin: argi elektrikoek horaildutako Etxarriko kaleetan gehiago dirudite,   argazkion oihu ozena barreiatu da herrian zehar musikarekin batera.

Martin-Jon udaletxeko elkarrizketan; gaur-gaurko alkatea eta zigortuz kaleratu duten alkate ohia, PNVko bi zinegotzi eta EAko zinegotzi bat bildu dira gurekin; Udal osoak firmatu du, PNVk partidu bezala ere bai, HBk zer esanik ez, EAk bere testua aurkeztu du baina sakonean gauza bera esanez; denok hitz egin dugu eta denok baloratu dugu positiboki izenpetzearena.

Frontonan: Trikitiaren soinuz elkartu gara berriz bertan. Norbaitek egin du eta ondoren denek: argazkiak utzi egin dituzte bazter baten pilatuta, eraginkorragoa izango bazen ere ekimen aldi osoan eskuetan edukitzea. Ongietorri hitzak. Etxarriko dantza berezia: sokan joaten dira dantzariak,  eta dantza eskaini edo dantzaz agurtu  nahi dutenaren aurrera iriztean berari egiten diote dantzazko agurra, ondoren beste batengana, horrela nahi haina luzatuz;  S.Adrianeko erromerian mahairik mahai ibili ohi dira, aurrenekoak dantzatzen du agurra, ondoren nahi duen berri bat sartzen da soka muturrean beste norbaiti dantza eskaintzeko; hemen presoen paneletako argazkiei, pankarta bakoitzari eta azkenik publikoari dantzatu die ez soka aurrekoak soilik denek baizik. Belar-meta nano bana oparitu digute. Maritxelek  etxarriar olerkariak, bere poema bat errezitatu digu Etxarriko euskaran. Atxikimenduen aipamena eta zerrenda irakurketa; Urdiaingo alkateak firmatu du pertsonalki, plenoan ere eztabaidatuko dute zer egin udaletxe gisa. Bertsoak, irakurriak eta bat-batekoak.

Patxi hizlari: hunkigarri egon da, txaloak eskatu ditu presoentzat, ibiltarion nagusienak aurkeztu ditu eta Justori adarra jo dio. Trikitiak lagunduz “Hator hator  abestuz” bukatu da ekitaldia:

 

                                 Euskal Presoak

                                 Etxien neittugu

 

                                 Askatasunaren oiyuek

                                 Herriz herri

                                 Senidiek damabie

 

                                 Espetxetik espetxera

                                 Presoak noa

                                 Guk hautze

 

                                 Eta maite ditugu

                                 Herriko seme kuttunek

 

                                 Isiltasunean sortutako gaue

                                 Miresgarrie izan daitteke

                                 Beie

                                 Irudi biziek

                                 Gordin gordinek

                                 Nire bihotzean sartu die

 

                                 Eguneroko bidien

                                 Espetxe beltzien

                                 Giltzapien preso de

                                 Benetako landariek

                                  Ilunpetan gau ta egun

                                 Bakardadie lagun

                                 Etxetik urrun

 

                                 Nolatan liteke

                                 Nork onartu

                                 Nork burutu

                                 Hainbeste ta hainbeste kalte

 

                                 Begi ertzetan malkoak

                                 Ama aitta

                                 Ni banoa

                                 Ederra baita elkartasuna

 

                                 Argi ta zutik

                                 Beti Etxarrin

                                 O Etxarri

                                 Hots herri aspaldi

                                 Bihurri eta berezi zuriekin

                                 O Etxarri gogozko herri

 

                                 Karrikez karrike

                                 Etxarri Aranaz

                                 Garaipen

 

Euskadiko mapa beltza zapi zurian da Ekimen Ibilaldiko ikurra, kanpotik barrura datozen bi gezi gorri eta "Euskal Presoak Euskal Herrira" lemarekin.

 

Pakea nahi dugu. Bakea beharrezkoa dugu.

 

Karmen: arratsaldeko ibilitik zetorren senarrarekin; jabetu omen ziren atean zegoen emakume ezagun bat barrura sartu zela beraiek heldu aurretik agurtu ere gabe; etxera heldu zirenean etxea jendez beteta zegoen: denek zekiten beraiek ezik semea hil zietela.

 

Afaria  Hartzabal elkartean: zopa, legatza, flana edo arroza esnearekin aukeran postretzat. Gozoa afaria, bihotzera heltzen den prestatzaileen ilusioa menuko osagairik nagusia: sukaldari eta zerbitzariak txalotuz buka ohi ditugu beti bazkari afaritakoak.

