Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Mispillibar

Liburuak

Jon Etxabe 2016/10/24 09:12
Liburuak 2 – II. Zenbait libururi buruzko iruzkinak

Liburuak 2 – II

Gauak eta hiriak. Ur Apalategi Idirin

Groelandiako lezioa.  Bernardo Atxaga

Harrien lauhazka. Iñigo Aranbarri. Poema-liburua

Haur besoetakoa.  Jon Mirande

Herioaren itzalpeetan.  Andolin Eguzkitza

Henry Bengoa inventarium. Bernardo Atxaga

Kartografia. Rikardo Arregi Diaz de Heredia. Poema-liburua

Keuner Jaunaren Kondairak. Berltot Brecht

Koaderno gorria.  Arantxa Urretabizkaia

Lisboako Setioaren Historia.  Jose Saramago   (Jon Alonso)

Marinel zaharraren balada. Sarrionandia Joseba - S. T. Coleridge. Poema-liburua

Nongo nor. Jon Aiastui. Poema-liburua

Olerkiak. Loramendi. Poema-liburua

Oroituz.  Jon Arretxe

Pasaia Blues.    Harkaitz Cano

Poemak  1950-1966.  Jon Mirande . Poem-liburua

Samurai berria. Josemari Velez de Mendizabal

Txirringaren aienean. Amaia Elosegi - Esther Mugertza

Ur-Tximeletak. Pili Kaltzada. Poema-liburua

 

Gauak eta hiriak.  Ur Apalategi Idirin

Gai interesgarria, gazteen mundua, eta hiria.

Gazteen harremanak lirateke gaia, pertsonaiengan gehiegirik sakondu gabe.

Gaia bera litzake ekarpen nagusia, gazteen eta hiriko gaia.

Tipologia bitxia eta erreala.

Ondo-biziei buruz ari da batez ere, ez gazte gehiengoari buruz.

Ez dit gauza handirik esaten

2. kapituluaren zergatia ez dut ikusten: sobera dago.

Zintzo kontatzen du istorioa, zuzen.

Trebetasuna erakusten du, ausardia ere bai.

Egitura zuzenak, bidezkoak.

Idazkera xumea.

Gaia hiritarra izanik nekazari irudiak ere badarabiltza.

Elkarrizketa zenbait sobera daude.

Ezertara ez datorren mila kontakizunetan galtzen da, interesgunea desbideratuz.

Kaskar bukatzen du, ez du borobiltzen istorioa bukaera sendo batekin.

Adjektibo zenbaiten erabilpena okerra deritzot, hori ez baita herriak eman izan dion zentzua edo esanahia: “Edalontzi mardula”, “ile zuzena”, …

Ez du ekarpen berezirik literatura aldetik.

Heldu gabekoa deritzot, kontaera, kontaketa eta kontakizuna.

Ezagun da gaztea dela egilea. Sendotasuna falta zaio.

Ezkorregia bada nire iritzia ere, horrelako idazle eta liburu pila behar ditu literaturak mardulduko bada.

Bejondaiola Ur-i.

 

Groelandiako lezioa.  Bernardo Atxaga

Saiakera bitxiak bitxiki bitxituak.

Saio liburua: kapitulu edo atal bakoitza gai ezberdin bat delarik.

Mila ideia, burutapen eta hausnarketa bizitzari buruz, mila filosofia txiki jarraian.

Aberatsa ideietan, irudietan, esaldietan.

Hiztegia edo lezioak aitzaki, mila burutapen ezberdin botatzen ditu bata bestearekin korapilatuz.

Kontaketaren harira bestelako burutapen paralelo interesgarriak nahasten ditu.

Ezker Abertzalearen zein ETAren aurkako iritzi franko, beste partidu eta jokabideei buruz berriz bat bera ere ez.

Sendotasun sentipena sortarazten du: ez da arinki idatzitako liburua ez idazkeraz ez mamiz.

Bada alfabetoaren erabilera bitxia, istorio bakoitzarekin ezberdin jokatuz.

Zenbateraino ematen duen alfabetoak irudipena izanez gero!.

Azkarra, argia, da, baina grazia falta zaio.       

Badirudi oso bakun idazte duela baina izugarrizko abilezia behar da horretarako: hainbat idazle erabat nahastu eta zailtzen dira xume jitea eman nahi ahaleginean.

Idazte-dotoretasunaz gain orijinaltasuna ezingo dio inork uka Atxagari.

Irudi eta esaldi bitxiak, agian herrikoak agian asmatuak, baina bikainak.

“irudipena daukat”: modu ezberdinak gauza bera esateko.

Abila benetan idazten, idazki txikiak eta xumeak direnean ere.

Orijinala, bitxia, kontatzen dituen gauzetan.

Umore ukituak zipriztintzen du dena.

Segurtasuna dario idazkerari, fidagarria bilakatzen zaizu egilea nor den ez badakizu ere: idazle askori falta saion dohaina, idazkeraren fidagarritasuna sortaraztea.

Nagusitasunez idazten du; nagusitasuna ez dionarengatik soilik, idazkeran baizik.

Batzuetan nahi duen bezain ondo idazten (ez) duen konplexua, hutsaren hurrengoa dela idatzitakoa (?)

Zenbait erdal esaldi zuzenean itzultzen ditu, berdin zenbait esanahi zehatzeko gaztelerazko hitz bere horretan idazten ditu euskaraz ere.

Bururatzen ez zaizkizun hitz-joko eta esaldiak, esateko erak darabiltza.

Letra-molde eta tinta belzduna ezberdin darabiltza gai eta testu ezberdinak bereizteko.

Maisuki darabiltza irudiak, bere inguruan iritzi eta burutapenak korapilatu eta argitzeko, Groelandiako ipuinean.

Esaldi luzeak egiten ditu, borobilak baina borobilduagatik, jarrai-zailak erme.

Baditu zenbait esaldi behartuak, berezkorik gabeak, finkotasuna falta zaienak, pentsatuegiak diruditenak, landuegiak bezala.

Hotzegia, berezkotasunik gabe, naturaltasuna falta zaio.

Agian errepikatuegia bilakatzen da alfabetoaren baliabidea eta erabilera.

“Mendiak gora”, irudiak: orijinaltasun osoa!.

Mamuena: apaindura gutiko idazkeran.

 

Harrien lauhazka. Iñigo Aranbarri. Poema-liburua.

Ausarta denik ezin uka, bide berrien bila dabilenik ere ez.

Ideia, iritzi eta irudi pila bata bestearen ondoren, ia loturarik gabe, edo sakoneko ideia baten inguruan, edo norberak jarri edo igarri behar duena da lotura.

Asko iradokitzen du, aditzera eman, irakurlearen ustez, baina auskalo zen zegoen Iñigoren asmoetan edo kontakizunen helburuan.

Bizitzaren hainbat barne zokotan sartzen da.

Zenbat ideia txiki eta xume, irudi diren ideiak edo ideiak diren irudiak,  ideia edo irudi beraren inguruan.

Ezkorra askotan, gai latzak darabiltza erabili ere: tristea, esperantzarik gabea: errealitatea ote horrelakoa?.

Poesiaren xarma du, tximeleten ukitua, giroz jauzia ematera bultzatzen du.

Konzisoegia, trinkoegia, laburbilduegia, zizelatuegia.

Hitz edo irudi batetan gauza asko esan nahi ditu, edo gauza bakar bat baina irudi edo hitz bakarrean osoki ideia osoa.

Sentipen eta iritzi pila esnarazten ditu.

Tarteka ez dakit zein den gai, sentipen edo iritzi konkretua; agian ideia orokor bat da soilik esan nahi duena. Agian nik jasotzen ez dudan edo asmatu behar dudan  zer konkreturen bat dago azpian.

Kosta egiten zait hainbat poematan esan nahi duenaz jabetzea.

Aztarren bila sailean sinbologiaren bila, zaila egiten zait  ulertzea: behartuegia, ez naiz eroso, gustura sentitzen, aparte geratu naiz, kanpoan, urrun.

Poesiak goxo, erraz eta berez barneraino sartzen den literatura behar du izan.

Sentipenak astintzea ote soilik poesia?.

Kontakizuna zuzenean egitea, errealitatea, sentipenak edo iritziak zuzenean ematea ere poesia da erritmo eta giro egokia ezarri ezkero.

Ze nolako irudimena duen mutikoak!!!.

Irudiak erruz ateratzen zaizkio, edo bilatzen ditu, botatzen ditu behintzat.         

Tarteka iluna eta korapilatsua, zila ere, egiten zait.

Behartuegia, ideia orori jarri behar balitzaio bezala irudia.

Arratseko galderak: zirraragarria gaiez, agian erritmoa falta zaio tarteka.

Port Sarajevo, port Euskadi. 

Hizkera arazoak, idazle ororen ajeak.

           

Haur besoetakoa.  Jon Mirande

Gai gordinak: bere garaian gordinago behar zukeenak.

Gizakume heldu baten neskatila ia ume batenganako grina edo amodioa.

Maitasunik gabeko ezkontaurreko harreman eta sentipenak.

Izugarri latzak dira Isabelekiko arrangura, ezinikusi eta harreman eramanezinak.

Gizakiaren sentipenak deskribatzen ditu zehatz.

Pentsaera liberal eta agnostikoa du, pertsonaia nagusiak behintzat.

Jainkoa eta gerokoari buruzko kezkak azken atalean, kritikak aurrekoetan.

Pertsonaiak bere burua tronpatzen du azken une larrian, sinestea komeni zaionean, azken orduan.

Irudimen handikoa.

Irudiez baliatuz idazten du tarteka, irudiez azalduz esanahia.

Deskribapenetan luzatzen da, pertsonaiak zein egoerak deskribatuz.

Gaur egun aurkitzen zailak diren, ermiak ez diren, esamoldeak: “inguratu zituen begiak leihotik suaren aldera”.

Idazkera aldetik asko landutako eleberria dirudi.

Ez darabil erdal hitzik, euskal hitzez soilik baliatzen da, atzizki eta antzerako jokamoldez baliatuz esanahi ezberdinetarako

Oso aberatsa esaldi ezberdinetan.

Zabala da irudi eta ideietan baina sintetikoa esaldietan, hitz gutiz azaltzen ditu iritziak.

Ez da oso landua idazkeran, bai tarteka irudi eta esaeretan.

Aditz-flexio politak eta ugariak: asko darabiltza guti erabili ohi diren moldeak.

Erme darabil subjuntiboa.

Hitz konposatu asko asmatzen ditu.

Ermea da hitz bati atzizkia ezarriz hitz berria sortzen, jatorrizko hitzari esanahi berria gehituz.

Hitz eta esamolde hainbat usu hala erabiltzen zituelako ote ala beharrak eragin eta asmatuak ote?.

Euskalki, idazkera edo idazle ezberdinen aberastasuna eskaintzen du liburuak.

Asko irakurri, errepika, ikasi, kopiatu edo erabili behar genituzke esamolde aberasgarriok.

 

Herioaren itzalpeetan.  Andolin Eguzkitza

Gerra garaiko kontuak, nagusiontzat ezagunak.

Agian gai interesgarria litzake gazteentzat, gerra ondorengoentzat.

Oso guti kontatzen du nolanahi gerraz

Gehien bat Ozkoidi, nafar pertsonai abertzalearen biografia da baita, Nafarroako PNVren historia ere

Errepikatu egiten ditu hainbat gai eta egoera, baina ez ezer berririk edo ezberdinik eskaintzeko.

Azken zatia sermoi bat da.

Kontakizunak ez du tentsiorik edo interesgunerik.

Aditz sintetikoak darabiltza erruz, baita ezohizko aditz eta formak, guti erabiliak

Aditz-aldi guti erabiliak darabiltza, potentziala ere bai.

Iparrera eta Nafarrera forma erabiltzea interesgarria eta aberasgarria da.

“pentsamenduari langa ireki”: esaldi politak darabiltza iritzia azaltzeko.

lantsua, begirategi (balkona), ... eta hainbat hitz niretzat dudakoak direnak, nahiz uste dudan sartu behar direla ohizko egin arte hizkuntzak behar dituelako idazterakoan.

Zalantza asko ditut zenbait esalditan, jatorrak ote diren.

 

Henry Bengoa inventarium.  Bernardo Atxaga

Gustura irakurtzen den jostailu motxa.

Jeinua Bernardo.

Itxuraz hain kontaketa bakuna baina ze giro bitxia lortzen duen.

Bere suspense eta irri ukituarekin.

Xalotasunaren miraria.

Izugarri bitxia gertatzen da baliabide arruntak erabiliz.

Lau esalditan ikusi sentitu entzun arazten digu osotasunean kontatua, errealitatea, jendea,giroa, ingurua, sentipenak, ...

Itxura batetan ezereztxo bat, baina ze polita

“Kargamentu pisuekin”: arraroa egiten zait pisua adjektibo lez erabiltzea, guk beti astuna erabiltzen dugu.

Liburuaren bigarren zatia ez da lehenengoaren gaztelerara itzulpena, bilduman ohi den lez, gaztelerazko Bernardo beraren lan berri bat baizik. Ez dakit hala behar duen ala argitalpen interesen ondorio edo akatsa.

 

Kartografia. Rikardo Arregi Diaz de Heredia. Poema-liburua.

Bizitzako uneak, egoerak, harrapatu, heldu eta letra, hizki, bihurtzen ditu.

Irakurri irakurtzen dut baina ez dut piperrik ulertzen.

Inolako sentipen, iritzirik ez burutapenik gabe zeharkatzen dituzte hitz idatziak nire begiek.

Irudi pila ditu baina ez dakit zeren inguruan edo zer esateko elkar josiak.

Irudietan galdu gabeko kontaketa zuzena dirudi hurrengoan.

Baina ez dakit zer esan nahi edo iradoki nahi duen.

Ez da izan hitz-joste hutsa.

Ez nau betetzen, ez dakit zergatik.

Are gutxiago nau barrutik astintzen edo kilikatzen.

Ez dit sentipenik ukitzen, gauzen ikuskera bat erakusten dit soilik.

Ez dut tximeletarik aurkitzen, badirudi berak ere ez duela atxiki.

Ezkorregia, negatiboegia, ez dute poztasunik poemok, agian bizitzak ere ez gehiegi.

Tristea, goibela, etsipena darie poemoi.

Urrun utzi nau, desgoga, irakurri dudan aldioro.

Nahiago nuke sinpleki, xume eta goxo kontatuko balitu bizipenak, irudi bila galdu gabe, irudietan erabat nahastu gabe.

Badira salbuespenak:

Musika ezberdinei buruzkoak oso ederrak dira.

Neguko sentipenak, eta bestelakoak, ....gustukoa dut

 

Keuner jaunaren Kondairak.  Bartolt Brecht

Tarteka gogoeta edo meditaziorako vademekuma dirudi.

Bizitzarako aholkuak, interesgarriak asko.

Bizitzako filosofiak, edo hausnarketak.

Munduko gai guztiak ukitzen ditu.

Egunero meditazio tartetxoa egiteko modukoak.

Errezeta moralak, kode morala dirudi.

Edozein pertsona eta edozer egoeratako dira baliagarriak kondairok Marx edo Biblia bezala.

Ez diet  grazia askorik hartu hainbat kondairari: agian alemanezko idazkeran eta alemaniarren bururako du muina eta erakargarritasuna.

Batzuk zailak dira ulertzen.

 

Koaderno gorria.  Arantxa Urretabizkaia

Ama baten seme-alabarekiko sentipen eta egoera.

Pertsonak eta beraien ingurua deskribatzen ditu.

Pertsonen barrura sartzen da batez ere, nahiz azaletik.

Barnekoia.

Xumea edukietan eta idazkeran.

Garai bateko egoera ere xume eta azaletik intsinuatzen du.      

Caracas nolabait ezagutarazten du, azaletik eta puntutxo batzuetan, bi trazu azalekoz.

Kontakizun zuzena eta egunkariko irakurketa kiribiltzen ditu bi ekintza paralelo eramanaz, nahiz biak elkar lotuta egon.

Tentsio puntua du, suspense ukitua.

Zehatza eta fina deskribapenetan.

Zehaztasun handiz idazten du edo kontakizuna kontatu eta egoerak deskribatzen.

Estilo eta lexiko xumea. Ez da nahasten  ez korapilatzen esaldi zailetan edo bihurrietan, ezta hitz arraro edo ezohizkoetan ere.

Ez du bitxikeria edo zehaztasunik bilatzen hitzen bidez.

Hitzen ordenua dela-eta hainbat esalditan ez dago behar haina azpimarratuta esanahi nagusia.

Airearen pisua ala astuna?.

Bere estilo propioa du

 

Lisboako Setioaren Historia.  Jose Saramago  (Jon Alonso)

Ezustea gertatu zait liburua, beste zerbait espero nuen zer ez banekien ere. Espero nuen ezberdin-ezberdina da.

Patxaran, umorez, lasaitasunean eta filosofiaz irakurtzekoa.

Ezkerreko pentsaera, gizon zintzoaren iritziak. Egiatia.

Sarrera bitxia du: zenbait filosofiatxo polit, interesgarri, bizitzari buruzko burutapen, hizkera eta forma ezberdinez esanda.

Mila filosofia ezberdin, gai ezberdinei buruz.

Zenbait iritzi, zenbat burutapen, ... eten gabe botatzen ditu, galdu bezala egiten da idatz jarioan.

Lisboako deskribapena ere bada, agirikoa da maite duela Lisboa.

Turista eta bisitariok ez ditugun begi eta arretaz begiratzen dio Lisboari.

Guk ez genuen maitasun eta ezagupenarekin deskribatzen du Lisboa, historiari lotuz.

Argitaletxe baten egitura eta jarduera agerian jartzen du neurri batetan.

Mila pertsonon xehetasun eta jokabide sekretu azaleratzen ditu.

Arreta handiz begiratzen die pertsonei eta barne zein kanpo inguruari.

