Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Mispillibar

Bidaiez

Jon Etxabe 2017/06/23 09:16
Herrien barna II

HERRIEN BARNA  II

 

Herrien ezagutza

 

Ezagutza

“Muino batetik ikusirik herri guztiak berdinak izaten dira”

 

* Galdera pilarekin goaz atzerrira eta galdera gehiagorekin itzultzen etxera

* Bidaia aroa gaur egungoa, atzerritarraren presentzia edonon, ezezagunaren beldurra galdu dugu: elkarrengandik urrundu eginen gaitu ala  elkarrarazi?.

* Amorantez aldatuz doan gizakia da bidaiaria, doan herri berri bakoitzaz enamoratzen baita, beraz enamoratuko den esperantzaz baitoa bidaiako edozein herrira ere; herri berri hori hobeki ezagutzearren zenbait pena, estualdi eta neke pairatzeko prest.

* Lehen ezagutza izan ohi da sutsuena, kilikagarriena, ametsezkoa ia: ezagutza sakonetik etorri ohi dira zalantzak eta harremanen sigi-saga korapilatsuak; bidaiek epe mugatua dutenez, pozik dator etxera bidaiaria, bere herrialde berriarekiko  harremanetik.

* “Edozer espero daiteke kaleko merkatuan zumezko hilkutxak salgai eta makuludunak bizikletan ikus daitezkeen hiri batean”: Harkaitzen liburuak New York ezagutzeko ikusmina sortarazten du, hiri baten irudia azaltzen du: hainbat bidaiariri  huts egiten digun gaitasuna.

* “Herri honetan badakigu zergatik egiten den negar, baina ez zertarako”: Eskoziako lur galduotan asmatu uste izan dugu zenbait negarren zergatia, etorkinaren begiraden tristura, ume baten negarraren mina, atzerritarren barnean behar duen sufrimendua, ... Irlandar iheslaria ere ikusi dugu zenbait ilegorritan, ... : utopiaren ametsa.

* “Birena da munduaren sorrera: iragana ahantzi nahi lukeenarena eta gogoratzen saiatzen  denarena”: herriak gogoratzen dituenean, herriok sortarazten ari da bidaiaria, bizitza berri bat ematen, eta orduan herrikide bilakatzen da

* Mundua ikusiz, munduaz ikasten da.

* Herrien iragana ikusi eta ikasten da gehienetan turismo-guneetan; gaurkoan murgildu beharko litzake gehiago ibiltaria.

* Beste mundu bat, bizipen berri bat, beste kultura bat, errealitate ezberdin bat, bizi du bidaiariak, arinki eta azaletik bada ere; pentsarazi beharko lioke ikusten duenak, etxera itzuleran ibiltari ipurterre baten ibilaldia soilik gerta ez dakion egindako txangoa.

* Mirets beza bidaiariak tokian tokiko ederra, paradisu dakion arte.

* Ezagunagoak egiten zaizkio bidaiariari hainbat zibilizazio eta zibilizazioko pertsonaia eta gertaera.

* Dakien guztia baino  dakusan guztia dio bidaiariak, edo dakusana da dakiena herri batetaz; dioena inori erakargarria ote, hori da autuaren gakoa.

* Herrietako altxorrik preziatuenak ihes egiten dio gehienetan bidaiariari.

* “Con raras excepciones, los castillos se ven mejor desde fuera...”: hori bera gertatzen zaigu sarri herriekin ere, baina herrien altxorra herritarrengan dago.

* Atzerritarra izatea, herrian txertatuta ez egotea, erromes geldiezina izatea, da bidaiariaren eragozpen nagusia herri bat ezagutze ahaleginean.

* Bide eta kale norabideak ikasi dituzunerako, heldu zaizu alde egiteko garaia; nondik norakoak ikasi dituzu, baina herria ezagutzen hasi besterik ez duzu egin oraindik.

* “Baina inork ez dit ukatuko gizakiak direla norberarena ez den herri batean azter daiteken gauzarik interesgarriena”. Norberarena ez den herria aztertzeko luzaro egon behar da bertan, harreman zintzo eta sakonak izan behar dira herritarrekin; hala ez izatera oso azalekoak izan daitezke herritarroiekiko eritziak, edo gezurrezkoak beraiengandik jasotako aitormenak; agian horregatik bidaiaria ur irristakorra besterik ez da.

 

 

Herriak

“Utopia, hitzak dioen bezala, nehon ez dagoen lurraldea duk ...”

 

* Bizi izan dugunagatik liluratzen gaitu herri batek, bizi izango dugunagatik pizten digu jakin-nahia zain dugun herriak.

* Gabiltzan herriotaz, batez ere herritar hauetaz, ezer guti dakidala besterik ez dakit; eta ezin hau samina da niretzat.

* Amodioaren antzekoa da herri baten arima bidaiariarentzat, bere zurrumurrua entzun duzu, bere freskotasuna nabaritu duzu, baina atxikiezin joan zaizu.

* Bidaiariaren faroak bezala dira herriak, goxoki deitzen dioten sirenen kantuak bezalakoak.

* Moztutako zuhaitza da inolako itzalik ez duena.  Bidaiariak aurkitzen du sarri kinka bizian dagoela dirudien herririk, baina dirau, haritxo bat besterik ez, baina itzala du.

* Badira berezkoa bezalako dotoreziaz erakartzen zaituzten herriak, lardaskeriaz uxatzen zaituztenak ere; ez da aberastasun eta apainduraren gorabehera soilik.

* “Bizitza, nonahi ere, beti da berdin,  sufrimenduaren laiotza pozaren erraietan”: sufrimendua ezkutatzen ahalegintzen da gizartea, are gehiago bisitarien aurrean, eta bidaiaria  bisitari da bidaiako edonon.

* Ameslariekin topo egiten duzu bidaiotan, Londresko manifarekin edo Newcastle-leko animalien aldeko taldekoekin adibidez, baina egia da ez dela utopia-lurralderik, gizakiak eta ekonomiak kolpatu edo menderatutako gizartea dugula soilik.

* “Libertatea lur bat duk, bai, baina egunoroz konkistatu eta irabazi beharra dagoena”: libertatea eta askatasuna lotzen ditugu sarri euskaldunok, lur konkretu batetan kokatzen ditugu askatasuna eta askatasunean bizi nahi dugun libertatea, eta egurtu egiten gaituzte inkisidore modernoek sorgin-ehiza itsuan; gabiltzan eta goazen herri orotan askatasuna lortzearren izaniko ahaleginen museo eta kontakizun franko aurkitzen dugu, harro herri bakoitza izan dituen gerra odoltsuengatik; guri ostera debekatu nahi digute Euskal Herria Burujabe Utopia: ametsa bera ere ukatzen digute.

* “Hildakoen artean izendatu ninduten”: herri oro jo izan dute noizbait hiltzat, baina hor diraute oraindik, bidaiariaren bizinahia harrotuz.

* Zenbait herritan eta zenbait herritako etxetan, zabalik uzten dituzte ateak, kaleko oinezkoak goza ahal ditzan barruko patioak; beste zenbait herrik aldiz, hilerria dirudi,  herio bailebil airean, dena erabat itxita, isiltasuna herriaren jabe, eta arimaren baten begiak zuri begira gortina baten ostetik.

* Herriek ere bere autoestimua dute, kaleetan, egituran, ekimenetan, dotoretasunean, ... dute ezagun; erakarri egiten dute bisitaria, eroslea, dendaria  edo inbertitzailea, beste zenbaitzuk aldiz ez dute bururik altxatzen dirutzak ekimenetan xahutu arren.

* Harrien zaharrez eta paisaiaz soilik ari ote den ezina nabari du sarri bidaiariak bidaietan: botaniko eta hargin; ihes egiten diola herriaren arimak.

* Egidazu bisita eta zure eginen nauzu, hori esan digute bidaietako hainbat hiri eta paisaiak, eta zenbait herritarrek, beraietaz maiteminduta utzi baikaituzte.

* Mundu bat da herri oro.

* “Hau ez da zuk nahiko zenukeen mundua, / baina munduak egiten gaitu, ez alderantziz”: herri oroko gizaki ororen patu txarra.

* Badira berezkoa bezalako dotoreziaz erakartzen zaituzten herriak, lardaskeriaz uxatzen zaituztenak ere; ez da aberastasunaren eta apainduraren gorabehera soilik.

* Herri oro jo izan dute noizbait hiltzat, baina hor diraute oraindik, bidaiariaren bizinahia harrotuz.

* Moztutako zuhaitza da inolako itzalik ez duena; badira hilik diruditen herriak, baina hor diraute, arnas hari bat besterik ez, baina itzala emanez.

* Pertsona eta herri orok du bere xarma. Atzeratuak deitutako herriek, heldu gabe samar iruditzen zaizkigunek, horiek dute  agian xarma gehien, gutxien galdu dutelako oraindik berezkoa, jatorrizkoa. Halaz ere atzerriko akatzak edo gabeziak gehiegi azpimarratzea izan ohi da sarri bidaiariaren joera ezkorrenetariko bat.

* Tristuraren ederra dute herri eta paisaia askok, lurralde mortuenetan ere.

* “Zervda herria? / Denok ulertzen dugun / eta inork mugatu ezin duen zerbait”. Bidaietan inguratzen gaituen baina ezagutu ezin dugun gizatalde hori da herria, bere kulturaz bildua.

 

 

Herrien arima

"Amonek kontatu, aitonek sinetsi; / zahar sinesleen ahoetatik / entzundako kontuen magia: / galdua betirako"

 

* Guk bidaialdi honetan entzun entzuten dugu, asko gainera, baina ulertu?, piperrik ere ez, horregatik ez dugu holandarren bizia oso azaletik baino ezagutzen.

* “Itsasbelarrez zamatutako olatua / bezain astiro / doa gure begirada argitzen”: azkenez azaleko bristadaz baino ez gara jabetzen, ihes egiten digu herrien arimak.

* Mundu berri bat, ezezaguna, misteriotsua, herri orok gordetzen duen altxor eta gune magikoa:  bidaietan topo egiten dugu sarri beraiekin,  Altamira, Labeña, gaur ikusi ditugun eliza eta estelak, …

* Lebeñako eliza bisigodoaren erretaula barreneko harlauza erraldoian zizelatuta daude mundu ezberdin bateko sinesmenen sinboloak, lehenengo ukatu eta gero elizak berak bataiatutako ezaugarriak; eliza ondoko elizaren adineko hagina eta olibondoa ere sinboloak dira, sinboloak ere kapiteletako irudi zizelatuak: antzinako jainko jainkosen ezaugarriak, aro baten historia beste ikur molde batez idatzia: bidaiariak irakurtzen ikasi behar dituen molde ezberdinak.

* Hor dabiltza oraindik, izen propioa dute, Kantabriako lamia eta jainkosa guztiak, gure begiak lausotuegi badaude ere bazterrotan ikusteko, baina hor daude egon.

* Bidaiari presatiok gozatzen ez dakigun zenbat altxor; herrialdeaz maiteminduta egon behar da, nolabait sustraiak bertan bota, bertako magiaz jabetu eta mundu magiko horretan murgiltzeko.

* “Etxea familiaren sinboloa zen, zabal handikoa, luxozkoa garai hartarako, epela, abegi onekoa eta txuria. Bere tamainiak sendotasun irudipena ematen zuen”. Begiratzen diegu etxeoi, Berna inguruko zurezko jauregiak diruditen ETXE landuoi, begiratzen diegu goi-maldetako harrizko horma eta arbelezko etxe txikioi, begiratzen diegu herrixketako etxe fatxada luzeko zarpeatutako argioi, begiratzen diegu hirietako etxe-orratzoi, …  usnatzen dugu kultura hori ehundu duen hainbat hariren muturra, baina sekretua mataza barruan gelditzen zaigu, ez dugu korapiloa ebakiko duen ezpatarik; familien nolakotasuna, hirien gauzatzea, historia oso bat gordetzen duten istorio ezkutu eraginkorrak.

* “ Susma zezakeen hiriaren bizia adreilu gorriko hormen atzean arnasa hartzen, Urbasa,  Andiako erresuma txikia bailitzan”: bizia susmatzen du bidaiariak  kaleen, kaletarren, lur landuen, basoen, artelanen, ... atzean; susmatu besterik ez baina.

* “... we shall find nothin there, but e cuple of words, short and plain, carved deep on de ground: the end”: gerta izan zaigu espero genuena ez aurkitzea, berbak soilik gidaren ezpainetan, ... baina ia beti argitzen zaizu begietan herrien eta kulturen ortzadarra.

* Harrien zaharrez eta paisaiaz soilik ari ote den ezina nabari du sarri bidaiariak bidaietan: botaniko eta hargin; ihes egiten diola herriaren arimak.

* Eraikinak, kaleak, dendak, elizak, museoak, monumentuak, iturriak, landak, mendiak, jatetxeak, ... ezagutzen ditu bidaiariak, herria sekula ere ez; herritarra behar du izan herria ezagutzeko, eta bidaiaria atzerritarra da.

* Herrien misterioa ezin harrapatu ahal izatea da bidaiariaren muga eta penetariko bat ; mila hesiz babestutako mila sekretu baititu herri orok.

* Antzinakoen espiritua, hori da bidaiariak atzematen ez duena, are gehiago herri hortako hizkuntza ez badaki.

* Bizitzaren taupadak aurkitu ahal dira irakurketetan, bidaiatik heltzen zaiguna, baina, bizitza biziagoa da; nolanahi, sakonean bizitza antzerakoa dela denean erakusten digute bidaiek.

* “Teilatua oholez estali zuen probisionalki, baina ..., oholtzak kendu eta arbela jarri zuen haien tokian. Teilatu hura gauza garrantzitsua eta sinbolikoa zen Richardentzat. Ibarreko jendearentzat arbelezko teilatua herrialdeko ikuskizun handiena zen. ... Beste ezerk baino gehiago, harexek bihurtu zuen Richard ibarreko biztanle nagusi”. Zenbat istorio, zenbat bizipen eta amets, zenbat  izerdi, ... Suitzan hain bitxi zaizkigun arbelezko teilatu horiek estaltzen dituztenak; zenbat hausnarketarako gai, bidaia lasaiago, herriarengandik hurbilago egiten ikasiko balu bidaiariak, aurrean duena historian, kulturan eta giza baldintzetan kokatzen ahaleginduko balitz.

* “Zakur goseek jaten gaituztela hiri ezezagunetan”: behin ere ez dut bizi izan inon jango gaituzten usterik, hainbat herri ezezagunetan, baita herri gosetietan ere, herri txiroetan, egon garen arren; herria, - gizakia eta gizartea-, ona da, zintzoa, norbaitek edo zerbaitek, norbaitek eragindako zerbaitek,  xaxatzen ez badu.

* Dabilen herrietako tradizio mundu hori da bidaiariak  gutxien ezagutu ohi duen eta ezagutu ahal duena; ezagutu ahal dituen tradiziook erabat azaletik ezagutzen ditu gainera, folklorea, zenbait ohitura, abestiak, dantzak, eta gidaliburuak edo bisita-guneko kartelen batek dakarren kondairaren bat altuenez.

* Balioak balio, bidaiariak sekula ez ditu bere baliagarritasunean   neurtuko dabilen herrialdeetako altxorrak.

* Abstrakzioa direlakoz, aurki-ezinak dira, baina libertatean, elkartasunean, anaiartean, maitasunean bizi diren pertsona aunitz aurkitzeko parada izaten dugu txangoetan, giza eta natur paisaia ezin ederragoak usu biltzen ditu gure atzerriko urratsak.

* Ze zaila bidaiariarentzat herri baten arnasak sumatzea, ze eguzki eta eurik  indartzen duen bere bizitza jakitea.

* Bideari soilik begiratzeko arriskua dugu bidaiariak; herriaren arima beste zerbait da.

 

 

Ezagupenaren iturriak

"Eskuak dantzan, zeremonia erritualetan, / eskuak dantzan, ijitoen dantzan"

 

* Herrirekin harremana behar litzake izan herri baten ezagupenerako iturri nagusia:  gutxien erabiltzen den iturria hain zuzen.

* Museo etnologikoak, kobazuloak, jaialdiak, ... herrien antzinako anima ezagutzeko bidea.

* "Eta ilun, / orografia interesgarri baten zokondoetan, / hidrografia-zain zartatuen ertzetan, / ozeanografia irekiz bildutako lurretan, / gizon txikia hemen-han". kitzikagarria arren,  museo etnologikoak, liburutegiak, erakusketak, harremanak bilatzea, irakurketa, herritarrei adi bizitzea, historia, ... ez dira izan ohi bidaietako osagai nagusiak.

* "Nehoiz ez nuen nabaritu eliza honetan sartu nintzenean bezalako zirrara kitzikagarria": Elizak dira bisita-gune usoetarikoak bidaietan, eurak baitira artelan bikainak, artearen historia zizelatua, eta beraiek gordetzen dituztelako artelan ikusgarriak; zenbat aldiz utzi gaituzten harri eta zur, ahozabal, hezurretarainoko harridurak astintzen gaituela; bisita ondoren errezo garaietan baino lasaiago eta beteago ateratzen zara elizatik

* “Herri txikiotako baten benetako garrantzia ezagutu nahi baduzu begira egiozu elizari”: elizak, bidaiarien monumentu gutiziatuenak, nahiz ez elizkizunetan partaide izateko.

* Elizak bisitatu eta santu-irudiak begiratu da herri gehienetan bidaiariak egiten duen betekizun bat. Artelan bila begiratzen diet irudioi, artea gozatzeko aukera bat bezala.

* “Hitzen bidez nahi baikenuke mundua, -kanpokoa zein barrengoa- eskuetaratu, eta atzeman, ...”: zerbait horrelako errepikatzen digute aspaldion politikoek, “hitzen bidez”, baina azken herri-ibiliotako testigantza eta adierazgarri denek, eskulturan, arkitekturan, herrien egituran, elizetan, literaturan bertan, ... -Kanterbury lekuko-, hitzaren aurretik beti armak dantzatu izan direla erakusten digute.

* Ekologia, herri bat ezagutzeko ataka bat.

* Ikasia du bidaiariak gidaliburuak diona ezin daitekeela bere horretan sinetsi, are gutxiago hitzez hitz hartu esku-paperetako herriarekiko goraipamen oro.

* Garaile orok egiten du epikoa bere garaipena. Sarraski orok du poema epikoren bat. Irabazleak idatzia. Herri orok du poema epikoren bat, eta poema epikoaren oinarrian sarraskiren bat dago. Galtzaileak ere mitifikatuz eztitzen ditu sarri derrotaren zauriak. Garaipen orok egiten du putre sarraskijale garailea. Mitoak eta epikak, lurralde berria ezagutzeko labirintoa.

* “Etxeetako  banaketa eta altzariak dira bai herrien bai gizabanakoen bereizgarri nagusia. Herri baten izaera bere jantziek eta altzariak islatzen dute, eta baita bere hazpegiek eta hizkuntzak ere”. Eta  ohiturek, eta apaindurek, koloreek, irrifarreek, garbitasunak, altxorren ardurak, musikak, …  Bidezidor  askok hurreratzen zaitu herri baten animara.

* Globalizazioak ez du oraindik ezabatu herri bakoitzaren ogiarekiko atxikimendu ezberdina; ogia eta ogiaren kultura, herri baten izaera eta historiaren ispilu: bidaiariaren herri baten barnerako ataka.

 

Isilekoak

... el pasado de la tierras es más amplio que el camino hacia ellas”

 

* Bidaiaria ez da gehienetan normaltasuna zer den jabetzen;  normaltzat jotzen du bere itxura eta jokabidea, inguruko denak kanpotarra dela igartzen badiote ere, eta berak normaltzat jotzen du inguruko dena, baita bertakoek anormaltzat dutena ere.

* “Hirietan pertsona guztiak antzekoak dira / Berdina da mundu guztia. Mundu guzia jende guzia da”: sozializazioaren alde tristeetariko bat, ezagutzarako zailtasunetariko bat.

* “Ulertzen ez dituzun pasarteak imajinatu beste erremediorik geratzen ez zaizunez, batzuetan istorioarekin zerikusirik ez duen zerbait imajinatzen duzu”: zenbat aldiz gertatzen zaion hori bidaiariari herri eta monumentuekin.

* Xalotasun kanporakoa dario marokoar askori, beste zenbaitzuk, ostera, bizibeharraren laztasuna daramate aurpegian; agian arraza aurpegiera ezberdinak besterik ez dira, beste kultura batekoon kanpotikako irudikeria besterik ez.

* Balioak balio, bidaiariak sekula ez ditu bere baliagarritasunean   neurtuko dabilen herrialdeetako altxorrak.

* Ze zaila zaion bidaiariari herrietako, kaleetako,  museotako, katedraletako, herri-herriko  jende  eta altxor ikusgarri horien atzean eta azpian zein bizipen, poz, beldur, min, itxaropen, amets, maitasun, ahalegin, ... bizi eta gordetzen den jabetzea.

* Bidaiariak ikusten ez dituen zenbat maratila behartu dabilen herrietako jendearen bizkarretan.

* Ezer gutxi dakigu bidaietako herriez, etorkizuna diren edo etorkizunik duten, asko ikasi genezake bidaietan geure etorkizunari buruz.

* Ba ote da hosto biko hirusta duen herririk, lauzpabost orri marduleko hirustak erakusten saiatzen bada ere bidaiariari; ezinok hor daude, agerikoak ez arren.

* “Inori ez zaio hegaz iristen hainbeste ondasun eta hain desberdinak”, bidaiariaren lehen gogoeta hainbat jauregi, gaztelu, katedral eta artelan, apaindura eta edergarri metatu aurkitzean; zenbat eta zenbaten izerdiz arpilatutako aberastasunak, miseria gordeen ezaugarri.

* Kaleetako soinujoleek, tokian-tokiko “La Farola” saltzaileek, eliz atarietan aurkitzen ez dituzun baina hor dauden eskaleek, ageriko etorkinek, ... frogatzen dio bidaiariari zein ankerra den demokrazia.

* Zenbat istorio, zenbat bizipen eta amets, zenbat  izerdi, ... Suitzan hain bitxi zaizkigun arbelezko teilatu horiek estaltzen dituztenak; zenbat hausnarketarako gai, bidaia lasaiago, herriarengandik hurbilago, egiten ikasiko balu bidaiariak, aurrean duena historian, kulturan eta giza baldintzetan kokatzen ahaleginduko balitz.

* Begiratzen diegu etxeoi, Berna inguruko zurezko jauregiak diruditen landuoi, begiratzen diegu goi maldetako harrizko horma eta arbelezko etxe txikioi, begiratzen diegu herrixketako etxe fatxada luzeko zarpeatutako argioi, begiratzen diegu hirietako etxe-orratzoi, usnatzen dugu kultura hori ehundu duen hainbat hariren muturra, baina sekretua mataza barruan gelditzen zaigu, ez dugu korapiloa ebakiko duen ezpatarik; gaineko mintza besterik ez diogu harrotzen oskolari; familien nolakotasuna, hirien gauzatzea, historia oso bat gordetzen duten istorio ezkutu eraginkorrak; guzti horrek axolarik ere ez dio bidaiariari, sarri, oskolaren distira miretsi besterik ez du egiten.

* Nolakoa ote da itxuren edo azalekoaren azpian herriotan, jendeotan, dagoen errealitatea; beraien hitz eta sentipenekin neurtutako errealitatea, ez gure begiek irudikatzen dutena.

* “Rhineko gaztelu batek bere herriaren gainetik erakusten duen segurtasun berarekin, ..., Nagusitasuna eta kultura adierazten zituen, ezaugera eta jokamolde zuzena, ..., Harro zeuden etxeaz, dukerri bateko sailen maizterrak jauretxeaz harro dauden bezala”: mendekotasunaren historia dago gabiltzan kale eta haranetan; kodigoa deszifratzen jakinez gero, zantzu argiok irakurtzen, sufrimendu historia osoa kontatzen digute altxor preziatuenek ere.

* Ez da disidentziarik ageri Europako herrietan bidaiari eta bisitarien begientzat; ez da arropa zikinik kalera ateratzen.

* Pobreziarik ia inon ez du ikusten bidaiariak Europan, eskaleren bat elizako ataurrean, soinujoleren bat kale jendetsuan ez bada; ez dakit zein sistema darabilen botereak pobreak kaletik desagerrarazteko; erabili darabilelako; pobreak egon daudelako; bidaiariak ere ez du, egia esan, kontzientzia eztenkatuko dion pobreak ikusteko joerarik, erosoago dabil inguru oparoetan, etika ziztadarik gabe, nahitako itsu.