 

Loa geure ohean eta etxean. Justo eta Tomas izan ditugu etxean lotara.

Ekimen Ibiltaria

Jon Etxabe 2017/08/04 10:11
7. eguna: Abenduaren 6a, Larunbata - Legazpi, Zumarraga/Urretxu, Ezkio, Ormaiztegi, Lazkao, Ataun S.Martin, Ataun S.Gregorio, Zaldibia, Ordizia, Beasain, Ordizia.

Josepa etxean gelditzeko asmoetan zebilen baina agertu zaigu autobusean, oraingoz jarraitzeko indarrez.

 

LEGAZPIA. Kale bazter batean elkartu gara. Eskularruak eskertzen dira pankartari heltzerakoan. Goiz eguzkitsua, baina arnasa lurrun bihurtzen zaigun goiz hotza,  Gabon kutsua du ekitaldiak: presoak etxean edukitzea litzake nahi dugun Gabon oparia errege magoa PP ankerra ez balitz.Txalaparta. Konstituzioa darabil ardatz bertsolariak.  Gerriko gorria jantzi zurian, eta borla gorriak galtzerdi landuetan, egin digute aurreskua bi mutilek.Trikitilariak: beraiekin kantatu dugu Hator hator. Plataforma osatu nahian dabiltza, bada taldetxo eraginkorra herrian. Tabernariek salda beroa eskaini digute; bazen lukainka eta gaztarik ere.

 

Luzapenak usteldu egin dira. Noiz arte, noiz arte, noiz arte itxoin behar dugu?. Nahikoa itxoin dugu!.

 

Tolosako aurkezleak Ibaetako talde zabala  gogoratu zuen, senideen helburuen aldeko aurrerapauso bezala. Hala da izan. Zoritxarrez ezker abertzalearen basea da batez ere, ia soilik, hurreratzen zaiguna, beste alderdiek hitzen eta sinaduren gainetik ez dute herria mobilizatu nahi: beldurra diote beraiek kontrolatzen ez duten mobilizapenari eta alderdion estrategia eta mementoko taktikari oztopo izan dakioken ekimenei; beraientzat preso eta familiartekoen sufrimendua bigarren mailako arazoa da, politikarako tresna erabilgarri bat besterik ez.

 

Tomasek semea du Soriako kartzela batetan. Neskalagunari modu zikinez ateratako deklarapena da salakuntzaren oinarri ustela. Goizalde ilun batetan errepidetik alborantz lubetan behera hiru txilipurdi egina da kotxean familiarekin bisitara zihoala: kotxea haustuta, noraezean ilunean galduta, bakardadean: Machadok hain dotore deskribatutako Soriako lurrak, euskal ehiztariek galeperretarako bisitatuak, lakio latza bilakatu zaizkie euskal preso eta familiei.

 

ZUMARRAGA-URRETXU. Plazara zuzendu gaitu bozgorailuz kantari aurretik doakigun kotxe batek. Eguzki epela bera ere prest zuten herri bien muga egiten duen erreka gaineko plazan. 3 hanka-palo buru guztien gainetik nabarmentzen dira; makurtu ahal izan dira lurrekoon mailara atxikimendua eskainiz musu bat emateko Piliri. Eskalatzaileak gorago zeuden oraindik, azpitik ibaia dioalako edo belaontziko zelatariaren masta dirudien farolaren gainean: luze samar joan da beraien jokoa baina pankarta zintzilikatu  dute, ondoren rapell eginaz jaitsiz beraien atxikimendua eskaintzeko. Jantzi dotoreko neska-mutilek aurreskua oparitu digute atxikimendua eman aurretik. Preso ohi baten hitzak eta atxikimendua, HBko zinegotzia bera. Arrospide eta Elorriaga aizkolariek enbor bana ebaki dute, zutikakoa batak, ohiko etzandakoa besteak, bere atxikimendua eskainiz. Txistulariek "Kalera kalera" jo dute eta bilduok soinu biziarekin batera abestu. Ba omen musika-talde txiki bat herrian, jo jo dute behintzat. Bertsolariak: "gure aizkorek har ditzatela motosierren abiada". Dantza talde ezberdinen dantzak: - "Ikurrinari omenaldia" eta "Peilo Josepe" abesti doinuarekin dantza berezia dotore dantzatua. Parte-hartzaile bakoitzak eskaini du atxikimendua bere saioaren ondoren. Apaiz batek eman du, pertsonalki hurreratuz, berea. PSOEko zinegotzia ere bera bertaratu da atxikimendua  ematera. Ugariak izain dira Talde eta Elkarte ezberdinen atxikimenduak, banan banako atxikimenduen eskaintza pausatuki baina goxo joan da,  oso hunkigarria batez ere errefuxiatu baten gurasoen atxikimendua, familiartekoekin batera jarri dira pankarta atzean. Trikiti taldeak “Hator hator" jo du eta bildutakook abestu, txistulariekin berriz "Zain dago ama". Ongietorria eman diguten txalaparta eta adarrak esan digute agurra ere.