Giza barnea sakon arakatzen, miatzen du.

Gauzen zergatia, ondorioak, ... egia historikoa non dago?.

Maitasun istorioa ere bada, maitasunari buruzko hausnarketa kontakizunaren zehar.

Istorioen eta historiaren erlatibotasuna agerian jartzen du: gertatua eta kontatua ez datoz bat.

Zalantzan jartzen du historia heldu zaigun bezala, gertatutakoa non?, istorioen erlatibotasuna nabarmentzen da eten gabe.

Hitz bakar batek, “ez” hitz soilak, aldatu dezake historia idatzia.

Historiak ia ez du haririk, hitz eta gogoeten jario agorrezina besterik ez da.

Haria badu, baina gauza gutxia da azkenerako hainbat iistorio kontatzen digun arren.

Haria kontakizunerako aitzakia besterik ez da, hari mehearen inguruan korapilatzen da, haria iritzi ezberdinez lodituz bukatzeko.

Hitzen, eritzien eta irudien uholde bukaezina, agortezina.

Erabat korapilatzen da, pentsamoldeetan eta esaldietan.

Kultura zabala du, edo fitxategi oparoa eta fitxategia erabiltzeko trebezia.

Xehetasun asko ematen ditu deskribapen eta egoeren zein pertsonen azterketetan.

Esaldi luzeak egiten ditu, esanahi eta esaldi ezberdinak korapilatuz.

Punturik gabeko orrialde osoak, maisuki eta berezi-berezi emanaz esanahia.

Maiuskula darabil elkarrizketa eta gai ezberdinak bereizteko, punturik gabeko idatzaldietan.

Tarteka ez dakit ze funtzio betetzen duen maiuskulak idatzi-sail barruan, funtzio zehatzik badu.

Memoria eta irudimena jarri eta erabili behar dira sarri barruko esaldi eta esanahi ezberdinei lotura jartzeko.

Betiko idazte mekanikak huts egiten du hemen, beste idazkera ezberdin bat da.

Lehena eta oraina nahastuaz doa.

Abila da esaldi bitxiak eta esaldi jokoak egiten, hitzekin jolasten.

Umore puntua ere dario.

Tarteka ulerzaila da: jatorriz ala itzulpenaren ondorioa ere ote?.

Orokorrean baina inolako arazorik gabe irakurtzen da, euskara petoan idatzia izan balitz bezala, idazkeraren zailtasunak ditu soilik.

Euskarazko esaldi petoak sartzen ditu, ez dakit zein jatorrizko esaldien itzulpen gisa, ez dira hitzez-hitzezko itzulpenak.

Artista baten itzulpen lana da, forma berriak erabiltzen ditu esanahia azaltzeko.

Aberatsa euskara aldetik ere: formak, aditza, hiztegia, esaldiak, ...

 

Marinel zaharraren poema.  J.Sarrionandia - S.T. Coleridge. Poema-liburua

Poesia:kontaketa beste maila batetan jartzea, pertsonen naturaren, gertakizunen arimari heltzea, krisalidatik tximeleta sortaraztea.

Marinel baten istorioa kontatzen du poemak.

Misterio kutsua sortzen du, giro iluna, ... mito kutsua du.

Zehatza da deskribapenetan.

Itsasoko giro geldoa maisuki azaldua dago.

Aldi berean jakin-mina sortzen du, eleberri edo istorio baten suspensea.

Harrapatu egiten zaitu, interesgunea zure barne gordeenean ainguratzen du.

Eta ez zaitu utziko azkeneraino, zuk ere ez duzu azkenean marinel zaharra utziko.

Marinel zaharrez bilduta geratuko zara, bere ontzian marinel zu ere.

Jatorrizko poemaren giroa eta esanahia egoki eta txukun jasotzen du.

Ingelesez duen xarma galtzen du ordea hainbat esaldi eta pasartetan.

Euskaraz soilik irakurrita akatsik gabeko gustagarria litzake.

Ingelesarekin alderatuz eta biak elkarrekin, batera, irakurriz, galdu egiten du xarma euskaraz.

Idazkera xumeagoa duela uste dut ingelesez, itzulpena gehiago korapilatzen da.

Trinkoagoa da agian ingelesez, bi hitz eta giroa pil-pilean jartzen du.

Baina Josebak lortzen du tximeleta askatzea, esanahia gordez. Jator gainera.

Tximeleta du poema jatorrizkoak bai poema itzuliak.

Bihotza kizkurtzerainoko xarma dario poemari.

Poemaren giroa jasotzea uste dut dela itzulpenaren ekarpen nagusia.

Edozein itzulpen zaila bada, areago behar du izan poesiarena, hitzak, zentzua eta esanahia ezik giroa ere itzuli behar baita.

Tximeleta nola askatu esanahia gordez, hor dago koska.

Hitzik ez duen baina hitzek biltzen duten tximeleta ere askatu egin behar du itzulpenak.

Itzulpen honetan dager arazoa hori, baita korapiloa askatzeko gaitasuna eta abilezia ere.

Poesia itzulpenari buruzko ikerketa gauzatzeko aukera aproposa eskaintzen du balada bikoitz honek.

Lerroz aldatu hitzak, esanahia laburbildu, itxuraz hitzak jan, trinkotu, ...

Kontaketa xumea, lau lerrotakoa, baina berez osatzen dena.

Hizkuntza aldetik ez du bestela erakargarritasun handirik.

Nahiago ditut Sarrio beraren lanak.

Marrazkiak ere gozabideak dira, beraiek ere irakurgaiak, arreta eta soa merezi dutenak.

Marrazkiek laguntzen dute poemaren giro berezia gauzatzen.

 

Nongo nor. Jon Aiastui. Poema-liburua

Ez nau bere baitan harrapatu. Ez nau betetzen. Kili-kolo uzten nau.

Ez dut tximeletik harrapatzen. Ez naute barnetik kilikatzen.

Bukatugabeak iruditzen zaizkit. Hotzegiak agian.

Trinkoegiak, lotzen ez  interpretatzen ditudanak.

Beraiekin etxea eraikitzerik lortzen ez ditudan harriak.

Tximeleta bihurtzen ez den har polit bat da

“Gutxienarekin gehien sugeritu” agian egiten du baina ez zaio tximeleta agertu.

Irudimena eta pentsatu-beharra zirikatzea gauza bat da, erdi-loka, orekagabe, zintzilikako bizipenez uztea beste bat.

Esperientzia polit bat da agian.

Belarri garbiketan: oroimena eta maitasuna sarri dira halakoak, xume agertzen dira.

Heldu bako poemak iruditzen zaizkit, loka baileude.

Zintzilik bezala geratzen zaizkit, bukatu gabe bezala.

 

Olerkiak. Loramendi. Poema-liburua

Elizako edo erlijio gaiak dira gehienak.

Erlijiosoak ez direnak ere jaiko kutsua dute amaieran edo sakonean.

Ez da giza arazorik agertzen, arrantzaleenak ezik eta hauek ere oso orokorrean.

Giza barnera jotzen du, baina fede mundu inguruan soilik.

Ez da bestelako sentimendurik ia agertzen.

Natura darabil erruz, ia beti, kontagai, betegarri, lagungarri, eusgarri edo oingarri.

Natura idilikoa agertzen du, natura ez erreala darabil.

Idilikoa da bere Euskalerria.

Idilikoa da usoa bera ere poemetan, usoa kakati eta sorri kabi hutsa bada ere.

Natura eta erlijioa nahastua dabiltza bere poemetan.

Gizatiartu egiten du natura, giza portaera eta jokabidea ezartzen dio naturari sarri.

Ez du ia ezer zuzen esaten, giroa sortu egiten du batez ere.

Sugea izaki arbuiagarria, gaitzetsia, satanizatua da Loramendirentzat ere.

Irudipena, sentikortasuna eta naturarekiko hurbiltasuna agerian geratzen zaizkio.

Lur-barrukoa izanda itsasoa du irudigai nagusi.

Komentuan ia preso dagoen fraidearengan zaila behar du izan naturarekiko harremana irudimenez eta irakurketaz ez bada, umetako oroitzak lagundu arren ere.

Nondik ezagutzen zuen arrantzale mundua, baserritarra izanik, Hondarribian fraide egon bazen ere?. Agian horregatik.

Epikoa da tarteka, batez ere arrantzale gaietan.

Jira eta bira dabil irudi edo gai baten inguruan ezer berririk gehitu gabe.

Erritmoa du, hitzak ondorengo hitza berez eskatuko bailio.

Askotan behartuta itxuraz doa errima, hitza edo poema bera, berezkotasunik gabe.

Lasai sortzen du hitz berri bat bi hitz jakinekin.

Komeni zaizkion aldaketa, konponketa eta elkarketak egiten ditu hitzekin.

Hitz berriak asmatzen ditu, hitz batuketak egiten ditu, laburdurak sortzen ditu, ... errukirik gabe, lasai.

Beharren arabera aldatzen ditu hitzak.

Aditz trinkoa darabil erruz, errimaren neurriak, erritmoak eta giroak eskatuta, agian modan zegoelako, dotoretzat jotzen zelako edo hala teorizatuta zegoelako garai hartan.

 

Oroituz.  Jon Arretxe

Bidaia liburua, herriak eta gizakiak etxetik edo herritik mugitu gabe ezagutzeko era.

Sortaldeko herrietara mugatua.

Azkenean tragedia!!!.

Zergatik behar dute mesfidatiak baserritar edo nekazariak?. Kaletarrak, zer?.

Ez dut atsegin liburuaren estrukturaketa: Uribekoa dena sobera zait.

Gero ikusi diot zerikusia eta eragina Uribekoari, ez gehiegi baina.

Inozoa da pertsonaia, bere iritzietan, zalantzetan, jokabidean, ez da pertsonaia sendoa.

Xume baina jator idatzia.

Idazkera erraza, xaloegia askotan.

Gaztelera kutsua du, ez hitzetan, esaldietan eta estrukturan baizik.

Errazegi idatzitako liburuaren antza hartu diot, presaka bezala idatzia.

Hitz askoren hautaketa edo sorketa eztabaidagarria deritzot.

Ausarta da egilea, ez bidaiatzeko soilik, baita idazteko ere: idatzi eta kitto!.

 

Pasia Blues. Harkaitz Cano

Intriga istorioa borroka armatuaren, polizien eta liberatuen inguruan.

Literaturan ukitzen ez den gaia, berria, ezberdina, nobelagintzan: klandestinitateko bizitza, borroka armatua egiten dutenen beren arteko bizitza, liberatuen egunerokoa, entxupanamenduko egunak eta orduak, beraien arteko harremanak.

Bada pauso bat.

Ez du askorik sakontzen baina pintzelada batzuk ematen ditu eta hausnarketarako bideak jartzen

Sikiera oraingoan ez du poliziak irabazten.

Ez da ageri bizitza hori sustatzen duen teoria politikorik.

Agian ahul gelditzen da horregatik, herren eta maingu, osotasunik gabe.

Polizia-satorraren gaia.

Polizien ankerkeriak.

Gogorra izanik, ez du indar handirik kartzelakoak, laburregia, zuzenegia, motzegia, argiegia.

Zertara dator kartzelako galdeketa kontakizun osoaren barruan?. Ez du loturarik gainerakoarekin.

Pasaiako portuaren bizitza, historia edo kontakizunak ere badaude.

Hainbat gai ukitzen ditu pasadan: boxeoa, argazkilaritza, liburu irakurketa, poliziei buruzko zertzeladak, nola gauden denok harrapatuta, komisariak, kartzela, ...

Pentsakizunak, ideia ezberdinak, teoriak, ... tarteka

Baina pentsakizunok ez ditu kontakizunaren barruan sartzen, pertsonaien edo kontakizunaren barruan sartuz, tarte bat egiten die beraietaz aritzeko.

Irudimena du.

Irudimenezko burutapenak, sarri ulergaitzak.

Sinboloak, irudiak, ... ugari darabiltza kontakizunetik kanpo bere burutapenetan.

Irudi ugari, urbanoak eta gaurkoak gehien bat, ez du nekazari garaiko oihartzunik.

Idazkera zurrunegia du sarri, freskura falta zaio.

Argizaritan harrapatuta dago erlea!, geroxeago berriz lokatzatan.

Erdal esaldi petoak dira batzuk, erdaraz pentsatuko balu bezala, edo erdal giroan bizi balitz bezala, itzulpenaren kutsua.

“Astinduta geratu”, “pausoa ainguratu”, “begirada beheratu”, ... eta hainbat: erdaraz pentsatzen duenarenak dirudit, behartuak, hotzak, naturaltasunik gabekoak, ikusten da hainbat erdal esaldiri edo pentsamolderi irtenbide literarioa eman behar diela, asmatu egin behar du hori euskaraz esateko ... “Eskailera beherakorra”: “eskala descendente” edo antzerako zerbait esan nahi du,

“Zuhur demonioa”, polita da, “demonio” esaera bi aldiz ia segidan dakar.

Ez da nobela borobila, ez iritzietan ez kontakizunean, bai txukuna eta positiboa.

Bada ekarpen onuragarria nobelagintzan.

 

Poemak 1950-1966.  Jon Mirande.  Poema-liburua

Zaila egiten zait, euskara aldetik bai egitura aldetik.

Tristea da

Gogorra

Baina xamurtasun puntua dario beti

Ez naiz jabetzen erritmo eta egitura ezberdina denentz  edo zertan den ezberdintasuna edo aldaketa edo ekarpena aurreko poesiagintzari buruz edukitik at, sarreran berak aitatzen dituen berrikuntzak, ingelesen eragin hori adibidez.

Gaiez erabat ezberdina da aurrekoetaz, edukiz erabat ezberdina.

Gordina ere bada, erreparorik gabe bereganatzen ditu gaiak.

 

Samurai berria. Josemari Velez de Mendizabal

Historia politikoko hainbat gertakizun eta jokabide ezezagun edo ahaztuak.

Ideiatxo pila barreiatu ditu han-hemenka.

Diganteak buztinezko oinak dituela ikus daiteke.

Zenbait hitz eta esaldi gazteleraz dakizkienak soilik uler ditzake.

Baditu jakin-mina akuilatzen duten uneak.

Bukaeran edo azken txanpan ezabatu egiten zaio interesgunea.

Irakurriz denbora galdu dudan sentipena geratu zait.

 

Txirringaren aienean.  Amaia Elosegi - Esher Mugertza

Gaia izan zait interesgarria: zeharkatutako herrien berri jakitea iritzi zuzenez.

Herrion berriak interesgarriak dira, hainbat alde ezezagun eta ustekabe.

Asia edo Sortaldeko herriei begirada orokor bat.

Emakumeen arazoa beti dago bertan, emakumeak izanik idazleak ez zaie ahaztu bere problematika.

Tarteka bada bestelako hausnarketarik ere, xumeak.

Txukun idatzita.

Deskribatzaile finak dira idazleok.

Badu ere bere suspensea.

Oharrik idazteko ere astirik gabe irakurri dut.

Eleberri bat bailitz irakurtzen da, gustura.

Hizkuntza eta idazkera aldetik xumea da, ez dira idazkera zailetan edo landuetan korapilatu edo nahastu.

Baditu herri esaldi politak.

Irudizko esamolde erakargarriak ez zaizkio falta.

Abentura eta misterioaren ukitua du.

Suspensea ere dario tarteka, nola den posible horrela bidaiatzea, nola bukatuko ote.

 

Ur-tximeletak.  Pili Kaltzada.  Poema-liurua

Ezkor, dudakor, zalantzatia.

Bizitzaren alde ilun eta ezkorrak ukitzen ditu batez ere.

Egia da bizitza ere halakoa dugula,  gogorra.

“Itzuliko zara” baikorra da dionagatik, baina erremina dario.

Bere bizipen eta etsipenen kontakizuna dirudi.

Bere bizipen konkretuen ondorena dirudi diona, horregatik ez nau biltzen, arrazionalegia deritzot, urrun geratzen naiz.

Badirudi tximeletekin hitz eginez husten duela barrua.

Gaua, usaina, amodio galdua, bart, atzo, ... iragana da beti bere gaia.

Sexu giroa da gai erabiliena, maitasuna ardatz jarrita bezala.               

Idazkera zuzena.

Erritmoz, bizitasunez, solturaz, idazten du: gustukoa dut.

Pako Aristik ere tximeletaren irudia darabil poesiari buruz hitz egiten duenean.

Liburuak

Jon Etxabe 2016/10/21 10:30
Liburuak 2 – I. Zenbait libururi buruzko iruzkinak

Liburuak 2 . I

Ahotsik behartu gabe. Bitoriano Gandiaga. Poema liburua.

Alatriste kapitaina.  Perez-Reverte, ( Xabier Iaben)

Anemometroa. Igor Igor Estankona Poema-liburua.

Arrainak ura baino. Hasier Etxeberria

Bart irakurtzeko gaur izkiriatua. Poema-liburua. Xabier Izaga

Biziaren azala.  Xanti Iparragirre

Borrokaren gorrian. Joxe Iriarte - “Bikila”

Denbora galdu alde. Bitoriano Gandiaga. Poema-liburua.

Donostiako Hiria III.  6 Ipuin

Enaz banaz. Xabier Amuriza

Emon bihar yako.  Iñigo Aranbarri

Errolanen harria. Patxi Zabaleta

Esku leuna. Gotzon Garate

Euskal Herria krisian. Joxe Azurmendi.

Euzkadi merezi zuten. Koldo Izagirre

 

Ahotsik behartu gabe. Bitoriano Gandiaga. Poema liburua.

Lehenengo sailari naturaltasun falta aurkitzen diot: ez dut gozatu, buelta asko eman behar diet poemoi ulertzeko.

Lehen poemok ebakiegiak dira, behartuak bai hiztegian bai egituran: gaztarokoak agian.