* Herri orok ditu hitz potoloak, iruzurraren estalki sarri, argitzea erraz ez den hieroglifikoa gehienetan.

* Herri orok sekretu asko eta sakonak ezkutatzen dizkigun bihozmina dugu bidaia ororen hondarrean.

* Bidaietan, zenbat desertu urik gabe, zenbat itsaso harearik gabe, zenbat harresi erraldoi, bidaiaria jabetu ere egiten ez den arren.

* Ilunpeko historiaz oratua dago herri ororen historia. Politiko eta ikasiek kontatzen dutenaz gain, historia erreala bestea da, ezezaguna, isilekoa, herri xeheak benetan bizitakoa. Herri apala, langilea, beti bizi izan da eta bizi da katakunbetan, herri baten aro loriatsuenetan ere. Kontatzen ez diren eguneroko miseria isil horiek dira herria mamitu duen orearen osagai nagusia. Bidaiarientzako sumaezina gehienetan.

* Kartzelako dialektika basatia da bidaiariak bisitatzen dituen herrietan susmatu ere egiten ez duen errealitatea.

 

 

Bortizkeria

“Rhineko gaztelu batek bere herriaren gainetik erakusten duen segurtasun berarekin, ..., Nagusitasuna eta kultura adierazten zituen, ezaguera eta jokamolde zuzena, ..., Harro zeuden etxeaz, dukerri bateko sailen maizterrak jauretxeaz harro dauden bezala”

 

* Basakeriez ehunduta dago herrien historia, bidaiaria lekuko.

* Gerraren goraipamena nabaria da herri orotan. zaldi gaineko brontzezko jeneralak, gerretan galdutako soldadu xumeen irudi tailatuak, galdutakoen zerrenda luzeak zizelatutako oroitarriak, ... gerraren goratzarrea besterik ez dira; udaberriko zeru urdin baketsua  zeharkatzen duten gerra-hegazkinak, poliziaren gerriko pistolak, errepidean aurkitzen ditugun armadako kamioi konboiak, ofizialtzen dute aurkariaren odola isuri beharraren erritoa: politikoek ofizialdutako gerrak, eliza orok bedeinkatutakoak, herri xeheak halabeharrez jasan beharrekoak; bidaiariak herrialde orotan aurkitzen duen errealitate mikatza.

* Herri orori, aro orotan, gerraren errenta ezarri izan zaio,  ezartzen zaio; ikus bestela, ez dago ia herri edo bailararik gaztelurik gabe, ezta gerraren edo gerrariren baten estatua edo oroitarririk gabe: bidaiari oro lekuko.

* Mila zantzutan dager bidaiariari zein garesti irten zaion gerra edozein herriri.

* “Armek gehiago egin omen dute berdintasunaren alde berbek baino”.  “Omen” horren zalantza guztiak ezabatzen dizkio bidaiariari edozein herrialdera bisitak, herri orotan, beti dago gerra bat tartean, berdintasunaren eta askatasunaren  lelopean, beti dago aginte gosearen interesa, horregatik dira bidaiariarentzat pozgarriak pintada bateko utopiaren zantzuak.

* Munduko gerra oro berpizten dizkiote bidaiariari bidaia bakoitzean monumentuek eta oroitarriek, gerra da jainkorik gurtuena eta zerbitzari gehien dituena, herri orotan.

* Boterearen menpekotasunaren historia dago gabiltzan kale eta haranetan; kodigoa deszifratzen jakinez gero, zantzu argiok irakurtzen, historia osoa kontatzen digute.

* Gerra eta presoak beti daude presente herri oroko historian; Espainiako eta Frantziako herrialde orotan dago euskaldunen bat kartzelan.

* Errepide-gurutze oroko edozein gezi jarraituz sakabanaturiko euskal preso baten  ziega aurkituko duzu Espainiara bidaiatzen duzula, hainbeste dira!, denak barreiatuta!.

* Bidaiari etxera itzulia zor zaionez, bidaiari behartuek, -preso sakabanatuek-, etxera  itxaropenean diraute.

 

Ezpalak

”Mina sakona da jendartean / justizi-aroa urrun / luzea borroka oraindik”

 

* Politikaren zoko ilunak, sasi-politika politika denekoa, politika sasi-politika bihurtzen denekoa, sasi-politikoen politika, politikoen sasi-politika, sasi-politikoen sasi-politika, ... inola ere ez politikoen politika: bidaietan gehienetan bidaiariak ekiditen dituen gaiak dira, herrien ezagupena murriztuz.

* Triste eta bakarti leudeke monumentuak bidaiariengatik ez balitz; tristeen  eta bakartien daude plazetako pertsonaiak, harri edo brontze hutsak, herritarrez inguratuta arren; usoak soilik hurreratzen zaizkie, burutik kaka eginez.

* “Hosto biko hirusta / da, beharbada, / gure ezin herri hau, Hosto biko hirusta”: Bada bidaiariari lauzpabost orri marduleko hirustak erakusten saiatzen denik ere; ba ote hosto biko hirustarik ez duen herririk!; baina ezinok hor daude, agerikoak ez arren.

* “Apezgoak eman ohi dituen mailak eta mintzakerak, errespetua sortzen zuten bazterretan”: Szepessy Ignnazs (Estepinak) Hungarian, Mintzenti Eslovenian, kasu; oraindik bizi dira.

* "Hiriren bat ikusten dugularik aurrenekoz horizontean, begiz jo nahi izaten den lehen gauza katedrala da": berez, nahi gabe, jotzen du erlijioak bidaiaria: eliza dorrea Europan, edo minaretea Marokon, presente jainkoa denean.

* “Askatasuna oinazerik gabe?. Ez duk egia. Askatasuna garestia duk beti. Odolez ordaintzen duk beti, odolaz”: beti eta denean.

* Arinkeria iruditu izan zait beti neuk ere herriez eta biztanleez diodana.

* Oso presente dago heriotza bidaietan, elizako kapera-hilobi-hilausak, plaza-parkeetako estatuak, kaleetako izendegia, pertsona ospetsuen izenak eta aipamenak, ... joandakoen presentzia agerikoa.

* Zenbat aldiz urrutitiko irudi liluragarriek, izen erakarleek,  historiako oroitzapenek, gidaliburuaren goraipamenek, bertakoren baten aholkuek, bultzatzen gaituzten norabait,  huskeria bat aurkitzeko.

* “Euskaldun-fededun slogan intolerablea haizatu dugu eguzkiaren lau puntuetara”. Euskal Herriko lau puntuetara soilik, apaiz interesatuek zabaldutako slogana gainera; Europako edozein herritan, aldiz, aurkituko dugu Euskal Herrian baino eliza eta kristau monumentu askoz ugariago eta bikainagoak, katedralak ez ezik, plazetako izurrite eta erlijio inguruko zutabe eta iruditeriak, gurean baino ardura handiagoz zainduak. Euskaldunak ez du mamitu oroitarrietan fede handirik, fede apala baizik. Gainera, euskalduna, fededun ala beldurti?.

* Arbasoen mundua gainbehera dator gabiltzan herri orotan, zibilizazio berriak  zahar dena irentzi du, harri zaharrak ere negozio bihurtuz: globalizazioa deitzen diote.

* “Kalean inork ez dio inori begietara so egiten, ... Hori hiri guztietan berdintsu dela esango nuke”: hala dirudit, Istanbuleko kaleetara ateratzea besterik ez dago; besterik da jai egunetako aisialdi giroan, bazarretako saldu beharrean, edo turista gunetan sos batzuk atera asmoz dabiltzanen begiradak; honek bai begiratzen dizute zorrotz, bigun edo eskari, baina beti zuzen eta begietara.

* “Hay ocasiones en que la lucidez lo oprime (bidaiaria): se ve a sí mismo desde fuera, criticándose, tú por aquí de viaje, y la vida tan dificil”: zenbat aldiz!, sarri ez gara ausartzen herri txiki pobre arruntetan sartzen, bertaratzeko irrikan arren, inoren miseria arakatzea ez ote den kezkaz; agian herrikook pozik lirateke kanpotarren ikuskizun ezohizkoaz.

* “Hemen bizi ez garelako da paradisua”: bidaiariok paradisu dakusaguna infernua ez ote  sarri bertan bizi direnentzat, ala guk infernu dakusaguna paradisu ez ote  bertakoentzat. 

Bidaiez

Jon Etxabe 2017/06/19 12:45
Herrien barna I

HERRIEN BARNA

 

 

"Nik ikusi nuena / ez du bestek, / nik ikusi nuen era berean, / ikusiko”

“Osoa ez den ezaguera ezjakintasuna da”

"Mundua gero eta handiagoa da / denon historia kontatu ahal izateko".

 

 

I

 

Ezagutza

 

Jakin-min

“Cuando el viajero sale de las carreteras principales logra siempre grandes compensaciones”

 

* Mundua zabala da; gizartea, berriz, mosaiko harrigarria.

* “-Elkarren bila ibili gabe ibiltzen ginen, baina elkarrekin topo egiteko genbiltzala jakinik”: halatsu dira bidaiaria, bidaia eta herrien arteko lotura ere.

* Herriak maitatzen ikasten du bidaiariak, agian joan aurretik darama erneko den maitasunaren hazia; gutxitan gorrotatuko du bidaiariak herri bat, ezta gutxietsi ere, herriak bere orokorrean baloratzen dakiena baita, ezaxolati sekula geratzen ez dena.

* Mundua gero eta txikiagoa bihurtu da, elkar ezagutzea ahalbideratuz; puzzle bat osatzea bezalatsu da bidaia bat.

* Lekuan lekuko mitoak ezagutzea, beraietaz gozatzea, bidaien helburuetariko bat.

* Umeen eta gurasoen portaera eta izaera ikertzeko, beraietaz hausnartzeko, parada  egokia dira bidaiak, erabat egoera ezohikoa baita bidaiakoa.

* Pertsona inportante askoren berri izaten da bidaietan; ikasturteetan, liburuetan, komunikabideetan, ezagututako pertsonaiak hurragotik ezagutzeko aukera ematen du bidaiatzeak: jaioterria dela, museo bat dela, edo artelan bat dela; horrek sakonera eta zabalera handiagoa ematen dio zenuen ezagupenari; zu zeuk eta zure ezagupenak ziurtasunean finkatzen ditu, munduan kokatzen, eta auto-konfiantzan sendotzen.

* Beti egiten zait izugarri erakargarri jendetza heterogeneo batetan murgiltzea, kultura berri baten aurrean jartzea, misterio baten barnean barrentzea baita, aldi berean antzinateko monumentuen inguruan bizi izan ziren gizakiak ezagutu edo irudikatzeko jakin-minak kilikatzen zaitu.

* Galdezka, erantzun bila, bidaiariak, giza polikromia amets.

* Ez dio bestearenari begiratzen gizakiak, bakoitzak berea bizi du soilik, eta beretzat, jokabide altruistenean ere; besteen begietan berea islatua ikusten ez duenean ezagutuko du herri bat bidaiariak

*Patxada behar du ezagutzak.

* “Isil pozez hartua zen / betiko lagunartera / berriz biltzean; / erantzunak urriago, galdekizun berak etsai”: isil pozez doa ibiltaria, beti ikusmin,  erantzunak urriak badira ere.

 

Ikusmin

“Viajar deberia ser ...  estar más y andar menos”

 

* Mundu zakur honen zaunken zantzuak han hemenka, mehe edo ozen, herrialde eta gizarte orotan aurkitzen ditugu, baina mundu zakur honetan liliak ere ernetzen dira: begi zolia ez ezik, iritzi argia behar du bidaiariak.

* Ilun behar du inguruak izartegiko argiok ikusteko; argitsu, aldiz, barneak, izarron mintzaira jasotzeko; garbi, berriz, barneak eta argi buruak, herrien misterioa ulertzeko.

* Kaxkada batean hurreratzen gaitu autobideak hainbat urrutiko bazterretara, baina herri-bideak eta bide-berriak behar ditu hartu bidaiariak bazterrak eta herriak ezagutu nahi baditu.

* Distantzia apur batekin begiratu behar dio bidaiariak dabilen herriari, maitemindu gabe, ez baita izango bestela era bat zuzena eta zehatza bere iritzia, ezta orekatua bere soa.

* Begiek dakusaten bildukiaren azpian biribilkatzen den mundu hori da bidaiariak ikusten jakin behar duena.

* Gabiltzan atzerriko herri eta herritarrei buruz bidegabeko juzkurik ez egiteko lehen araua norberak ere akatsa dituela ez ahanztea da.

* Kritikoa ez denak onentzat hartuko du atzerriko dena, denak liluratuko du, ahozabal bidaiatuko du, baina ez du egiarik jasoko.

* Begi zoliak eta barne barea behar ditu bidaiariak edonora abiatzean.

* “Pero aquello que el viajero no puede ver, lo imagina, que también para eso viaja”: ezagupenaren une goxoak!.

* Begiez baliatu, begiez ikasten eta ikusten ikasi isileko nahiz ageriko zantzuak: herriak ezagutzeko bidea.

* “Ez dut erabat ulertu baina gustatu zait”: hori bera esan ohi duzu zenbait bidaiako bizimolde, monumentu eta bazterri begira.

* Gizarte eta bazterren detaile eta ñabarduraz jabetzen ez den bidaiariari, dena irudituko zaio arrunt eta antzerako; zenbait zirrikitu eder, zenbat gertakizun bitxi, koloretasun berezia, ukitu xarmanta, hori dena aurkitzeak borobiltzen du ezagupena.

* Gezurrez beterik egonen dira bidaiariak ezagutzen dituen herri, pertsona, paisaia eta artelanen beste aldea ere, baina ederrak dira, merezi du ezagutzea, ez du merezi bidaiako eta bidaiaren gezurren bila hasterik.

* Herri baten arkanoan, misterioan, sartzea da bidaiatzea.

* Galdera sakonenak dira erantzunik gabe gelditzen direnak bidaietan.

* Autobusak dira sarri bidaiariaren salbamen eta garraio-lagun harat-honat zirkulazioko kaosetik ihesi. Atsegin ditut alboan eta inguruan ditudan bidaiakideak, nabilen herritarrez zerbait gehiago ezagutzeko bide bat dira.

* Bizitza ederra da edonon, atzerritarren biziera  izan ohi da arraroa bertakoentxat.

* “Izpiluak bezalakoak dira bideak: bakoitzak gure irudi ezberdin bat oparituko digu”. Herrialde bakoitza da ispilu ezberdin bat. Bidaiabide eta bidaialdi bakoitza ere. Ohikotik ezberdinak diren bidaiabide eta irudiak eskaintzen dizkitzu. Antzua da aberasgarria ez den bidaia.

* Ezaguna zaizu, soinutik, hainbat hizkuntzaren jatorria, mintzatzen jakin ez arren. Kilikagarria bihurtzen da gune kosmopolitetan  hizkuntzen nongoa den asmatze jokoa.

* Bizi guztia kanpoan egin duen pertsonaia da bidaiaria bisitara, bisitatzera, doan herriarekiko. Ez du beraz aldaketarik somatzen; aldaketak egon direla igartzen duen arren, ezin ditu aurrekoarekin alderatu.

 

 

Galderak eta ezinak

“Hitzik gabeko hizkuntza hau deszifratzen ikasten badut, mundua deszifratzea ere lortuko dut”

 

* Doan herri horrek ze zulo eginen dion galdera darama beti bidaiariak. Itzuleran, eginiko zuloaren sakonenean geratu ohi zaio herri hori.

* Galdezka doa beti bidaiaria, doan bazterrera doala, deiadarka begiekin. Jakin-min, ikusmin, bihozmin: hiru dimentsioko isiltasun hori behar du bidaiariak erantzuna jaso eta barneratzeko.

* Galdera sakonenak gelditzen zaizkigu erantzunik gabe gure ibilietan.

* Galderaz beteta doa bidaiaria ibilira, galdera gehiagoz itzultzen da; azaleko erantzun bakar batzuk dakartza, sakoneko galderak pilatu zaizkio ordea.

* Non aurkitu bidaiariak herriaren tamaina, paisaia urbanoz, naturaz eta arte altxorrez harago?.

* Non aurkitu bidaiariak herri baten tamaina, paisaia urbano zein naturakoz  eta arte altxorrez harago?.

*  “Orduak ispiluekin jolasean”. Bere eskuez izarrak hartu nahi duen haurra da beti bidaiaria, herrien arima atxiki nahi luke, baina bere bidetik segitu behar duenez, eta bidaiako egunak ere ihes egiten diotenez, izpi batzuez soilik betetzen ditu eskuko ahurrok.

* Naturarena behar du izan bidaiariarentzat semaforoaren herrietako agur berdea;  autoko ispiluei begira ematen du gidariak bidaia-ordu asko, bere aurpegirik ere ikusi gabe atzetik datorkionari so.

* Begien aurrean duguna ez dugu ikusten sarri, labain egiten digute errealitate gordinenek ere, edo ez dakigu edertasun gozoenak bizitzen.

* Marokoko herri xehe honen minaz mintzatu?. Ezer gutxi ahal  duzu egin: jendea ulertu eta ez ofenditzen, edo ez mintzen ahalegindu; baina min ematen du, bizimolde latz, zail hauek ikustea; ezten batek ziztatzen zaitu hor barrenean, karitatea egiten ote zabiltzan otua ere etortzen zaizu maiz, ze demontretara etorri zaren galdetzen diozu tarteka zeure buruari, baina mina bera ere herrien osagai bat da, ezikusiarena egitea, itxurakeria besterik ez da.

* Saja, Cabuerniga, Liebana, Besaya, ... Kantabriako oihanok zenbat jainko, jainkosa eta mitoren gordeleku arkanoa ez ote; bidaiari presatiok ez ezik bertakoek, presati beraiek ere, bizitzaren korronteak, bizibeharrak eramanak, galdu dugun antzinako mundua.

* “Arberen meriendaren eta guk Urrestilan jaten dugun txuletaren artean dagoen distantzia arazo politiko hutsa da, distantzia politiko bat da, historiak ezarri duen espazio galdu bat, ametsez, proiektuz, balaz, ezintasunaz, eta odolez betetako zulo beltza”: distantzia hori bera dago herrien artean, eta distantzia hori neurtzean datza ezagutzaren zailtasun nagusia.

* Herrien hizkuntzak uler ditzake bidaiariak,  baina hieroglifiko gerta dakizkioke herriaren espresiobide isilekoak.

* Bidaiariak, arrotzak gara, bidaiari askok onartzen ez badu ere; eta arrotza kanpoan gelditzen da beti; horregatik ez dugu behin ere herri bat konprenituko, ahalegindu arren.

* Dabilen herriko arimaren  atetila soilik ireki ahal du bidaiariak, itxita geratzen zaio beti ate nagusia. Ikusitakoarekin baino ikusi gabekoekin gauzatu behar du iritzia.

* Eskala txikian ikusi ohi du dena bidaiariak, oso zaila zaio ikuspegi zabal batetik ezer marraztea, nahiz ikusitako apurretik marrazki orokorra egiteko joera ere duen; datuak eman behar ditu soilik bidaiariak, beste norbaitek egin behar du giza mapa orokorra, bidaiari anitzen datu mugatuak erabiliz, ikuspegi zabal batez.

* Hoogstrat da Brujasko kale bat, Hoornstrat beste bat, Predikherenstreet, Peeerdenstrat, Rozenhoeekaai, ... kale-izen gehienak iruditzen zaizkio berdinak atzerrian bidaiariari, hizkiengatik edo korapilatsuagatik.

* Hizkuntzak jakin arren herriak ulertu gabe itzuli ohi da bidaiaria etxera.

* Herrialdearen ezagutza azalekoarekin itzuli ohi da bidaiaria etxera; sekretuen misterioan sartu dela uste duenean, itzulinguruan besterik ez dabil; lehen ezagutza izan ohi da sutsuena, kilikagarriena, ametsezkoa ia; ezagutza sakonetik etorri ohi dira zalantzak eta harremanen sigi-saga korapilatsuak.

* Ze bidaiari pila gabiltzan gauza bera ikusten, askotan jakin gabe zer den ikusten duguna, edo ustez ikusten duguna benetan ikusi nahi  duguna den jakin gabe.

* Herrien hizkuntzak uler ditzake bidaiariak,  baina hieroglifiko gerta dakizkioke herriaren espresa-bide isilekoak; gor eta itsu ibili ohi da sarri bidaiaria, mutu ere, herriaren oskol gainean irrista jolasean bezala.

* Zibilizazioen iragana,  historia itzalia, ikusten du gehienetan bidaiariak; gaur egungo herri bakoitzaren bizitza, nahiak, eta distira berezitu eta aurkitzea zailagoa da, globalizazioaren ondoren denok moda, ekonomia, filosofia eta portamolde antzerakoen barne bizi baikara.

* Minegi ditugu hitzak eta irudimena herrien mezuak deszifratzen ez dakigulako.

* Irudi estereotipatuak izan ohi ditugu goazen herriari buruz mugak gainditzean, ondorioz mugaz bestaldean ez zaigu hain erraza benetako argazkia egitea.

* Dena da ikuskizun, baina gehiena ikustezin, bidaiaren gako nagusia, begi zoliek soilik zulatu ahal dute herri baten oskola, altxor ebastezina baita herri baten anima.

* Antzinatean murgildu eta gaurkoez ez jabetzea, bidaiariaren arriskuetariko bat.

 

 

Egia Vs ustea

“Es un viajero, un hombre que pasa, un hombre que, al pasar, miró, y en ese rápido pasar y mirar, que es superficie solo, tiene que encontrar luego recuerdos de las corrientes profundas”

 

* Erabat gauza mugatuak ikusi ohi ditu bidaiariak, aukeratuenak; horregatik nahiko ikuspegi faltsua eskaintzen dio kanpotarrari herri batek.

* Ondorio unibertsalegiak ateratzeko arriskua du bidaiariak, batena dena denena bailitzan, tokiko zera izan dena denekoa balitz bezala.

* “Así, es solo un viajero que pasa en día festivo ... en estos casos, se siente separado de la vida, por detrás de un cristal que, al tiempo de muestra, deforma”: bai!.

* “Lurralde mugakideak dira fikzioa eta errealitatea”: hor datza ezagutzarako bidaiariaren zailtasunetariko bat.

* “Noren ikuspegia, halako egia”: herrialdearen argazki propioa dakar bidaiari bakoitzak bidaiatik, bere egi partikularra.

* “Huts egiten ez duen navajoa da errealitatea”: errealitate birtualaren garai honetan sarri huts egin ohi du navajoaren begiak ere.

* Gezurra  eta egia bidaietan ere oso presente daude, jokabideetan, artelanetan, …; egia eta gezurra bereizte jokoa bidaiako jokoetariko bat da.

* “Ze, halako juezak ez daki zer den guzur bat eta zer den ipuina. Gure aitak ipuinak kontaten ebazan, ez guzurrak":  bidaiari-kontularia eta bidaiari-kronista ez dira berdinak.

* Gezurti fama du bidaiariak bere bidaiez aritzean, gezurti izateko arriskua du bidaiariak baita atzerrian bere herriari buruz aritzean ere.

* Gezur asko egon daiteke  bidaia batetan, diotenetan, dakusagunean, gure kontakizunetan; itxuraldatu egiten baitugu errealitatea.

* Gizakiak, gizarteak, denok garela antzerako ideia argia-eragile hori behar du izan bidaiariak: gizarte eta gizaki orok ditu bere akatsak eta bertuteak, gureetan eta denean: hori dena biltzen du egiak.

* Oso ezberdinak dira bidaiari ezberdinen bizipen eta agerpenak gertakizun, ikuskizun, paisaia edo  altxor berdinaren aurrean, ez dute gauza bera era berean ikusten, begieraz ez ezik ikuspuntu ezberdina du bakoitzak, begi ezberdinez ikusten du bidaiari bakoitzak errealitate bera, bidaiari bakoitzak bere egia ikusten du, paraje eta ikuskizun berdinean; subjektiboa da beti bidaia ondorengo bakoitzaren iritzia, errealitate bera ikusi duela uste izan arren; apala, dudakorra ere, behar du izan bidaiariak, ez du bere egia egi absolututzat emanen, bere egia soil  bezala kontatu behar du ikusitakoa.

* Hiri bat ez da izanen ez ikusi duguna ez iruditu duguna, hori ere den arren.

* Bidaiariak ez du ikusten herrietako aurpegi txukunen ostean, lursail landu jorien azpian, ze errealitate bizi den, sarriegi mikatza eta gogorra.