Ekintza bitartean bi mutikok eginahalean jolastu dute jende-borobilaren erdian ikurrinak kulunkatuz bere kasa zein abestien erritmora: gure etorkizuna.     Txakur batek ere egin digu konpainia urduria ekitaldi osoan.

 

"Orain"  da gure mezuaren ezaugarria eta berezitasuna: orain, orain. orain, oraintxe bertan behar ditugu presoak Euskal Herrian.

 

Nerek amak oparituagatik estimu handian zituen belarritakoetariko bat galdu du egun hauetako batean: alferrikakoak izan dira autobuseko miaketak.

 

EZKIO-ITSASO. Santa Luzia auzoan dago udaletxea, errepidearen alboan; berria dirudi. Udaletxeko balkoian agertu zaizkigu herri agintariak, gero guregana jaitsi dira. Guztira ere ez ginen asko, biztanleak ere ez baitira hainbeste; famili giroan egon gara,

Pili-Patxi joan zaizkie elkarrizketara. Justo-Bego ordeskoak dira gaur.

Alkatesak, EA, Udaletxearen atxikimendua eman digu, hitz batzuk zuzendu ere bai.

"Zain dago ama", "Altza begiak" abestu dugu giroaren eraginez espontaneoki.

 

Tratugintza politikorako merkantziak besterik ez zaizkie gure senide preso eta exiliatuak politikariei.

 

Ondo moldatuta zuten eguna zonaldean. Herri bakoitzean elkartzen zaigu hurrengo herriko norbait bozgorailudun kotxearekin, egin behar dugun urratsean gidatzeko. Esperientziadun jendea, ibilia eta ikasia.

 

Paulek ez du ezer inposatzen, baina erabakiak hartzen ditu. Buru izaten daki, taldeak onartzen den buru. Gauzak leun baina irmo eskatzen eta esaten. Bera gabe autobusa ez doake doan bezain ongi. Ekimenaren engranajea leun badoa Paule da olioa.

 

ORMAIZTEGI. Talde txiki bat hurbildu da plazara, gehiago ezin zitekeen eskatu ere, agian. Guti batzuen ekintza maitagarria. Ongietorriko hitzak, atxikimendu eskaintza banan banan taxuz izendatu eta emana bakoitza. PNVko alkateak izenpetu du baita Apaizak ere atxikamendua, beraiek egon ez badira ere.

 

Hitz ederrak loratu zaizkie politiko denei ezpainetan, ez dugu izan bat bera kontra agertu zaigunik, arrazoia omen dugu, baina hitzak ez zaie sinadura bilakatu; gutxiago, lehiatuko diren promesa sendoa.

 

Eguzkipean zuri dago Aralar, bere muturrean Txindoki ontzi baten branka bailitzan, bihotzak berotuz eta gogoa indartuz, bata zein bestea sendoak baitira.

 

M. Asun: atari-txakur edo zaintza-txakur handien hezlea da eta beraien zaintza da bere hoby eta zeregina. Jantzia dago gai horretan eta sutsu hitz egiten du horretaz.

 

LAZKAO. Orduz aurretik heldu gara, arranopola!!!. Herriko plaza. Atxikimendu zerrenda luzea irakurri dute. Amona jantzizko bi dantzariren aurreskua. Bi bertsolari, bata preso ohia: "bertsoak alai doaz nahiz urrutitik".

Manifa luzea izan da, asko zabaldu baita herri txikia.

Patxi-Pili plazan berton zegoen Dionisio Amundarainekin egon dira: "Zer eskatzen diguzue?"; beti bezala zintzo eta langile Dionisio.

 

Jakinaz gaude arazoa ez dela txantxetakoa.

 

Begirale ditugu Usurbe mendiko gurutze zuria eta erlijio berria bilakatu komunikabidearen dorrea: salbuespenak salbuespen, bai bata bai bestea mutu gelditzen zaizkigu presoen aldeko ibilian.