Kolpeka tailatutako harriak dirudite, leundu gabeak, latzak, ertz bizi ugarikoak, oso kontzentratuak.

Intelektualegiak, landuegiak, hotzegiak, buruarekin eginak, sentimendu gutirekin.

Taila ederrak baina hilak. Zurrunak, bizitza galdu arterainokoak ia.

Erritmoa dute, bihotzik ez.

Sarrerak poemak bezain gustura edo gusturago irakurri ditut.

Politak dira, hor aurkitzen dut Gandiaga.

"Ta aurrean udazken": gerra aurreko klasikoen taxua du, gaian, konposaketan eta idazkeran.

"Ni naizen", hitz-joko polita:  filosofoa existentzialista da Gandiaga bertan.

"Geldi ta itsu": aditz trinko sorta. Pesimista.

"Bakartade": deskribapen fisikoa, bizia eta ederra.

"Zein laster", zein polita.

"Amak "zatoz" esan eustan":  gauza politak ditu.

"Iru torreak": errepikapenak bereak ditu poemotan.

"Eta goian": hitz-jolas polita, barne egoera definitzen duena.

"Zuriak": hitz jolas polita.

Monasterioko sentipenak mundutik kanpokoak dira, bizitzako garraztasunik gabe, heriotzaren garraztasunak ez                     badira. Idilikoak, sublimatuak. Ez dira bizitza honetakoak, beste mundu batetara jauzia dira.

Gera aurreko poeta klasikoen antza dute.

Nekazari girokoak dira.

"Bakazioak", itxuraz xumea baina ze hitz-jokoa!.

"Urtarrila", errepikapenaren polita!.

Zati hau mardulagoa da, sendoagoa, eginagoa, da hemen Gandi, ez ideetan poema egituraz ari naiz.

xumeagoa, naturalagoa, leunagoa.

Errementeriarena ze polita, orekatua, logikoa.

 

Alatriste Kapitaina. Perez Reverte, (Xabier Iaben)

Maisuki azaltzen du garaiko giroa        

Ziri zorrotza sartzen dio tarteka hainbat gairi.

Xehetasunez deskribatzen ditu gertakizunak, egoerak eta pertsonaiak.

Artista gure Revert.

Iparreraren bustia du itzulpeneko euskarak, agian bustia baino arego: aberasgarria gertatzen da Egokoontzako.

Egilearen gaztelerak erraza eta atsegina behar du izan, ala dirudi, itzulpenaren euskara ordea nahiko zaila da tarteka, ez behintzat leun eta goxoa doana istorioari dagokionez.

Ezaguna du euskaratua dela hitzetan zein esaldi nahiko behartuetan.

Esaldi arraroak ditu, gordinegiak, agian jatorrizkoak behartuta.

Bi aldiz irakurri behar dira hainbat esaldi ulertu ahal izateko.

Aukeratutako hainbat hitz eta esamolde ez zaizkit egokienak eta zehatzenak iruditzen, agian beste euskalkiko batek itzulia dagoelako.

Errazegi egiten ditu hitz konposatuak, egokiagoak asmatu edo bilatu ordez.

Aditz bihurtzen ditu hainbat hitz, betiko euskal esapideak baztertuz edo laburtuz.

Jatorrizko poema itzuliek erabat gatza eta piperra galtzen dute.

Tarteka ez du esanahi zehatza jasotzen.

Euskarak ez du jatortasunik.

Jite jatorri gabeko esaldiak jartzen ditu.

Antzerako gaiak gazteleraz irakurri ez dituenari zaila eginen zaio hainbat hitz, esaldi eta esanahiz jabetzea.

Ez naiz jabetzen hainbat esaldiren esanahiaz, jatorrizko testuaren jakin-min geratzen naiz. Baita ulertzen ditudan hainbat esalditan ere: jatorrizkoa nola ote.

Tarteka oso astunak, gogorrak, zurrunak eta behartuak dira hainbat esaldi, gazteleraz arinak, minak eta gazdunak uste ditudan esaldiak.

Nik uste baino zailagoa behar du izan itzulpenak, izugarrizko meritua behar du itzulpen lan honek, baina nik hala ikusi eta bizi izan dut irakurketa. Agian amets gehiegi jarri nuelako aurretik.

 

Anemometroa. Igor Estankona. Poema-liburua.

Ideia eta sentipen erakargarriak

Barnea aztertzen du

Bizitzako mila izpi, mila irudi, mila sujerentzia edo iradokizun

Gauza politak esaten ditu, polito esan ere

Zenbait poesiak artikulu zorrotzenak adinako indarra du gerraren aurka.

Emakume fisikoa dakar gehienetan, sexu lurrunarekin, soilik!

Borobildu gabeak iruditu zaizkit hasieran hainbat poema.

Gaztea izaki oraindik

Etorria du

Poeta da, beste era batera azaltzen ditu gauzak

Bizitzaren beste dimentsio bat, beste ikuspegi bat, ikusmolde ezberdina

Askotan ez dakizu zer esan nahi duen, baina polita da diona eta esaera

Hainbat irudik esanahi zehatza ote ala zerbait ezberdin kontraesan edo harridura eragin nahi ote soilik?

Irudimena, irudi asko eta bitxiak bururatzen zaizkio edo asmatzen ditu

Ukitu berezia du

Kadentzia du, baina tarteka eten egiten du erritmoa, (ene gustuz)

Naturaltasuna darie poemei, ez dirudite behartuak

“Memoria bidali nuen zure bila”: ze polita

Eztia, gaua: zer da hori?.

Zetazeo handiak: nahitasun poema erdi lizun erdi goxoa.

 

Arrainak ura baino. Hasier Etxeberria

Iritzi asko, burutapen asko, pentsakizun asko botatzen ditu istorioa konta ahala.         

Luze doakio kontakizunean sartzea, luzeegi, hari-punta hartu eta bertatik tiratzen hasteko.

Kartzelako presarik eza eta pentsamenduen abiadura bizkorra: Xabierren burutapen bera.

Errazegi kritikatzen du Alemaniako harresiarena, Mendebalean ustelik ez balego lez. Partzialegia.

Alemaniar borrokalarienganako iritzi oso ezkorrak, kritikak beti dira sistemaren aurkakoentzat.

Preso eta senideei buruzko iritzi ezkorra: izanen da halakorik baina senideengana hurreratu den orok daki orokortasunean ez dela horrelakoa beraien sentipena.

zergatik beti preso eta senideak gaitzetsi eta barregarri utzi behar ditu. Jendea presoez gogaituta omen: agian bera!.

Penelope eta Ulises atalean Brigada Gorrietako buruzagia, Hans, Rudolf Hees naziarekin parekatzen du, Brigadez erabat arinki hitz egiten du, barregarri utziz, inolako errespeturik gabe bizia jokatu dutenentzat nahiz erratuta daudela eta astakeriak egin dituztela uste izan.

Hans, Brigada Gorrietakoa, beti da terrorista Hasierrentzat.

Brigada gorriak desitxuratzen ahalegintzen da, ezagun da kazetaria dela.

Istorioan brigadista gorriak erabat deskalifikatu  eta txantxaz hartzen dira. Egia erdia askotan gezurra adinakoa da.

Emakume komunistek eta suediarrek sexu kontuetan ezberdin jokatzen omen. Tira!. Ez hadi izan hain arrunta Hasier, umorez bahabil ere!.

Emakumeentzako halako gutxiespena agertzen da tarteka.

Lenin izenak bolboraren ke usain gorria du beretzat eta Lenin ahuntz bizarduna da!.

Errespetu eta sendotasun handiagoa uste nizkion Hasierri.

“Mairuak” deitzen die aljeriarrei, besterik gabe.

Arrazakeria ukituak ere baditu, nahiz beltzen arazoa taxuz eta garratz agertzen duen azken aldera.

Katedrala suntsitzekoa logikarik ez duen erabakia da, istorioa kolokan jarriaz: ekintza arruntak rikulizatzeko trikimailua dirudi.

Zer esan nahi digu, katedrala suntsitzea bezain funsgabeak direla indarkeria guztiak?.

Lehergaiak nola lortu, ordaindu, zuritu, ... ekintzaren zergatia, ...

Eleberriko gaia eta ekintzak muturreraino eramanaz, ridikulizatu, arbuiatu eta barregarri utzi nahi ditu abertzaletasuna eta indarkeria.

Karikaturagilea egin zaigu Hasier, baina hau karikatura txarra atera zaiolakoan nago.

Zer da karikatura eta zer errealitatea, karikaturak errealitatea azpimarratu nahi du, beraz, ... hemen argi agertzen dena garbi dago.

Azken aldera beste tonu eta jite batez aitatzen ditu ETA eta ingurukoak, baina aurrean esandakoak esanda daude.

Ez du aukerarik galtzen indarkeria barregarri utzi, mesprezatu eta barregarri uzteko.

Ezker Abertzale mundua deskalifikatze hutsa da eleberriko zati handi bat.

Ez du balio umore estilo aitzakiak, beste aldekoekiko ez darabil horrelako umorerik.

Zerbaitek erremintzen du barrutik euskal arazoa ukitzen duenean.

Gauza gordinegiak eta serioegiak darabiltza umore klabean ezkutatzeko. Umorez edo ez, esan egiten ditu gauza oso grabe eta gordinak. Eta umorea den ere zalantzan jarri behar da, ez du nire ustez umore klaberik lortzen eta gauzak bere gordintasunean uzten ditu.

“Sema baino semena da niretzat Bladi”, eta ondorengoak: basto habil Hasier!.

Ez dabil batere fin hainbat irudirekin ere: semea eta mendian behera botatako harriarena...

Ez naiz harritzen lehen saria jasotzea, Orejak ere emanen lioke.

Notre Dameri buruzko burutapenak taxuzkoak, zuzenak, gogorrak baino egiazkoak dira.

Beltzen arazoa, artea, ... oso burutapen jatorrak ditu Parisera bisita delakoan batez ere.

* Estilo edo kontaera jatorra, nahiko sinplea, xumea, sentziloa, baina aldi berean dotorea.

Ez du erritmorik, edo erritmo motelegia, bai kontakizunean, bai barne ibilian.

Ez da bihurrikerietan eta dotorekerietan sartzen.

Kontaketan istorioa galdu egiten da mila errebueltetan, haritik urrunegi joanez.

Irudi asko darabil, piloa, harrigarria, irudiz azpimarratzen du ia dena. Hori litzake bere ekarpen nagusiena liburuan.

Bukaeran ezustekorik bada ere, suspenseak indar guti du, ia kontakizun eta ardatz osoari antz ematen zaio berehala.

Ez du ezer berririk eskaintzen hiztegi edo esamoldeetan.

Egunkarietako zutabeetan “dotoreago”, landuago idazten du: agian hau gehiago kosta zaio, gehiago landu behar izan du..

Ez naiz harritzen lehen saria jasotzea: ondo idatzita dago eta.

Ez nau bereganatu eleberriak, ez nau harrapatu, are gutxiago liluratu, areago, gaiagatik ernegarazi egin nau.

Agian ez dut jakin liburua irakurtzen, ez naiz umore kutsuaz jabetu, neuk ere ez dut umorerik.

Beste zerbait espero nuen, gai, tratamendu, estilo eta finezia aldetik.

Trauskila, bastoa, da eleberria, baita Hasier bera ere istorio kontaketa honetan.

Hori umorea bada, huts egin dio umoreak Hasierri. Ez dut pentsatu nahi nik interpretatu bezala eta ikusi ditudan burutapenak direla Hasierrek nahi izan dituenak. Ni neu naizela errudun pentsa nahi dut.

Benetan sentitzen dut, ez zait gustatu eta kitto. Kaxkarra deritzot. Tarteka min ere eman dit. Jakin-minez eta ilusioz erosi nuen liburua, kariñoz, Hasierrek zer eta nola ote eleberri batetan.

 

Bart irakurtzeko gaur izkiriatuak. Xabier Izaga. Poema-liburua.

Kartzelako bizipen txikiak, egunerokoak, baina larriak.

Presoaren sentipen ezberdinen azalpena erreskadan.

Poemaz poema kartzelaren puzzlea, gandu poetikoez garraztuagoa.

Kontakizun itxuraz xumeak baina bizitza goritzen dutenak.

Giro bitxia azaleratzen dute poemok, sentiberatasun bizia erakusten.

“Asteleheneko astelehena astelehenago da kartzelan”.

Kanpokoaren bestelako logika du denborak gartzelan: mundua eta bizitza bestelakoz doaz.

Esperantzarik gabeko poemak!.

Kartzela garratza da, baina argi izpirik ez dago?, itxaropenak ez du zirrikiturik?: poemotan ez da ageri ez argirik ez itxaropenik!. Latza da kartzela, 7 urtetik harantz latzagoa nonbait.

Azken poemak trabatuak, intentzioa ikusten dieten arren irakurtzailak.

Egun eroko kanta: tragikoan umore puntua du.

Hikako hori ze polita!.

Zenbait poema ez dut ulertzen: Bitoria, ...

 

Biziaren azala. Xanti Iparragirre

Testigantza liburu ikaragarria

Euskal Herriko garai batetako miseria eta gerra ondorengo egoera ekonomikoaren egoera latzaz, batez ere baserrian, jabetzeko interesgarria.

Abastosa eta abar, gazte askok ezagutzen ez duten garai batetako zapalkuntza eta garraztasuna.

Pobrezia Euskal Herriko historiaren zati bat

Makiak Errenderia aldean: niretzat berria da.

Errefuxiatu politikoen egoera gorria, laztasunak, errefuxiatu batek kontatuak

GAL garaiko egunak, arriskua eta mehatxua bizi izan duen batek kontatuak: hiltzeko arriskuaren bizipenak.

Umaroko, gaztaroko eta klandestinitateko gaiek dute erakargarritasuna eta interesgunez.

Gainetiko burutapen, gogoeta eta filosofiak xumeak dira, izan badute bere interesa baina ez zaizkit erakargarriak egin: bakardadea, maitasuna, bertsolaritza, ...

Bizitza zehatza edo bizitzako zertzeladak kontatzen dituenean zait interesgarri eta aberasgarri, burutapenetan baino.

Kontaketa zehatzak ditu burutapen izpi gogotsuenak, pentsaera zipriztin eztiak dira.

Liburuaren azken erdia bertsoak dira, niri bertsoak ez zaizkit irakurtzeko atsegin.

Etsipena dario bakardade gaiari, baita liburu osoari ere, sufrimenduaren eragina, itxaropenarekin ematen badio ere bukaera.  

Era errazean idatzia.

Idazkera pertsonala, barnerakoia.

Lexiko eta idazkera aldetik ez du ekarpen askorik.

 

Borrokaren gorrian. Joxe Iriarte - “Bikila”

Klandestinitateko bizimoldea

ETAren zatiketa eta barne bilakaera

ETA barruko hainbat istilu eta eztabaida

Frankismoaren azken urteak eta erreformaren historia

Aldaketa politiko eta herriaren portaera zein erantzunaren  historia dago liburuan

Balio du orduko eta gaurko egoera eta jokamolde politikoak alderatzeko.

Garai bat ezagutzeko balio du, historia bati errepasoa egiteko

Baita hainbat gertakizun eta portaera gogarazteko ere

Baita hainbat pertsonaien nondik norakoa ezagutzeko ere

Azken zatia nahiko ezaguna zaigu. Berak Errenderiara mugatzen du batez ere trantsizioko garaia.

Asanblada da azken aldiko ardatza Errenderiako bizitza politikoan

Mitifikatuta dago Errenderiako Asanblada: ez da ageri zergatik huts egin zuen, zergatik jendeak erakundeei jarraitzen zien ez Asanbladari: zerbaitek huts egin zuen Asanbladan. Ez da hori ageri.

Armak noiz, nola, ... erabilia: eztabaida serio da, berak errazegi likidatzen du

Gaur egun bezalatsu, argudio berdinekin eskatzen genuen amnistia Franco ostean: sakoneko arazoa konpondu gehiago borrokarik eta presorik egon ez dadin.

LCR, LKIren porrotaren zergatiak  ez ditu aztertzen

Kontakizuna da garrantzitsuena liburuan

Mamia, bizi zuena, bizi izan bezala kontatzen du, bere errealitatea, bere egia eta errealitatea.

Badu baina ekarpen garrantzitsua: euskaraz kontatzen ditu klandestinitateko gorabeherak eta trantsiziokoak.

Estilo xumea du baina jator eta zuzen idatzia, zehatz.

Estilo sinplean dago, gaiari tokatzen zaion bezala.

Hiztegi aldetik ez du ekarpen handirik

Idazkera aldetik ere ez

Esamolde bitxirik ere ez, tarteka esaldi herrikoiak baditu.

Ez da aberatsa hizkuntza edo idazkera aldetik.

Ez du jantzi estilistikoa dotoretu edo mozorrotu.

Nekazaritzako irudiak darabiltza batez ere, zaldia, otsoa, talo aurpegia,..: ez da urbanoa irudietan kontakizunean hala bada ere.

Ez da idazkera urbanoa, kontakizuna urbanoa izanik

Poeta ere jartzen da tarte bakarren batetan: muga zeharkatzeko gau hartan, ...

“Dena emon behar yako”: Lauaxetaren esaldia da!. Hemen jakin dut.

Nork esan behar zidan Bikilak sudurra operatu eta aldatu zuela klandestinitateagatik.

 

Denbora galdu alde. Bitoriano Gandiaga. Poema-liburua.

Gandiagaren aldi txar bateko poemak: diona egia izanik ere ez da egia osoa edo egia totala, bera beste era batekoa da pertsonalki eta  osotasunean ezagututa.

Bere barne arazoak ukitzen ditu poemotan.

Gizakion barne eta azpi zirrikitu eta toles-gunetan sartzen da.

Bere egoera eta arazoak astinduz irakurlearen gogoeta ere azaleratzen du.

Bere baitan bueltaka dabil.