* Pozik bizi direnen aldea ikusi ohi du gehienetan bidaiariak, agian alde hori ikusi nahi du, katedral bateko harriak  mortairu saminez lotuak daudelako.

* Kanpalekuko txaletxook ez ote dute bizitzaren egia estaltzen, zenbaiten hutsunea eta gabezia mozorrotzen.

* Harrobiko bakardadea eta hoztasuna darie marmolezko  santu-irudi ederrenei ere; ez dute zerurik islatzen, gizakion puzkeria eta zizelatzailearen abilitatea soilik.

* Bidaiaria ez da gehienetan normaltasuna zer denaz jabetzen; bere itxura eta jokabidea normaltzat jotzen du, inguruko denek kanpotarra dela igartzen badiote ere, eta berak normaltzat jotzen du inguruko dena, baita bertakoek anormaltzat dutena ere.

* Zenbat aldiz zenbait bidaiarik du bisitatzen duen herriaren epaile izateko arinkeria-tentazioa.

* Oso ezberdinak dira bidaiarien bizipen eta agerpenak jendarte, gertakizun, ikuskizun, paisaia edo  altxor berdinaren aurrean.

 

 

Egia estaliak

“Otoi, jaitsi Atenasa eta ohar zaitez hondakinen artetik gizakiak dabiltzala”

 

* Ahaztu egiten ditu sarri bidaiariak, ikusi ere ez gehienetan, urrutietako miseria eta gabeziak.

* Zenbat bazter eder, zenbat jende, zenbat kolore geratzen zaizkion aurkitu-aztertu gabe bidaietan bidaiariari, mila sekretu, mila plazer, mila aukera, ... ihes egin digutenak.

* “Mutilak ez ahantzi ezen artelantxo horiei olagizonen izerdia dariela bazter orotatik, zeren batzuek infernua bizi behar izaten baitute, besteek zerua goza dezaten”: bidaiarena behar luken burutapen sarria bazterretako edertasun eta artelanen aurrean.

* Bizia susmatzen du bidaiariak  kaleen, kaletarren, lur landuen, basoen, artelanen, ... atzean; susmatu besterik ez baina, ia antzik ere ez dio ematen bizitza horri, ezta sekulakoak kontatuko baditu ere ikusitakoei buruz; hori da bidaiariaren gabezia mingarria, bete ezin duen hutsunea; ageriko zertzelada batzuk ikasi ditu, atzean zer dagonez ezer gutxi.

* Bidaiariaren lehen gogoeta hainbat jauregi, gaztelu, katedral eta artelan, apaindura eta edergarri metatu aurkitzean: zenbat eta zenbaten izerdiz arpilatutako aberastasunak, gehiengoaren miserien ezaugarri.

* Herrien ahotsa, kulturen ahotsa, hori da batez ere bidaiariak jasotzen duen ahotsa; ahots hori ulertzea, ahots horrek eragitea, hunkitzea edo larritzea, … hizkuntza ulertzea baino zailagoa da; gaurko herrien gaurko ahotsa oso ahul heltzen da bidaiariarengana, gordeegia, ahulegia da ahots hori bidaiariaren ikusmen, entzumen eta ulermenerako; hori da jasotzen ez dugun, galtzen dugun herrietako altxorra, kontsumismoak, ekonomiaren legeek, kapitalaren irabazi beharrak erabat berdindu baitu herrien biziera eta portaera; globalizazioak irentzi du kosmopolitismoa; denek denean  dakite ingelesa ere.

* Bidaiari gehiengoak saihestu egiten du gerra arriskua omen herrialdea. Bakean  diruditen lurraldetara joan ohi da. Baina nork jakin ze pake mota den hori, nola ezagutu baretasun horren azpiko errealitate gordina?. Kapitalismoaren pakea, demokrazia omen,  gerra bezain makurra baita. Herri eta gizaki askorentzat.

* Sarri du bidaiariak fosil bat ikusten ari den sentipena katedral baten aurrean, edo fatxada bat mirestean; dinosaurio bat bailitza begiratzen die, noizkoa kalkulatuz.  Monumentook, hildakoak bezala, “in memorian” gelditzen dira, oroitzapenerako. Eraikin zoragarrion harriak lotzen dituen morteroa, aldiz, oroitzapenerako galdu diren hainbat bizitzen eta  herri xehearen izerdi merkeaz oratua dago.

* Gutxi dioela dirudigun herri eta herrialde xumeenak asko dio, berak ere; entzuten irakurtzen itzultzen interpretatzen jakitean dago koska; herri oro da aberats, lauso ez diren bisitariaren begientzat.

* Herri baten ia mundu osoa da klandestinoa bidaiarentzat, oskola besterik ez baitu ikusi ahal, egia osotik urrun.

* Gehiegi begiratzen dugu bidaiariok kanpora, herrian eta gizartean bilatu behar dugula konturatu gabe; gauzak jartzen ditugu ikusmiran, artelanak, eraikinak, paisaiak, erakusleihoak, …, egileei, herriari, gizarteari erreparatu gabe.

* Erabat erlatibizatzen jakin behar du ikusi-entzuten duena bidaiariak, ikusten duena objektiboa baderitzo ere; ikusten duenaren atzean ikusezin geratu zaionak erabat aldatzen baitu ikusi uste duena; egiazale izan behar du bidaiariak, baina ikusten duena denaren izpi batzuk besterik ez da.

* Ahaztu egiten ditu sarri bidaiariak, ikusi ere ez gehienetan, urrutietako miseria eta gabeziak.

* Bidaiariak badaki erakusteen zaizkion herrietako altxor eta edertasunez harago, edo baitarago, badela beste errealitate gordin bat herrietan; baina etxe orotan saiatzen gara gure miseriak kanpotarrei ez erakusten, baita gure ederra biribiltzen ere.

* Herri orok du bere gezurra, eta bere egia; oso zaila zaio bidaiariari, ia ezinekoa, gezur hortaz jabetzea,  herri baten egia eta gezurra bereiztea, herri oro hain apain jarri zaigun aro honetan; herritarra izan behar da horretarako, begi zoliko eta barne askeko herritarra gainera; halakorik ba ote?.

 

 

Galbahea

“Eta bizar zikina daukan informazioa informazio txarra izaten da”

 

* Gidaliburuak ongi daude, baina bidaiariak berak zihurtatu behar du egia denentz diotena.

* Bidaiariak badaki erakusten zaizkion herrietako altxor eta edertasunez harago, edo baitarago, badela beste errealitate gordin bat herrietan, baina etxe orotan saiatzen gara gure miseriak kanpotarrei ez erakusten, eta gure ederra biribiltzen.

* Benetakoak dira gida-paper, gidaliburu eta turismo publikazioetako argazkiak, baina errealitatean aurkituko ez dituzunak dira, poesia egiten baitute argazkiok ere, errealitatea beste ikuspegi batetik erakusten dizute; itxuraldatu egiten dute begiez dakusazun errealitatea, edertuz; sarri zure begiek egiten dute errealitatearen aldaketa, zure begiek ez dute errealitatea bere horretan jasotzen, zure sentimenduek itxuraldatu egiten dute, ederragorako edo itsusiagorako, begiek dakusatena. Dena da erlatiboa, bidaiari finenaren begietan ere.

* Dena da erlatiboa eta aldakorra: eskualde hauek erabat eraldatuta izanen dira beste urtaro batetan, herrialde ezberdin bat izanen da hau neguan, beste lurralde bat ikusiko dute udazkeneko begiek, horregatik bidaiariaren egia ere oso erlatiboa da..

* Bisitaria eta bezeroa erakartzea,  horrek dirudi gaur eguneko herrietako absolutuaren ordua.

* Ezinbestean edertu eta zuritu beharra dauka errealitatea turismoak, bestela gizona bere bakardadean ikusiko bailuke bidaiariak, gizartea bere gordintasunean eta altxorrak bere utzikerian: erakutsi nahi diotena ikusi ahal du soilik bidaiariak.

* Kalean edo kaleko edonori entzundakoez ezin daiteke fida, hitz politak badira ere; datuz mamitu behar ditu bidaiariak informazioak; bidaiari asko itzuli ohi da herrira kaleko informazioak dotrina ziurtzat esplikatuz.

* Sufrimendua ezkutatzen ahalegintzen da gizartea; are gehiago bisitarien aurrean, bisitaria baita bidaiaria doan edonon.

* Gauza erabat mugatuak ikusi ohi ditu bidaiariak, aukeratuenak; ikuspegi faltsua eskaintzen dio turistari herri batek; bidaiariak ondorio unibertsalegiak ateratzeko arriskua du, batena dena denena bailitz, tokiko zera izan dena denekoa balitz bezala; arriskutsua da herri eta herritarrei buruzko juzguak egitea, bere esparru mugatura makurtu behar du bidaiariak bere kontakizunetan.

* Sarriegi gertatzen da gidaliburuko iritziekin eta turismo bulegoko eskaintzekin erdizkako egiak gertuago egon ohi direla gezurretik egiatik baino; egiaren erdia saltzen dute gehienetan, eta gezurra iruditzen zaio bidaiariari.

Bidaiez

Jon Etxabe 2017/06/15 07:31
Herrietan barna II

Atzerria

“Dekoratu historiko honetako / gauzarik bitxiena geu gara, katutxuok. / Hauxe dugu gure  etxea / eta haiek arrotzak dira / inoiz ez dute Erromaren handitasun / zaharra konprenituko. / ... / hauxe bait dugu gure etxea / eta turistak arrotzak dira”

 

 Erbestea

 “Turistentzako prestaturiko paradisuan “preso” geundela esan zitekeen”

 

* Bidaiari jendea betiko atzerrian bizi da, atzerriko  ibilian  han dabil, aberriko egona tarteka amestuz.

* "Hemen jaioz, lurreko / lurrean jaio gara, / ta lurraren edozein / alderdi maite dugu / lurra batasun eta / osotasun bakar / aitortzen dugulako,",  edozein gizarte eta lurraldean sentitzen da eroso bidaiaria, ia bertako, esperientziak herriekiko eman dion hurbiltasun sentipenagatik, ez baita “Inongabeko errefuxiatu” bat.

* Batean gora, bestean behera, bizitzaren mareak eramaten du bidaiaria, patuak bailitzan, estatxa jaso, eta  kaitik  beti haratago, baina bidaiariak ez du atzerrian aingurarik botatzen, estatxa askaerraza du aingura baino nahiago.

* “Hiritar hirigabeak”: hiridun hiritarrak gara gu,  atzerriko ibiltari, aldi baterako migratzaileak

* Ohituz doa bidaiaria atzerrira; une batez bere aberrian bezala sentitzen da herrialde berrian; aberria bera ere iruditzen zaio atzerria aberrira itzuliko aurrean.

* Atzerrian ez du bidaiariak etorkizunik, baina  merezi du atzerrira itzulera.

* Berea den ohean lo egingo du lo atzerrian bidaiariak, berea den kikaran edanen kafea, berea den leihotik ikusiko berea ez den herria; berea ez den herri hori bere eginen duelako aldi batez, sorterrira itzuliko dela ziurtasunaren babesarekin.

* Aberri bekit bidaian nagoen edozein atzerri nire gorpua ehortzeko, anima tximeleta bihurtzean.

* Ia ezinezkoa zaio euskal bidaiariari nongoa den galdetzean nortzuk garen azaltzea, beste galasia bat baita gurea, oinarrizko eskubideez ari garen arren.

* Inor gutxi da arrotz gaur egun inon, mundua txiki geratu den ezkero. Biziberritze ekonomikoa dakarren presentzia da  zenbait lurralderentzat kanpotarren presentzia.

* Atzerriko mentua dakargu aberrira itzuleran.

* Zenbat eta gehiago jakin herri batez, zenbat eta hurragotik eta sakonago ezagutu, gehiago maite duzu herri hori.

* “Muga ondoko herri batetan bizi gintezke / Eta elkar maitatzen ikasi / horrela ez ginateke atzerritar sentituko”: nolabait beti maite duzu bisitari zoazen herria, eta ez zara atzerritar sentitzen, bertakoa ez zarela jakinda ere.

 

 

Deserria

 “Enarak ere bilatzen du neguan eskualde abegitsua”

 

* “Atzerritar batek atzerritar izaten jarraitzen du, bertakotzeko nortasunaren alde bat atzean utzi eta beste batez ordezkatzen duen arte”: edonon eta beti da atzerritar bidaiaria, bere nortasuna ordezkatzeko asmorik ez duelako, nortasun zati hori ordezkatzean, etorkin bilakatuko litzakeelako.

* “... matrikulagatik ez da gehiegi nabarituko atzerritarra naizela, SS letrak Sassariko direla uste izango dute askok, Pisan Nora eta bioi gertatu zitzaigun bezala”:  Aostan gertatu zitzaigun, SS matrikula  geneukanean;  aguretxo nostalgikoa etorri zitzaigun Sassarikoak ote ginen; gero behin baino gehiagotan hartu gaituzte Italian napolitartzat gure NA dela eta.

* Deserrian dabil bidaiaria,   baina ez da  deserritua; pasokoak gara paisaiak pasaiak zaizkigu herriotan; pasaportea baztertu dute, baina merkantzia izaten jarraitzen dugu bidaiariok.

* Nora eta zertarako itzuli badaki bidaiariak, duen dena bereganatzea da itzultzea beretzat; emigranteena da izugarri latza, nora itzuli badute, zertara ez; errefuxiatu politikoek nora eta zertarako badute, baina ezin dute; norbere herrian arrotz, hori da inora itzultzerik eza; barne arroztasuna edo barne non gorderik eza, hori bai nora eta zertarako itzultzerik eza.

* Ez da berdina bidaiariaren edo errefuxiatu politikoaren zein etorkinaren atzerriratzea; bidaiaria ez da deserritua inongo atzerrian, atzerria aberri egiten duelako egun batzuez, bidaiaria ez delako diaspora, itzultzea delako bere muina, bidaiariak ez du izan gabeko izan beharrik behar, dena delako edonon, harro doalako gainera aurrera begira, inolako ahanzturari aurre egiteko premiarik gabe.

* “Panoan jartzen zuen: / ezkerrera Baiona, eskuinera Erbestea”;  aukera horretan, bidaiaria iheslari bihurtzen da: atzerrira doa bidaiaria, ez erbestera.

* Nongokeriez harago, bidaiariari nongoa den baino non dagoen interesatzen zaio gehiago bidaialdian.

* Edonon eta beti da atzerritar bidaiaria, bere nortasunaren alde bat ordezkatzeko asmo asmoa ez badu behintzat, nortasun zati hori ordezkatzean, etorkin bilakatuko litzateke.

* Tristea da baina bidaiari askok nahiago du erbestea bere herria baino.

* Arrotzak gara bidaiariak, bidaiari askok onartzen ez badu ere; eta ez dugu behin ere herri bat konprenituko, ahalegindu arren; herritik at gelditzen da beti arrotza, kaleartean dabilenean ere.

* Deserrian bizi da beti bidaiaria bidaiatzerakoan, erabat internazionala zein  aberrigabea uste duen  bidaiaria ere; norbere herria deserri sentitzea da tragikoa.

*. Edozein turismogune da aparteid bat bidaiariarentzat. Turismogunetik at ere, jendartean zein kaleartean, turista beti izanen da atzerritarra bertakoentzak.

* Deserriago egiten zaigu deserria bidaia luzeegia denean, aberriaren hutsunea distantziaz ere ukizailago egiten zaigulako.

* “Baina badakizu, border crosser, pasaporte faltsurik gabe ez zaizula  mugarik inon zabalduko”. Pasaporte eta nortasun agiri  faltsuarekin bidaiatzen dugu euskaldunok.

* Sekula santan ez aberriratu egun apartak eskaini dizkizun atzerriko lurralde eta herriagatik gaizkiesaka.

 

 

Herrimina

* Etxatoiak ez du hormarik, agian horregatik dugu bidaiaria garela sentipena, leku finko bat ezaren sentipena alegia; hormadun bere etxera begira bizi da bidaiaria, ohar gabean bada ere.

* Norbere pausoak herriaren taupadekin berdindu, hori da herrimina.

* Herrian mundua ikusmin, atzerrian aldiz, herri-gose.

* Egunkaria aurkitzea, irratia harrapatzea,   etxeko deia, ... atzerrian barneneko toles-gunean kosk egiten duten aberriko oihartzunak.

* Etxerako desioz bukatzen ditugu azkenik bidaiok, etxeko desterruaren egarriz, atera gineneko desamorioaren amorioz.

* Ezin bizi Euskal Herritik aparte, are gutxiago atzerrian.

* "Herriminak herritik aldentzen gaitu / inoiz ez delako erabateko egunsentirik": herrimin horrek berak eraman ohi du gehienetan bidaiaria berriro etxera, biziraupenak baina gehiago; egunsenti itxaropen bakarra bere herrian duelako.

* Urruti-minez bizi da bidaiaria bere herrian, baina bidaia orotan dator etxerakoak ziztatzen duen unea, hori da bidaiariak bere alde duena.

* Bakarti ibili ohi da bidaiaria lurralde berrietan, horregatik egiten dio hozka, tarteka biziki, herriminak, bai gorputzeko bai arimaren mina ere izan ohi da herrimina, “distantziak eta espazioak eragindako mina".

* Zurrunbiloaren begiak bezala tiratzen du aberriak atzerrian;  ez dugu zergatia ulertzen baina herrirako irrika dugu lokarri, horrek egiten gaitu gatibu, aberrira jotzen dugu, ametsez, besterik ezean.

* Lasaitasuna dario bidaietako egunkaririk ezari, baina aurkitzean jakin-min biziz erosi ohi dugu.

* Beti da mingarria banaketa, horregatik dago uneoro tentsio-gune bat bidaiariaren baitan, nostalgiarena alegia.

* Bi aste barru itzuliko gara itsasoaz bestaldeko gure lurralde ttikira; atzerriak azaleratzen du herrimina, nabari dugu jadanik herriaren oihartzuna eta hariztien taupada.

* Herriko kontuez mintzatzeko gogoa erabat bizitzen da bidaiaren hondarrean, etxerako irrika.

* Etxea amets bidaiari orok, bidaia hondarrean.

* Herrian herri berriak ditu amets bidaiariak, bidaian, aldiz, aberria.

* Bidaiariak ez du irrika bere etxea erosotasunagatik soilik, bere sustraiak han dituelako baizik.

* Pozik dakusa itzulera  bidaiariak    bidaiariaren hondarrean, bizitza, bere anbiguotasunean,  etxean duelako.

* “Benetan arraroa egin zitzaigun Euskalerria. Nik behintzat, ez nuen nostalgia apurrik. Gustura geratuko nintzakeen Sousan”. Gustura itzultzen da bidaiaria aberrira. Herriminez. Aldi berean berriro atzerrira alde egiteko irrikaz. Bidaiaminez.

* Leku apartak aurkitzen ditu bidaiariak, baina azkenez herriminak itzularazten du bere herrira. Leku hoberena da bere herria, baina leku berrien  ikusmin eta jakin-minak bidaiatzera eramaten du. Seko lo arren etxatoian zein kanpadendan, etxeko oheak egiten dio dei barne tolesduran.

* Herrimina da, azken batean, bidaiaren bukaera erabakitzen duena.

* Herriko erreferentzia oro da bizipoz bidaiarentzat kanpotik denean.

* Bisitari izanik ere, bere herrian   du beti bihotza, gogoa eta irrika bidaiariak,  nahiz herrialde ederrenean , aberri korapiloatsua badu ere.

 

Munduko herritar

* Bururen buru zeharkatzen ditugu herriak, kaleak, lurraldeak, herrialdeak, ... naturaltasun osoz, baina mugak, era orotako mugak, hor diraute, luzarorako.

* Kanpaleku, hotel, ostatu bakoitza da muga gaur egun, ostalari bakoitza da mugazain,  beraiengandik  mugetan garai bateko datu berberak jasotzen baititu poliziak.

* Munduko bandera oroz egin nahi luke atorra bidaiariak.

* Bidaiariak beti du zarratzen ez den tabernaren bat, mapako edozein borobiltxo zaio itsasargi baten dir-dir deigarria, herri oro baita bidaiariaren maitale.

* “Gure herria planetako lehendabiziko herri humanizatua eta Europako azken herri indigena dela esan genezake”: esan, esan egin behar dugu hori;  baina gainera bizi, eta biziz, frogatu.

* “Europa euskalduna da, jatorriz... Aitorpen horri esker bakarrik berpiztu dezakegu euskaldunok geure buruarenganako estimazioa eta Europak bere buruaren kontzientzia”: bidaiatzeak aberria maitatzen erakusten dizu, baita munduaren zatitxo ezdeusa zarela ere erakusten dizu, munduko biztanle eta herritar.

* Autobide, saltoki erraldoi eta osteko mendi hegiaren gainean, hementxe, Lisboako Monsanton, hementxe, zuhaitz artean, ageri da ilargia, gure herrian lez, ilargiak munduko hiritar egiten gaitu.

* Edonon gaudela atzerritar izango gara bi hilabetez, inola ere ez inontar”.

* Lurra nolabait bidaiariarena da.

* Munduaren zati sentitzen da bidaiaria, gaurko eta iraganeko gizartearen partaide, gaurko jendez bilduta aurreko kulturaz blai.

* “Simulakroaren itsasoan murgilduta nago; / errealitatearekin zerikusirik izan nahi ez duen / antzerki baten / ikusle / egin naute. / Eta, nahi gabe izan arren, baita aktore ere": turismoa versus Internazionalismoa.

* Beti daki nortarra den bidaiariak, jakin behar du behintzat; bidaia bakoitzean, baina, areago jabetzen da ez dela inontarra, edonongoa izan daitekela gizakia, tartasun horrek tirritarra larregi eragin eta eragiten duela.

* Bizitzako zirrikitu zenbaitetan bestaldera begira asmoz doa bidaiaria bere bidean,  eta etxean balego bezala toki guztietan ibiltzen ikasia ohi da.

* Munduko bandera oroz nahi luke egin atorra bidaiariak.

* Munduaren zati sentitzen da bidaiaria, gaurko eta iraganeko gizartearen partaide, gaurko

* Gizarte oso baten zati, mundu bereko bizilagun garela denok, hori ere erakusten digu bidaiatzeak.

* “mundua, bakarra bazen ere, errealitate anitzez beterik zegoela”. Eta horrela darrai, bidaiaria lekuko.

* Pozik abiatzen gara mundu berrietara eta pozik itzultzen gure betiko mundura. Nolanahi, ez gara gure mundutxotik ateratzen, atzerian ere.

* Kortozirkuitoak egiten zaizkit niri atzerriko zenbait kale edo bidegurutzetan.

* “Bidea luzea da, bai / nahiz han-hemen batean den jorratzen / auzia bidaiari izatean datza / osorik, bete betean / arnasarik galdu gabe zalantzaren  osin beltzean / ..... / bidaia luze / laburra da / poz eta minez zeharkatua / eta joan, beti zoaz bakarrik”. Hala dira bidaiak, halakoa da bidaiatzea; bidaiaria, baina, ez doa bakarrik, aberri-kide sentitzen baita, behin betirakoa aberrian, behin behinekoa bisita herrialdean.

* “Tokian toki / unibertsal heinean bizi / munduaren mailan / tokiaren izariz”. Bidaiariaren lema.

* Heltzen zaigu bidaietan  ez atzerritar ezezagun kanpotarra baizik  gu gu geu garela bizipenak biltzen gaituen unea, bertako sentitzen hasten  gareneko unea, une baikorra.

Bidaiez

Jon Etxabe 2017/06/12 08:19
Herrietan barna I

HERRIETAN BARNA

 

 

“Atzerria duk bidaiariaren aberria”

 

I

 

Tokian tokiko

* “Rue des Basques bat / Portumundu guztietan / Rue des basques bat / Euskal Herri guztietan”

 

* Bidaiariak irabazi egin behar du dabilen atzerriko herritarren errespetua.

* Tokian tokiko, bera izan behar du bidaiariak, zaldi beltzak datozenean ere, lekuan lekura egokitzea da bidaiariaren aterpea.

* Herrialde eta egoera bakoitzari egokitzen ez dena, errari bihurtuko da, galduta, noraezean, denbora galduz.

* Bere herrian soilik bizitzera errenditu ezinak  jalgitzen du mundura bidaiaria, baina ez da munduan alderik alde dabilen alderrai bat, bere herrian sustraituta baitago.

* Tokian tokiko, bere burua du bidaiariak babesleku, zaldi beltzak datozenean ere; lekuan lekura egokitzea da bidaiariaren aterpea.