 

Dodaka: Edozein elkarrizketa edo zereginerako prest dago beti. Jendeari hitz egiteko ere bai. Lehenengo pankartan jartzen da beti, buru zuriek seriotasuna emanez manifari, buruzuri baitira Blanka eta Martzial ere.

 

ATAUN-SANMARTIN. Unetxo batez jaitsi gara eliza aurrean Udaletxearen atxikimendua jasotzera soilik.

 

Badakigu ez dugula egun baterako zeregina.

 

Alditan kostatzen zaigu aurresku eta antzerakoak guri zuzendu beharrez presoen argazkira zuzenaraztea.

 

Blanka: 74 urterekin ere Euskara ikastera doa Euskaltegira bi orduz egunero, gure politiko erdaradun elebakarrek egiten ez dutena.

 

ATAUN-SAN GREGORIO. Zapalka-zapalka daude baserri eta lur-anduak, erreka-zulora baitator pendizean mendia.

 

Bazkaria: Babarrunak sakramentuekin, aza tarteko, oilasko errea, gatzatua.

 

Bazkal ondoren izan da ekimena, jantokian bertan: ugariak dira atxikimenduak, hirukote bat izan dugu abeslari, ondoren korua.

Kafe garaiko erabakiek ez omen dute baliorik, baina gaurko ekitaldi hau balekoa izan da. Gaueko ekitaldian ikusiko dugu berriro elkar.

 

Burugogorrak gara. Tematiak gara.

 

Emaztea, semea eta neskalaguna bildu zaizkio Gorosi gaur hemen.

 

Gaueko ekitaldiaren aipamena izan ohi da ekitaldi guztietako gogokoena, joateko konbita luzatuz denei, argazki bat bera ezin daitekeelako kamionetan geratu atera ezinik eta barne astindua delako preso guztien argazkiak batera ikustea.

 

Justo: punta ateratzen dio hitz bakoitzari, bere imajinazioak eta etorriak ez du amaierarik.

 

ZALDIBIA. Hemen alderik alde dute zintzilikatuta pankarta kalean. Azpian jende pila txaloka. Eskultura bihurtutako enbor lehor baten inguruan ekitaldia plazatxoan. Txarangak eman digu ongietorri musikala. Olano HBko mahaikidearen argazkia jarria dute jadanik herriko presoen kirtendun karteltxoan. Aurkezlea, ohi denez. 16 neskako dantza taldeak ikurrina osatu du zintez "Eusko gudariak" soinua dantzatuz. Dantzariek herriko gazte baten  poema oparitu digute irakurri ondoren, lokarri zuri-berde batekin lotuta, bakoitzari ale bana. Gitarra-jole batek abestu digu kanta poetiko hunkigarri, tristea. Banan banan eskaini dizkigute atxikimenduak.  "Euskal presoak Euskal Herrira" herri ekimenaren hitzak. Patxi Iraola bertsotan: gartsu ahotsez eta gaiez.

 

                     "Herriz - herri haize bolada zeharkatu da.

                     Ipar, hego edo hego mendebalekoa?

                     Alde guztietatik atzeman dut ...  Ez!

                     Ataundik dator, jentillen etorrera?

                     Hauek astintzen ote eguraldia horrela?.

                     Zaldibiako herrixkan maitasun haizea da,

                     elkartasun haizea, giza eskubideen haizea.

                     Senideak datoz!.

                     Ah! Hogei egunez ia Euskal Herri osoan

                     iraungo duen aldarrikapen haizea omen da!

                     Hala dio eguraldi iragarleak!.

                     Mayorren ileak banatuko ditu,

                     eta espetxeratutakoenak orraztuko.

                     Haize ibiltari horrek mugitzen dituen lainoek

                     giza eskubideak ixuriko dituzte euri bilakaturik.

                     Horrela jarrai ezazue Gasteiza;

                     haizearekin batera; ekimen ibiltaria."

                                             Zaldibiako herriak.

 

Txokolatea eta pastak eskaini dizkigute urdaila berotuz bukatzeko.

 

Sendo jarraituko dugu.

 

"Euskal Presoak Euskal Herrira" herri ekimenak sortuz doaz, Goiherrian behintzat.