Bere baitako mundu itxia eta mugatua dager.

Bere bizipenen egunkaria dirudi.

Nahiko negatiboa da, ez du aurrera begiratzen.

Ez du bizipozik eskaintzen.

Ezkorra eta tristea bizitzari buruz.

Bizitza mugatuegi baten penak dirudite: komentu barruan eta bere baitan bizitzeak eraginak.

Bere barne gorabeheren aitormen zuzena utziz bizitzari begirada orokorragoa ematen dionean atseginagoa da.

Bere baitatik ateratzen denean da erakargarria.

Barne deskribatzailea.

Sentipen finak.

Filosofia humanistak ere ugariak dira.

Errepikagarria bihurtzen da, eta interesa galtzen du gai aldetik.

Gehiegi gutxiesten du bere burua.

Negatibotasuna eta ezina azpimarratzen ditu.

Bere buruaz ahazten denean, natura du gai nagusi.

Idazkera aldetik gordetzen du interesgunea.

Formak erakartzen nau poemotan, batez ere, idazkerak.

Idazkera landua.

Dotorea, zehatza, borobil idazten duena.

Erritmoa eta kandentzia, errepikapenak, ... dotorezia.

Hitz-jokoak, erritmoa egiten ditu erakargarri poemok.

Aberatsa egitura eta hiztegian, horrek erakargarriagoa egiten du poemak gaiez baino.

 

Donostiako Hiria III

C.A.T.ek antolaturiko 1983.ko Sarian hautaturiko lanak

Mota ezberdinetako ipuinak, gaiez, trataeraz eta estiloz.

Atxaga jadanik denen gainetik zegoen. bere dohainak erakutsiz.

Atxagak, xume itxuran, originala, goxoa idazkeran, fintasuna, ...

Ansorenarenak eta Mariasun Ganboarenak irudimen gutiko kontakizunak dira eta ez dute ekarpen handirik literatura aldetik. Estilo apalekoak biak.

Azkena, Ignacio Mugicarena, gustura irakurri dut, garai zaharretako giroa dakar eta bete tentsio puntua ere badu.

Ez ditut gustuko ipuinok, arruntak deritzet, ez dute ekarpenik ez eritzien aldetik ez literatura aldetik.

Agian ezagutu egin beharko nituzke egileak, bere garaiko baldintzak, adina, ausardia, ... seguru aski meritu handia dute, baina nik besterik gabe huts-hutsean irakurri ditut.

“eulitu” , “mosquearse”: literalkeria!.

“berunezko soldadutxoak”: tira!.

“Azken karraisira”: “al ültimo grito” jantzita. Tira!.

“Haritzezko mahai luzea”. !

“kirio atakea”, “ataque de nervios”. Tira!.

“ahurtzen”. !.

 

Enaz banaz. Xabier Amuriza.

Autobiografia.

Bertsolaritza inguruan, ez da ia hortik desbideratzen.

Bertsolaritza munduko hainbat kontaketa.

Hainbat filosofia txiki eta burutapen interesgarri.

Bere bizitzako eta bertsolari mundu eta historiako hainbat xehetasun, iritzi eta burutapen.

Barne murgilketa.

Izugarri barne giro polit erakargarria sortzen du.

Barne giroa da erakusten duena, bere barrena azaleratzen du.

Bere barnean sartzen da eta argitan uzten du dir-dir, kanpora atera eta erakusten.

Barne mindua erakusten du noiznahi, tarteko esaldi pasakorretan bada ere.

Mingostasun eta erremin puntua, nekea ere, dario kontaketari, pasarte  askotan leundu nahia nabaria bazaio ere. Ez da harritzekoa, ez dut esango arrazoirik ez zaionik falta. Bere loraldia izan zuen Xabierrek, ernaldi berriak ekarri ditu ondorengo aroak, lore berriak loratu. Berdin gertatuko zaie gaur egungo bertsolari puntakoei.

Egi gordinak botatzen ditu tarteka: norbaitzuk asaldatuko zaizkio eta erremindu.

Izugarri burutapen politak botatzen ditu modu biribilean.

Ideia argiak ditua: aberatsa da burutapenetan.

Umore kutsua, fina, oso berea, erakusten du.

Zer ote diote beste bertsolariek saio aurreko larrialdi horiei buruz?.

Agian pertsonalegia da, beragana mugatuegia, autobiografia izanik ere.

Defentsibanegi, defentsiban dabilela iruditzen zait, bere bertsolari pausoak justifikatu nahian bezala.

Gehiegi aitatzen ditu bere koldarkeria eta beldurra: badu obsesioren bat, edo erabat gogorra gerta zaio edo gertatzen zaio bertsolari barne esperientzia, bizipen eta errealitatea.

Azkenaurreko atala nahiko dramatikoa eta ezkorra da, garratza, baina nonbait erreala.

Zenbait gai eta gogoeta errepikatu egiten dira liburuan, nahiz bakoitzean harira etorri.

Kobrantza ezak kezkatzen du, tarteka-tarteka aitatzen baitu kobratze ezaren arazoa.

Hara nondik Koldo Izagirre, ez nuen espero!.

Lasai irakurtzekoa, kontakizunez eta kontaeraz gozatzekoa.

Bizkaieraz idatzita, bizkaiera kultuz.

Idazkera sintetikoa, trinkoa, hitz gutiz mami mardula biltzen du.

Esaldi jatorrak, bitxiak, zorrotzak, esanahi handikoak, ia errefrauak, borobil esanak botatzen ditu: oso aberasgarria.

Herri-herritar esaldiak, jasoak edo asmatuak ez dakit, sena erakusten dutenak.

Aditz sintetikoa darabil sarri: aberatsa da.

 

Emon biar yako. Iñigo Aranbarri

Bigarrenez heldu diot eta gustura ibili naiz

Grazia egiten dit lehen aldiz irakurtzen hasi nintzaneko hark

Erronka zitzaidan oraingoan eta liburuak irabazi dit lehia: gustura aritu naiz

Euskara erdizka zekien euskaldun-berria iruditu zitzaidan lehen ahaleginean

Euskara sakon menderatzen duen batek soilik idatzi dezakeela horrela dut garbi oraingoan

Harritzen nau lehen gustatu ez izana.

Agian barne egoera eta patxadaren arabera doa irakurketa ere

Irribarrearekin hartu eta irribarrez jarraitu, deabrukeriak dastatuz.

Pazientzia eta gogo handiz.

Zoli burua diona asmatzeko.

Istorioa geldo eta hitzetan eta kontakizunetan nahasia doa, hitzetan ordea ez da ez geldoa ezta kontakizunen bihurrikerietan ere.

Askotan hitz jokoa ezer esan gabe.

Sarri ez dakit kontakizunaren mamia zein den.

Suizida baten gogoetak, barnera begirada.

Idazteari buruz ari da 4. kapituluan: zaila baina polita.

Mila barne eta kanpoko zehetasunezko deskribapenak.

Klandestinitateko garaiak, ibiliak, zentsura, azpiegitura, komisaria, ... pintzeladetan.

Gai pila, gehienak intsinuatuak

Hainbat ukitu ematen dio hainbat gairi

Ez da kontakizunaren sokari erreparatzekoa, idazkerari soilik baino.

Mosaiko ikusgarria, non irudi orokorra baino zatiak diren ikusgarriak.

Altxor bat da, bitxia.

Egunen batetan emango zaio duen balioa.

Zaila da irakurtzeko, baita ulertzeko ere.

Zenbait esaldi ez dut ulertzen.

Irakurzaila: irudimena eta oroimena behar da irakurriz puzzlea osatzen joateko.

Mila gauza kateatzen ditu erreskadan.

Mila gauza polit.

Hitzak eta esaldiak kiribiltzeko saiakera: puzzle larria.

Puzzle zaila, gustatu egin behar zatiak lotzea aurrera egin ahal izateko.

Eskerrak motxa dela.

Ausarta.

Abila.

Eta nik irakur ezinik utzi nuen euskaldun-berria zen susmoz.

Ezohizko idazkera, ezberdina, baina deigarria eta interesgarria.

Poeta bat da bai irudietan bai sortzen duen hainbat girotan.

Poema ukitua eta jitea askotan, poeta sena erakusten du: “eguzkia arrama gorrietan gelditu zen bihurtuta”

Irudimena, irudi hizkuntza, esateko era ezberdinak.

Irudi politak tarteka.

Irudiz mintzatzen da noizbehinka, argi eta garbi agertu ere mamia.

Deskribapenak ditu tarteka, polita baina arraroa narrazioaren jitearen harira.

Noizbehinka xaflada oso politak: txorimaloarena.

Aberatsa hitz esaldi irudi eta adjektiboetan.

Esamolde berriak tarteka.

Esaldi bikain piloa du.

Hitz-joko ugari, deigarriak.

Korapilatu egiten ditu esaldiak batzuetan, paragrafo luze menpeko perpausa ugariko zenbaitetan batez ere.

Berea bai dela “burutapenen kateatzea”.

Apropos zaildu eta aldrebesten ditu zenbait esaldi.

Erdizka heldutako haria matazan galtzen da ia noiz muturra aterako hurrengoan.

Inoiz ateratzerakoan ahaztua zenuen hari muturra

Ze ahalmen egoera batetan luze bihurritzeko, etengabeko hitz-sokan

Gogoetan korapilatutako idazkera

Esaldi laburrez idatzia, esaldiak zizelatu egiten ditu, askotan bukatu ere egin gabe bezala utziz.

Intsinuatuz, iradokiz

Euri zirina: badira halako euriak, zirina beste zerbait den arren

Lapatz: txikitatik ondoren entzungabea nuen hitza; elur lapatza erabili ohi genuen batez ere.

Ez diot inori gomendatuko bitxikeria hau, baina gustura pasatu dut

 

Errolanen harria. Patxi Zabaleta

Nafarroako historiaren zati bat, erresumaren haserako kontakizunak

Errolanen historia, mitoa eta bere inguruko zertzeladak.

Etimologia,toki eta ahalbide militarren ekarpenak

Garaiko bizimodua eta historia ulertzeko balio du

“Gibel solasa”, azken zatia, hasieratik irakurtzea egokia litzateke eleberria hobeto ulertzeko, batez ere hainbat zertzeladen zergatien arrazoia jakiteko. Ekarpen eta solasaldi interesgarria da, mitoaren eta kontakizunaren zergatiak eta zertzeladak argitzeko. Bestela kontakizuna gera daiteke asmakizun hutsa bezala, irudimenaren ondorioa soilik.

Kontakizuna ikerketa sakon baten ondorena da.

Bahipeko eta bahiketen gaia: interesgarria gaia kaleratzea

Gertakizun eta istorio batzuk nahastu egiten ditu, umea orain hilik gero bizirik,, ... zein eta nor askotan az da erraza igartzea istorioaren joana.

Umeentzako idatzitako istorioa dirudi, edo gaztetxoentzako eginikoa.

Bakuna, xumea.

Zenbait hitz bortxatuak, behartuak, berrikuntzarik ez dakartenak, erabiliagoak baztertuz

“ondoratu”, hurreratu ibi ohi dugu guk.

Zatika, tarteka edo presaka idatzitakoa dirudi.

Badirudi zatika idatzi duela, fitxak egin dituela eta gero zatiok lotzen joan dela.

Esaldi politi franko, herrikoiak edo asmatuak, baina aberasgarri eta interesgarriak.

Esaldi esanahi dudazkoak edo zalantzazkoak, kontakizuna nahastuz.

Denboraren neurketa edo joana kaskar azaldua, askotan nahastua: zaldian ibiltzen noiz ikasi zuen Xio Urkiak, Erroldan gudaloztearen atzealdean doa baina berehala Iruñean dago, Iruña erretzen dago eta erretzeko agindua ematen du Karl Handik..

Lekuak, tokiak ere nahiko nahasten ditu, distantziak, ...

Gauzak errepikatu egiten ditu asko, gauza berdinei bueltaka ezer berririk gehitu gabe.

Ahul xamarra aurkitu dut bai kontaeran bai idazkeran, hiztegiak ere ez du ekarpen handirik liburu honetan.

Ezkorregia izan da nire irakurketa baina merezi du, ekarpen aberatsa da.

Nire gusturako aurreko trilogiako hiruren baino askoz kaskarragoa da eduki, idazkera eta hiztegi aldetik.

 

Esku leuna.  Gotzon Garate

Iritzi pila botatzen ditu kontakizun edo ardatz nagusiaren inguruan, baina ezer ez duela esaten iruditzen zait, agian oso egunerokoak direlako eritziok, betikoak.

Istorioak erabat bereganatu eta harrapatu nau.

Berak jaso eta bildu dituen hitz eta esaldiak sartzen ahalegintzen dela nabaria da.

Baina horrek zurrunegia egiten du idazkera eta kontaketa.

Hotzegia da, naturaltasuna falta zaio. Esaldiok herriarenak izanen dira, baina ez zaizkigu herriak darabilzkian naturaltasun eta berezkotasunarekin heltzen eleberrian..

Eskuetako eta aurpegiko gogorkeriak, eta hainbat esalditako adjetibo: ez deritzet egokiak.

Agertzeak adierazpenak esateko, eta antzerako hitzak, oso anbiguo, zalantzazko edo zabalegiak gelditzen dira.

Etxearen goraintzia (gomuta), etxearen bekokia, ...,  gaztelaniaren kopia hutsak dira.

Adjektibo asko ez zaizkit egokiak iruditzen esan nahi denarentzat.

Idazkera behartua, baita zenbait izen eta adjektibo ere.

Hainbat hitz eta esaldi berri, ezohizko edo eztabaidagarriak egiten zaizkit, irakurketa zailduz.

Jatorra da baina garbizaleegia.

Erakutsi nahi du edozer gai eta iritzi idatzi daitekeela dugun euskara hutsezko hiztegiarekin, beste hizkuntzetatik hitzik hartu gabe.

Baina nik uste pobre, motz eta ezohizko geratzen zaiola noizbehinka kontaketa.

Ezin da jarraian irakurri, kontaketa bizi-bizi jarraitu: hitz batek zer esan nahi duen asmatzeko eten egin behar duzu irakurketa.

Bai eskoladunek bai eskolagabekoek pozik eta gustura irakurriko ote eleberri hau?. Irakurtzaila askorentzat, ia irakurtezina eskolagabekoentzat.

Euskara soilik erabiltzeko ahalegina oso positiboa da, eztabaida sortarazten du eta pentsarazten eta eztabaidatzen. Besterik gabe asko da. Pauso bat ematera laguntzen du.

Agian ezkorregia naiz iritziotan, baina uste dut izugarrizko meritua duela, merezi duela ahaleginak, pauso sendoa dela. asko irakasten duela eta ikasten dugula, aberasgarria dela, horrelako ahaleginak nahitaezkoak direla eta ugariagoan izan beharko liratekeela, besteok errazegira jotzen dugula sarri. Bejondakiola ahaleginak.

Peilokirten bezala aurkezten du atezaina!!!. Atezainak, batzuk peilokirtenak besteak  jatorrak dira, jesuitak bezala. Badu fijazioren bat atezainekin horrela gutxiesteko.

 

Euzkadi merezi zuten. Koldo Izagirre

Deskribapenak, Donostia, Pasaia eta inguruko bizitzako gertakizunak, jasoak, ...

Begi zoliz ikusitako eta begiratutako zehaztasunez.

Gatza eta irri puntua darie kontakizunei.

Ironia etengabean biltzen du kontakizuna.

Poesia sena gainezkatzen zaio.

Garbi azaltzen du esan nahi duena.

Ohizko era ezberdinera kontatzen ditu gauzak eta iritziak botatzen, ezberdinki.

baina beti dotore

Tarteka nahizko zaila egiten da irakurketa: artelan bati bezala patxadaz behatu behar zaio. Kosta egiten zait tarteka zenbait gauza ulertzea, zer esan nahi duen, esaldien elkarrekiko lotura.

Badirudi gozatu egiten duela idazten. Baina oso landutakoa izanen da.

Astiro eta gozatuz irakurtzekoa, idazkeraz eta grazia ukituaz gozatuz batez ere

Esaldi motzez idazten du

Tailatu, zizelatu egiten ditu esaldiak, horrek zailtzen du askotan ulertera, landu beharrak lausotu egiten du ulerterraztasuna.

Adjektiboak ditu etengabe, esanahia edo deskribatua zehazteko

“Pistola txiki bat sega potoan gordetzeko modukoa”: nekazari giroa erakusten du sarri.

Arte lana dastatzen da liburu osoan, merezi du irakurketak.

 

Euskal Herria krisian. Joxe Azurmendi.

Oso teorikoa da lehenengo saioa, zaila eta nahastua egin zait, bai ulermen bai idazkera aldetik ere.

Zaila baino gehiago, astuna.

Zentzuduna da gutxienez, zintzoa eta pentsatzeko askea.

Logikoa, aurreiritziez lotu eta mugatu gabea.

Filosofoa da, baloreen filosofiaz ari da.

Egi borobilak eta burutapen erabat zentzudunak botatzen ditu.

Balio absoluturik ez dagoela ez ezik, ezer absoluturik ez dagoela ondorioztatzen dut.

Baloreak arrazoitu egin behar ditugu, ez absolutu psikologiko, sentimental,  bizilagun bihurtu.

Kritiko zorrotza ere bada hainbat jokabideri buruz.

Moral bikoitza astintzen du, balioan erlatibotasuna azaleratzen.

Erlatibismoa bera ere erlatiboa da.

Hara non berriz ere Kant ulergaitzarekin egiten dudan topo.

Nahiko zaila irakurtzeko.

Hitz asko asmatu edo osatzen ditu halabeharrez iritzia argitzeko.

Diona aplika daiteke Euskal Herriari, baina bigarren hitzaldia oso teorikoa da, teoria hutsa.

Filosofoen munduan dabil, hainbat filosofoei errepasoa egiten gaiaren inguruan.