* Aurpegi oro izanik estrainio bidaietan, denak zaizkigu kide, ezezagun arteko herrikide baitzara.

* Zerbait ematera joan behar du bidaiariak, aurrez ere maite behar baitu herri hori.

* "Nortzuk zarete?. Zein da zuen sorterria?": argi izan behar du bidaiariak galdera bioi erantzuna; badira galtzen direnak denean bertako izan nahi ahalegin faltsuan.

* Aberria buruan eta atzerria oinetan horrela bizi da bidaiaria; arima gazteko jendea bihurtzen du horrek, baina aldi berean ez dio uzten inon herriko izaten.

* Euskalduna ibiliko herrietan, euskalduna bere herrian: bidaiari euskaldunaren ibilikoa.

* “Guri begiratuz enamoratu eginen haiz” oihu egiten die bidaiariari zenbait zoko eta gizartek.

* Nongoa den baino non dagoen interesatzen zaio bidaialdian bidaiariari.

* Beti daki bidaiariak  nortarra den, jakin behar du behintzat; nontarra den ere; bidaia bakoitzean; hareago, jabetzen da ez dela inontarra, edo edonongoa izan daitekeela gizakia, tartasun horrek tirritarra larregi eragin eta eragiten duela.

* “Portu bat dudala aberri esanen dut adibidez / Zerbait galdu nuela kairen batean / Niregandiko zerbait gelditu zela / Despedidarik gabeko abiatze batean”: bidaiariaren burutapenak atzerrian.

* Bidaiari euskaldunaren ibiliko portua, doan herri oro.

* “Abertzalea izan ez arren / abertzalea naiz. / Lurreko txoko honetatik / ilargia / nola ikusten den / gustuko izatea / abertzale izatea bada”, anitz herrialdeko abertzalea da, beraz, poetari jarraiki, ilargia ikustea gustukoa duen bidaiaria.

 

 

Aberria

 

Abia- moila

“Portu bat dudala aberri esanen dut adibidez / Zerbait galdu nuela kairen batean / Niregandiko zerbait gelditu zela / Despedidarik gabeko abiatze batean”

 

* Bitan banatzen du mundua bidaiariak, aberria eta atzerria.

* Bere aberriko seme da soilik bidaiaria, nonbaitekoa izatekotan, ez da beste inolako atzerriko  seme, dabilen atzerri oroko umezurtz baino.

* Hizkuntza denak jakinda ere, ibili tristea du inondar den bidaiariak; aberrian erroak dituen zuhaitza behar du izan bidaiariak, atzerriko herrietan abarrak luzatzen dituen enborra.

* Gatibu ohi ditugu bidaiariok deserrian eskuak eta begiak, ez, baina, bihotza eta oroipena; telefonoa izan ohi da gure aberri bakarra bidaietan, tarteka, egunkaria ere, 

* “Ni naiz” diogu denok atzerrian, xumeenek ere, nahiz huskeria, zeratxo bat behintzat garelakoan, izan ere izan garelakoz.

* Ardi galdua lez errari izanen da aberririk gabeko bidaiaria, bai atzerriko edonon, bai bere herrian.

* Tristea da, baina bidaiari zenbaitek nahiago du erbestea bere herria baino.

* “Pirata haiek ez zirela turkoak, euskaldunak zirela”. Nongoak galdetzen diote erbestean euskaldunari, autoaren matrikula begiluze begiratuz, euskaldunok ez baitugu maite Espainiaren E handia popan eraman behar hori: homologatu gabeko herria gara oraindik.

* “Sustraiak ez dira horren garrantzitsuak, gehienetan igual da nongoa zaren, batez ere jaioterritik kanpoan zarela”: kanpoan izanik, nongoa den ahazten duen bidaiaria, bere herrian ere atzerritar izanen da.

* Nongoak ote, edo, “espainolak?” entzutean, ,  espainolak ez garela erantzutean iruzurreko pertsonatzat hartzen gaituzte estranjerian, ze demontre ote garen euskaldunok, labelik gabeko herritarrak edo.

* Gabiltzan edozein herritakoak izan gintezkeen, baina milaka urteko erabakien azken kate-begia ez da txiripa.

* “Hortaz, / hemengoa izanik, / Chiapas, ... Kurdistangoa ere / banaiz”, baina euskalduna naiz, kate-begiren batetan Kurdistango anaiekin bat egiten badut ere.

* Garrantzitsuak dira sustraiak, kanpoan izanik ere; sekula ez du ahazten bidaiariak nongoa den, ahazten duena atzerritar izanen da bere herrian ere.

* Bidaiariak badaki maletan daramana baino askoz gehiago dela, iraganean duela sustraia, bere herrian.

* Bidaiaria ez da birlandutako landare bat; lurralde berrian egonik ere, han dago, bere herrian, han baitiraute sustraiek.

* “... leku batekoak garela sentitzeko beharra, batez ere leku hori  famatua edo ederra denean, hala ere beti harro jaio garen lekuaz, munduko herri txikiena bada ere”: hala sentitzen da bidaiaria, dagoen leku ospetsuaren inbidiarik gabe.

* Nongoak galdetzen diote erbestean bidaiari euskaldunei, kotxearen matrikula begiluze begiratuz, euskaldunok ez baitugu maite E handia popan eraman behar hori. homologatu gabeko herria gara oraindik.

* Atzerrian, hainbat herrietako herritarrez bildurik, berehala ikasten du bidaiariak denak daudela harro bere aberriaz, ezberdinak baina denok garela antzerakoak, inor ez dela bestea baino gehiago, bere burua apaltzen eta besteak errespetatzen ikasten du berehala bidaiariak; denok dugula besteen beharra, ikasten du zein abegikorrak izan  daitezken atzerritarrak,  edonongoak direla, laguntza behar duzunean.

* Mira bereziak sentitu arren, bere herria du sakonean amets eta konparaketa erreferentzia nagusia bidaiariak.

* “… hantxe bertan baina munduaren bestaldean baleude bezain urrunak”, badugu tarteka bizipen larri hori bidaietan. Inon ez bageunde lez, edonondik urruti, hemen gaude baina ez gara hemengoak, herritarrez inguratuak arren gure baitara bilduak, begiak hemen bihotza aberrian.

* Bidaietan ez dut nire erroen kontzientziarik galtzen. Gutxiago kanpaleku bakoitzean nongoak garen galdetzen digutenean. “Español” eta erro faltsuak ematea tokatzen zaigun arren.

* Lekuz aldatua ibili ohi da bidaiaria, historiaren zangetan murgildua maiz, baina ez zuhaitz deserrotua bezala, bere herrian ere zuhaitz deserrotua ez bada behintzat.

* “Ohiko tokitik lekutzean / kanpokoa ezagutu-eta / berpreziatzen ohikoa”. Kanpokoak erakusten du norberaren herria birpreziatzen.

 

 

Arribada-estatxa

"Itzuli, berriz itzuli / bide argira / .../"

 

* Ekaitzean arribadarako porturik ez duena, portuan batelari beltzaranik ez duena, bihotza inorentzat  zordun ez duena, ,… bidaiari tristea.

* “behin ere ez dira gai izan toki batean oso luzaro geratzeko. Etxe txatxuak altxa eta, luza gabe, Promisioko Herri berri batera abiatzen ziren”: badu horrelako antzik bidaiariak; baina sakonean patxadakoa da bidaiaria, badaki egon lasaian geratzen kafetegi bateko zabaltzan kaleari begira, moila bateko horman itsasoari so, mendi gaineko ikuspegia miretsiz, ... baina batez ere bidaiariak daki, edonon dagoela ere, bere etxea duela zain, horrek ematen dio segurtasuna.

* Bidaiaria ez da lurrez aldatutako landare bat; lurralde berri batean egonik ere, han dago, bere herrian, han baitiraute sustraiek

* Bidaiariak ez du irrika bere etxea erosotasunagatik, bere sustraiak han dituelako baizik, han dugulako maite dugunen presentzia.

*. Itzuli, itzuli  egiten da beti bidaiaria, itzultzea da bidaiariaren funtsa: bidaian bada, herrira itzultzea, herrian izanik,  bidaiara itzultzea; baina itzultzea ez da bere bizitzako filosofia, herriko egunerokoari kartsuki heltzeko atseden hartzea da bidaiatzea, indarberritzea; bizitzaren zentzua ez galtzeko itzultzen da bidaiatik herrira, bizitzari sen berrituz heltzeko.

* Polita da “nagoen herria nire aberria”, baina asmo eder bat erakusten duen esaldi bat besterik ez da; bidaiatzeko beharrezkoa da lastre handian oroitzapen eta sentipenen gabarra finkatu bat, nekaldian arribadarako portu bat.

* Portu hau litzake nire aberria”, bidaiariaren tentazioetako bat,  baina estatxa lotu duen moila atseginenean ere badaki, estatxak askatuko dituela, aingura astunena ere jasoko duela, bere herrira itzultzeko.

* Etxerako bidea ezagutzen ez duen bidaiaria noraezean ibilko da edonon, mapa eta plano guztiez orniturik ere.

* Errari bat izanen da aberririk gabeko bidaiaria; polita da “nagoen herria nire aberria”, baina asmo eder bat erakusten duen esaldi bat besterik ez da; bidaiatzeko beharrezkoa da lastre handian oroitzapen eta sentipenen gabarra finkatu bat, nekaldian arribadarako portu bat.

* Bidaiariak bidaia du amets etxean, bidaian etxea, estatxa tenkatuak lotzen ditu bidaiariaren etxea eta etxatoia, itsas handik dabilenean nahiz etxean dagoenean.

* Beti du uharte urrunera eramango duen ontziren bat zain bidaiariak, ez dio ezetzik esango, aberri bat duelako itzuleran porturatzeko.

* Herrian du gogoa  bidaiariak bidaiaren hondarrean, bere pausoak herriaren taupadekin berdintzeko.

* “0so etxe zahar gutxi dago Mendebaldean. Lurra kolonizatu zuten amerikar artega haiek behin ere ez dira gai izan toki batean oso luzaro geratzeko. Etxe txatxuak altza eta, luza gabe, Promisioko Herri berri batera abiatzen ziren”: badu horrelako antzik bidaiariak, ez da leku berean luzaro geratzekoa. Baina sakonean patxarosoa da, badaki egon lasaian geratzen kafetegi bateko zabaltzan kaleari begira, moila bateko horman itsasoari so, mendi gaineko ikuspegia miretsiz, ... baina batez ere bidaiariak daki, edonon dagoela ere, bere etxea duela zain, horrek ematen dio segurtasuna, bere etxea da iraunkortasuna.

* Bidaiatzeaz amesten duen oro aldatuz joan ohi da bidean, baina bidaiara ateratzen garen bakoitzean gure herrian geratzen gara, hara itzuliko garela baitakigu.

Bidaiez

Jon Etxabe 2017/06/09 08:53
Barne pleguetan

BARNE PLEGUETAN

 

 

 “Norberaren baitako paisaia mina”

 

 

Barnera bidaia

"Denbora segundo eta minutuetan neurtzean, gizakiak bere sentimenduen iraupena neurtzen baitu, musika neurtzen duen bezala"

 

 

Barne labirintuan

“Eso significa que viajo por dentro de sí mismo,  ...  fue, durante muchas semanas, una placa sensible que registró las impresiones, las voces, el murmullo infinito de un pueblo”.

 

* Norbere barnera bidaia, bidaia luzeena bezain luzea eta ederrena bezain ederra izan daiteke; ez da distantzia arazoa, begiak barnera begira jartzeko jakinduria baizik; distantzia jarri ohi dugu egunerokoari ihesi, baina egunerokoa barnean daramagu begirada aldatzen ikasi ez badugu.

* Gaueko egon ilunean, bakardade isilean, bidaiaria bera da barne autobusera igotzen dena, bere buruari galdera zailenak zein gozoenak egitera; gaua baita bidaiariaren hausnarketarako une lasaia, eguneko une irrikatua.

* Ibiliko pausoak norberaren eta herrien barne taupadekin sinkronizatzean datza bidaiatzea barealdi bihurtzeko sekretua,

* Barnera bidaiak ematen dio neurria, harriduretan, gozamenetan, bizipenetan, ezagupenetan, errepidez errepide, kalez kale, gure joan etorriei,

* “Kanpoan ezin aurkitu barrenean ez datzana”: barne bidaien zale izan behar du kanpo bidaietara doana,  agortu den iturburua izan nahi ez badu.

* Sarajevo lehentxeago, Kosovo eta Pristina gaur, ... baina ze guti hitz egiten dugun giza barne-gune setiatuei buruz.

* Denbora da bidaiariak administratu beharreko ondasun nagusietariko bat; denbora neurtuetan dabilen gizakia baita; gutxitan du denbora luzatzerik; azalean pauso motzak emanez barnera bidaiatu, edo azalean pausoa luzatuz barnera gutxi bildu, hori da bidaiariaren hautu erabakigarria denbora administratzerakoan.

* Barne barea barnetik sortzen da, ez kanpotik:  bare ateratzen ez dena, ez da bare itzuliko bidaiatik.

* Bidaiariak ez du sekula egoneko bakerik, barne bareak behar du izan bidaiaren pakea.

* Zenbait bidaia motz, norbere barnerakoa gehienetan, bidaia luzeena bezain luzea izan daiteke.

* “Batzuetan neu ere nor naizen ez dakidala otutzen zait”, nork daki norbera nor den. Geure nortasuna ezagutzen dugula uste dugun arren, sekretu bat da bakoitza norberarentzat ere. Bidaiatzeak laguntzen du segeretu horren isilekoren bat agerian jartzen.

* “Bidaiak nork bere burua aurkitzeko egiten direla diote batzuk. Garrantzitsuagoa omen da bidea eta bertan irabazi nahiz galtzen dena. Ihesa izan daiteke arrazoizko zioa bidaia batean murgiltzeko. Dena den, argi dago bidaia batetik itzultzean ez garela lehengo pertsonak berak”. Bidaiak lagundu dezake nork bere burua aurkitzen. Bidaia bizitzako gertakizun bat besterik ez da.   Bidaia eta bidaiari bakoitzak du bere zioa. Baina bidaia batetik itzultzean lehengo pertsona bera gara, eskarmentu handiagoarekin, baina bera. Itzultzean lehengo bera ez dena ez zen gauza asko joan aurretik ere.

* Barne isiltasuna apurtu nahian egiten duenak bidera, ez da behin ere bidaiaria izanen.

* Tarteka ihes  egin beharra du gizakiak, behar horrek bilakatzen du iheslaria bidaiari, barne isiltasunaren bila doanean.

* “egiaren xerkako bide amaiezina / urrats soil batez hasten da, ezinbestean / norberaren baitatik”: norbere baitara bidean bukatu behar du bidaia orok.

 

 

Distira

“... gizakien arteko benetako kontaktua presentzia isilaren bitartez, barne errezoa dirudien truke misteriotsu eta hitzik gabekoaren bitartez baizik ez dela lortzen jakitun baleude bezala”

 

* Dimentsio berri batez biltzen du ibiliak bidaiaria, barne pleguetan sartzeko zirrikitu berri bat irekitzen dionean.

* Presentzia isil bat adierazten du hainbat bikotek kanpalekuetan, lasaitasunean, patxadan, egonean, bakoitza berean, bestearen presentziaz babesturik, seguru, lagunaren aterpean; inondik ere ez dirudi elkar aguantatzen dutenik; bidaiak ematen du horrelako bizipenen eta egoeren aukera; bidaiariak behar dituelako, bidaiak eskaintzen dituelako,  horrelako bakarraldi konpartituak.

* Amaiera ostertzak ematen dion basamortuetara goaz, sorterrian ez ditugun palmondoen bila,  agian herri honenganako ikusmina maitasun bihurtzen ari zaigulako, barrenean denok daramagun basamortuan oasi bat sortuko den itxaropenez.

* Jendartean, harrabotsean, bakar eta isilik ibiltzen jakin behar du ibiltariak, bideetan galdu ez dadin.

* “Norberaren baitako paisaia fina”: horrek baldintzatzen du begien aurreko paisaia; barruko paisaia islatzen da kanpokoan; nola izan, hala ikusi, ze sentipen halako ikuspen.

* Bidaiatzea ez da ezagututako leku eta pertsonen pilaketa bat egitea buruan, zeurekin aurkitzeko bide bat baizik, hausnarketarako katedra bat, ikastaro bat, “alaitasun eta lilura ahalmena” indartuz bizipoza sendotzeko.

* Paisaia berriak ezagutuz, barne paradisua aurkitzeak biziberritzen digu bidari fedea.

* Barne tolesetan tarteka biltzen ez den bidaiariak, edota oroimenaren xeran gordetzen ez denak,  ez du bidaiotako gozamen sakonik.

* Bidaia orok behar du eguneroko iluntzea, bizi izandakoa hausnartzeko, bestela kea bezala desegingo zaio eguna bidaiariari, olatuek hondartzan oin lorratzak bezala ezabatuko ditu hurrengo eguneko mariak aurreko egunaren arrastoak, oroimenik gabeko hondartza leuna utziz.

 

 

Bakardadea

“Begiratu dot, ta ixiltasunak / bakartasunez bildurik nauka”

 

Saria eta ordaina

“Elkarrekin mintzatuz, / Hitz bat bera ere esan gabe, ...”

 

* Bakardadea ez da norbera inor gabe egotea, bakardadea etetea ere ez da hotsez edo jendez inguratzea.

* Astuna da hutsa,  horixe bai dela!, horregatik du azalean geratzeko arriskua bidaiariak, barne bidaia hori hutsera pausotik hasten delako sarri.

* Hutsunea eta bakardadea, sentipen kontrajarriak bidaian: ahaztu nahi nuke Euskal Herria, ahaztu herriko arazo eta kezkak, bakardadeko egun batzuk ditut amets, baina aberriko guzti horren hutsunea bizi dut, “Hain urruti ta hain hurbil” abestian bezala.

* Bakardadea da bidaietan jendarteko sentipenez gozatzeko oinarri nahitaezkoa; tarteka norberagan biltzeko ahalmena da bakardadea, bidaiaz hausnartzeko unea, bakarrik edo lagunez.

* Bidaietako bakardade bihozbera, sarkor bare barne-baketzailea!.

* "Bakardadeko bideok / bakarrik ere badagoz": bakardadeko bideotan bakartzean datza bidaiatzearen sekretua eta misterioa, hor erakusten du bidaiariak bidaiatzearen sena, lorpen zaila, bakardadeko bideok jendartean baitaude gehienetan.

* Bidaia ez da inora ihesa, herriko eguneroko arazoetatik aske izatearen patxada badakar ere berarekin, distantzia da bidaiak bakardadean bakartzeko jartzen duen muga bakarra.

* Urratuz manipulatzen da isiltasuna bidaietan, une zoragarriak galdaraziz, zenbat bitxilore joaten zaizkigun eskuetatik! agian beste petalo bikoiti batzuk jasotzeko.

* Jendartean ibili ohi da bidaiaria, bakarrik gehienetan, baina ez bakardadean, bidaiaria, bakarrik ere, ez dago bakardadean, betea darama barnea asmoz, ametsez, ikusminez eta bizipozez.

* Zubiak jasotzen ahalegindu behar du bidaiariak dagoen herriarekin lotzeko, baina bakardadea eta beldurra beti eramanen ditu berarekin, dosia ezberdinetan bada ere.

* Lazki ordaindu behar duen prezioa bilakatzen da tarteka bakardadea bidaiariarentzat.

* Bakartia izanen da beti bidaiaria, bakartia izan behar du; bakardadean izanen da, lagunartean arren; bere baitan beretzat soilik tarte eta uneak fierki gordetzen eta antolatzen ikasi beharko du, bidaiaz gozatu nahi badu, bidaiako une eta gai gozagarriak labain egitea nahi ez badu.

* Ez dago bidaiatzerik bakardadea onartu gabe; berea du bakardadea bidaiak; bakarrik ibiltzea da bidaiatzea, nahiz jendartean, nahiz bidaia-kidez inguratuta.

* “Isolamenduak barne-barnetik biluzten zaitu, eta inolako jantziren babesik gabe uzten”. Isolamendua, bidaiariak edonon eta beti ekidin behar duen arriskua.

* Gaueroko izarrei begiratuzko txolartea zaio bidariari arnas baretzaile, egunez ereikitako hainbat harresien poz suntsigarri.

* Jendartean bakarrik bizitzen ikasi behar du lehenbailehen bidaiariak.

* Barne oreka da isiltasuna,  bidaiariaren doain preziatua.

 

 

Astuna eta arina

"Bakardadea bilatua denean, ez bortxatua, aberasgarria da beti":

 

* Lotura ezberdinen esklabo bihurtu zintezke bidaiatzean,  txoria bezain libro zabiltzala iruditu arren; ibilbideetatik haratago jakin behar duzu zenbait espazio libre aurkitzen, naturan, hirian, lagunartean zein zeure baitan.

* “Non dago, azken batean, lasaitasunaren eta bakardadearen arteko muga”: lasaitasuna eta bakardadearen muga hori aurkitzen duen bidaiariak barnera bidaiaren erdia egina du.

* Sakonean, bakarkako lana bihurtzen da sarri bidaiatzea, taldean eta jendartean arren, besteekin ikuskizunak eta sentipenak konpartitzeak hausten du bakardade hori.

* Gaueko isiltasunak eragindako bakartasun sentipena da bakar naizenean oheratu aurreko izarpean.

* Egia da bakardadeak min gehiago ematen duela milaka bakardadez inguratuta bagaude, baina ez da mingarria gure bidaietako bakardadea, ez gara bakarrik sentitzen, gure ulertezin eta galdu itxuran ere.

* Tarteka isiltasuna deserosoa bihurtzen da, baina bihur daiteke ere egoera atsegina ez zik  bidaiariaren defentsa bakarra ere.

* Izan  ohi dira hitzik esan gabe zauden orduak bidaiotan, isiltasuna maite dugun orduak, baina bikotea alboan duzula jakinda, horrela isiltasuna ez da bakardade bihurtzen.

*  Bakardade aberasgarriak izan behar du bidaiaren osagaietako bat, zauden herriarekin solasaldian murgiltzeko, "hegalak lasai zabal ahal izateko", "begiak errazago zorrozteko".

* Toki eta ikusgai kilikagarrien bila, jendetsuak gertatzen zaizkio toki eta ikusgaiok gehienetan bidaiariari, bakarzalea izanik ere, ordaindu behar duen zerga edo bide-ordaina.

* Bada bidaiari bakartitik, baina ez bakardadean dagoenik, betea baitarama barnea asmoz, ametsez, ikusminez eta bizipozez; bestelakoa, ez litzake bidaiaria.

* “... gizakien arteko benetako kontaktua presentzia isilaren bitartez, barne errezoa dirudien truke misteriotsu eta hitzik gabekoaren bitartez baizik ez dela lortzen jakitun baleude bezala”: itxura bera adierazten dute hainbat bikotek kanpalekuetan, lasaitasunean, patxadan, egonean, bakoitza berean, bestearen presentziaz babesturik, seguru lagunaren aterpean; inondik ere ez dirudi elkar agoantatzen dutenik; bidaiak ematen du horrelako bizipenen eta egoeren aukera, bidaiariak behar dituelako, bidaiak eskaintzen dituelako,  horrelako bakarraldi konpartituak.

* Beharrezkoak dira bidaiariarentzat bakardade tarte batzuk, jendez beteriko ibiliez gozatu nahi badu.

* Inor ate joka etorriko ez zaizula, hori zen bidaiaren liluretariko bat, baina, mugikorrak  hautsi du gaur egun xarma hori.

* “Bizitza jendez inguratuta igarotzen saiatzen gara”: bidaietan ere; jendea nora, Bixente hara; ezinbestekoa zaio jendartea bidaiariari, baina aldi berean nahitaezkoa  bakardadea, jendartean dabilenean ere.

* Ez da bakardade larria berea, baina nolabait bakarrik sentitzen da bidaiaria. Herri eta kultura ezberdin, ezezagun, batetan.  Bere kabuz aurre egin behar dizkien egoera zailetan sarri. Baina bidaiariak beti daki, eskarmentua du, aurkituko duela atakeren bat.

* Bakardadea eta isolamendua ez doaz elkarrekin; bakarrik sentitzea gustukoa  gerta daitekio bidaiariari, atsedenerako beharrezkoa sarri.

* Isiluneak, bidaietan ere, gogoa barneratu eta ibiliko uztaz  gozatzeko abagunea.