 

Gure talde ibiltari hau ere  sendotuz doa. Haserako bozeramaile laukotea bertan behera desegin du taldearen jarduerak. Taldeak nortasun eta dinamika propioa hartu du, egunekoaren eta egoeraren arabera antolatzen da dituen baldintza eta baliabideekin: denok gara denerako, denok gara zerbaitetarako gai. Zereginak finkatzen joan dira, taldea finkatu egin da, talde  bizia gara. Badugu gure Mandona eta gure Jefa, askotan jefe asko eta indio guti ere bai, baina ondo olioztatutako makinaria bihurtu da taldea noizbehinka kirrinka  egiten badu ere. Gure helburu zehatz, argi eta onartua da engranajeak leuntzen dituen olioa, baita familiarteko presoen oroitzapen eta maitasuna ere.

 

ORDIZIA. Nahastea, noraeza, zer egin jakineza da nagusi. Nerea haserre eta malkoetaraino erabat minduta dago, arrazoi guztiekin egon ere, plangintza osoa aldatu baitute inori ezer esan gabe.

Justok punta zorroztu dien indioen plazan geratu gara. Herriko 12 presoen kartelek hartu gaituzte, Azoka Plaza famatura jo dugu. Talde oparoa dugu zain. Lora eskaintza, bakoitzari sorta bana. Trikitia. Atxikimenduak.

 

Ez ditugu bakarrik utziko gure seme-alabak.

 

Eskaintzen dizkiguten lorekin jokabide ezberdina erabili ohi dugu. Izan ohi da gure artean eztabaidarik ere, geuri oparitutakoak guk beste norbaiti oparitzea zilegi ote den, komenigarria ote batez ere oparitu diguten beraien aurrean hori egitea. Herri bertako presoen familiartekoei, hurrengo herrikoei, ... era ezberdineko irtenbidea ematen diogu, une bakoitzean egokiena deritzoguna. Entzun nion guretako bati nola daiteken hainbat diru gastatzea alferrikako loretan. Baina hori ez da gure errua, gehienez herri bakoitzekoa, eta gu ezin gintezke hasi ez onartzen, jendea mintzen. Ezin duguna da ere autobusean zimeltzeen utzi.

 

Blanka, hain txikia bera, eta ze emakume handia!.

 

BEASAIN. Pankartekin joanalditxo bat  egin ondoren zain zegoen jendearekin bat egin dugu kalean bertan. Gaua da. Txalaparta, aurreskua neska batek, zerrenda irakurri ondoren multzoan eskaini dizkiguten atxikimenduak, bada PNV eta EAkorik ere.

 

Kalean jarraituko dugu legea betearazi arte. Seme-alabak etxean daitezen arte. Azkena etor dadin arte.

 

Manifa. 600 argazkiak banatu dira eta beraiekin egin dugu ilara luze ikusgarrian Ordiziarainoko bi herrien arteko bidea. Ez gara ia Ordiziako kaleetatik pasa megafoniako kamionetak ez duelako sarrerarik.

 

ORDIZIA. Berriz ere Azoka Plazan. Argazkiz bete da.  Aurkezpena. Bi neska-mutil izan dira bertsolari: "sofrimendua nora heltzen den inortxok ez daki", "egun hauetan gehitu zaizkie 23 argazki", "horrelako bake faltsurik ez genuke nahi eduki ". Dantzariek argazki multzoari egin die aurreskua. 18 urte preso egondako baten hitzak. Goiherriko Senideak-en ordezkaria. Atxikimenduen zerrendaren irakurketa.

Josepak pilpilean jarri gaitu. 

Bukatzeko Hator hator abestu dugu txistularien soinura.

 

Liberatu egingo gara eguneroko hainbat lotura eta zereginetik lehia honetarako. Kalera aterata etxeko lanez liberatuko gara, izan daiteke hautsen eta kazolen  diktadura apurtzeko modu bat.

 

Etxarrira egin dugu Etxarrikook, kotxez etorri baitira ekimenera familiakoak. Maria Luisa eta biok ezer ez dugunez etxean, sagardotegira jo dugu seiok, Maribi eta Rosa dira beste biak, jakina. Pare bat arrautza frijitu izan da afari ezberdin gozoa. Etxeko ohea oraindik ez zaigu arrotz.

Aurkezpena

Jon Etxabe naiz. 1933an jaioa. Jubilatu nintzanean irakurtzea eta idaztea izan zen aukeratu nuen denbora-pasa nagusia. Mota ezberdineko hainbat material pilatu zait ordenagailuan. Haize bolada batek eramango nauen orri bat naizenez, material hori sarean jartzea pentsatu dut. Zatika eta sailka ateratzen joango naiz. Bideak erakutsiko dit zer eta erritmoa. Lotsa eta ridikulu sentipena sortarazten dit. Baina nahikoa zait bakar bati lan hau baliagarri bazaio.