Filosofiarena eta filosofoena, beste mundu bat da.

Etengabea da filosofo ezberdinen aipamena, ia bere lanaren oinarria dira besteen aipamenak.

Gaiak interesgarriak dira, egunerokoari lotuak berez, baina pentsalarien eta filosofiaz interesatuen.

Gaztelerazko zatia alajaina oso ondo eta erraz ulertzen da.

Ulertu ulertzen da euskarazkoa ere, baina astuna, zaila gertatzen da; bi lan eskatzen ditu esanahi literarioa ulertu, hitzez hitz diona, eta barne esanahia gero. Biak zailak tarteka.

Trebea hitz praktikoak asmatu eta osatzen agertu nahi duenaren eskabidearen arabera.

Hitz bat asmatuz edo osatuz saihesten du giro, luzapen eta esplikazioak.

Miranderi buruzkoa hurrago dago nire ulermenetik.

Hainbat  gogoeta interesgarri.

Zenbat egi borobil.

Nietze jarraitzaileak dira gaurko politikoak, itxura demokratikoz jantziak arren.

Liburuak

Jon Etxabe 2016/10/17 11:20
Liburuak1-V. Zenbait libururi buruz iruzkinak

Liburuak 1 – V.

Piztiaren izena. Anjel Lertxundi

Poema Antologia. Bukowski. Josu LatartegiPoema liburua

Poemak. W.H.Auden. Itzul.Juanjo Olasagarra. Poema liburua

Poliedroaren hostoak. Joan Mari Irigoien

Sakoneta. Juan Luis Zabala

San Pedro bezperaren ondokoak. Arantxa Urretabizkaia. Poema liburua.

Sugearen irailtza. Josu Naberan

Testamento de muertos.  Perales

Tigre ehizan. Aingeru Epaltza

Tortilla flat. John Steinbeck - Koro Navarrof

Tubabu. Jon Arretxe

Ukoreka. Patxi Zabaleta

Zapata-ren oihana. Iñigo Aranbarri

Zozoak beleari. Andoni Egaña - Jon Sarasua

 

Piztiaren izena. Anjel Lertxundi

Istorioak eta kontakizunak ezagun kutsua du. Kontaketa ordea mila ukituzko sentsibilitate eta irudimenez landutako artelan bitxia da.

Kontakizuna ez da berria, baina irudimenezko kontaketan bildu, txirikordatu eta gizentzen da, azpimarratuz, indartu eta mardulduz.

Bihotzetik sortutakoa ere badirudi askotan Anduren idazkerak eguneroko filosofia txikiak ere baititu 

kontakizunaren inguruan.

Irakurketa eskultura, pintura edo edozein artelan museo nahiz erakusketara bisitaren parekoa da, artea dastatuz gozamenerako parada.

Izugarri jatorra da esaldiak korapilatu eta lotzen.

Esaldi bakoitza maisuki burututako hitzen lotura.

Hitzak lotzeko abilezia gailenena erakusten du, hitzekin jolasteko trebezia aparta.

Esaldi bakoitzak zizelez landutako artelan bitxi perfektua dirudi.

Originala da Glosen planteamendua, originalaz gain aberatsa: zenbat iritzi ezberdin, zenbat ñabardura, zenbat zehaztasun, gai orokorra borobilduz, demoniologia testua osatuago geratzen da liburu bukaeran.

Aberatsa iritzi eta esanahia osatzen ikuspuntu ezberdinez edo izenlagun ugariz.

Eten gabe darabiltza konparaketak esandakoa osatu, argitu edo borobiltzeko.

Arruntak ez diren esaldiak, kontaera eta kontaketa ezberdinak darabiltza esanahia agertzeko.      f

Izugarri eta harrigarri aberatsa da, esaldiak esaldiaren ondoren datoz ipuinotan.

Irudi uholdea.

Izenordeen aberastasuna darabil egoeren xehetasunak eta pertsonen sentimenduak argitzeko.

Hitz batek hiruzpalau izenorde ditu delako zera ondo deskribatu, zehaztu eta mugatzeko.

Hitz askok du hiru adjektibo.

Deskribapen bizi, argitsu, zehatz, koloretsu, atsegin, erakargarriak.

Barrokoa da askotan, datu zehaztasunak gehituz, ideia eta esaldia loratuz, borobilduz, oparotuz, zehaztuz,

Barrokoa bainoago agian arabiar  ornamentazioa, edo inpresionisten koadroa.  

"Bildu", "txirikordatu", "sekulako", "bainago", ... baditu bere-bereak nabarmen errepikatzen dituen hitzak.

Baditu  esaldi luzeak, agian luzeegiak.

Batzuetan erdal hitza sartu ordez esaldi luze bat egiten du.

Ez da ekinaldi batetan irakurtzeko liburua: estiloa errepikagarria da eta hainbeste bitxikeriak atsedena eskatzen du.

Orijinala da izan, dotore idatzitako liburua, baina edukia  gai berdinaren inguruko ipuinak dira, iritzi zaparradan bukatuta.

Ez da nobela borobila bezala. Eduki berdineko ipuinak baizik.

 

Poema Antologia. Bukowski.  (Josu Latartegi). Poema-liburua

Begiak bizitzari so, barnera so ere, egunerokotasunaren muina, ia jabetu ere egin gabe bizi dituzun sentipenak,

Denok noizbait edo sarri bizi ditugun gertakizunak. Azaletik begiratzen diegunak sakon bizi arren. Horien hausnarketa.

Barne sentimenduak, bakardadea batez ere, paregabe azaleratzen ditu.

Eguneroko bizitzaren puzzlea da poema-gaia, irudien atzean dagoen errealitate ezinikusia, baina bizia eta erreala.

Kontakizun arrunt xeheak azalean, gertakizun ilunak agian, kontatzen ditu, baina kontakizunoi barruan daramaten eta duten indar eta esanahiaren indar bortitza lehentasuna damaie.

Tragikoa, ernegatua, mingotsa, lakarra.

Aldi berean bihozbera.

Ezberdina. Nolabait arraroa. Zuzen idazten du, ia irudirik gabe.

Hitz lauen bezala kontatzen ditu baina  ezberdinki, dioena poesia bihurtuzko ukitu bereziarekin.

Maila ezberdin batera jasotzen du kontaketa eta kontakizuna.

Mezua ez du hitzez aitatzen sarri, justizia, baina zapla jotzen zaitu.

Teknikaz ere poesia egiteko beste era bat darabil ad. esaldiak erdian zatituz munduko gerrarenanean kasu.

Irudiak badarabiltza, baina irudiak ez balira bezala, beraiez esan beharrekoa zuzen esango balu bezala.

Frogatzen du poesiak ez duela forma arauturik: sentipena eta estetika, bizipen apur bat.

Arazoa ez da ze ordenutan jarri hitzak, nola josi hitzok, barne ukitu eta lege harrapaezinean dago koska.

"Itsasneska", bizitzeko niretxoa, ze polita. Sakona, barneratzen dena.

 

Poemak. W.H. Auden. (Juanjo Olasagarre). Poema-liburua

Lehen zatia:

Arraroa, gogorra, erritmorik ere ez duela dirudi.

Egilea bera da zaila, agian itzulpenarena da errua, agian biena, zaila egiten da irakurketa.

Ez dut ulertzen.

2.zatia:

Oso intelektuala, pentsalaria, gauza asko esaten ditu.

Erreboltaria eta kritikoa.

Intelektual hutsa: denborari buruzkoa filosofia, ...

Zein iritzi interesgarri  irudi bere bereak botatzen dituen.

Aberats aparta irudiz, izugarri goxoa sentimenduz.

Etengabeko ideia jarioa, irudi iturri amaigabea.

Oso tristea da, etsipena dario; garratza ere bada: bizitza ere garratza da.

Ez dio ihes egiten ez bizitzari ez egunerokotasunari.

Zorrotza gizartearekiko, eztena beti du zorroztuta prest.

Apokaliptikoa ere bada batzuetan.

Gure miserien ispilu, irudikeria faltsuen kantore ordez.

Trinkoa, ez da poetakerietan galtzen.

Maitasuna du gai sarria.

Badirudi ez darabilela irudirik, ideiak giro berezi batetan jartzen dituela soilik.

Baina baditu irudiak ere, sendoak, ideiazkoak.

Ze ederrak, Nobelagilea, Konposagilea edo Tiranoaren ...

Errekarenean biziki jaisten da ezustez.

Irudiak, hitzak eta adjektiboak: imajinazioa, bitxia.

Barrokoa

Lekuz kanpo usten zaitu hainbat irudirekin, espero ez duzuna botatzen duelako.

Zailak egiten zaizkit hainbat poema, esanahiari, zertaz ari denari buruz, esaldiak banaka ulertzen baditut ere.

Gustura irakurtzen dut, ez dut bihurrikeri edo aldrebeskeriarik aurkitzen, baina ezin dut ezer esan itzulpenari buruz ezer jatorrizko idazkia ikusi gabe. Gustura irakurtzeak agian esan nahi du ondo itzuli duela.

Azken zatia:

Ulerterrazagoa da, baina idazkera eta ezaugarri berdinekin jarraitzen du.

Ulerterraza, baina agian misterio kutsua galtzen du.

Heriotza eta maitasunak diraute azken aldian ere.

Bukatzeko Herio, tragikoa: nahiago nukeen oraindik dirauen Bizia!.

 

Poliedroaren hostoak. Joan Maria Irigoien

Biluzik, ezinez, ezjakin, lotsaturik, inpotente sentitzen naiz irakurtzean.

Idazkera bitxiagoa, preziosistagoa gogoratzen nuen Irigoienena beste bere libururen batetik edo. Agian  nire memoria edo irudimen arazoak.

Ez da nobela borobila lehengo zatia bitxia bada ere. Ez da euskararen aldetik espero nuen bitxikeria, baina nobela interesgarria da bai gaiez bai darabilen euskararengatik.

Bada nobela hoberik baina baita makinatxo bat okerragorik ere.

Literatura aldetik ekarpen interesgarririk: hitzak, esaldiak, konplexurik eta beldurrik gabe hitzak konposatzea edo birmoldatzea esanahi zehatzago bat adierazteko.

Giro aparta sortzen du, irudimen handiz egoera bitxiak asmatuz.

Garcia Marquezen antza du egoera ezohizkoetan.

Hiztegi aberatsa.

Irudi eta esaldi oso politak darabiltza. Irudi asko darabil, irudimen handia du.

Hiztegi nahiko aberatsa.

2. kapituluak badu poesia kutsu eta giroa.

Euskaraz pentsatzen du soilik, ez dago gaztelerazko esaldi itzulirik.

Gustura irakurtzen da. Erritmoa lortzen du hiru kontaketa moduak erabiliz eta nahastuz.

2. liburua edo zatiak haria galtzen du, interesa ere bai. Darabiltzan filosofiakeria politak dira baina ez dute interes berezirik kontatuaren edo esanaren aldetik, kontaketaren aldetik, literatura aldetik bai. Irakurtzen da baina adabaki bat bezala, arterainoko historiarekin loturarik gabe.

Gerra garaiko iritzi eta jokabide politiko ezberdinak argitzeko balio du eta interesgarria da, baina historiaren haria galtzen da.

Lehen zatiko giro magikoa galtzen du bigarren zatian, interes gehiago irabazi gabe.

3. zatia aurrekoarekin loturarik badu ere, zerbait ezberdina da. Ez dute hiru zatiek lotura sakonik. Azkenak Lehenengo zatiaren erritmoa galtzen du hirugarrenean ere.

Zati honetan Ameriketakoa ipuin bat da liburuan, egilearen Ameriketako esperientzia aberatsa eta atsegina bada ere.     

 

Sakoneta. Juan Luis Zabala

20-30 urteen bitartean bizitzak ihes egiten dion obsesioa badu, zer esango 30a biderkatu dutenek.

Erroilu teoriko-moralak botatzen ditu noizbehinka.

38or. Oso gauza politak esaten ditu komuna eta mezaren inguruan

"Argazkitik kanpo" oso polita eta aberatsa da literaturaz eta iritziz.

"Gezur ederra": eritzi interesgarriak liburu, notizi eta egunkariei buruz.

"Mugagabe": tragikoa eta gogorra diona, zuzena eta argia kontaera.  Loturarik gabeko bizinahi hori zaila eta kontraesanezko bizi tza da edo izan daiteke.

"Poema baten atzetik": istorio xarmanta.

“Begi berrien bila": ez da sintetikoa, ez du laburtzen, eta ez  detaileak emanez  luzatzen edo osatzen duelako. Hitz gehituez baino gehiago esaldi erantziez. Bueltaka, errepikatuz, forzatuz ...  askotan.

"Ez du amaierarik": Mezu baikorra adinekoontzat, baina beti ez dago norberaren esku gai izatea, burua eta gorputza behar lukeenean irautea.

Ez da gehiegi konplikatzen, ez dago zergatik ere, idazterakoan: ez irudietan ez sintaxian ez hiztegian. Hori da lehen ustea baina irakurketa aurrena doan heinean alderantzizko sentipena jabetzen da irakurleaz.

 

San Pedro bezperaren ondokoakArantxa Urretavizkaia. Poema liburua.

Emakume geldiezin baten sasoi bateko olerkiak

Olerki giroko prosa, mamia eta oskolaren barne sinkroniaz luzera ezberdinetako lerrotan diseinatutako ordenu bisualean du grazia.

Gaiak ezer guti erakarri nau.

Atsegina, erraz eta gustura irakurtzeko jostailua.

 

Sugearen iraultza. Josu Naberan

Nolakoa izan zen antzinako gizartea Euskal Herrian zein Europan: teoria erabat ezberdina, zuzenagoa.

Oso baikorra: mundu ikuspen berria abian da. Agian bai, baina interesen arabera aldatuko dira ikuspuntuok, bakar batzuengan ezik. Agian luzarora bai, hala izanen da.

Gaurko ohitura, jokamolde, bilgune, gune, eta molde guztiei buruz iritzia eman  eta kritikatu ditugunak ikuspuntu eta interpretazio baikor eta positiboez aztertzen ditu, urrats berriak eskainiz oinarritzat.

Iragana eta oraina aztertu, geroa amestu egiten du.

Iraganaren azterketa, gaurkoaren kritika, etorkizunaren itxaropena, geroztikako ametsa.

Itxaropen mezua, aurreranzko eginkizuna, etorkizunerako zeregina.

Gizarte honi buruzko asaldura. Egungo txingarra piztu nahi du.

Baikortasuna dakar liburuak gutxienez: aldaketak etorriko dira.

Gizaki, gizarte, izen eta leku ezagunei buruzko irizpide eta ikuspuntu ezberdina eta oso interesgarria: berria.Biblia eta bestelako mitoen interpretazio berria.

Gizartearen bilakaeraren hainbat teorien gezurtatzea, edo bestelakoa.

Mila zehaztasun, uste edo amets gure aspaldiko gizartearenak, hor hainbat egoera, hondakin, irudi, ipuin, mito eta antzerakoan sakonean iraun dutenak.

Mito berria sortu behar delakoaren ideia polita da: nola nork sortu, hor dago koska.

Irtenbide eta zeregin zehatzak proposatzen ditu, ildo berrial goldatzen aurrerantz begira.

Artazuritze guneen ordezko elkargune berriak sortzeko ideia erakargarria  da.

Ardatz nagusitik at hainbat ideia, iritzi interesgarri botatzen ditu.

Kritikotasuna, betiko mitoez erne egoteko grina sortzen du.

Interesgarria gaiez eta idazkeraz.

Irakurterraza, irakurtzen jarraitzeko grina pizten du, geroaz ametzetan jartzen.

Abila eta zehatza da idazten: bai izenak bai adjektiboak bere esanahi propio eta zehatzean jartzen ditu. hainbat hitz ere sortzen ditu.

Elkarrizketa kutsua hartzen du tarteka idazkerak, irakurlearengana hareago hurbilduz edo.

Hiztegi aberatsa, esanahi zenbait asko zehaztu eta mugatuz.

 

Testamento de muertos.  Perales.

Sinplea baina polita, gazia du, sendoa da.

Irakurriz:

Atutxaren ahokadak aitortu nahi ez duen galtzeko beldurraren aurkako autodefentsa mekanismoa ote dira?

"Dos mundos imposibles de coexistir que necesitan matarse mutuamente". Gizarte egituran eta abertzalearen senean badago zerbait holakorik, gure artean ere.

 

Tigre ehizan. Aingeru Epaltza

Laburra da  historia, bai orriz,  baita kontakizunean ere; ez dut uste saria emateko adinakoa denik, nobela interesgarri bat izanen da, baina ez da literaturako historiara pasako.

Ipar Euskadin nazien okupazio garaian bizi zirenen egoera, baita Hego Amerikara alde egindakoena ere: nahiko gai berria, gutitan ukitua behintzat.

Oso xumea da gaia: gerrako, gerra garaiko, bai Iparraldeko, Hego Amerikara euskaldun atzerriratuen

ñabardurak kontatzeen ditu; egun haietako giroa sortu besterik ez du egiten; nahiko azalekoa gertatzen da.

Pertsonaiak ondo deskribatuta daude baina ez dira sendoak, ez du beraiengan sakontzen, azalean gelditzen da.

Gaztelerara jo gabeko esaldi euskaldun jatorrak darabiltza erruz esanahi antzerakoekin.

Bizkaiera aurkitzea ere gustagarria da, eta asko darabil Aingeruk.

Euskara sendoa du, ziurra, jatortasun edo zilegitasuna garantizatuta dituenaren bezalakoa, hainbat esalditan konplikatzen bada ere, esaldiak borobildu ahaleginak esanahia ilundu edo irakurketa zaildu egiten badu ere.

Esaldiak bihurritu gabe, ezberdinki baina argi azaltzen ditu ideiak.