 

 

Barne ezagutza

“... bakoitza bere munduak bizi duela”,

 

* Mundua ikusiz, munduaz ez ezik norberaz ikasten da.

* Hustu egiten duen bidaia ez da bidaia; beste zerbait baizik; asegarria behar du izan bidaiak, gainezka egin arte asegarria, fisikoki nekagarria arren.

* Zahar berrituz egin behar du bidea bidaiariak.

* Duzun aurretikoa osatu besterik ez dute egiten herriek eta herritarrek; bidaia aurretik zena izaten jarraitzen du bidaiariak bidaia ostean, osatuagoa, gehienez.

* “Izan ere ardiek liburuek baino gehiago erakusten dute”: bidaiek ere.

* “... jasan dezakeguna jasotzeko baino ez baikara gauza”: behin ere ez dakizu, baina, zenbat jasotzeko gai zaren; bidaiak erakusten dizu uste baino gehiago jasotzeko gai zarela, uste baino gehiago jasotzen duzulako, bidaiak ezuste asko sortzen baititu.

* Herriek eman behar diote bizitza bidaiariari, emanen diotena ez da izanen bizitza berri bat, baina biziberritzeko aukera bai.

* Bidaia, norbera ezagutzeko ikastaro eragilea; hainbat aldiz ateratzen zaio bidaiariari barnean duen alde koldarra, baina une hori gainditzean datza bidaian aurrera jarraitzeko giltza.

* Aberasgarria da bidaiatzea, baina ezin da bidaiatzea totem edo zerbait magikoa bihurtu, bidaiarion artean ere denetikako jendea agertzen gara, ez dakit zenbateraino bidaiatzeak hobetuak.

* “... bakoitza bere munduak bizi duela”: paisaiak, -gizartearena, urbanoa edo naturarena-, sakon eragin ohi dio bidaiariari.

* Espero ez duzun gauza asko jartzen dizkizu aurrean bidaiak, jokabidez aldatzera eragiten zaituen pentsamoldeak eskaintzen dizkizu bidaiatzeak.

* ”Hots berdineko bala guztiek ez dute mintzo bera”: horixe bai ezetz!, bisita bakoitzak, irudi bakoitzak inpaktu ezberdina du bidaiariarengan, goxoa edo zartatekoa, bidaiariak berak jakin behar du begiratzen eta ikasten

* Kanpin osoa da  egunero eraldatzen dena, lehengoak joan eta berriak etorri, zurrunbilo batek harrapatuta dabil bidaiaria; berdin hirietan, edo sentipenen zurrunbiloan murgilduta; bidaiariaren jakinduria izan behar du zurrunbilo horretan erritmo egokia jartzea.

* Bidaia-aldiak badu gorputzik, bidaia aldiak badu bihotzik, eta bidaiariaren gorputza eta bihotza aldatzen ditu.

 

Bidaiez

Jon Etxabe 2017/06/05 08:52
Erroak II

ERROAK  II

 

Apaltasuna

“Ni naiz, diote, direlakoan”

 

* Bidaiari orok ezagutu behar ditu bere ahuleziak, errore sakonak egin nahi ez baditu edo bidaia zapuztu nahi ez badu.

* Bidaiaria soilik dela jakin behar du bidaiariak herritarrekiko harremanetan, baina aldi berean herritarron anaia eta kide izateko gogoa ere izan behar du.

* Apeza harro baino harroago agertu zitzaigun, gizon zuria izatea gauza ohoragarriena balitz bezala” : beltz eta indiar asko ikusi dugu Ingalaterran; izanen dute beraiek zerbait esateko gai honetaz. Horrez gain, bakoitza gaude harro gure herriko izatea delakoz gauzarik ohoragarriena; harro dira eskoziarrak, harro ingelesak, eta harro gara euskaldunok; denok dugu munduko ohoragarrienak izateko arrazoi sakonik, baina baita umilenak izateko ere.

* Euskal Herritik landara ere badaudela lur emankorragoak ikusten da bidaiatzean, badirela herritar jatorrak ere.

* Bidaiariaren azken helburua herriak ezagutzea da eta ezagutzaz gozatzea; ezinbestekoak dira  aberriarekiko alderaketak, baina norberaren herria zilborrestea dela uste duenak ez du sekula herririk benetan ezagutuko,

* Bere mugak ezagutzen dituenak errazago ezagutuko du herrialde berria.

* Atzerrian garenean, herri pobrea bada, turista aberatsaren itxura eman ohi dugu, herri aberatsa denean, berriz, beraien bizimaila eta bizimoldera ezin egokitu ahal izateak arduratzen gaitu.

* Zakarkeriak sarri ahultasuna ezkutatzen duen antzera, bidaiariaren atzerriko harrokeriak  bere herriko ezereza erakusten du soilik.  

* Jantzien azpian gorputz biluziak besterik ez garela gogoan bagenu, errespetu gehiago genioke bidaiariak elkarri, bidaietako ustez herri txiroei ere.

* Aberats zara Marokon, zure herrian pobre zarena; bidaiariak badaki aberats jitea erabiltzen, xemaikoekin badabil ere; edo zeken jokatzen du bertakoekin, aberats  parafernalian bilduta.

* Bidaiaria ez doa atzerrira ikertzaile, intelektual, doktore, irakasle, edo orojakile bezala; edonora umil joan, dena begi garbiz begiratu, herria biziki maitatzen saiatu eta harremanetako bizipenez aberasten dakien gizakia behar du izan bidaiaria.

* Bidaiari bakoitzak bere egia ikusten du, beste batenaren ezberdina, gizarte, paraje eta ikuskizun berdinean; subjektiboa da beti bidaia ondorengo bakoitzaren iritzia, ustez errealitate bera ikusi duela uste izan arren; apala, dudakorra ere, behar du izan bidaiariak, ez du bere egia egi absolututzat emanen, bere egia bezala kontatu behar du soilik ikusitakoa.

* Begi gardenez, begirada umilez,  begiratzen ikasi behar du bidaiariak ibilbide eta ibilaldi xumeena ere gozagarri bihurtzeko, kaleetako hainbat ahots eta izpi entzun-ikusteko.

* Bidaiariari ez zaio eskatzen buruargia izatea, barne eta begirada garbikoa izatea soilik.

* Bidaia batetan pertsonaia bezala dabilena, joan aurrekoa baino pertsona kaskarragoa itzuliko da. Apala behar du bidaiariak, umila, irekia, ikasteko prest batez ere. Erakusteko ere, argibide bat eskatzen badiote. Inoiz ere ez ezer inposatzeko, inolako gailentasunik erakusteko.

* Aberrian oilo eta atzerrian oilar, zenbaitzuen aberrikeria.

*  Errespetu handia behar dugu izan goazen herrietako gizakiez. Herriarekiko begirunea, bidaztiak beti erakutsi behar duen dohaina.

* Bidaiari orok uste du ez dela bere herria bezalakorik: Euskal Herrian izan dira palankari onenak.

* “Haiek konkistatzaileak ziren eta horretarako indar hutsa besterik ez duzu behar, harro egoteko munduko ezer ez hori baldin  badaukazu, ze norberaren indarra besteren  ahuleziatik datorren halabeharra baino ez baita”: herri pobreagoen ahuleziak aberats eta indartsu egiten du bidaiaria, horregatik apala behar du izan konkistatzaile ez izateko; aldi berean harrotasuna behar du, herri aberatsagoetan burua zut erabiltzeko.

 

 

Patxada

“...zoriontasunaren giltza lasaitasuna da”

 

* Orduetan, arauetan eta zertzelada orotan,  orekatua eta zentzuduna izaten jakin behar du bidaiariak bidaia baliatu nahi badu, kontrakoa dator bestela, “ez huen, bahintz, balu, balitz” guztiez gain, “des” guztiak, desordu eta desegunetan ibiliko da.

* Oreka, bidaiariaren zutabea, patxada, zorionaren harroina, bidaietan ere.

* Bidaiariak ez du sekula bakerik; barne barea, ia beti.

* Oreka, bidaiaz gozatzearen giltza.

* Pazientea da bidaiaria, pazientea behar du izan, bidaiariaren  arma baita pazientzia, garailearena, garaipena da-eta ere bidaia bera.

* Makalik, geldoen zamaz joan ohi da tarteka  bidaiaria; hala doaz egunotan nire gorputz eta anima, trankazoaren pipiak jota: norbere gorputzarekin ere pazientea behar du izan bidaiaria.

* “Maiz baina aldiko gutxi”, horrelakoa behar du bidaiariaren programaketa: egunero zertxobait, arrapatakarik gabe, antsiarik gabe; egun osoan gelditu gabe ibiliz, egunero ikusi beharreko dena metatuz, … gogoa aspertu, pausoa nagitu, ikusitakoa irristakor bihurtu besterik ez da lortzen; janak bezala, ikusi-nahi gehiegiak oka dakar berarekin.

* “Al fin, tras mucho desatinar, llega a su destino: zenbat aldiz!.

* Errepideko bidegurutzetako nondik joko  kinkan, urduritasunean, tentu handia behar dugu elkar ez mintzeko.

* “Geure buruari irri egiten ikasiko bagenu ...” ez nuke hainbeste amorratuko bide-sareetako hanka sartzeetan; ez da erraza une beltzean irri argia egitearen filosofia hori.

* Aspertzen egoteko ahalmena behar du bidaiariak edozein bidaian, dohain paregabea hori; aspertzeko asti askorekin bidaia antolatzen jakitea da bidaiari on baten ahalmena,   bidaia bera ere kontsumismoaren erosgai  bat egin baitugu; agian patxada eta asperdura bera ere kontsumorako eskaintzen digute; inbidia diet, arbola azpi batetan egon eta tertulia lasaian ikusten dituan marokoar hauei.

* Pausoz pauso garatzen da bidaiako ibilia, baina azkenean mapa gorrituta gelditzen da ibilbideko marrez; falta dena amestuz ipurterre, kezkati, dabilenak, gozamenaren bide erdia besterik ez du eginen.

 "Kardabera batzuk jaten dituen mandarin letratuaren nagitasun gozoan": nagitasun gozo hori da bidaiariak behar duena ibilbide presatietan ere, bidaia bera gozo bihurtzeko.

* “Espaloian dago munduaren xilkoa, / zerrautsa eta odola garbituz gero; / ibiltarien presak itsutzen nau”: presak hutsik uzten du ibiltaria, ez dio espaloietan xilkoa aurkitzeko astirik uzten.

* “Akatsik txikienengatik galtzen dugula zorion handia”: bidaiari ipurlokak, sarri.

* Ateak itxita aurkitzeko beldur, dena ikusi nahian, norbaitekin edo erlojuarekin lehian balebil bezala, presaka ibili ohi da zenbait bidaiari, egun gutxitan asko ikusi beharrak eraginda; pauso lasaia behar da bidaian, nekatzen ez duen pausoa, ibili luzerakoa, hurrengo egunean ere jarraitzeko gai izanen den  pausoera.

* Orduaren eta egutegiaren mende ez bizitzea da bidaiariak ikasi behar duen ikasgaietako bat, egutegi eta orduketa zehatz batek mugatzen badu ere; oreka gaitza, baina ikasi beharrekoa.

* Ibiltari sena eta altxorren zerrenda, ikusmina eta munduko edertasunak, ibiltariaren grina eta turista-guneen  erakarri nahia: bada hor oreka zaila; bidaiariak independente izan behar du, aske ibiltzeko gai, inoren morroi izan gabe, besteen iritzia baliatuko badu ere.

* Ez da erraza bidaiariarentzat urrutirako eta bertarako begiraden oreka gordetzea; ederrak dira paisaiak, urbanoak zein naturakoak, baina ederrak dira ere distantzia motxeko bitxikeria eta altxorrak.

* Lasai, bare, bake ederrean bidea egitea da bidaiariaren legea. Bazterrak ikusteagatik munduko bazterren batetan galdu den presati bat izan nahi ez badu.

* Bakean behar da barnea bidaiatzeko, orekatuak behar dute izan sentimenduak, bestela ihesa bihurtzen da bidaia, ihesle bidaiaria.

 

Atsedena

“Neuri, aldiz, gorputza eri izan dudan bakoitzean edo zigortu izan dudan bakoitzean, erori izan zait anima, erori izan zait animoa”

 

* Biharamun asko argitzen dio loak bidaiariari.

* Atseden hartzeko artea, ezinbesteko zientzia bidaian.

* Tarteka amabirjina baten harri urdin bat aurkitu eta bertan pausatzen dakien bidaiariak badaki bidaiatzearen ederra zer den.

* Begi nekatuak ispiluan ikustean, hobe du atsedenera bildu bidaiariak; txinpartaz behar ditu begiak bidaiariak "usna luzean" jarraitzeko.

* Presaka, ur lasterra bezala doana ez da bidaiaria; baketsua, lasaia eta barea behar du izan bidaiariak; halakoa da; halaz ere ibilia beti da nekosoa, atsedenaldia behar du noizbehinka bidaiariak, inguru lasai batetan.

* Tarteka “aski” esan eta gelditzeko gai ez den bidaiaria, ibiliaren esklabo bihurtuko da.

* Bidaietan berehala ikasi ohi den lezioa: ondo tratatu behar dela gorputza, handik hona ibiltzera behartu behar badugu gero; jana eta atsedena, horren ondorioz datoz ibiltzeko kemena, ilusioa eta ahalmena, bestela pott egiten duzu eta etxera erretiratzen zara ia ezertaz gozatu gabe, jakin-minik ase gabe, ikusminik ere ez duelako gorputz flakoak.

* Nekatu egiten da bidaiaria, asko nekatu ere, nekadura fisikoaz zein psikikoaz; ahitu nahi ez badu atsedenak hartzeko jakinduria hartu behar du, bidaiako sentipen eta bizipenak kolorgetu ez dakizkion.

* Sarri datoz ezinak, pauso okerrak, norabidea galdu ondorengo haserre eta etsipenak: hor nonbait, barne zokoren batetan, eraikia behar du eduki bidaiariak gordeleku bat, portu ezkuturen bat, hurrengo pausoak ez mingotseko.

* Beti behar da bidaiatzeko zerbeza bat hozkailuan eta irrika bihotzean.

*. Denbora ez da beti ibiliaren neurri; jakin behar du bidaiariak noiz den ibilbideko eguerdia, atsedenerako  abagunea eta ordua; horrek ematen dio bidaiari neurria.

*  Unadurak oro egiten du bere, lainoa irudi”:  galdetu bidaiariari arratsean.

* “Larri ere larri oheratzen naiz, / bideko nekeen atseden bila”: hala oheratzen gara bidaiariak gauero.

* Gaueko ordu bakartiak izan ohi dira nire babesleku bidaietan. Bidaiari bakoitzak ditu bere babes ordu eta leku bakartiak, denek, inkontzienteki bada ere.

* Bidaian, atsedenekoa ez da  denbora galdua, hurrengo orduez baliatzeko denbora irabazia baizik.

* Pobreek goiz jaiki behar dute, langabetuei berriz lo-ordu larregi geratzen zaie, milaka pobrek ez du loa non hartu leku egokirik, ...; loa bera ere, naturaren zatia, naturaren legeen kontra banatua eta erabilia; aldi berean, loa da bidaiariaren baldintza eta baliabiderik nagusienetakoa, indarberritzeko atseden ordua.

* Gehienetan egiten du lo ondo bidaiariak, herrian ez bezala agian, nekatzen delako, kezkak uxatu zaizkiolako, ...

* Beharrezkoa du bidaiariak hausnarketarako tarte bat hartzea, erlojuaren kontra ibiltzeari eten bat egiteko besterik ez bada.

* Ase egin ginen Rouenen, hori gertatzen zaio bidaiariari erritmo egokia eta pausagune beharrezkoak hartzen ez baditu.

* Nekatu egiten da bidaiaria, asko nekatu ere, nekadura fisiko zein psikikoaz; atsedena hartzeko jakinduria izan behar du ahitu nahi ez badu, bidaiako sentipen eta bizipenak kolorgetzen ikustea nahi ez badu.

* Atsedena bilatzen du poema-liburuan ibiltari poema zaleak.

* Lotarako lasaitasuna, hurrengo eguneko ibilbiderako bizipoza dario bezperako zeru izartsuari; bidaiariaren ipurtargi pozgarriak dira gaueko argi motatxook.

* Nekea da bidaiariaren etsairik nagusienetarikoa, indarrak neurtu eta atseden hartzen dakien bidaiaria da urrutien edo luzaroen edo sendoen irauten duena, irudimena, oroimena eta gozamena kamuzten baititu nekeak.

* Nekagarria da bidaia bere osotasunean. Badira uneak ez duzunik adorerik ez pentsatzeko ez idazteko, ezta artelan ederrenari begiratzeko ere, “nahiko” esan dizu gorputzak, erabakiak hartzeko ordua da.

* Gaua, eguneko oren gozagarrienetarikoa, ibilbideko  atseden eta hausnarketa ordua

 

 

Ilbetea

“Bere aurpegi amarrugabea ilbetea bezain irribarretsua”

 

* Ilbete izan behar ginateke beti bidaiariok.

* Bidaiaria beti da baikorra, badaki badirela herrialde ederrak, bidaia bakoitzak duela ondoren beste bat, bidaiako egun bakoitzak izanen duela hurrengo egun eder bat,  ez da itxaropen gabeko bidaiaririk.

*Botila erdi betea, bidaiariak beharrezkoa  duen baikortasuna, baikortasun hori da bidaiari gozamen punttua gehitzen dion bertutea, poetaren ikuspegia, bidaia koloretsuagoa egiteko dohaina.

* Ezina zirudiena ahal dugu, beharra eta nahia biltzen ikasi dugu; gu gaindi dauden behar, ezin, ahal, eta nahien arazo ia filosofikoez ez gara arduratzen; eguneroko gure eskura ditugun eta bizi ditugun ahal, behar, nahi eta ezinetara mugatzen da bizitza, hori dugu ikasia eta bizipen horrekin ikasi dugu bidaiatzen.

* Bidaiaria errealista da, eta badaki egoera latzenean ere onik aterako dela, esperientziak damaio sentipen hori.

* Ahal-gabea sentitzen da bidaiaria bidaia hastean, arkano baten aurrean, zer gertatuko, zer ekarriko geroak, baina, aldi berean, goxotasunez biltzen dio barnea urratsak liluragarri onik joanen diren segurtasunak, ez zaizkio ordu ilunak falta bidaiariari, baina berak badaki egunero argitzen duela eguna eguzkiak, eta gehienetan distiratsu.

* Bidetan sarri galduta, erneguz, ulertezinik, dena ezezaguna, dena berria, hurrengo uneak zer ekarriko, aurkaria ez baina arrotza zaigun inguruan, ... ibili ohi gara, baina zoriontsu gabiltza; txikia, etxe baten osagai oro hain leku gutian   sartuta dituena, … jostailuzko etxea da gure etxatoia, baina zoragarria deritzogu.

* Une latzak ere ohi ditu bidaiak, ez da dena goxoa, baina abegi ona nagusitzen zaio beti, bizipen baikor eta gozagarriak gogoratu ohi ditu bidaiariak, itzuleran kontatu ere; sentipen goxoaren mintzez biltzen ditu eta estaltzen bidaiako une zailak.

* Badakit txorakeriez, txikikeriez, pittinkeriez, txorikeriez, “baina”z, … beteta dagoela bidaia bat, baina zer egingo diogu, bidaiatzen jarraitu, txoriak bizitzen jarraitzen duten bezala.

* Beldurraren etxean ez dago txangorik.

* Isiltasunak inguratzen du hitza.  Baita artea ere. Zaratek gozagaitz bilakatzen ditu gizarteko harremanak zein artegunetako edertasunak. edo kaleetako gozagaiak. Paisaia bera isiltasunean ederrago. Barne isiltasuna ere ezinbestekoa da bai hitzarentzat bai artearentzat.

* Barne ikuspegi propioak eta begi sentikorrak behar ditu bidaiariak; barne sentiberatasun eta dotorezia gabe, alferrik dira gida eta gidaliburu guztiak, alferrik altxorrik preziatuenak ikustea, alferrik paisaia liluragarrienaren aurrean jartzea, alferrik harremanetan inorekin jartzea; barne edertasunak egiten ditu ederrak bidaiako egunak.

* Inguruko  poesiak eta edertasunak  berak ere ez dio kentzen mingostasunik, edonor dela ere, bidaiari, bidaiariak barne oreka eta edertasunik ez badu, barren-leihoak irekitzen ez baditu; dohain horien ezak agian gizagabetasun eta gizabiderik eza utziko dio ageriago.

*“Habia oficio (elizan), miró y salió silenciosamente para no perturbar a quien allí estaba”: besteekiko errespetua!.

* Hitzen iturria baino, sentiberatasunaren kanila da bidaiariak ireki behar duena edozein oihanean aurkitzen delarik ere.

* Bada bereak ez diren  edo berari ez dagozkion  apainduraz edertzen den bidaiaririk; baina atezain xumeenak ere antz ematen dio barne dotoreziari, eskupekoaz gaindi, irribarretik harago.

* Edertasun izpientzat sentibera izatea da bidaiariaren dohain funtsezkoa, aparteko minutuen lilurak bizitza indartu diezaion  urteko egunerokoaren kartzelaldian.

Bidaiez

Jon Etxabe 2017/06/02 08:59
Erroak I

ERROAK

 

 

“Azken finean baziren norbait”

 

ERROAK  I

 

Gaitasuna

“... gauza asko harrapatzen ditu intuizioak”

 

* Marinel eta Ulises izaten jakin behar du bidaiariak, Ulises, errutari tinko eusteko; marinel, itsasertzetako sirenen ahotsez gozatzeko.

* “Edo erran diezazuket ezen gertaki bakoitzari usain bat dariola, aroma bat, gure baitan errotzen den halako sentsazio berezi bat ...”: berdin gertatzen da bidaietan aurkitutakoarekin, lurrin hori bereizte eta berreskuratzeko  ahal edo gai ez denak bidaiako plazer anitz galduko du.

* Autoestimua, bidaiariaren balezta eragilea.

* Gidaliburuez haraindi bestelako zentzumen  bat du beharrezkoa bidaiariak herrien sakoneko  oihartzunak antzemateko; hor datza bidaiatzearen erakargarritasun kilikagarria; baina bidaiari gutxiren ahalmenean dago misterio horien usnatzeko gaitasuna.

* Kinka estuetan jartzen du bidaiaria bidaiak, gora-behera ibili ohi dira bidaiariaren barnea, sentipenak, erabakikortasuna, ilusioa, gogoa, eramankortasuna, ... ahalmen fisikoa bera ere. Gora-behera dabil, itsas marea bezala, ilargi betean koska handiagotan gainera; hor datza bidaiariaren zigilua, kinka horiek gainditzeko ahalmenean, bestela, ibiltaria baino narrastia izanen litzake.

* Bidaiariaren arazoa eta dohaina:  begien aurrean dakusana ez ezik,  ostean dagoena ere ikusi ahal izateko gaitasuna; denari begira, ikusmin, baina ezer ikusi gabe bidaiatu: bidaiariaren arrisku bizia.

* Historia datuak dira agian bidaia-paperek bidaiariari eskaintzen dion jakingai zabalena, bidaiariak berak soilik aurkitu eta egin behar du herri horren arimara hurbiltzeko bidea, oso bidaiaria gutxik erdiesten duen bidea, baina hori da hain zuzen herri baten altxor nagusira daramana, monumentu, gastronomia, harribitxi, eta folklorez barrenduago.

* Bizitzako eta bizitzeko filosofia ezberdin propio batez jabetu behar da bidaiari heldu bat izateko.

* “Ikuspide luzeko eta ikuspide motzeko izpirituak daude. Nik behin ere ez dut balio izan hurbil dauzkadan gauzak ikusteko. Esate baterako, Partenona askoz ezagunagoa zait nire horko etxe horixe baino”: ikusbide luzea eta ikusbide motza, biak behar ditu bidaiariak, ikuspegi motza aurrean duen denaz jabetzeko, ikuspegi luzea aurrean duen hori orokortasunean kokatzeko, bere dimentsio osoa emateko.

* Askok ez dugu “bertze biderik eta bertze ihesbiderik”, beraz nahiago ditugu bidegurutzetako hautaketa dudakor zailak erabakikortasun absolutu suntsitzailea baino.

* “Ezjakinak asko espero izaten du”. Jakin-mina jakintasunez jantzi duenak, espero haina aurkituko du.