Hainbat esaldi klonikoetatik ihes egiten du, beste bide batzuk hartuz.

Aberastasun ezberdina da bere erakarpena hitz eta esamoldeetan.

Laburtera, bizkaiera, batua, betikotik at, ezberdina.

Nahiko zaila gertatzen da batzuetan irakurketa, asko trabatzen baita esamolde, hitz eta euskalkiz.

Esaldi batzuk formalegiak dira, bortxatuak, landuegiak, pentsatuegiak.

Esanak esan, Aingeruk frogatu du zein ongi idazten duen.

 

Tortilla flat. John Steinbeck (Koro Navarro)

Giro eta pertsonaia bereziak deskribatzen ditu, beraien izaera eta sentimenduak.

Iparramerikan bada ametseko lurraldea dirudienik.

Steinbeckek imajinazio bizia, trebezia aparta, erakusten du, pertsonaiak,egoerak eta natura azaltzeko.

Deskribapen zuzenak, biziak eta argiak, esaldi laburrez.

Imajina eta esaldi zoragarriak ditu deskribapen horietan.

Pertsonaiak deskribapen zuzenetan baino,  beraiek esan eta egiten dutenaren bidez ezagutzen dira.

Ironia aparta.

Naturaren deskribapen motz baina apartak.

Ez zaio ia igarri ere egiten itzulpena denik.

Jatorrizko testuaz alderatu beharko litzake  jatorrizko giroa islatu eta errepikatzen duen jakiteko, baina itzulpena hitzetan aberatsa da, gustura irakurtzen da eta ez zaio arroztasunik nabari

 

Tubabu. Jon Arretxe

Algeria,  Mali zein Senegaleko bitxikeria kontatzen ditu, bizimolde datuak emanez. Afrikako herrion ezagutzarako merezi du irakurtzean, irakurketa atsegin batez jasotzen baitituzu hainbat datu.

Abenturazko bidaia nolakoa datekeen ikasteko ere oso baliagarria da. Tipo ausarten ibiliak.

Molde xaloa, apartekotasunik gabekoa bai hiztegian bai esamoldetan, baina jakin-mina bereganatzen duen liburua.

Xumea, xumeegia agian, baina beharrezkoenak zehatz kontatzen ditu, alferrikakoetan galdu gabe, interesgunea gordez.

Bere idazkera xumean badirudi ez duela ezer apartekorik esaten baina hainbat datu, informazio eta bizipen pilatzen dituen liburua da.

Bidaia bera euskaraz  kontatzean du ekarpen nagusia, euskararen aldetik halako beste aberasgarritasunik ez badu ere.

Kontaera xumea, lineala, inolako bihurgune eta zailtasunik gabea.

Badarabil hitz berezirik ere, "gizondade", hitz guti erabiliak, atzizki ezberdinez egileak edo hiztegigileak sortuak.

Esamolde batzuen jatortasunaz ezbaian geratu naiz, hitz batzuen zilegitasunaz ere ez naiz fida.

Gustura irakurtzeko liburua.

 

Ukoreka. Patxi Zabaleta

Leitzako aldi bateko nekazari giroa jasotzen du. Bertako lan motak. Baserriko bizitzaren ispilu da: lizar adar mozketa, beheko suaren erabilera, ...

Euskal Herriko historiaren zati bat, Nafarroarena, Iruinarena batez ere.

Euskal gizartearen zatia. Euskal izatearen ezaugarria. Nafarroaren zatia.

Giza sentimendu ezberdinetan sakontzen du. Gizakien eboluzioa, portaera, barne arazoak, erlijioaren jokabidea-eragina-inplantazioa.

Iritzi filosofikoak bizitzari, gizarteari eta gizakiari buruz.

Historia trukulentoa asmatu du, baina euskal gizartearen historia da hori ere.. Bere gizartearen historia, bere giza portaera askotan trukulentoa, gordina eta gogorra izan da. Jokabide anker asko du bere  urte zaharretan, kontatu .izan diguten jokamolde eta bizimolde bukoliko, mitiko, humano eta folklorikoaz gain historia orokortasunean osatzen dutenak.

364 or. Filosofia purua, hitz-joko politak. Gaur egun ez diot eragin praktikorik ikusten, gaztaroan bizitzaren giltzarria iruditzen bazitzaidan ere.

EPITAFIOA: Itxaropenezko mezua, hitz politez bildua.

Hapy end edo bukaera zoriontsurik ez du, baina urrutira argia ikusten den bukaera gazia eman dio. Polita.

Kontakizunaren bidez, pertsonaien bidez, jokabideen bidez azaltzen digu gehienean eleberriak bere esanahia, mamia edo mezua, panfleto edo erretolika zuzenik gabe.

Pozgarria eta polita da parra-parra gertaerak honela naturaltasun eta erraztasun osoz horrelako kontakizun eta pertsonaiak erabiltzea. Euskarak ere ahal du.

Hitz berri asko du. Ez dut askorik ezagutzen, baina nafarreratik hartutakoak direla esango nuke.

Hiztegi aberatsa, baserriko gaietan batez ere.

Aberatsa esaldi jatorretan. Leitza aldean jasotakoak edo.

Euskalki anitzen hitz antzerakotasun eta ezberdintasunak konpara daitezke: beraztu?, lixua, asteraun ...

Esaldi borobil, landu, adierazgarri ugari ditu: karobia, borobilean eraikitako orma ...

Muxarraren eta muskerraren irudia polita eta egoki aproposa da.

Ondo borobildu gabeko esaldiak ditu. "errepideko bazterreko hesiko..."

Esaldi bortxatuak ere baditu: "(danbolinari) itzuliak eragiten zizkioten ... zintzilik zegoen bitartean ..."

Esaldi batzuek esanahi iluna dute: aurreko eta ondorengoen lotura iluna da batzuetan.

Batzuetan barne erritmoa galtzen du, esaldien joskera, moldaera aldatuz, logika ezberdinez lotuz.

Elkarrizketa hika doala zukara aldatzen da inoiz.

Baditu borobildu gabeko zatiak, herren edo desorekatuta bezala, zerbait gaizki balegokeen sentsazioa utziz. Esaldi batzuetan aditza falta da orekatzeko, bestela bortxatuta bezala gelditzen da, berpentsatu egin behar da esaldia ulertzeko.

Menpekoa izan behar zuena beste esaldiak bezala, zuzena, nagusia bihurtzen da.

Esaldiaren konposaketa traketsa  batzuetan, armoniarik gabekoa.

3. kapitulua: denboraren joana, zer noiz, ez da batere argia, nahastua ...

110 or.: bukaera: zer lotura du alkimistarenak aurrekoarekin?.

"ko" atzizkia bi aldiz bata bestearen jarraiki: "itxitako armairuko bigarren mailako ezkerraldean ...".

Bukaera antzerakoak errepikatuta jarraikian: "hurrengo egunean goizean", "horrengatik guztiagatik" ...

Gurdiaren arotik  kotxearen arorako aldaketak ez du denboraren neurririk. Salto biziegia.

Esaldi batzuk zuzenak dira, baina arraroak egiten zaizkit: "norbaitek atean egindako hotsak kezkaturik

Gertaerak, egoerak nahastu egiten ditu aldiz. Denbora eta kronologia jarraitzea zaila da batzuetan, ulergaitz bihurtzen delarik, logikarik gabe bezala. Gai horretaz lehen ere idatzi duela edo gai hori eman duela ahaztu balitzaio bezala, berriz kontatzen du, testuinguru ezberdinean bai, baina ezer berririk gehitu gabe.

Esaldi arraroak ere baditu, bortxatuak, zentzurik gabekoak geldituz, presaka edo asko pentsatu gabe idatzitakoen itxura emanez, testuingurutik kanpo baleude bezala.

Gakotx eta Gakatzena, sarri errepikatzen du. berez polita dena, aspergarri ere egiten du azkenean.

Erropen aldaketa (292) bi aldiz kontatzen du.

Anarena, Beñatekikoa eta gainerakoa errepika eta errepika egiten du, ezer berririk gehitu gabe.

Iritziak ez ezik, esaldiak ere errepikatzen ditu: (308) "isila egin zen"

Inkongruentziak, ezinezkoak: Hildakoaren odola orduetara ere epel (308)

Garaiak, nahiko nahastuak daude: kotxea-gasa-elektrizitatea ... noiz-non-zer. Aldaketak eta  kokagune historikoak nahastuak, ilunak daude.

343: Kexuriko lurrak kandelan: baina denbora asko pasa dela dirudi!.

Ez du denboraren iraupena edo urteen aurreratzea ondo neurtzen. Denbora gaia ez du borobiltzen.

Esaldi ilunak noizbehinka: "esku guztiak zakurrek hozkatuekin ..."

Garai hartan gomatxoak erabiltzen zituzten paperak lotzeko?

393: Denboraren joatea ilun dago azken kapituluan ere. ez doa kontakizunarekin, historiarekin bat, saltoak ematen ditu arrazoirik gabe, historiatik at.

377:  Herri txiki batera joan zela D. Ximeno dio, baina Iruinean dago beti.

170: denborak nahastu egiten ditu, gaizki neurtuta daude.

Izen aldatzea: D. Ximeno, Txatxu, Benito, ... despistatu egiten du.

Laugarren kapituluko filosofia mintzaldi luzea ez dakit zertara datorren. Patxiren afizioren bat izango da. Gaztetako filosofia ikasketetako urteetara eraman nau.

Erramunen nahia, Kexuri baserriari eustea, asko errepikatzen du.

Petrolioarena zertara dator?. Ez da ezkontzen kontakizunarekin.

Usaiari buruzko buruzko filosofiak politak dira.

Gai batzuk errepikatuegiak daude. Nahastu egiten du irakurlea, osagarri baino errepikagarri direlako.

Ez da akaso eleberri borobila. Akatsak ditu, azken buelta bat behar zuen, sobra edo berresanda zeudenak, estiloz dudazkoak izan daitezkeenak borobiltzeko.

Baina,  lehen mailako nobela da. Geldituko den horietarikoa.

 

Zapata-ren ofihanaIñigo Aranbarri

Mila datu eta zehaztasun ereiten ditu, han-hemenka liburuan barreiatuta zapatismoari eta zapatistei, baita mexikarrei buruz.

Chiapaseko kontakizunez, zapatisten ideologiaz eta borrokaz gain hainbat gertakizun, filosofia txiki, eguneroko zertzeladen hausnarketa, sentipen, bizitzari buruzko printzipio botatzen ditu, politikaz, aberriaz, bizitzaz.

Ausarta dugu azkoitiarra.

Intsinuatu egiten ditu gauzak, hitz-erdika esaten ditu; ondorioak irakurleak berak atera behar ditu.

Ukituka eta zatika adierazten ditu gertaera eta egoerak, imajinazioari lekua emanez.

Oso iradokitzailea da, giro atseginean egiten ditu batez ere sarreretako euskal erreferentziak.

Idazkera poetikoa da aldi zarritan. Irudiak darabiltza, irudiz esaten du hainbat gauza: poeta sena.

Poesia giroak ezberdina egiten du kontakizuna.

Abila deskribapen biziak egiten, esan eta iradoki.

Aldiz batzuetan zurrunegia, hotzegia iruditzen zait bere idazkera.

Esamolde berezi edo ezberdin asko: aberatsa.

Aberatsa ez ezik jatorra ere bada esaldietan, herrikoiak, politak dira, jatorrak.

Gaztelera esaldi zenbait ere bada zuzuen euskaratua: "Galtzeko denak"- "todas las de perdeder"

Herri esaldi, esaera eta hitz ugari.

Ausartak dira esaldi batzuk, zilegi ote diren ere dudan jartzen naiz, herri hizkuntzan edo esaeretan oinarritutakoak ote diren ala gramatikatik eta burutapenetik zein logikatik ateratakoak ote diren.

Irtenbide jatorrak bilatzen dizkio hainbat korapilo literariori, ideiak azaltzeko zailtasunari.

Gustukoak ditu subjuntibo eta menpekoak.

Berez da bihurria edo nahastu egiten zaizkio garunetako hariak idazterakoan noizbehinka. Esaldi batzuk ilunak, zailak, konplikatuak, korapilatsuak, landuegiak bezala, pentsatuegiak, kostatakoak, ez zuzenekoa argiak, ateratzen zaizkio.

Hiztegia arrunta, egunerokoa, bitxikeriarik gabekoa, baina aberatsa.

Nola idatzi zuen tipo honek "Emon egin behar yako" aldrebeskeria hura. Bromaren bat agian. Edo auskalo ze esperimentu.

 

Zozoak beleari. Andoni Egaña - Jon Sarasua

Gauzak zalantzan jartzea: ariketa sanoa eta osasungarria.

Baina zalantza guti dago ideia gehienetan.

Bertsolaritzaz gain hainbat zertzelada ukitzen dituzte; interesgarria da liburua gaiez eta idatziaren dotoretasunagatik.

Ukitu berezia dute bai Andonik bai Jonek.

Pentsalariak biak, poeta bata zein bestea, abilak euskaraz.

Bertso kontu soilak direlakoan irakurtzeke utzi behar ez den liburua.

Gauzak esateko era jatorra: ez da gaztelania euskaratua, ez da poesia, baizik ideiak euskaraz pentsatu eta euskaraz botatzea.

Euskal esaldi jatorrak bata bestearen jarraian datoz.

Gustora irakurtzen da, gauza asko ukitzen da, tartean Euskara bera praktikan jarria.

 

           

 

 

 

Liburuak.1-IV

Jon Etxabe 2016/10/14 08:52
Liburuak. 1-IV. Zenbait libururi buruzko iruzkinak

Liburuak. 1-IV.

Kcappo. Tempo di tremoloPako Aristi

Kalamidadeen liburua. Joan Mari Irigoien

Kandido. Voltaire. Itz. Ibon Sarasola

Katebegi galdua. Jon Alonso

Kilkirra eta Roulottea. Joxemari Iturralde.

Kutsidazu bidea, Ixabel. Joxean Sagastizabal

Lazkao Txiki: gertaerak eta txisteak. Auspoa

Leturiaren egunkari ezkutuaTxillardegi

Lituma en los Andes. Mario Vargas Llosa

Loitzu herrian uda-partean.  Luis Mari Mujika

Maitasun eleberriak irakurtzen zituen agurea. Luis Sepulveda.   Ana santos  Elorza

Mandelaren Afrika. Juanjo Olasagarre

Manhattan. Edorta Jimenez

Marinel Zaharrak.  Joseba SarrionandiaPoema liburua

9408 Narrazioak. Egunkaria

Nerea eta biok. Laura Mintegi

Ni naizen hori. Karlod Gorrindo

Otto Pette. Andu Lertxundi

 

Kcappo. Tempo di tremolo.  Pako Aristi

Melodrama eta tragedia euskaldunak: ez da herri osoa, baina zati on bat.

Euskal herriko argazkia dirudi, ez herri-bizitza osoarena, bai zati batena.

Giro herrikoia lortzen du bere idazkeraz: herriaren koadroa biziki pintatuta.

Gordina baina ez lizuna: bizitza bera lakoa.

Humorea du, umore fina, irribarrea, gatza eta piperra, drama bada ere kondatzen duena.

Humore tragikoa da berea; Marquezen kutsua du egoera bereziak aukeratzekoan, Pakorenak ere segur aski errealitatetik ateratakoak dira, ez asmatutakoak.

Pikaroa dugu Pako hau, herrian asko ibili dena.

Darabilen euskara eta idazkera xaloa da, edo dirudi; zaila behar du izan idazkera horrek, irakurterraza bada ere.

Esaldi luzeak egiten ditu, orrialde osokoak,  baina irakurterrazak, nahaspilarik gabekoak, oso jarraikiak.

Abila da idazten, idazkera trinkoa, laburbiltzekoa du, deskribapen luzeetan galdu gabe.

 

Kalamidadeen liburua. Joan Mari Irigoien

Euskal bizitzako eta gizarteko hainbat alderdi, egoera eta jokabide astintzen ditu irriz eta zorroztasunez.

Kritika fina eta zorrotza: irribarrez irakurtzen den liburu serioa.

Serio astintzen ditu mila gauza, bizitzari errepaso ona ematen dio.

Pentsatu nahi duenak badu ze haritik tiratu.

Gaiak zein baino zein polit eta aukerakoagoak taldean erabiltzeko, itxuraz arinak baina eguneroko bizitza mamitzen dutenak, filosofiakeria handirik gabe aitatzen baditu ere egileak.

Sinplea dirudi bere estiloak, baina sinpletasun hori lortzea zaila izan behar du.

Ez da kontaketa hain sinplea, zeren pertsonaiok imajinatu, ia ia ikusi egiten dituzu eta irakurtzerakoan.

Ez du helburutzat hartu esaldiak konplikatu borobiltzea, baina bere idazkera itxuraz xumea borobila da.

Etengabea da irribarrea irakurketan.

Deskribapen biziak, argiak, ia ikustekoak marrazkiak funtzionalki idatzitakoaren arabera darabiltzala, marrazkiok aitatzen ez dituenean ere.

Ez du hiztegi berezirik edo zailik erruz erabiltzen baina hitz ezagunen erabilpena oso zehatza da.

Hitz arrarorik gabe aberatsa, esamolde arrarorik gabe ekarpen handikoa.

Hitz-joko politak ditu, esaldiak aparteki borobilduz.

Idazkera itxuraz erraza baina zaila, zuzena eta fidagarria.

Esaldi borobil, arraro, zail, konplexu, konplikatuz idazteko etapa gainditu du.  

Sinesgaitza izateaz gain gehiegi luzatzen du lehenengo Manolirena eta gero ginekoloarena; Ladis eta Gorkirekin ahaztu egiten da, oreka galtzen du kontakizunak, ardatza galtzen duelako.

Nire ustez  nobela borobila, horrelakoetara ez bagaude  ohituta ere.