* Egunerokotasun eta alferkeria  bilakatzen da bidaia amestuena ere bere  herriko asperdurari zirrikitu bat bilatzen ez dakienarentzat; bere herrian bidea egiteko gai ez denak erbestean ere ez du eginen.

* Bidaiariaren gogoeta: irudien ostean ikusteko gai izan, gizartearen barna bidaiatzeko zorroztasuna findu, harrokeriak apaldu, sentiberatasunaz eztitu, norbera norberago izan.

* “Bidazti: ez zaitez abia oraindik. Zure ibilbidearen eta makaltasunez biraka doan itzal honen artean, badago apika amildegi igaroezinen bat”. Beti dugu ahuldade eta makaltasunen kontzientzia, baina orain arteko amildegiak gainditu baditugu, zergatik “apiken” bildur izan. Abia gaitezen beraz.

* Babesa izanen duen konfiantzaz atera behar du bidaiariak ibilera, beti aurkituko duelako babesa eta laguntasuna, baina babesik gabe bizitzera mentalizatuta behar du egon.

 

Gozaberatasuna

“Ai zer plazerra / ezertarako balio ez duten gauzak egitea”

 

* Une gozagarri asko aurkitu behar ditu bidaiariak bidaiaz gozatzeko, harat-honat urduri etengabean ito gabe.

* "Mina zer den badaki minduak, minaren minean bizi denak, baina nekez lortzen du hitzez azaltzea. Poeta izan ezik". Edertasunez harridura zer den badaki bidaiariak, giza eta gizarte portaeren lilura zer den ere badaki, baina ezina gailentzen zaio hitzez bizipenok  azaltzerakoan; poeta-idazlea behar luke bidaiariak?, zergatik?; poeta ez baita hitzekin jolasten dakiena soilik, poeta bizitzaz gozatzen dakiena da, errealitate gordinenari ere goitikako ikuspegi batez begiratzen dakiena, nahiz sentipenok hitzez josten jakin ez.

* Herri berriari konfiantza egin, eta bere herrian bezain lasai eta eroso ibiltzen hasten denean hasten da bidaiaria bere urratsez gozatzen.

* Berezko hori da bidaiariaren dohainetako bat, bitxikeriak, altxor bat edo ezuste atsegin bat usaindu eta aurkitzeko, planoaren, edo gidaliburuaren esklabo izan nahi ez badu.

* Gaitasunik eza, ezjakintasuna, nekea, denborarik eza, inkomunikazioa, … dela-eta, bidaiako edertasun oro oparotasun guztian ezin goza ahal izatea da bidaiariaren muga madarikatua.

* Arina behar du bidaiariaren batelak, zorrotza largabistak, uhinek itzal ez dezaten kostan utzitako kandela.

* Izenondo xumeko zein potoloko harri eta herrietan, behaztopa handirik gabe edo arnas larrian, bare zein urduri, bizitzari usain poxi hori hartzea, bizitzaz gozatzea, hori da bidaiaren xedea, hori bidaiariaren ametsa, besterik ez, baina hori dena gauzatzen jakin behar du, jakin, bidaiariak.

* Lasaitasuna da bidaiaz gozatzearen giltza.

* Distira askori begiratzen jakin behar du bidaiariak bidaiak eskaintzen dizkion gozamenak jasotzeko.

* Erabat aldatzen dira bidaia luzeko baldintzak; osagai ezberdinak ditu, koordenada berriak; bidaiariaren jite ezberdina behar du.

* Ikuslearen ikusminak ematen die balioa herrietako monumentu eta monumentuetako arte-lanei, kaleetako ate, patio eta gainekoei, nork begiratu eta nork gozatu duten heinean hartzen baitute balore. Bidaiaria artearen osagai nagusietakoa da artelanen miresle den heinean.

 

 

Burujabetza

* Ondo zuzenduak behar ditu pausoak bizitzan bidaiariak ibilbideko labirintuan sartzeko, herrietako bide-sareak eta hirietako kale-sareak emanen baitiote berez nahiko buruhauste; erruleta kontrolatua behar du izan bere harat honakoa, talaiako talaiariaren pare, datorkionari so.

* Galerna batean, non ainguratu  ez dakiela, itsasoan galduta dabilen ontziaren itxura ematen du sarri bidaiariak, baina bidaiariak  badu bere bitakora, bidatze-orria, aingura non bota, estatxa zeri lotu, bidaiariaren aingurak bere ontzia du eta hondo jakinetan finkatzen daki.

* Nonahi da norbait bidaiaria,  norbait ez den bidaiaria txorimaloa bezala ibiliko da, errari, horregatik izan behar du bidaiariak bera izaten ikasia, beti berarekin joaten ikasia.

* Biluzik joan behar du bidaiariak ibilira, aurre iritzirik gabe, bidaiak ematen dionaz aberasteko; aldi berean zentzuz eta irizpidez jantzia izan behar du trumoiak irentsi ez dezan, kalera irteten den beste oinezko bat gehiago izan ez dadin.

* Zer pertsonalena behar du izan bidaiatzeak, taldean joanda ere.

* “Ikasi egin behar duzue bizarra egiten, lepoa egin ez diezazueten”.  Bere kasa ibiltzen ez dakien bidaiariari, edonon sartuko diete ziria; edo bidaiari arrunta izanen da, turista ohikoa, besterik ez.

* Nondik nora dabilen pertsonaia ote den pentsa ohi dute herritarrek bidaiariaz, bidaiariak baina badu bere bitakora, erruta koadernoa, aingura non bota, estatxa zeri lotu, bidaiariaren aingurak bere ontzia du eta hondo jakinetan finkatzen daki.

 

 

Paperez gaindi

“Etorkizuneko planak / egiten ditugu / jabetu gabe / erabakirik garrantzitsuenak / oharkabean / hartzen direla”

 

* Bera izatea bidaiaria, ez norbaiti ondo datorkion makina izatea, hori da bidaia oroko desafioa;  bidaia agentzia eta turismo muntaien zati edo osagai edo pieza ez izatea.

* Bidaia organizatu eta gidatuak artalde bihurtzeko arriskua du; sarri amorratzen dut gure bidaietan, baina erabakiak, nahiz sarri okerrak, edo zailak, gureak dira.

* Jainkotxo ederrak, anonimo diren altxorrak, bilatzean datza bidaiako jolasik ederrena, gida-paperetako jainkotxoez fida gabe; badakigu ze interesetik datozen sarri gidetako jainko horiek,  horiek ez direlako ez objektiboenak ez ederrenak;  norberak jartzen dio edertasunaren neurria gauzei,  ikuspegi eta sentipen  pertsonalak ematen diote liluragarritasuna  altxor ederrenari ere.

* Kanpotik antolatutako bidaiak, denbora kanpotik neurtzen dizuten ibilaldiak, sasi-bidaiak dira; bidaiariak berak mamitu behar du ibilbidea, ibilaldia, inork prestatutakoa denean ere.

* Mezu giltzatuak dira gida-agirienak, hitzez-hitz ulertu behar ez direnak, etsipenaren karga lehertzen zaio bestela bidaiariari; periskopiotik, letren gainetik, begiratzen ikasi behar du bidaiariak.

* Gida-paperak eta herrietako turismo propagandak irakurtzen ikastea da bidaiariaren lehen beharra, ez baitator beti ados propagandak diona eta aurkituko duena; ikasia du bidaiariak gidaliburuak diona ezin daitekeela bere horretan sinetsi, are gutxiago herri bakoitzeko esku-paperetako herriarekiko goraipamen oro.

* Turistak bere pauso-neurria behar du, -barea-, inguruaz jabetu nahi badu; dirua ere bere neurrian, jan  edan erosketetan joan ez dakion bidaia-epea, inoren eskuetan, -gida eta bidaia bulegoenetan-,  jar ez dadin, bidaiaren protagonista bera izan dadin, iniziatiba inoren, -agentziaren  edo gidaliburuaren-, gain utzi gabe.

* Bidaiari asko da gida-paperen irakurle hutsa: askatasunaren antitesia, norberetasunaren ukazioa, partitura baten exekutatzaile soila, nahiz abila.

* Zaila da gaurko medioen egun nahasietan norabideari tinko eustea!.

* “Todo viajero tiene derecho a inventar sus propias geografías.” Guk behintzat geure-geure ibilbideak asmatzen eta aukeratzen ditugu, lagungarri soila zaigu gidaliburuaren iritzia.

* Zenbait bidaiarik arreta handiagoa jartzen dio parafernaliari informazioari baino; inoren eskuetan jartzen da gehienetan, dottoretasun horrek prestigioa emanen dion ustez.

* Gidaliburu eta paperez ez fidatzen ikasi behar du bidaiariak; irakurriaz hausnartu, historian eta gizartean kokatu, mamurtu eta ondorioak ateratzen ikasi behar du.

 

 

Jakin-mina

“Jakin-min asegabeko begiradak”

 

* Herrien benetako koloreak ikusteko begi kizkurturik gabeko ikusmina: bidaiariaren doainik  zailena.

* Beti urrunago begira doa bidaiaria, ostertza baino haratago zer ote jakin-min, infinitura begira bailego; beti jakin-min begiradaz, sekula ez begirada galduaz; beti mapan ibilbide luzeago bat marrazten, pausoen sarea zabaltzen, baina uneoro dakusanaz gozatzen.

* Galderetan gakotua, kirruetan kiribildua, kirioak kizkurtuta, jakin eta ikusmin beti, hala ibili ohi da pauso oro bidaiaria,  zer nola non nolako, harriturik, asma ezinik, galdezka beti, ...

* Hainbat Pandora kutxatila zabaltzen goaz bidaietan, era askotako jakin-minen eraginez.

* “Y la búsqueda, como se sabe, es siempre ansiosa”, “Nadie es viajero si no es curioso”: begiluze izaera, bidaiatzearen osagaietako bat.

* Balada zaharrok nahi ditu irakurri bidaiariak ibilbideetako gizakien aztarnetan, herrietako gaurkotasunean; lehengo eta oraingo jauntxo eta jopuen taupadak  arnastu nahi lituzke,  lurraldeko aire heze malenkoniatsuetan.

*  Jakin-min begiradak botatzen diotela bertakoek uste du sarri bidaiariak, bidaiariaren ikusminarenak izan ohi dira horrelako begiradak.

* Ikusi ez dugunaren ikusmin ateratzen gara goizero, ikusitakoaz ez dugulako jadanik irrikarik, ikusminak huts egitean, utzi duzu bidaiari izatea, ibili bazabiltza ere.

* “Omen” batek zirikatuta atera ohi da sarri bidaiaria bidera; ibili, ikusi eta baieztatu arren, azkenean “omen” hori nagusitzen zaio bidaiariari ere, ikusitako orok omen ugariago sortarazten baitio, baina ez da “omen” aspergarria.

* "Esperantza dut soiburdin, / desioa zaldi”, baina beti da duguna falta zaiguna baino gehiago, asko falta bazaigu ere; bidaiatzea dugu altxor, eta beti dugu zeratxo erakargarriren bat altxorreko harribitxi.

* “Nork bere hutsunea zer zuziz argituko, / zeinek bere aldera, bere modura, bere xedera”: hala bizi du bidaia bidaiariak, zuzi ezezagun eta erakargarrien bila, ikusmina eta jakin-mina ase asmoz.

* Hegazti migratzailea da bidaiaria, beti ikuskizun edo altxor berrien egarri, toki berrien irrikaz, zein bere odei partikularrean beti, inorekin mokoka egiteko baino bakartiago eta ikusminago.

* "Oi bidaiariak, jakinzale lotsagabeak, ez ezazuela ahantz!": jakinzale lotsagabeak baino, kuxkuxero begiluze lotsagabeak izan ohi gara bidaiariak.

* Ikusmina, jakin-mina, bizipoza hein batean, da bidaiariaren diapasoia ez ezik, hauspoa ere.

* Alpeetako tontorretan urtzen ari da elurra, ikusminak ezabatzen du bidaiatzeko beldurra.

* Jakin-mina eta ikusmina, bidaiaria bidera eramaten duten desioa eta grina.

* Jakin-minak eta ikusminak nekea gainditzen dute, nekeak gozamen ahalmena kamusten du, jaki-ninik ez.

* Ikasi, ikasten da bidaian, baina batez ere ikusminari eta jakin-minari lekua emanez, jende berri baten artean egonez; gozatzeko gai izatea, hori da bidaiariak bilatzen duen ikasgaia.

* Kala jakinetan bota ohi du sarea bidaiariak, abenturazaleak ez, honek ezustea non han botatzen baitu sarea.

* Bidaiatzeko pasioa da ikusmin eta jakin-min ametsak ibilbide erreal bihurtzen dituen hauspoa.

 

 

Kidetasuna

“Besteen arrazoiak beti baitziren ezkutukoak norberarentzat. Elkarren ondotik igarotzen dira gizakiak, elkarri ia aurpegira begiratu ere egin gabe, eta inork ez du besteren berririk”.

 

* Auzo baina ez kide, hori da bidaiako aurpegi tristeena; gizaki bidaiariek gauza bera miresten dute, gozagarri berdinez pozten dira, elkarren ondoan doaz, baina inork ez du besteen sentipenen partaidetzarik, inork ez du zure bizipenen berririk; elkarren auzo eta erabat ezezagun dira bidaiariak, ikuskizun berari lotuak, baina ikuskizunak ez ditu elkar lotzen; nonbaiten gurutzatu diren gizaki migratzaileak besterik ez dira.

* Elkarren ondoko urrunak dira elizetan, museoetan, bide-gorrietan, hotelean edo kanpalekuan elkartzen diren bidaiariak, batez ere turistak direnean.

* Bidaiariak, ikuskizun bera konpartitzera fortunatu diren gizakiak, plazer berdinez gozatzera kondenatuak.

* Herabe da bidaiari asko komunikazio dohainetan, horregatik geratzen dira barne hausnarketan bere bizipenak; bidaia ondorengo afari, kafe-hartze eta solasaldi lasaiak dira sarri sentipenok kanporatzeko balbulak.

* Funtzionatu ohi du solidaritateak bidaietan,  bereziki kanpinetan, larrialdietan, baita herritarrekiko harremanetan ere, zerbait galdetu edo eskatzean batez ere.

* Bere kasa ibili ohi da bidaiaria, nahiko berekoia izan ohi da, bakartia, aldran ibili arren, ezezaguna baita beste denentzat, ezezagunak baitzaizkio beste denak, baina bidaietan egin ohi dira ere lagunarte minak.

* “bikoteen artean dauden komunikazio gabezi eremuak, eta nola ikasten den eremu horien mugetatik hanka puntetan pasatuz elkar bizitzen”: bidaiariak ondo daki hori zer den, lagunartean zein bidaia erosi batean joan.

* Bidaiatzeko ez da ezinbestekoa bikotea, baina lagungarria bai bada.

* Irribarretsua eta adeitsua ohi da gehienetan eta gehienekin bidaiaria;  benetan halakoak garelako, zoriontsuak garelako, ala bidaiak eta bidaietako eskenatoki bereziak antzezle bihurtzen gaituelako?.

* "batzuetan pentsatzen dut / zer egiten zuten lagun horiek honat etorri aitzinetik": hori bera pentsatzen du bidaiariak kanpalekuko bezero-kide, etxatoi, kanpaina-denda, eta auto-etxatoiei begiratuz; hiritxo bat bezalakoa osatzen dugu pasoko bidaiariok; unibertso berezia baita bidaiariona.

* Isiltzen ez direnak isilik jasaten ikasi behar da koadrilan bidaiatzen denean.

* “Agian, amore eman behar da bakea izateko”: bidaietan sarri.

* “Begi kliskada batez / agur esan dizudanean ...”, horrelakoak dira gehienetan kide ezezagunen arteko kanpalekuko diosalak.

* Une estuetan beti agertzen da aterpe den pertsonaren bat bidaietan, gauzatzen da solidaritatea.

* Adiskidantza eta giza goxotasuna dira gehienetan falta zaizkionak bidaiariari; hori da bidaiariaren hutsunetariko bat; zailak dira erbestean aurkitzea, pasoko txoria zarenean, horregatik da gozagarria atzerriko herritarren adeitasuna, edozer dela-eta beraiengana hurbiltzen zarenean, dendaria bada ere; horregatik ere egin ohi dira lagunak antolatutako edo erositako bidaietan ere.

* Bidaiariak beti aurkitu ohi du laguntzaile maitagarri bat estualdietan.

* Elkarrekin berriketan egin edo agian isilik egonez,   laguna alboan duzula segurtasunaren babesa da; bidaiariaren  isiltasun-terapia ordu nekatuetan.

* Bere kasa ibili ohi da bidaiaria, nahiko berekoia izan ohi da, bakartia, aldran ibili arren, ezezaguna baita beste denentzat; kanpalekuetan da solidario heldu-berrientzat.

Bidaiez

Jon Etxabe 2017/05/28 17:46
Sena

Sena

 

“Sapiens sapiens izakia, ibiltari handia izan zen, planeta osoa kolonizatu zuen”

 

 

Sortzez 

“Denok dugu barruan uhola dakarren ibai estali bat”.

 

Halabeharrez

“Zergatik bidaiatu, horren beharrik ez badugu”.

 

* Zerk bultzatzen du bidaiaria bidera?.

* Bidaiak ez dauka sarri zergatirik.

* Zer da bidaiatzea, zertan datzan galdetzen dut; ez nuke jakingo erantzuten, bidaiatzen dudala da dakidana, eta bidaiatzean tematzeak ematen diola zigilua bidaiari senari.

*  Denok dugu bidaiari sen ezkutu bat.

* Beti da abiatzeko garaia bidaiariarentzat.

* Bidaiatzeko sena eta grina, hori da bidaiatzeko funtsa, ez dirua.

* Sena da bidaiariaren dohainetako bat, bitxikeriak, altxor bat edo ezuste atsegin bat usaindu eta aurkitzeko, planoaren, gidaliburuaren edo bidaia-agentziaren esklabo izan nahi ez badu.

* Zerk darama gizakia herriak ezagutzera, zein da ikusmin horren muina?, zerk bultzatzen ote bidaiaria bidera?: berezko senak, besterik ez.

* Hurrengo urratsak zer ekarriko irrikak bultzatzen du bidaiaria aurrera; datorrenaren misterio aurrean espero erosoan gelditzen dena ez da bidaiaria, beste zerbait izanen da, baina ez bidaiaria; gandua urratzean datza bidaiariaren sena, hodei berria, hodeiertz berriak, izar berriak aurkitzea, hori da bidaiariari barnea erretzen diona; eta hodei, horizonte eta izar berriotan bizitzaren zatitxoa zintzilikatzeak.

* Zerk bultzatzen du bidaiaria?, zer bultzatzen gaitu gu geu?. Ez dakit. Baina bidaia baten ondoren beste batetara aterako naizela dakit.

* Beti dago harantzago bat bidaiariarentzat, batez ere bidaia bukatutzat eman eta etxera bidea hartzen duenean

* Berezkoa du gizakiak lur berri baten bila abiatzea, Cromaiñon gizona baino aurretik.

* Argazkiak ikusteko gogo minagoa izan ohi dute lagunek bidaiariak berak erakusteko baino; gaur egun zenbait bidaiari teknika modernoz baliatzen da bere bidaien azalpenak emateko, aretoak bete egiten dira; bada bere bidaia eta bidaien berri ematetik bizi denik ere; tarte asko dute bidaien erreportajeek telebista, irratietako programazioetan; bidaiari sena gizakiaren toles-gune sakonenean ereinda dago, bidaiari-sen zapuztu asko da gizartean; tamalez eserita besteei entzunez irudimenez bidaiatzea da errazena gizarte kontsumitzaile honetan.

* Bidaiatzeko grinak dirauen bitartean, bizirik diraugu.

 

Ezinbestean

“Badakit anitzi gustatzen zaiela leku arrotzen berri ukatzea eta ere hara joateko bideen berri jakitea”

 

* Azken urratsak erbestean ahitu ondoren, hurrengo bidaiaren esperantza ernetzen zaio beti bidaiariari, bidaia bat bukatzean hurrengo zeru berriak amesten eta hausnartzen hasia da bidaiaria,  bukatu da bidaia, beste berri bat erne zaio ikusminean bidaiariari.

* Adio esaten dio bidaiariak bidaia bakoitza amaitzean  atzerriko lurralde-gizartean gauzatutako amets bakoitzari, Rheinfall pasabidean Rhin ibaiaren urak bezain apartsu joan diren egunei,  baina bidaiari senak amestu du itsaso-mugan urrats berrientzako lurralde berri bat, oraindik izenik jarri ez badio ere.

* Joanean beti, etorriko dela jakinean, berriro nora etorriko den oraindik ez badaki ere, beti da nora  etorriko den herri bat bidaiariarentzat, horregatik joan behar du, etortzeko, herri bat amorante bihurtu zaiolako ezagupen minetik ernetako maitasunez.

* Eta deus bidaiatuko ez bagenu, zer?...; baina bidaiariak badaki bere bidaiatzeko senak beti eramango duela norabait, gorputzaren ezinean irudimenez gutxienez, beti dugu hurbil oren hori bidaiari  hegalariok, arrangurez gaindi ditugu beti gogo-gorputzak.

* Harrigarria da, zoazen zoko bazterren eta ezdeusera zoazela   ere,  nola aurkituko duzun beti begiluze eta jakin-min kanpotarren bat.

* Bidaiatzeko senak eta irrikak soilik balio du zenbait bidaiako une korapilatsuetan.

* Badu senarekin zerikusia bidaiari izateak, badu berezkoaren osagaia; senik ez duena, turista da.

*  Toles-gune gordeenean kilimatzen duen lur berrien ametsak, irudimenaren begiak liluratzen dituen atzerriko edertasunak, barnea goxoki biltzen dion musika misteriotsu batek jauzi arazten du bidaiaria munduan barrena.

* “Ez naiz geldituko / Faroak nagiak ateratzen hasi arte / Ez dut baimenik behar portu itzuli hau ahazteko / ... / Itzuli noa”, hori da bidaiariaren sena, existentzia eta izaera.

*  “Erromesek agurra ukatuko dizute, baina serafin-koru batek abestuko du zure barruan”: barne abesti hori da bidaiariaren sena.

 

Patua bailitz

“Portu hau litzake nire aberria”

* Bidaiariaren tentazioetako bat da maitagarri zaion toki batetan geratzea, baina estatxa lotu duen moila atseginenean ere badaki, estatxa askatuko duela, aingura astunena ere jasoko.

* Bidaiatzea berezko barne harra da, tximeleta eder gauzatzen dena, dela bidaia luze motz zail edo errazean.

* Patua aldaezina da, bestelakorik badirudi ere; bidaiari-sena, patua antzeko zerbait delakoan nago, baina inola ere ez tragikoa, are gutxiago alferrekoa; gozoki bizi dugun patua, garen patu gozoa.

* Biribilak ohi dira ibilbideak, borobilak osteko egunak; zinez, baina ibilbide borobil berri baten amesgile da beti bidaiaria, ibilbide borobil bakoitzaren oste guztietan, bidaia biharamun orotan.

* Batean gora, bestean behera, bizitzaren mareak eramaten du, patuak bailitza, bidaiaria, estatxa jaso eta dagoen kaitik  beti haratago; bidaiariak ez du atzerrian aingurarik botatzen, estatxa askaerraza du aingura baino nahiago.

* Bidaiariak jakin daki lehorreratuko dela, bidaiariak jakin daki berriro itsasora eginen duela, munduan itsasorik  den bitartean, ontziak ur gainean dirauen  bitartean.

* Bidaia bat bukatzean hurrengoaz asmatzen hasten naiz, naizen eta izango naizen seinale.

* Ikusminaren akuiluak edo jakin-minaren irrikak zirikatzen ez dituenak,   herri edo etxeko babesean soilik seguru sentitzen direnak, abenturaren lilurak barnea kilikatzen ez dietenak, horiek  dira bidaiariok zoruak garela uste dutenak.

* Galtzen du bidaiariak lehen bidaiako itsutasun argi hura; bidaia-senak ere adin ezberdinak ditu.

* Bidaiatzeko senak eta irrikak soilik balio du zenbait bidaiako une korapilatsuetan.

 

 

Grina

“Utz diezaiogun biharko bidaiariari berriari lur berrien deskubritzeko sua eta gero haien kondatzeko gustua”.

 

* Bidaiariak nolabait presoak dira, bidaiak  harrapatu eta lotu egiten zaitu-eta: kartzela gozoa da bidaiatzeko grina.

* " Bide berriz aurrera begiratzen dut, / biderik oraino ez den hartarantz, / eta etortzekoak ditut iruditzen, / bere begien aurreko / munduari begira": horrela begiratzen du bidaiariak bidaia bakoitzaren hasieran zein bukaeran.

* Bidaiariak ez dio bidaiatzea eskatzen bizitzari, bizitzak eskatzen dio bidaiatzea bidaiariari.

* Bizitza maite duelako doa herrialdez herrialde bidaiaria

* Bidaiatzeko grina errealitateari egindako iruzurrez ere bizi da, hainbat une txar ahaztuz; hoberako aldatzen baitu bidaietako esperientzia oro oroimenak.

* Dena da kimika, sentipen erromantikoena ere, kimika besterik ez gizaki harroputza, bidaiari irrika ere kimika besterik ez da agian, baina ze kimika atsegina!

* Bidera darama bidaiaria bidera-beharrak “euriaren mingainak / aurpegia miazkatzen” dion arren.

* Bidaia bat bukatu orduko, jadanik hurrengo bidaia hasia da gorpuzten garunetako toles-gunetan.

* Bidaia bakoitzak irekitzen dio beste bidaia bati atea; hurrengo bidaiarako harra barnean ernalduta itzuli ohi da bidaiaria etxera.

* Bidaiaria ez da, inola ere, konformaerraza; berak ere ez daki sarri zergatik hedatzen den lau haizetara, zergatik dagien beti aurrera.

* Deus bidaiatuko ez bagenu, zer?...: baina bidaiariak badaki bere bidaiatzeko senak beti eramango duela norabait, gorputzaren ezinean ere, irudimenez gutxienez.

* Letra asko ikas ohi du bidaiariak branka arrotzetan, hanketako munduraminak eramaten du izen gazien haizetan.

* Herriak dira bidaiariaren faroak, sirenen kantuak bezain goxoki deitzen diotenak

* Eguzkiak urtzen du Eiger tontorrean elurra, negura arteko agurra: bidaiariak ez du betirako agurrik, badaki itzuliko dela, zer axola nora.

* Beti da lur ederren bat erromes baten zain, maitasun istorio bat nahi luke hasi.

* Adio esaten dio bidaiariak bidaia bakoitza amaitzean  atzerriko lurralde-gizartean gauzatutako amets bakoitzari, Rhin ibaiaren urak bezain apartsu joan diren egunei,  baina bidaiari senak amestu du itsas mugan urrats berrientzako lurralde berri bat, oraindik izenik jarri ez badio ere.

* Maite ditu bidaiariak ikuspegi zabalak, gogoko ditu mendi tontorrak,  gazteluko harresiak, dorreko zabaltza, behatoki eta balkonada diren errepideak, … inguruaren ederra bere osotasunean biltzeko.

* Barneko astindua da bidaiatzeko grina, bizimin erretzailea, hainbat lokarri hausteko indarra sortarazten duena.

* Bidaiatzea ere eskarmentu bat da; porrot askoren ondorengo zientzia; gizartea, natura, artea, … ezagutu eta maitatzeko  zientzia; ikasi egin behar da bidaiatzen. Grina da bidaiatzearen berezko bakarra; sarri esnatu egin behar den grina berezkoa. Hortik aurrerakoa, zientzia bihurtzen den eskarmentua.

*  Beti dago herrialde berri baten bila joateko sutan bidaiaria, bihar beti da bidaia berri bat beretzat, itzultzean entzulerik izanen ez badu ere.

* Bizipozik gabeko ibilia egiten du zenbait bidaiarik, baina bizitzeko grinak  bultzatzen ditu: bidaiariak sarri ez daki zerk, baina zerbaitek eramaten beti du aurrera.

* “Ez naiz geldituko / Faroak nagiak ateratzen hasi arte / Ez dut baimenik behar portu itzuli hau ahazteko”:  bidaia berri bati ekinen diogu udazkenean.

* “Badakit bidaiatzea berez dela atsegina; baina azken batean zerk eramaten zaitu halako atsegin garezti, neketsu, zenbaitetan arriskutsu, eta beti etsipenez bete horretara?. Bidaiatzeko beharrak. ... Kontua da garai honetan inontxo ere ez gaudela ongi, eta bidaia dela idealak (...) hartzen dituen irudi guztietan irribarretsuena eta engainagarriena. ... Zoriontsu denari, (...) bidaiatuz bere zorionari zerbait erantsiko diola irudituko zaio. ... bizkor ala ahul sentitu, den-denak hartzen ditu judu ibiltariaren sukarrak. ... Hitz batean esanda, bidaiatzearen berezko arrazoia gizakien arteko harreman, lotura eta elkartruke abegitsuaren beharra dela iruditzen zait ... Eta iruditzen zait gaur alderantziz gertatzen dela, gutako gehienok misterio, bakartasun bila bidaiatzen dugula, ...”: bidaiari ororen gogoetak.

* ”Kontua ez baita bidaiatzea, abiatzea baizik: ba ote da ahaztu beharreko oinazeren bat ez duen inor, edo askatu beharreko uztarriren bati lotuta ez dagoen inor?”. Bidaiatzeko kilima hori da kontua. Bidaiatzea bera, osagai guztiekin, da bidaiariaren funtsa. Ahaztu beharreko oinazeren bat edo askatu beharreko uztarriren bat, …, nork ez du sakoneko mamuren bat.

 

 

 

Bidaiez

Jon Etxabe 2017/05/25 10:07
Bidaiari izaera IV

IV

 

Zertzeladak

“Elkarren bila ibili gabe ibiltzen ginen, baina elkarrekin topo egiteko genbiltzala jakinik”

 

Izki-

* “Bestearen modukoak gara, ..., kanpotarrak, inoren auzoan ibiltariak, mutuak. Gordelekurik gabe dabilen itzal arrotz horren modukoak”

 

* Tentua eta ausardia, bidaiako konbinaketa zaila.

* Elkarren bila, bidaia eta herrien arteko lotura.

* Kasta zaila da beti ibiltaria, gozamena da bidaiatzea, baina sakrifizio handia eskatzen du; horregatik asko dira oporretara doazenak, gutxi bidaiatzea aukeratzen dutenak.

* Pobreen durundioa ibili ohi da kanpalekuetan.

* Atseginagoa da bidaia norbait alboan dela; edonorrez, beti dago edonorrez inguratuta bidaiaria, horregatik behar du norbait.

* Informaziorik gabe antzua gerta ohi  da bidaia, asko ibili arren.

* Ez naiz sekula bidaia batetan otsoen arteko oilo sentitu. Catania esan ziguten sekulako arriskutsua zela, berdina esan ziguten Liejagatik, baina edonon bezain gustura ibili ginen bertako kale-arteetan.

* Atzerriko hizkuntzan bidaiari orok dirudi arloteago.

* Nahiko bakartua bizi ohi da bidaiaria atzerriko jendartean, beste bakartiz inguraturik gehienetan museo eta monumentuen inguruetan.

* Gutxienezko arau batzuk ezarri behar dizkio bidaiariak bere buruari, ibiltari herratua ez ezik errari izan nahi ez badu.

* Mezu giltzatuak dira gida-agirienak, hitzez hitz ulertu behar ez direnak, etsipenaren karga lehertzen zaio bestela bidaiariari, periskopiotik, letren gainetik, begiratzen ikasi behar du bidaiariak.

* “Besteen arrazoiak beti baitziren ezkutukoak norberarentzat. Elkarren ondotik igarotzen dira gizakiak, elkarri ia aurpegira begiratu ere egin gabe, eta inork ez du besteren berririk”: Elkarren auzo baina ezezagun, hori da bidaiako aurpegi tristeena; gizaki bidaiariek gauza bera miresten dute, gozagarri beraz pozten dira, elkarren ondoan doaz, baina inork ez du besteen sentipenen partaidetzarik, inork ez du zure bizipenen berririk; elkarren auzo eta erabat ezezagun dira bidaiariak, ikuskizun berari lotuak, baina ikuskizunak ez ditu elkar lotzen; nonbaiten gurutzatu diren gizaki migratzaileak besterik ez dira.

* Sarekada arrain ugariak gabiltza munduan, kontaezin ahala bidaiari, baina denok gaude fitxatuta, poliziak fitxatuta; hoteletik edo kanpalekutik ez bada, telefono mugikor eta banku-txarteletatik denon berri dakite uneoro; gizarte poliziakoan bizi da gizakia, eta bidaiariak ezin dio ihes egin bota dioten sare horri, anonimatuan mundua zeharkatzen saiatu arren: ez da bidaiaria anonimorik gure gizartean.

* Kanpalekuko bezeroak  erabat heterogeneoak dira, hizkuntzaz, jatorriz, eta bizimoldez. Diosal, keinu edo barretxo adeitsuz gauzatzen da harremana. Isileko komunikazioa da usuena kanpalekuan.

* Zenbat aldiz dago  bizipenez eta sentipenez  gainezka bidaiariaren bihotza; gutxitan du, ordea, horiez mintzatzeko aukera; lagunen bat badarama, harekin, nota- koadernoarekin, bere herrira doanean lagunekin, ... ; fama du bidaiariak bere bidaiaz asko hitz egiten duela, baina zer kontatuz beterik datorrelako da; beste turistekin ez du ia hitz egiten, ezezagunak; anonimoa da elkarrekiko,  kalean, katedral batean, jaialdi batean, museoan elkartzen den oro; anonimoez osatutako jendetza da bidaiari eta turisten aldra.

* Lasaitasunak arintzen du ibiliko unadura bidaiako bakardadean.

* Sarri da irribarrea bidaiariaren babesa.

* Bidaiatzeak badu ohitura bihurtzeko arriskua, ezin da bidaiari izan bizitzako egun oro jarraian, ofizioz eta bizimoldez bidaiari bilakatu nahi ez badu.

* Bere aurkikuntzak egin behar ditu bakoitzak bidaietan, askotan gidaliburuen gaindi edo gidaliburuen kontra.

* Bidaiatzen jakiteak bereizten ditu bidaiaria eta alderraia.

* Ikusminaz eta jakin-minaz gain, egunerokoaren nekea izan ohi da, bai, bidaia batetara bultza ohi gaituen arrazoietako bat.

 

-mizki

“Gordelekurik gabe dabilen itzal arrotz horren modukoak”

 

* Banaka eta taldetxoka ezer gutxi gara bidaiariak, baina mundu bat gara; herri sakabanatua, bidaiarien herria, herri ibiltaria; herri handia gainera, sekulako herri mugimendua, milioika diru mugiarazten dituena, industria nagusietarikoa.

* Bidaiaria izan behar du bidaiariak, ez beste ezer: beste gauza bat da zientzialari edo ikerlari bat bidaia bati lotzea bere lanean sakontzeko; bidaia zientifikoa alegia.

* Bertako paisaiaren zati bilakatzen da bidaiaria joaten den herrietako biztanleentzat, bere paisaiako osagai berri bat, aldaki berria; guk atzerriko harriak, artelanak, basoak eta gizakiak begiratzen ditugun  bezala begiratzen gaituzte atzerrian; mundura joan beharrean mundua datorkie beraiengana, bitxikeriak bilatu gabe, begien aurrean jartzen zaizkie ezohizko aldaerak, bidaiaria baita bisitalekukoen ikusgai.

* Argitan ohi dira etxatoi eta etxoletako leihoak ordu berantiarretan, osagai ohikoa da telebista-antena kanpalekuetan; gehienetan urtean egin nahi ez duena egin nahi du bidaiari-oporlariak, eguna gauez luzatu, eta gaua egunez; urteko marrazki bizigabeak, marrazki bizidun bilakatzeko ametsa; agian urteko ohitura galdu nahieza besterik ez da, marrazki bizigabeak ematen die bizitza egunari.

* Bidaiariaren osagai premiazkoa da umorea, oreka eskaintzeaz gain bidaia bera ere arinduko diolako.

* Alde, ez ihes, egiten du etxetik bidaiariak, eguneroko arazoetatik at arnas egitera, agurrari “betiko” erantsi gabe, bihotzak “berehala nator” diola.

* Gogoko du bidaiariak han-hemenka eskaintzen zain koadernoan beste hainbatenen artean  bere mezua uztea; euskaraz, inolako irakurlek ulertuko ez badu ere; mezu idatziak, norberarentzako mezuak gehienetan, barrena hustu beharrak eraginda.

* Tristeen  eta bakartien daude plazetako pertsonaiak, harri eta brontze hutsak, herritarrez inguratuta arren, usoak soilik hurreratzen zaizkie, burutik kaka egiteko; triste eta bakarti leudeke monumentuak bidaiariengatik ez balitz.

* Bere paisaiaren zati da bidaiaria herritarrentzat, bere paisaiako osagai berri bat, aldakin berria, besterik ez, guk atzerriko harriak, artea, basoak eta gizakiak begiratzen ditugun  bezala begiratzen gaituzte atzerrian, mundura joan beharrean mundua datorkie beraiengana, bitxikeriak bilatzen ibili gabe, begien aurrean jartzen zaizkie ezohizko aldaerak, bidaiaria bera baita bisita-lekuko ikuskizuna herritarrentzat.

* Oroimenak iruzur egiten dion aldi luzeok eteten ahalegintzen da bidaiaria, argazkiei, mapei edo bidaiako zirriborroei begira.

* Bidaiariak badu patuarekiko berezkoren bat.

* Bidaiak prestatzen ematen du bidaiariak orainaren  zati handi bat, eta bidaian eginiko egunak gogoratzen beste zati handi bat; ez da denbora galtzea, gelditzen den bizitzaren beste heren handi horri bizipoza ekartzea baizik.

* Bidaiak beti du abentura kutsua. Arriskurik nahi ez duen bidaiaria  gehienez bidaia agentzia baten bezero izanen da.

* “Bakoitza bere parentesiaren barruan dabil han, eta hemen ere bai”, eta edonon eta edonor, bidaiari orekatuena ere, bidaia ederrenean ere.

* Nora noan jakitea, zehatz jakitea, gustatzen zait bidaietan. Ez dut gustoko helbururik gabeko bidaia, edo helburua helbururik gabe bidaiatzea  duen bidaia. Prestatuta ere nahiko noraez pairatu behar izaten dugu.

* “Mapak objetiboak dira?. Maparen egilea subjetiboa da. Ea benetako maparik egin daiteken. Mapak objetiboak eta subjetiboak dira aldi berean, ...”. Maparen irakurlea ere subjetiboa da, beraz ohar edo sujerentziak besterik ez dira mapak. Lagungarriak besterik ez. Bidaiariak berak egin behar du bere mapa erabilgarria, paperean ez bada buruan, mapa idatzia osatuz ibiliaren premien arabera. Atzo mapan bidesare ibilerraza uste genuena, labirintoa gertatu dakiguke gaur. Behar duzun  edo eskatzen diozun informazio oro ez dizu gehienetan mapak ematen.

* Noiz izanen bidaiariak herrien arteko bake dinamizatzaile, ejertzito dinamitatzaileen ordez!.

* Bakoitzak dugu besteak ez duen zerbait, horrek damaio bakoitzari nortasuna eta indarra; aldiz, denok dugu batzen gaituen zerbait berdina, hortik datorkio gizarte eta herri bati besteekiko parekotasuna; sinbiosi  horrek egiten du bidaiatzea zirraragarria eta erosoa.

* “Turista haiek, ... herriko etxeak eta herrikoak bederezka ontsa begiztatuz, zooan balira bezala ... Baina ez dira ohartzen ere haiek direla haiek, guretako ziminoak!”. Bidaiari begiluze presatiok,  zooko ziminoak gera, bai, atzerrian.

 

 

Sasian

“Eta noraezean dabilen marinela izanen naiz, / etxera bueltatzen ez dena, / behin lurrean egonda / berriz itsasoratuko ez dela badakiena”

 

 

Ibilian

“Gizakien arteko benetako kontaktua presentzia isilaren bitartez baizik ez dela lortzen dio Ciaranek, komunikaziorik ezaren itxurapean gauzatzen dela, barne errezoa dirudien truke misteriotsu eta hitzik gabekoaren bitartez”

 

* Bidaiarien artekoa ez da presentzia komunikatiboa, elkarrekin suertatze iheskor bat soilik; han daude zerbait ederri begira, baina ez elkarrekin, elkarren ondoan soilik, zerbait eder berdinak erakarri baditu ere leku eta une horretara.

* Bidaiariok ere  ez ote herriko bakardade eta egunerokotasunetik iheslari?.

* Bada zenbait gizaki bidaiaren aitzakiaz jendartean egotea bilatzen duena, taldeko bidaia-moldea aukeratuz, edo erromes uholdeak dabiltzan turismo-santutegietara joz; norberaren erabakikortsun ezak darama bidaiaria bakarkakoari uko egin eta taldera edo jendartera; sarri  bidaia-konpainiak baliatzen dira ahulezia horretaz bezeroak bere bidaietara erakartzeko.

* Pertsonez harago, gehienetan bainoago, hiriez ere maitemintzen da bidaiaria, herrialdeez, bazterrez, monumentuez ere.

* Turistak nahiago du jendartean galduta ibiltzea, kanpotar arrastorik utzi gabe.

* Bidaiari zonbiak ere sarriak dira, edo asko bihurtzen gara tarteka zonbi..

* Hutsik uzten du ibiltaria presak, ez dio espaloietan herriaren xilkoa aurkitzeko astirik uzten.

* Mundua herrixka bat dela dioten aroan, telebista da bidaia-eremu gutiziatuena askorentzat.

* “inondik ez dago ihes egiterik kartzela zugan bizi izanez gero”: hortik dator hainbat bidaien porrota eta hainbat bidaiarien ase ezina.

* Bidaiariak etengabe uneoro hautaketa egin beharrean dago, bere funtsa baita; hautatu beharrari beldur dionak bidaia masibo antolatutako artaldea hautatuz bukatzen du.

* Badira noraezean bezala ibili ohi direnak, ihesi lez, ibilian baina ez bidaiari.

* Kafetegi bateko mahaian edaneko kontu-kontarian bilatu ohi du zenbaitek ordu aspertuei aterabidea opor-pasako bidaietan.

* Bidaiatzea askatasuna da, eguneroko errealitatetik ihesa, bizitzaren kartzelatik aldi batez  askatzea, baina barnea aske ez duen bidaiariak ez du behin ere bidaiaz ihes eginen, eta bidaiara ihesean egin duenak, egunerokora itzuli nahiko du berandu baino lehen.

* Gauza bart da bidaiatzea, beste bat iheska ibiltzea.

 

 

Amarruz

* “… joan egin nintzen, apalki bidaiatu nuen, … Ezagutu nituen baporeetako zorabioak, hondakinetako aspertasuna, jendetza ezezagunen malenkonia eta boulevardetako desilusioak:  eta ene barreneko gaitza hazten zihoan”

 

* Den oro da bi aurpegiko txanpona; gezurrez beterik egonen dira bidaiariak ezagutzen dituen herri, pertsona, paisaia eta artelanen beste aldea ere, baina ederrak dira, merezi du ezagutzea, ez du merezi bidaiako eta bidaiaren gezurren bila hasterik.

* “Aurpegirik gabeko txorimalo”: horrelako asko ibili ohi da, gara, bidaietan.

* Bidelapur zenbaitekin topo egiten du bidaiariak, baina bera ere bidelapur izaten daki, batez ere herri pobreetan berez merke zaiona merkeago lortu ahaleginean.

* Nepaleko naturan turismoak eragiten ari den sarraskia salatzen dute liburuaren idazleek;  ur, dutxa eta oturuntza beroa behar dute uholdean datozen turistek; egurra denez bertakoek duten erregai nagusia baso osoak erabat desagertzen ari dira; gure autoaz, nire dutxa beroaz eta nire gaueko bonbilla argi-biziaz kezkati utzi nau; dena dago elkarlotua, dena nahastua, gizakia naturarekiko muin-muineko kontraesanean murgildu da, bidaiaria bera ere.

* Mesfidantzaren ezkutuaz babesturik ibili ohi gara ibiltariok, eta hori atzerriko bertakoei erdeinu iraingarria da.

* “Gure bidaia legitimatzen dute bidelagunak bost duroko hitzekin” : ez dugu guk behar bidaia legitimatzeko bost duroko hitzik, baina tarteka ondotxo bizi garen harrak zulatzen gaitu.

* Modan jarriz hondatu ditugu mila bazter eder, goazenok hondatzen ditugu; hondatu gabeko leku bila jo ohi dugu bidaiari askok, baina hori bera da hondamendirako lehen urratsa; bidaiariaren patua, barne-barneko kontraesana.

* Turistok ere badugu arrano ukitua, batez ere goazen herri pobreagoetako alde txarraz jabetzekoa, edo goazen herri aberatsagoen alde onak soilik nabarmentzekoa.

* “Egunez egun bizi beharra dago, ... ezin baita ibili gerotik gerora”. Pausoz pauso garatzen da bidaiako ibilia, baina azkenez gorrituta gelditzen da mapa ibilbideko marrez; berez etorriko da geroa, unean unekoa da  gauzatu beharrekoa; bidaia ondo trabatua badago, ibilbide orori datorkio bere ordua; hurrengoa amestuz, ipurterre, kezkati, dabilenak ez du duenaz gozatzen.

* Bidaia modubizia ordez bizimodua egiteko arriskua du  bidaiariak.

* “egun batean jakinarazten dizute / libre zauden arren ez zarela libre”: pasaportea utzi behar izaten du bidaiariak  kanpalekuko zein hoteleko harrera-lekuan.

* Jende pobreak du gaur egun bidaiatzea amets, egunerokoa eteteko.

 

 

Begilauso

“El viajero avanza, es un viajero tímido, siempre temeroso de que le vengan a pedir cuentas de intrusiones que sólo él sabe que son bienintencionadas”

 

* Bada ikusi nahi ez duen ikuslerik, sudurra betaurreko dotorez zamatuta, dena koloretsu eta dotore ikusten duela uste arren. Aurreiritzirik gabe joan behar du bidaiariak doan edozein herrira, betaurreko koloregilerik gabe. Errealitatetik haragoko edo honagoko irudia aterako du beti kamera onenarekin ere, irudi okerra seguruenik; onenean ere, irudi lausotua.

* Ze bidaiari pila gabiltzan gauza berak ikusten, askotan jakin gabe zer den ikusten duguna, edo ustez ikusten  duguna benetan  ikusi nahi  duguna den  jakin gabe.

* Ausarta, tarteka aurpegihandi edo lotsagabe samarra ereizan behar du bidaiariak; ez bada, laurdenak joango zaizkio ikusi gabe bidaiariari.

* Bidaietan ere, “ur-lasterrei burugabeki buru egiten dion txalupa” bihurtzen gara, arazoak zitaltzen zaizkigunean.

* Ohitura, sumindura edo asperdura dira sentipen gehienak gidatzen dituen legea; bidaietan ere ohitu egin ohi gara une batez hain atsegin eta erakargarriak gertatu zitzaizkigun paisaia, herri eta herritarretara; azkenez, hala behar dutela iruditzen zaigu, xarma lausotu balitzaie bezala, eta plazera mehetzen.

 

 

Harroputz

“Inuxente egunian inuxentiana itten aittu nauk inuxente guzti oien artian”

 

* Ezer guti dakigula ikasi dugu bidaietan, baina bada atzerrira nor-handiago eta harroputz joaten denik, batez ere ondasun material gutiko herrietara doanean.

* Teologia bezain dogmatikoa izan ohi da zenbait bidaiari bisitatutako herriei buruzko iritzietan.

* “jarrera aristrokratikoa: zuzen, tente, harro, burua atze alderantz”: seriotasun osoz ibili ohi dira gainera molde horretan hainbat bisitari, bere herrian ezereza baino gutxiago direnak.

* Ondamuz ohi da bidaiari zitala herri aberatsagoetan: besteen ona, zama astun.

* Gezurti fama  du bidaiariak bere bidaiez aritzean, gezurti izateko arriskua du bidaiariak atzerrian bere herriari buruz aritzean ere.

* Bidaiariak badu inuzentea den sentipena tarteka.

* "Hitz-jokoan jardun baizik ezin duten poetak": idazle askoren ezin gorria edo ahal bakarra; herriratu ondorengo lagunartekoa da bidaiatzea askorentzat.

Bidaiez

Jon Etxabe 2017/05/22 08:52
Bidaiari izaera III

III

 

Bizipenen ingudea

“Fantasiak ez dezala errealitatea estali, baina errealitateak ez ditzala, inoiz, gure amets gozoenak ezaba”

 

Bizitza ikastaroa

“Begira, nik uste gizonak ahal duen guztia ikusi behar duela. Esperientzia da. Zenbat eta esperientzia handiagoa, orduan eta hobea gizona. Gizonak dena ikusi behar du”

 

* Uneoro hiltzen gara, instantero hiltzen zaigu iragana, baina bizirik diraugun sentipena dakarkigu ibiliak,  iragana soilik geratuko zaigun unera arte.