Merezi zuen ordaindutakoa, balio zuen prezioa, patrikarentzat garestia bada ere barrenak irabazten du txanponetan emandakoa.

 

Kandido. Voltaire.(Itz. Ibon Sarasola)

Umore eta ironia ukitua ez ezik etengabeko kritika korrosiboa da liburu osoa.

Denak eta dena astintzen ditu.

Gai batzuk, zenbait autore eta bere garaiko idazle edo bere etsai ez zaizkigu ezagunak egiten eta galdu egiten du ikusmin bizitasuna.

Kritikez gain mila ideia eta iritzi.

Kandidoren gertaera eta abenturak baino gehiago bere zoritxar eta zorigaiztoak dira.

Esaldi bitxiak ditu, politak, ezberdinak: ez dakit zenbateraino den egilearen meritua eta zenbateraino itzultzailearena.

Ezohizko estiloa.

Bitxikeria bat bezala irakurtzen da.

Azkenerako grazia apur bat galtzen du, errepikagarria ere bilakatzen da.

Itzulpen aberatsa, bai aditz formetan, bai hiztegian, esamoldeetan, hainbat zehaztasunetan.

Iparraldeko ukitua du euskarak, agian autorea ere frantsesa zelako agian frantses hizkuntzak berak eragiten duelako.

 

Katebegi galdua. Jon Alonso

Bere jario aberatsean, iritzi eta filosofia interesgarriak botatzen ditu, batez ere zati bakoitzaren hasieran.

Filosofatzen galtzen du edo gutxienez saihesten kontaketaren haria, eta honek suspense eta  eleberriaren jitea aldatzen.

Pertsonaiak zehatz eta dotore deskribatzen ditu.

Faltsifikazioari buruzko datu asko dakartza.

Imajinazioa eta irudi asko darabil.

Baditu esaldi behartuak, euskara berrikasi balu bezalakoarenak, agian gazteleraz pentsatzen du edo nahastuan etortzen zaizkio ideiak. Esaldi batzuk erdaraz pentsatutakoak dira, gaztelerazko esaldiak darabiltza, askotan itzulpena soilik, irudipen hori damait, baliteke euskarazko asmakizun edo zeharkako esaldi luzapenik merezi ez duelako.

Arraroak egiten zaizkit esaldi batzuk, ez baititut sekula horrela irakurri edo entzun idazle ezagunei. Nik neuk ez nituzke horrela idatziko, ondo ote dauden zalantzak ditut: nire ezjakintasunaren ondorioa besterik ez da agian.

Batzuetan iluna egiten zait diona: bada giro ulertzailezko esaldi luze zamarrik zer esan nahi duen jakiteko bizpahiru aldiz irakurri beharrekoa.

Asko konplikatzen ditu esaldiak, labirinto bihurtuz.

 

Kilkirra eta Roulottea. Joxemari Iturralde

Ausarta eta ezinegona, behar du izan Joxemari egileak, egonezinak eraginda idazten du nonbait. Azalekoa agian horregatik

Ez du inolako gogoetarik egiten, gauzak edo egoerak kontatu soilik, nahiz sakonean hainbat gogoeta dagoen pertsonaietan.

Erdialdean sartzen ditu Euskal Herriari buruzkoa zenbait teoria.

Nekazari giroa: "Behi akulatua".

Hilketen kontra postura hartzen du, azaletik baina.

Ez dut ulertzen Ondarroan mila manifestazioetan ibiliak lasterrera Lizarran dituen dudak.

Borrokaren folklorea bakarrik kontatzen du; arinegia.

Garai  hartako borrokak izan zuen mila alderdi ezberdin sakon eta interesgarri, baina hemen ez da islatzen.

Ez du errealitatea islatzen, izan zenaren parodia edo argazki txar bat besterik ez da.

Ez du ia ezer ganorazkorik kontatzen nobelaren garaiko egoera politikoaz, Franco hil ondorengo edo Trantsizioko garaia aitzakia besterik ez da, ez baitu ia ezer kontatzeko.

Garbi dago egilea ETAren aurkakoa dela.

Ez du Euskadiko alderdi nagusirik aitatu ere egiten eta hori gabe ezin da Trantsizioz hitz egin Euskal Herrian.

LKI aitatzen du pare bat aldiz baina ganorarik gabe.

Garai hori ezagutu dugunok txakurren egurraz gain badakigu zenbait errealitate sakon, eraginkor eta erakargarri izan zela. Ezagutu ez eta gainera dokumentatu ez den gai batez ari da.

ETAren ekintzak giro txarrean nabarmendu edo kokatzen ditu beti. Garbi jartzen da trintxeraren alde batera, eta hori berez ez da txarra. Baina ez da objektiboa kontakizunean. Ezta zuzena ere. ETAko zenbait jende halakoak izanda ere ez dira halakoak denak, agian ez gehienak ere. Deban trenera sartu zirenez ari naiz. Eta bada antzerakorik ere. Donostiako tabernakoa!: berriz ere Euskadiren askatasunaren aldekoak irrigarri uzten ari da: begi gorriak ditu, baldarra, erdi mozkortuta, gaizki ahoskatzen du,, ... belarria ikusten zaik Joxemari!. Nik ez ditut ezagutzen ETAkoak. Berak?. Nik ezagutu nituen nire sasoikoak!. Desprestigiatze lan zikina darabil. EEkoa behar du izan tipo honek. HBkoak ez dira horrelakoak, bakarren bat bada ere. Marijo ekintzailea, denbora gutira sekta batetan!. Tira, gehiegi, txo, nik ere sekta batetan sartu zen neska bat ezagutzen badut ere. Neska jatorra gaur egun ere gainera.

Tafallako borroka armatuari buruzkoa arrazoiketa sinplekeria hutsa da.

Ez du hilketa beten egilerik bat bera argitzen, ia aitatu ere egiten, hilketa ororen susmagarri ETA egiten du gainera. Baina Euskal Herrian beti jakin izan dugu hilketak nork egin dituen, batekoak eta bestekoak!. ETAk gainera beti bere gain hartu ditu bereak.

Polimiliak ez ditu aitatu ere egiten!. Nahaste batetan sartzen ditu denak. Hori ez da zintzoa, agian EEko garai batetako armatuak estali edo zuritu nahi ote dituen ere.

Badirudi ETA gaizki jartzea dela helburu nagusia.

Dena da iluna eta tristea nobelan baina Euskal Herria ez da ez iluna ez tristea, bere egoera bai bada gogorra.

Nobelakoa Euskal Herriko zatitxo bat besterik ez da; benetakoa estaltzen duena.

Hau irakurtzen duten gazteek ez dute egiaren berririk jasoko, garai hartako iritzi sinesgarririk aterako  nobela honetatik, eta egileak badaki hori.

Esaldi laburrez, kontaketa arina eta bizkorra.

Gauza eta istorio asko ezberdin asko korapilatzen ditu, gehiegi nire gusturako.

Hainbat kontakizun ez dira sinesgarriak, Charly eta Cubanoarenak, ... Zergatik erasotzen dute protagonista inolako konpromisorik ez badu!. Hala lan zikinaren barruko taktika da, ala argumentuaren ahulezia?.

Gustuko du gertakizun bitxiak kontatzea.

Ez du pertsonaiarik sakontzen, azalean gelditzen da.

Pertsonaia nagusia beti tabernan dabil eta dena da goxoa; gehiago dirudite tabernetako kontakizunak.

Izugarri luzatzen da kontakizunean, niri behintzat interesatzen ez zaizkidan kontakizun eta zehaztasunetan, pertsonaiei buruz ezer berririk ez sakontzerik gabekoetan, gaiari buruzko ekarpenik gabeko kontakizunetan.

Lehen zatiak erdia sobra du, ez du ekarpenik, ez esaldi, ez hiztegi, ez kontaeran, ez idazkeran ez gaiez.

Xumea da itxuraz baina aberatsa hitz eta aditz formetan.

Ez du hiztegi aldetik ekarpen  berririk.

Bada esaldi herrikoi ugari, hori bai litzake ekarpen interesgarria.

Baditu irudi politak: belea eta kotxearena. "kieto pausatu".

Irtenbide errazegiak bilatzen dizkio hizkuntz arazoei: "eulitu", mosquear!.

Literatura edo idazkera aldetik errazkerietan sartzen da  sarriegi.

Ez du ez hanka ez buru, agian hanka eta buru lartxo.

Azalekoa euskara aldetik, pertsonaia aldetik, kontaera aldetik, gai aldetik ere.

Askotan gaztelania iruditzen zait euskal hitzekin: "begirada eroria".

Zalantzak ditut zenbait esaldi jatorrak ote diren.

"Buru pisutsua": nor demontrek sartu zuen denek darabilten hitz hau?. Astunari pisutsua deitzen dio.

"Pisuzko": erraz darabil, orokorkiegi, gaztelerari jarraituz; euskaraz sinonimo ezberdin eta zehatzagorik erabiltzen badugu ere.

Oso arraroak egiten zaizkit esaldi batzuk.

Asko errepikatzen ditu hitz batzuk: "lo seko".

Denboraren erabilpena ez dago batere zuzen gauzatuta: egunak kontatzen dituzu istorioan  baina gero zenbait hilabete dira, edo hilabete ugari.

Zenbat aldiz errepikatzen duen protagonistaren presarik eza!.

Zenbait hitz asko darabil guk ez bezala: "urruntasunean", gure "urrutira"  esateko, ...

Iritzi ezkorra atera dut nobelaz, baina nik zer egingo diot ba!. Hala izan bada, ezin besterik kontatu nik ere.

Iruzurra gertatu zait liburua!. Buruhandi gelditu naiz, ezuste ezkorra bilakatu zait ilusioz erosi eta irakurtzen hasi nintzena.

Atutxaren Lehen Saria irabazi dezake nobelak.

Ipurloka protagonista, ipurloka egilea, buruarinak edo tranposoak agian biak.

 

Kutsidazu bidea, Ixabel. Joxean Sagastizabal.

Kalekume euskaldun berri baten baserri giroko uda-pasa euskara ikasten, umore finez kontatuta.

Bi kultura ezberdin kontrajarriak, kontaketan kateaturik, txirikordaturik biak: oesteko irudi, mediku, baserriko irudi, arlote preiritziak, ...

Baserriko gaurko giroa, bi kultura ezberdinez hezitako baserritarrak, ...

Euskaltegiko giroa, arazoak, ...

Euskal kulturak eta erdal hizkuntzak pertsona baten baitan euskararekin nahiz beste hizkuntza batekin tope egiten dueneko etapa edo gunea, barne arazo psikologikoa, ...

Bizitzako filosofia txikiak: "zer guti behar duen gizonak ..."

Barne erreakzioak.

Esaldi luzez ordez gertakizunak edo sentimenduak bi hitzez nahiz hitz bakar errepikatutakoz, zein koma baten bidez, .... intsinuatu, hitzez esan gabeak irakurlearen imajinazioari pentsarazi, ... egiten ditu.

Imajinazioa, irudiak, "alkatxofa-ostoko-kapeladuna", "sarda"=tenedore, "kanadiensea tente-la",...

Esaldi luzeak haina dioten hitz bakarrak.

Orrialde beteak haina dioten tarte hutsak.

Lexiko xumea. apartekorik asmatu gabe, erdal kulturaren interferentzia adierazteko ez bada.

Lerroak tartekatzearen estilo literario berezia, mamiak behartzen duen teknika bilakatuz.

Lerrotik lerrorako tarte zabalak literatur estiloaren beste zati bat dira, hutsunea estiloaren, idazkeraren, zati edo berezitasun propio eginaz.

Esaldi laburrez, filmetan plano laburrez antzera, kontatua.

Maiuskulen erabilera esanahia azpimarratzeko ere badarabil.

"En fin" gaztelaniako esaldi soila, errepikatuz, erritmoa emanez, esanahi sakonagoaren adierazle da.

Umore fina

Etengabeko irribarreak irauten du ezpainetan liburua hartzen den unetik uzten den arte.

Liburu atsegina, aberatsa, zerbait berria dakarrena, eleberri mardul horietarikoa ez bada ere.

Estiloa, kontaketa da ekarpenik nagusiena.

 

Lazkao Txiki: Gertaerak eta txisteak. Auzpoa

Denetik dago baina nahiko trakets kontatuta daude gertaerok.

Lazkao Txikik liburu hau baino zerbait biziago eta beroagoa bat merezi zuen.

Lazkao Txikiren mitoaz baliatu dira.

Liburuak ez ditu inondik ere 1600 pzta balio.

Nik ez ditut gehiegi ezagutzen kontari agertzen diren pertsonak, baina Amuriza bai. Zergatik dakartza Amurizaren kontakizunak beste molde batetan idatziak Xabierrek batuan idazten baitu beti. Ziur nago Xabierrek batuan idatzi dituela eta biltzaileak itxuraldatu duela.

Estilo errepikagarriak aspertu egiten du: zatika eta noizbehinka irakurri beharrekoa, ez irakurraldi batean.

Literatura aldetik ez du ezer interesgarririk eskaintzen.

 

Leturiaren egunkari ezkutua. Txillardegi

Bere garaian kokatu behar da nobela, giltzarri izan zela eta dela jabetzeko. Bai liburua baita Txillardegi bera ere: hor datza bere handitasuna eta eragina, asko hortaz jabetze ez bagara ere.

Diozan gauza eta ideiak xumeak dira, handikeriarik gabeak. Baina ideologia eta dotrina bat du.

Existenzialismo teoriak ez daude modan, baina liburuko geziek bete-betean jotzen dute hainbat aldiz.

Ibiltzea da gure bizipoza ere, hori da indarra ematen diguna. Egun ere burua badabil zerbaiten amets eta bila. Beti bideren bat zabalik utziz edo edukiz, beti bertatik ekiteko asmoz.

Azken zatian aukeratze ezinaren, aukeraketa ahalmenaren ukazioa, ez dago argiegi arrazoituta. Zer da aukeramena?, nire aukeraketak zergatik ez dira aukerak?. Egiarik ere ez dagoelako agian, ez egia absoluturik, eguneroko egia erabilkorrenik ere. Filosofiakeria ala arazo benetan latzak, bizitzan oihartzun sakona dutenak, beraiei bizkar bizi arren.

Zaila egiten zait irakurtzen, esaldi batzuk arraroak, idazkera bera nahiko zurruna. Batzuetan kosta egiten zait diona ulertzea, esamolde zailak zatzaizkit, motxak izanik ere, hitzen gaitik eta hitzen moldaketagatik ere.

Freskotasuna falta zaio.

Aurkikuntza itzelak ditu bai  hitzetan bai esamoldetan.

Hitzak elkartuz edo atzizkiak erabiliz  hitzak sortzeko ahalmen izugarria erakusten du, bide berria zabaltzen du, agian aurrekoei jarraituz, Lauaxeta da ezagutzen dudan aurre hurbileko ia bakarra.

Bide berriak ildotzen dizkio Euskarari, aro berri baten ateak zabaltzen. 

Izugarria, harrigarria, da euskaldunberri batek, orduko baliakide urriak zituen euskara ikasle batek, horrela, maisuki idatzi ahal izana. Neurriz kanpozkoa. 

Ezagun du ez dela euskaldun zaharra, hitz, hitz laguntzaile eta esaldi asko bortxatuak dirudite, belarrira arraroak: horrek ematen dio oraindik meritu handiagoa liburuari, Euskara ikasi duen batek horrelako eleberria idazteko gai izatea.

"Hildakotzat" umetatik beti "hiltzat" esan izan dugu. Antzerako esaldi asko ditu. Gramatika legez hala beharko du, baina ez ditugu horrela erabiltzen.

Gramatika aurrean dela,  hotz hotzean. idatzitakoa dirudit. Oso urruti gelditzen naiz, haustura sortzen dit eleberriaren idazkerak: ez naiz historian sartu, hotzegia egin zait.

"olerkitsu", "pikoan harrapatu", eta antzerakoak oso arraroak egiten zaizkit, hala beharko badu ere.

Gramatikalki ere oso gogorrak egiten zaizkit esaldi batzuk, ez baititugu horrela erabiltzen, are gutxiago herri-hizkeran, agian erdarak kutsatuak gaudelako. Segur aski liburuak aurrerapausoa suposatu zuen idazkeran ere, baina ez naiz gai hortaz jabetzeko, aurrerakoak eta ondorengoak parekatu beharko bainituzke.

Izugarrizko aurkikuntzak egin dituenak, beste ate batzuk ertzi ote dituen ere pentsatu dut. Baina beste bide horiek zabaltzeko ahalmena dutenak hizkuntzaren beste bide ezberdinak ere urratu behar dituzte. Txillardegik berea markatu du.

 Besteei ez die beraienak zabaltzea oztopatu, gai denak egiten du.

 

Lituma en los Andes. Mario Vargas Llosa.

Serranoen giroa, izaera, hizkera,... beste hainbat liburutik ezagunak zaizkigun arren, bikain agertzen ditu.

Peruri buruzko deskribapena, gorapena, aldiz, zuzenegia da, igarri egiten zaio nongoa den. Partzialegia. Normala da bestalde hala izatea bertakoa baita. Gehiago gustatzen zait eleberri batetan zeharka egindako gorapena, kontakizunaren bidez.

Agerian dago Peruko hainbat lurraldeko egoera latza.

Bizia da Peru eta Andeetako deskribapena

Senderokoen ekintzak deskribatu egiten ditu, luzez deskribatu ere. Gaitzesteko. Ejertzitoarenak, Poliziarenak, estatuarenak ostera intsinuatu besterik ez. Hauek egindako sarraskien deskribapenik ez dago, gauza jakina den arren; hauen jokabide basati ezaguna ere eleberrian azaldu nahi duen errealitatearen  zati funtsezkoa da. Isiltze maltzur horrek egilearen jitea eta postura nabarmentzen du, sinesgarritasuna kentzen diolarik egileari eta eleberriari.  Errealitate hori jende askok ezagutzen ez duenez, terrukoen indarkeriaz soilik jabetuko da irakurle asko. Hori da, segurki, Llosaren helburu nagusia, senderisten aurkako propaganda, ez errealitate azaltzea, ez egi osoa nabarmentzea. Agian horregatik eman diote Planeta saria, Espainiako borroka armatuaren aurkako tresna bilakatu asmoz. Sari literarioak politizatu baitituzte aspaldidanik.