* Galderetako garaia da bidaia.

* Egunero ikasten da zerbait berria bidaietan.

* Egunez egun argitzen zaio arima bidaiariari begietan sartzen zaion argiarekin, gauez gau egiten dio hazka ariman biharamunerako esperantzak  eguneko gomuten epelean.

* Ez dago bidaiari bat bera ere bidaietan aurkitu eta aurkitu espero dituen ikustateek obsesionatu, liluratu, izutu edo gutxienez harrituko ez duenik.

* Begiratu eta entzun egin behar du, batez ere, lehenengo, bidaiariak, adigalkor eta fidakor izan gabe; ondoren, ikusi eta entzundakoaz  hausnartu.

* Begiratu eta entzun, ondoren, ikus-entzundakoez  hausnartu, gozamenerako bidaiariaren funtsa.

* Erlojua geratu egiten zaio batzuetan bidaiariari; hurrena, aldiz, orratz motza luze bihurtzen, fosilen aurrean ere: katedrala zer da bizi den fosil bat baizik, edo tradizioa ez al da tarteka biziberritzen den fosila?.  

* Artearen atzetik doa gehienetan bidaiaria; museoak, katedralak, eraikinak, ... dira ibilbideko pausaleku nagusiak; herri-jai bat aurkitzen badu, giroz kanpo aurkituko da, ikusle, ez antzezle, multzoan baina ez partaide.

* Ibilbide bakoitzak frogatzen dio bidaiariari malgua dela denbora, luza eta labur daitekeela.

* “Deus ez dakit dakidan oroz”, bidaia orok sortarazten duen sentipena, bisitatu dugun herri eta herritarrei buruz ezer ez dakidan sentipena.

* “Ez naiz gustura sentitu bertoko giroan eta, aspaldiko partez, estresa sentitu dut”, Bidaiariaren tartekako sentipen mikatza da hori.

* Bidaiatzeko grina errealitateari egindako iruzurrez ere bizi da, hainbat une txar ahaztuz, oroimenak hobera aldatzen baitu bidaietako esperientzia oro.

* Badaki fidaerraza izaten bidaiariak, batez ere lehen bidaietan, baita haur lez portatzen ere.

* Korapilo mota asko egiten ikasi behar du bidaiariak bere ibilietan, baita bidaiuntziko eskifaian txo bat baino gehiago dela demostratu ere.

* Aberasgarria da bidaiatzea, baina ezin da bidaiatzea totem edo zerbait magikoa bihurtu, bidaiarion artean ere denetikako jendea agertzen gara, ez dakit zenbateraino bidaiatzeak onduak.

* Dena ikusi nahi luke bidaiari hasi berriak, lehenbailehen ikusi ere, harat honat gelditu gabe, dena esperimentatu, denaren berri izan; zailduaz doan heinean, baina, bidaiatzeak ezartzen dituen barne arauak ikasten ditu, bidearen arnasa ezagutzen du, pausoa bideari egokitzen ikasten, indarrak neurtzen, ikusi eta esperimentatu beharrekoak hautatzen, zenbait aukera, nahiz ederra, baztertzen, ... bidaiatzea eta bidaia bizipen ongarria gauza dadin.

* Esperientziak esaten dio bidaiariari  bidaiaren hondarrean zein labur ikus ohi den ibiliaren luzera; horregatik ez du nahi galdu bidaiako aukera bat bera ere, horregatik ahalegintzen da aukerak, indarrak eta baliabideak taxuz bideratzen.

* Keinuka komunikatzen, isilik egoten, irakasten dizu bidaiak.

* Galtzaile izatea da bidaiariak ikasten duen ikasgaietako bat bidaietan; bidea erratu, museoak itxita aurkitu, kilometro piloa egin merezi ez dituen zerbait aurkitzeko, eguraldiak zapuztu dizun ibilbidea, … ; halaz ere, bazterrak ezagutuz eta herriez gozatuz jarraitzea da bidaiariaren zientzia.

* Porrotekin eta hutsegiteekin ikasten du bidaiariak bidaiatzen, huts egitetik eta arriskatzetik.

* Gezur zinestezinak zirela uste genituenak egia direla erakutsi digu bidegurutzeetako eskarmentuak.

* Geu ere bagarela, eta mundu honetan gaudela ikasten dugu mundura jauzietan.

* Geu ere bagarela, eta mundu honetan gaudela ikasten dugu mundura jauzietan.

* “Hiltzen gara bizitzeko”; naiz, eta kitto, bidaiatzen dugu, beraz, bizi gara.

 

 

Nortasun taxuketa

 “Eutsi beharrean gertatu izan naiz eta oldartu beharrean inoiz – eusteko modu bat baino ez dena ...”

 

* Autokupidaren aurkako antidotoa izan daiteke bidaiatzea.

* Katramila ezberdinek korapilatzen dute tarteka bidaia, baina bidaiatzeko gogoak dirauen bitartean bizipozak indartzen gaitu, ezin guztien gainetik, nahiz zalantzak eta ezinaren mehatxua gertutik bizi.

* Bidaiak hainbat aldiz pasatzen dio goldea haragi bizitik bidaiariari.

* Anaia bikiak izan ohi dira sarri ausardia eta koldarkeria;  ahul eta lotsati zenbait egokieretan, aurre eman beharreko zenbait korapiloetan kementsu, hala joan ohi da sarri bidaiariaren portaera.

* Bakoitzak bere zoroa bizi duen bezala, bidaiari bakoitzak bere antzarrak perratzen ditu.

* Han eta hemen izan izan  gara, eta han eta hemen izan izan garelako  dakigu han eta hemen izan izan garela: bizipen horrek markatzen du bidaiariaren sena

* Denaren gaindi saiatu behar du bidaiariak,  eskerrak horri  ezagutu ahal du mundua!.

* Ahulak dira, bai, ezinaren amarrak, baina ze zailak mozten, bidaietan ere.

* Behin ere ez dakizu zenbat jasotzeko gai zaren, bidaiak erakusten dizu uste baino gehiago jasotzeko gai zarela, uste baino gehiago jasotzen duzulako: bidaiak ezuste asko sortzen baitu.

* Bere hutsunea zer zuziz argituko, bakoitza  bere aldera, bere modura, bere xedera bizi du bidaia bidaiariak, zuzi ezezagun eta erakargarrien bila, ikusmina eta jakin-mina ase asmoz.

* Ez du sekula presioa gainetik kentzen bidaiariak, ezta goxoen dabilenean ere, barne presioa gehienetan. zer, nola, non, nork, noiz, ...; lurralde ezezagunean dabil beti bidaiaria, beti atezuan, lurralde neutrala edo laguna dela jakinda ere, etsairik ez duela jakinda ere.

* Erabat aseko duen zerbait bilatzea noizbehinkako miraria besterik ez da, horregatik  bidaiaria datorkionari egokitzen ikasia da.

* Bidaia, norbera ezagutzeko ikastaro eragilea da; hainbat aldiz ateratzen zaio bidaiariari barnean duen alde kobardea, une hori gainditzean datza hain zuzen, bidaian aurrera jarraitzeko gakoa.

* Mina eta ajeak, kexa eta autosufizientziak uxatzeko terapia paregabea da bidaiatzea.

* Paisaiak, -gizartearena, urbanoa nahiz naturarena- sakon eragin ohi dio bidaiariari.

* Bohemioa eta burgesa borrokan bizi dira bidaiariaren baitan, aberastu egin behar du horrek, baita oporretan asperkizun planifikatuan  urduri dabilenari ere.

* hor dago egon zure aurreko dena zure bidaietako aurkikuntzak erabat baldintzatuz; baina osatu eta zabaldu egiten dute zure mundu hori bidaiek.

* Bidaiatzen ere ikasi egiten da; gidaliburuek eta aholkuek laguntzen dute, baina esperientziak gauzatzen du bidaiatzeko sena bere osagai guztiekin.

*  “il n´y a pas de fatalité exterieure. Mais il y a une fatalité interieure: vient une minute ou l´on se decouvre vulnerable; alors les fautes vous attirent comme un vertige”. Badira halako uneak bidaietan, horiek gainditzean datza bidaiaren saltsa, horietan azaleratzen da bidaiariaren kemena.

* Ausartago izatera bultzatzen gaituzte bide-oztopoek.

“Ni naiz” diogu denok, xumeenek ere, garelakoan; huskeria, zeratxo bat besterik ez, baina izan gara; izatasun hori bermatzen du bidaiatzeak.

 

 

Labirintoan

* “ez dakidalarik, haatik, ni neu labirintoan naizen / ala galduta urkiturik nabilazun labirintoan”.

 

Bidaiako plazerak dastatzeak irrikatzen du ibiltaria, nola aterako den jakin gabe sartzen da ibilbideko abenturan.

* Hamaika segada izan ohi ditu bidaiariak, errukarria litzake gainditzeko gauza izango ez dena. Baina “hemendik ere aterako gaituk” esaten dio eskarmentuak kinka larrienean ere.

* Beldurra atzean utziz, arriskua ohiko bizimodu eta lasaitasuna ustekabearen zain egotea bihurtu behar da sarri bidaia; bidaiaria ohitu egiten da eguneroko zailtasun eta zalantzetara, ustekabea du egunaren piperra.

* Gizamortu bilakatzen zaio, tarteka, bidaiariari liluraz desiratu duen herrialdea, mementua, edo monumentoa.

* Ezina da bidaiariaren noizbehinkako  behazuna, bideak eta egoerak korapilatzen zaizkionean, baina eskarmentuak diotso aterako dela labirintotik.

* Ezusteak dira unerik ederrenak bidaian, ezusteak ere trantzerik zailenak.

* Pentsatzen  ez dituzun  gauza asko jartzen dizkizu aurrean bidaiak, jokabidez aldatzera eragiten zaituen pentsamoldeak eskaintzen dizkizu bidaiatzeak.

* Ezina nagusitzen zaio bidaiariari herri baten arimara hurbildu nahi duenean, edo/eta bizipenak hitzez bildu nahi dituenean: horiek dira bidaiako trantzerik larrienak.

* Barne-erabakiak arintzen ditu bidaiaren oinak, ausardiarik gabe ez dago bidaiarik.

* Begiratzen die bidaiariak bidean dituen herriei, herri langile zapaldu esplotatu hori gai izango ote den kateak hausteko; baina kateak eraginaren indarrez hausten dira, zapaltzaileak ez baitu giltzarrapoaren giltzarik ematen derrigortu gabe.

 

Plazer iturri

* “Izarpean ontzi irauli handi bat gaua”: irudi polita, gauean loa aurreko atsedenerako;  gaueroko pausaldi ilunean,  izarren itsasora so, nabigatuz doa bidaiariaren sen osoa bateltxoa bailitzan: barnean hartzen nauen itsaso barea da gaua, ontzi irauliko gilatik alboetara labaindu den izartxoa naiz.

* Lo aurreko lasaigunea zaio gauerdiko bakardadean atsegin bidaiariari, planetarium ederrena bezain ederra du gauero gau izarniatua.

* Gaurkoan du bidaiariak plazera, biharkoan soa eta ametsa, atzokoaz sarriago eta gehiago idazten eta hitz egiten  badu ere.

* “beste nonbait egoteko gogo absurdoa”: zergatik absurdoa?; beste edonon ez, beste nonbait zehatzean egon nahi du beti bidaiariak, eta horrek egiten du zoriontsu.

* Eman dizkidan ordu ederren eskerrona diot zor herri orori, errespetu handienarekin uzten dut bere egunerokoan, nire bidea jarraituz, egun batetan berarekin gurutzatu ginelako pozik.

* Zoriontasunaren eta amildegiaren arteko marra ikusezinak, aho bizikoak gehienetan,  inguruan ditu bidaiariak ere; sega-potoa ez da etxean ahaztu behar den laguna marrok ebakitzeko sega zorrozteko.

* Atsegina, lasaitasuna, dario bidaia orori, baina aldi berean lehia da bidaia bakoitza, borroka, uneoroko gainditu beharra: bakardadea, hizkuntza ezezaguna, ohitura ezberdinak, …

 

 

Sentipenen errota

Jaiotze bat bezala da herrialdez edo kanpalekuz aldatzea. Mundu berri batera begiak zabaltzea.

 

Sentipenak bor-bor

“Presio leun / baina egiantzekoa  / sumatzen du inguruan”,

 

* Ez du sekula presioa gainetik kentzen bidaiariak, ezta goxoen dabilenean ere; barne presioa gehienetan: zer, nola, non, nork, noiz, ...; lurralde ezezagunean dabil beti bidaiaria, beti atezuan, lurralde neutrala edo laguna dela jakinda ere, etsairik ez duela jakinda ere.

* Gozoki baten inguruan datza ume marokoar askoren unibertsoa, bidaiaria inguratzean; min eman behar lioke bidaiariari umeak belar garraioan, artzain lanetan, … ikustea, eskola orduetan batez ere; min eman beharko lioke emakumeak astoekin parekatuta ikustea;  gozoki-poltsa batekin lasaitu nahi dugu gure unibertso espoliatzailea; horrek behar luke izan bidaiako bidaiariaren arantza.

* Galtzen du bidea bidaiariak, baina beti daki aurkitzen bizipoza non bete sentipena.

* Gogo irrefrenableak bultzatzean bisitatu  ohi dira gusturen bazterrak.

* Itsasmin ohi da bidaiaria, ibaiak itsaso izandako lur-barruko egunen ostean.

* Gozoa da goizero zenbait poema nola dauden paratuta jolasean egitea, eguneko ibilira jalgi aurretik.

* Ezti eta ozpin tantaz egina dago, bidaiariaren bizitza.

* Urduritasuna eta ikusmina ditu bidaiariak,  “ibilira!” barne toles-guneko oihu bati jarraituz lur berri bati branka jartzen dionean.

* Hitz ahoskatuak zein hitz idatziak hutsal geratzen zaizkio bidaiariari sentipen biziak dituen gehienetan, barrua bor-bor duenean; ezinezkoa zaio sentipen biziok adieraztea;  ah, oh, zer da hau, ... eta antzerako hitz totelak, zerbait berezia bizi duela adierazten duten hitz mutuok besterik ez zaizkio ateratzen.

* Maitasuna eta arriskua, bidaiaren bi osagai beharrezkoak, zabiltzan tokiak maitatzeak ematen dio bidaiari poesia puntua, eta arrisku puntuak bizitasun ukitua.

* Askatasun  sentipena, konkista batera zoazen sentipena, … horiek dira  bidaia hasieran bidaiariaren sentipenetako batzuk.

* Aurrez maite ditu bidaiariak mapak marrazten dizkion herriak, liluraz amesten  mendi osteko haranak, bihozmin gozatzen izanen diosalak, …

* Sentimenak izan behar du bidaiariaren zentzumen bizienetarikoa; naturaren, artearen, batez ere gizartearen aurrean; bidaiak ez dira ezer ahazteko, ahaztu nahiko genituzkeen kezka eta bizipen horiei zentzua eman eta aurre egiteko baizik.

 

 

Talaiako ikuspegia

“Nagoen lekutik bi pausotara haste zait herri berri bat”

 

* Maite ditu bidaiariak ikuspegi zabalak, gogoko ditu mendi tontorrak,  gazteluko harresiak, dorreko zabaltza, behatoki eta balkonada diren errepideak, … inguruaren ederra bere osotasunean biltzeko.

* Herri berri bat hasten zaiola errepikatu ohi dio bere buruari inozoturik bezala, muga berri baten aurrean, herrialde berri baten aitzinean: bidaiariaren betiko sentipen kilikagarria.

* Ikusikoez goizean, ikusitakoez arratsean, giza paisaia eta natur paisaia du beti bidaiariak begietan edozein ordutan irekitzen duela ere oroitzapenen leihoa.

* Inolako errezelarik gabe eman behar dio tarteka bidaiariak begirada orokorra bidaiari, begien  aurrekoaz zuzen jabetu ahal izateko.

* Zein luzeak ibilbide motz batzuk!, zein motzak beste luze batzuk!, ibilbidearen eta ibiltariaren aldagaien arabera.

* Mugaz gaindi hega askean ibiliko da bidaiaria, hiztegiei eta gramatikei hautsa kenduz, umoreak eta osasunak irauten dioten heinean.

 

Pozarren

“ Arruta sarri huts egin ohi dut / Oker zuzenduta lema / Ahula baita bizi-faroa / Argitzen duen linterna / Halere garaiz ikusi nuen  / Barkua non bete berba”

 

* Itsasargi asko pizten zaizkio bidaiariari ibilian, bihotza lasaituz eta bidea argituz.

* Ikusminez eman ohi zaio  arribadako diosala herri berriari, tristuraz, aldiz, agurrekoa, bidaiariak baditu bidaia gaitzak, baina ez du zauri herdoildurik.

* Alpeeko tontorretan urtzen ari da elurra, ikusminak ezabatzen du bidaiatzeko beldurra.

* Ekaitzean arribadarako porturik ez duena, portuan batelari beltzaranik ez duena, bihotza inorentzat  zordun ez duena, bidaiari tristea.

* Poliziak fitxa egiten diete bidaiariari kanpaleku bakoitzean, bidaiariak ez du izenik aldatzerik, baina marea berri batekin errepideratzen denean, bandera berri bat hartu  duen pirata dela iruditzen zaio.

* Galtzen du bidea bidaiariak, baina beti daki aurkitzen bizipoza non bete sentipena.

* Erabat nano, ezgauza, kikil, ahozabal uzten gaitu noizbehinka bidaietan  natura, herri, kultura edo pertsona batek, txundidurak jota; baina hori sentipen ederra da.

* Zenbat herritxo umil, xume, baina bera baitan lasai eta bere onean zoriontsu bizi direla diruditenak: honelako ezuste ugari kontrastatu ahal ditu bidaiariak, bizimoldearen eta zoriontasunaren arteko lotura ezberdinak alderatu ahal dira bidaietan.

* Biak jantzi beltzez arren, biek ala biek, bizitza argitzea dute xede, nola apezak hala anarkistak; bidaiaria, aldiz, kolore biziz jantzia ibili ohi da, herrian jantzi ohi ez dituen jantziez, sarri; bizitza argitu nahian hau ere, norbere bizitza argitu nahian, baina.

* Erabat baztertua du bidaiariak asperdura, ez da bere bizitzan sartzen hitz hori, pipia hori sartuz gero bertan behera bukatua zaio bidaia, kilometroak korritu eta bisita asko egin arren.

* Hainbat sits mota ditu etsai bidaiak: asperdura, gehiegi ikusi nahia, herriarekin harremanik eza, harrokeria,  ...

* “beren buruari atsegin emateko dabiltzan bidaiari gehienak bezala berritsu eta zaratatsu ibiltzen ziren zubian  eta ibai ertzean”. Bere buruari atsegin emateko dabil bidaiari asko bideetan. Bere buruari atsegin ematea delako bidaietako helburuetariko bat. Kalakaria izan ohi da bidaiari, pozkorra, zaratatsua  oporraldietako atsedenean.

 

 

Durdurzati

“Eutsi beharrean gertatu izan naiz eta oldartu beharrean inoiz – eusteko modu bat baino ez dena ...”

 

* Fidagaitza izateko joera du bidaiariak, mesfidatiegia, inoren herrian, bera bere buruaren babesle, ziria sartuko dioten beldur, harremanetarako ere kezkaz.

* Elizako atean zein kale ertzean, soinujole kale-gurutzean, ...  eskaleak ikusiz durduratzen zaio anima bidaiariari, eskaleok direlako bere presentziarekin, ohiko kontsumo gai bihurtu dugun arren, bidaiatzea lujo bat dela gizarte honetan salatzen diotenak.

* Goiz orok dakarkio bidaiariari eguneko ibilbideak zein eta nolako amaia izanen duen galdera.

* Lerro tristeak idatziko lituzke zenbait unetan bidaiariak, asmaezinak eta ustekabekoak dira ibilbide baten zedarriak.

* Abentura  sentipenak, ibilbiderako irrikak, astintzen ditu bidaiariaren goizeko nagiak.

* Sarri da irribarrea bidaiariaren babesa.

* Sarri nahastu ohi da bidaiaria nahi eta ezineko sarean.

* Ez zaio ordu ilunik falta bidaiariari, baina berak badaki egunero argitzen duela eguna eguzkiak, eta gehienetan distiratsu.

* Itsasoa bezala, barea gaur, handia bihar, da bidaia,  maria gora eta lasterrera maria behera ibili ohi  da bidaiariaren barrena ere, batez ere nekeak jotzen duenean.

* Errepide zein kale labirintoan galduta bidaiaria, hurrengo herri edo kalera nondik asmatu ezinik; edo jendartean, Diogenes modernoa, gizakia nor ote.

* Beti ohi  da hurrengo egunari buruz kezkati bidaiaria, nondik norakoagatik edo eguraldiagatik.

* Bidaiaria oro geroaldia da prestakuntzetan, presentea bidaian eta iragana etxeratzean, baina apur bat subjuntiboa ere bada, bere buruari zer eginen egoten baita gehienetan

* Bidaietan, herrialde orotan, ikuskizunez gaindi, presoez eta kartzelez gogoratzen gara biziki, ez “bere bihotz barruan betirako kondenatu bat dagoelako”, atzerrian ere bidaiaria herri zapaldu baten kide delako baizik.

* “El viajero ... no poder conciliar dos opuestas voluntades: la de quedarse en todos los lugares, la de llegar a todos los lugares”: lekua aukeratu behar hori!!!; zenbat aldiz.

* Uztekabez, ezbeharrez eta poztasunez zaildutako eskarmentua ohi du bidaiariak.

Aurkezpena

Jon Etxabe naiz. 1933an jaioa. Jubilatu nintzanean irakurtzea eta idaztea izan zen aukeratu nuen denbora-pasa nagusia. Mota ezberdineko hainbat material pilatu zait ordenagailuan. Haize bolada batek eramango nauen orri bat naizenez, material hori sarean jartzea pentsatu dut. Zatika eta sailka ateratzen joango naiz. Bideak erakutsiko dit zer eta erritmoa. Lotsa eta ridikulu sentipena sortarazten dit. Baina nahikoa zait bakar bati lan hau baliagarri bazaio.

Azken Erantzunak
Bidaiari ala egonean beti barnera begira ...
Bidaiariaz, bidaiatzeaz eta hire aurretiko testu ...
"Bidaiatzearen ederra" poesiaz blai. Ikaragarri ...
Gosaritan irakurri jittuat hire azaroko ipuin ...
Oso polittak dituk Jon. Ikaragarri gustau jatazak.
Hitzaurre politta. Igarixan ipuinak asmatzeko ...
Hitzaurre politta. Igarixan ipuinak asmatzeko ...
"Ziega ikusezinak" dittuk,bai, presoen senide eta ...
Poema polit askoak. Eskerrik asko. Segi Jon ...
Zoragarriak dituk. Ez haizela idazle, ez haizela ...
Ederrak dituk. Segi Jon, hizkien artrean igari ...
Poeten uharan zein ibiliko da ba, Jon Etxabe dena ...
Poeten uharan zein ibiliko da ba, Jon Etxabe dena ...
"Kilkirra eta Roulottea"ri sekulako egurra. Ados.
Aupa Jon! Zu zara zu altxor amaigabia! ;)
Arraiua! Ez neuke jakingo esaten zergaittik, ...
Gustora irakurriko jittuat hire iruzkinok. Ez dok ...
Berba gutxittan esanda zoragarrixak, sakonak eta ...
Irakurraldi ederra hire Gogoetak IV irentsiz, ...
Eskerrik asko Jon, gizonengandik hausnarketa mota ...
zure webgunea ireki eta altxor bat aurkitu dut. ...
Aforismo ederrak, Jon. Ni neu mundutik ...
Ados zehastasunekin. Geuk ere egin diizkiagu ...
Gustura irakuntzen zaitut, Jon. Ongi segi eta ...
Bidaiatzea ederra da, bai. Suertea baduzu dirutxo ...
Eskerrik asko osaba
Zer ondo... "Bere horretan" ederrak dittuk ...
Ederra eskiñi deskuan pentsamendu sorta. Adin ...
Ze poz! Segi Jon. Seguru beste gauza eder asko ...
Bai barri pozgarrixa, burutapen honek gurekin ...