Senderoren arrazoiak ez daude zuzenki atakatuta, baina mesprezu eta desprestigio tonu batetan emanak daude, karikaturizatuta.

Hizkuntza literario bizia du.

Lituma eta Tomasen elkarrizketan bizpahiru une ezberdin lotuaz osatuta dago. Gustatzen zait. "Dialogos en la Catedral" gogarazten dit. Bizpahiru istorio tartekatzeko teknika menperatzen duenez maisuki darabil hemen bai istorio osoa kontatzerakoan bai atal soiletan ere.

Lexiko aberatsa, Hegoamerikar hitz-esaldi asko berriak zaizkigunez, bitxikeria gozoa  bilakatzen zaizkigu. Agian Hegoamerikar batentzat arruntak lirateke.

Deskribapen labur, zorrotz, biziak: Tranparena...

Frantses bikotearena, ekologistarena, merkatariarena,  bera ere hor nonbait, harira ez datozen gertaera-historiak dira, Senderoren jokabidea salatzeko sartuak, kontakizun nagusiarekin lotura handirik, ia batere, gabe. Sendero desprestigiatzeko agian balioko du, baina literarioki oso pobrea da. Gainera egilearen pentsaera salatzen du. Egilea partziala izan behar du beti, bere postura hartuz eta azalduz, baina hemen balore literarioaren kontura egiten du eta honek autorearen muga teknikoa eta bere ahultasun literarioa nabarmentzen du.

 

Loitzu herrian uda-partean. Luis Mari Mujika

Adinekoontzat ez du gai aldetik berrikuntzarik: giro hori biziz ezagutu baikenuen. Agian gazteagoentzat ekarpen interesgarria da gai aldetik ere, gerra zibila urruti geratzen baitzaie.

Kontaera xumea eta erraza du, preziosismo eta bitxikeriarik gabekoa, egitura korapilatsuak eta zailtasunak saihestuz. Ez da batere nahaspilatsua idazten, ez ditu esaldiak korapilatzen, borobiltzen eta dotoretzen, ezta irudi, ideia eta esaldi poetikoak asmatzen dituenean ere. Ez da idazkeran nahasten: kontakizuna garbi azaltzen du, batzuetan izen-laguntzaile mordoa bata bestearen atzetik bota behar baditu ere: "kezko hodei mordo zurixka. Ez du hitzekin edo esaldiekin jolasten, bere naturaltasunean esatera mugatzen da.

Ez da ahalegindu idazkera lantzen, ortodoxoki idazten du eta kito. Horrek ez du esan nahi erdizka dagoenik: alderantziz, jator eta trebetasunez idatzitako istorioa da. Ez du horrek esan nahi lanik ez duenik naturaltasuna lantzeak, xume idaztea baita sarri zailena. Hainbat gaurkotasunez bustitako idazle zahar klasikoa iruditzen zait, klasiko baten jitea dario. Aukeratu ere nekazari ingurua aukeratu du, baserri-herri batetan kokatu du istorioa, gerra hiritarra ere izan zen arren. Tarteka esaldi trinkoak osatzen ditu, ezohizko formak erabiliz, ez betikoak. Noizbehinka poesia kutsua dario deskribapenari, batez ere natura gaietan.

Aurreko belaunaldikoen moldez idazten du, bai idazkeraz bai gaiez. Gure txikitako pentsaera eta deskribaera ageri zaio. Apaiz izaniko kutsua ere bai, erlijioso jite elizkoia, arraroa, lekuz kanpo bezala iruditzen zaidana: "Mariaren bihotzean bezala" eta antzerakoak. Baditu deskribapen aberats eta politak, biziak.

Ez da filosofia, moralismo, etika, historia, juzku edo iritzi pertsonaletara jotzen: istoriora mugatzen da, herria eta herritarren deskribapena egiten du, hortik aurrera irakurleak du hitza edo hausnarketa egiteko aukera.

Hiztegi aberatsa. Idazkera xumea baina aberatsa, bai hitzetan, bai hitz-lagunetan, esamolde zein irudietan ere. Baserri ingurukoa batez ere: deskribapenean hitz tekniko pila botatzen du, hiztegia balitza. Aroztegiko hiztegia hiriratuok ahaztu duguna, .... Herriaren esaldien ekarpen oparoa ere eskaintzen du.

Esaldi askoren berreskuratzea eta idatziz finkatuta uztea.

"hilen kanpaia": guk "hil kanpaia" esan izan dugu beti.

Guretzat "txilina" mezatarako kanpaitxoa zen, meza-mutilak eskuz mezatan jotzen zuena.

"kanpanotza": guk "kanpai-hotsa".

Bukatzerako eleberri aberats, trinko, sendoaren iritzia mamitu dit.

 

Maitasun elaberriak irakurtzen zituen agurea. Luis Sepulveda. (Ana Santos Elorza)

Kontakizuna oso polita da, interesgarria, beste mundu bat dakar, beste gizarte batetan sartzen du, mundu eta gizarte ezberdinak agertzen zaizkigu.

Euskara nahiko gogorra, bortxatua, bai hitzetan bai esamoldeetan.

Ez da euskara edo itzulpen herrikoia, baina ez da ere akademiko dotorea edo landua ere.

Ez da euskara naturala, ez da gustagarria, zaildu eta oztopatu egiten du irakurketa. Berez gai interesgarria dena irakurketa desgogatua bihurtzen du, irakurgaitza. Gaztelerazkoa atsegina, bizia eta gustagarria izan behar duela iruditzen zait ordea.

Zenbait esaldi ez ditut ulertu ere egiten.

Badira esaldi politak, segur aski itzulpen arazoei irtenbidea eman beharrekoak, itzulpen korapiloak askatu beharrari aurkitu beharrezkoak, irudimenezkoak hitzen zein esaldiaren konposaketan.

"ibaiaren etengabeko igaroa", "beraren joana azkartuko zuen seinalea"  eta antzerakoak itzulpen traketsak iruditzen zaizkit. Ez dakit nola den esaldia gazteleraz, agian gazteleraz ere berezia da, baina horrelako esaldiak  traketsak iruditzen zaizkit. Asko ditu horrelakoak.

Euskaldunberri batek itzulitakoa dirudi, euskara txikitatik egin ez duen baten itzulpena.

Badirudi gramatika baino gehiago hiztegia erabili duela, eten gabe, itzulpenaren zailtasunak gainditzeko.

Batzuetan literalki euskaratzen ditu hitzak gaztelerazko ideia azaltzeko, hitzok euskaraz zentzu petoa ez duten arren:  euskal hitzekin gazteleraz egiten du.

"harea-eskukada", guk "eskukada harea" esan dugu beti.

baina hitzak asmatu, batu edo egokitzen ikasteko ariketa positiboa da liburua.

 

Mandelaren Afrika. Juanjo Olasagarre

Puzzle batetan bezala jartzen doa Hego Afrikako arazoak.

Nahiko azaletik eta labur, ikuspegi zabala. Gehiegi sakondu gabe eritzi bat izateko haina.

Euskara errazean idazten du, beste mundukorik gabe, baina dotore.

Erraz irakurtzen da, ia eleberri bat bezala, agian ipuin bilduma bezala

Esaldi jator eta polit asko ditu.

Badu irudimena esaldiak osatu eta iritziak azaleratzeko..

 

Manhattan. Edorta Jimenez

9 historioz osatutako liburua.

Niretzat berria den mundua azaltzen du.

"87ko Antologia": musikaren mundua.

Ipuin bakoitzak bere estilo propioa du.

Esaldi luzeak ditu, hain lotuak eta landuak, imajinaz ideiaz sintaxiaz oso landua, zaila egiten da irakurketa. Landuegia askotan, nahastua, osatuegia, irakurketak ez du patxadarik, lasaigunerik, deskantsurik, arreta gehiegi eskatzen du, nekosoa egiten da irakurtzeko.

Askotan zaila da ideia edo esanahia hartzea, esaldi konplikatuak ditu askotan latinezko itzulpenetan bezala  esaldia  zatikatu eta konposaketa  bilatu behar da esaldia ulertzeko.

Naturaltasun osoz egiten ditu esaldi korapilatsuok.

Ez dakit aproposeko saiakera literaioa den ala esan behar duenaren zailtasunak behartzen duen estiloa.

Irudi asko darabil, aberatsa, esaldiak etengabeko irudiz osatuak daude.

Gordina, baina ez likitsa.

Esaldi gogorrak ditu noizbehinka: 41or. "betekada itzela egin zidan beso inguruan", 59or.

"... ezpainetan iltzatua keinua...", "kolko txarra", " ... izu ezezagun baten ibilera dudurzagarria..."

 

Marinel Zaharrak. Joseba Sarrionandia. Poema-liburua

Oso gustura irakurri dut baina ez dakit  zehazki zer esan liburuaz edo poemez, agian ospitale bateko aspertuan, nekean eta urdurian irakurri dudalako.

Poema latzak, tragikoak, askotan panfletoak, askatasun borrokari edo kartzelako egoerari lotuak.

Indarra dute poemok.

Errealista, giro berezi batetan emandako kontakizunak.

10 urtetik gora ditu "Bake beltza" poemak, baina gaueko paktu-kideei irakurtzeko aproposak diraute.

Poema konprometituak ia denak.

Hitz gutitan, giro berezian, eguneroko laztasunak kontatzen dizkigu goxo, garraztasunik galdu gabe.

Presondegi, traslado, eguneroko gertakizunak gai hartuz, erritmoa ematen die, giro berezi batetan biltzen ditu.

Edertasunak oraindik areagotu egiten ditu sufrimenduaren deskribapena.

Sortaldeko giroko poemak xarmantak eta xamurrak dira, giro berezia dute, arabiar giroa.

Harritzen nau gauzak ikusi eta kontatzeko era ezberdin honek.

Errealitatea irudiz ikusi eta azaltzeko duen ahalmena zoragarria da.

 

9408 narrazioak. Egunkaria

Ondo eta jator idatzita daude, ez ageri diren autore gehienek ohituta gauzkaten mailan. Nahiko azalekoak, orijinalik bada ere. Atakatik duintasunez ateratzeko idatziak. Konpromisokoak.

Edorta Jimenezen esperimentua interesgarria da: azken puntu bakarreko lau orrialdeko narrazioa, ez da lelokeria.

Arantxa Iturbe: amonaren azken bidaiak grazia ez ezik suspensea ere badu. Xume baina ondo idatzia.

Pako Aristik gordina dirudiena naturaltasunez kontatzen du, zuzen eta dotore ezuste egoki eta guzti.

Hasier Etxeberriak badaki idazkera dotoreagokoa izaten, orijinalagoa ere bai, baina polita da diona eta beti bezala jator dio.

Xabier Mendigurenek ere grazia du eta taxuz idatziko ez balu ez litzateke bera izango.

Karlos Linazasorok ere erakutsi nahi du berea baina ez zaio bonbillarik piztu.

Inazio Mujikarenak intriga du baina ez dakit nola interpretatu.

Harkaitz Cano: esaldi landuak eta politak, baita indarra eta grazia ere.

Itxaro Borda: zaila bai hiztegiagatik, bai esaldiengatik.  Esaldi batzuk ez ditut ulertu ere egiten. Idazkera hotza, bortxatua. Freskotasuna falta zaio: ez dut ezagutzen baina euskaldunberria dirudi.

Felipe Juaristi filosofiatxo eta autobiografia sotilak.

Patxi Zubizarretarenak ez dit ezer esan ez gaiez ez idazkeraz.

Gerardo Markuletak badaki barnera murgilean igeri egiten.

Mailux Legorbururen idazkera negargarria iruditu zait, lehenaldia eta orainaldia nire irudiz zentzu gabe nahastuz. Agian esperimentu bat da, meritua du eta ez dut ulertu. Iparreko Euskara egiten du eta Egokoa sartu nahi du edo alderantziz. Agian hau ere esperimentu bat da, edo ber filosofia euskalkiei buruz, baina badirudi ez bata ez bestea ez dituela menderatzen. Segur aski nik baino hobeto baina hori iruditu zait. Agian narrazio guztietan berak du meritu nagusiena.

Joxean Artze, trebea, aberatsa, argia.

Jose Mari Iturralderenari, bitxikeriarik gabe, umore tantaz bustita, "tira!", besterik ez.

Anjel Lertxundik goxo eta zehatz, ohi duenez, baina gaia kaxkar geratzen zaio.

Koldo Ameztoyren istorio orijinala eta kritika fina.

Pello Lizarralderenak nire horretan utzi nau ukiturik ere gabe.

Juan Luis Zabalak baleko goxotasun izpia du.

Andoni Egaña: irri puntua, egoeren deskribapen argia.

Bernardo Atxaga, orijinala.

Joserra Garzia, dotorea idazten, gizarteren kritika isilen batekin beti.

Mikel Hernandezek ez du behin ere aspiradorarik pasatu, agian nik ez dudan modeloa du bere etxean: gureak ez du sakatu beharrik, erabiltzea soilik da behar duena.

Patziku Perurena aberatsa da ideiez, imajinazioz, idazkeraz, baita hiztegi eta esamoldez ere.

Laura Mintegiren esaldi batzuk ez dakit jatorrak diren: betiko dudekin utzi nau. Narrazioa zuzenegia (irudit,dirudit) iruditzen zait,  imajinazio gutikoa.

Juan Garziak harrotu dizkio hauts batzuk Unibertsitateari.

 

Nerea eta biok. Laura Mintegi.

Ardatz minimo baten inguruan, ia ez du ardatzik, gogoeta soka luzea korapilatzen du.

Barne azterketa edo konfesioa dirudi, barne murgilketa, barne portaeren ikerketa.Barne hausnarketa gai askori buruz. Filosofia txikiak ere baditu.

Gogorapenak, egia, poza, onarpena, ausentzia, presentzia, suizidioa, bizitza, maitasuna,     maitasuna eta politika, bortxakeria, kartzela, amatasuna, epaiketa, hitzik gabeko komunikazioa, pudorea, emakume banatu baten sexu-sentipen hutsuneak, aiherra, telenobela, presoen egoera, giza-emakumeen erlazio arazoak, askatasuna, sexu harremanak, hilerokoa, kartzelatik atera ondoko erreakzioa, unibertsitatea, gazteak, seme-alaberekiko gurasoen harremanak, ezkonberriko arazoak, pubertaro ondorengo  lehen sexu harremanak, atxiloketak, kartzelara bisitak, kartzelako presoekiko bisitak, pertsona kartzelan,

Euskal Herriko arazoak,... eta gehiago.

Filosofia txikiak izan behar, liburu labur batentzako gai asko direnez.

Ezkontza banaketari eta preso-kartzelari buruzkoak dira ugarienak.

Gogoeta batzuk politagoak edo borobilagoak dira. Interesgarriak  denak.

Hausnarketa batzuk oso garratzak dira, baina errealak.

Logikarik eza ere badu noizbehinka: Hitzik gabeko komunikazioa du epai-gelan Nerearekin. Berak esan ziona aitatzen du, baina komunikatu baziren zer ulertu edo entzun zion berak Nereari?. Ez du esaten. Behar ere ez testuinguruan.

Dionaren aurka, ilargiak ere badaki huts egiten zitara laino gauetan.

Lagunarteko idazkera darabil, gaiari ondo datorkiona.

Idazkera nahiko erraza du. Baina baditu forma zailak ere. Batzuek ez dakit ondo asmatu dituen, ez baitakit ondo dauden ala ez.

Datorrena, direna... batzuetan "na" horrek  "la", datorrela-direla... esanahia du nire ustez. Ez dakit hala bada ondo dagoen.

Hitz berriak asmatzen ditu: adenporatasuna, wat gutiko bonbila, gutungoa, ehunzango (cienpies), eta abar.

Niretzat dudazkoak diren formak ere badarabiltza.

Esaldi aberatsak ere baditu, herrikoiak.

Esaldi motzez osatu du batez ere liburua.

Erraz irakurtzen da.

Horrelako burutapen eta hausnarketak gogoko zaizkionari gustatuko zaio liburua.

 

Ni naizen hori. Karlos Gorrindo

Harrituta!. Ez  gaiari dagokionez, sintaxiari buruz baizik.

Homosexualitatea du gaia: arazoa eta bere berezitasunak garatuz doa liburua. Majo.

Baditu akats batzuk, batzuk inprentakoak, besteak auskalo norenak!.

NOR-NORI-NORK aditzaren erabilpenean duen kaka-nahastea izugarria da, edo hala iruditzen zait. Aditz arauak ni jabetu gabe aldatzen joan dira edo euskaldunberria da gure Gorrindo eta ez du menderatzen aditza edo horrela nahita egin du bere euskal aditza  batua edo herritarra sinplifikatu behar dela bultzatuz agian.

Idazkera modernoa, berria, du.Ohizkotik ezberdina. Aurrerapausoa da.

Hiztegi aberatsa. Ekarpen diren herri hitzak ditu. Moldatu ere egiten ditu.

Erdal esaldi asko ditu euskaratuak: kale-giroa sortzen du gaztelaniaren eraginez.

Hizkuntzari buruz mila dudaz beteta utzi nau.

Eleberria berrargitaratuta azaldu berri da: azal berri batekin. Edo asko saldu da edo aurrenekoa erretiratu egin dute.

Nolanahi gure Gorrindo ausarta dela ezin uka.

 

Otto Pette.  Andu Lertxundi

Astiro irakurri beharrezkoa, zehaztasun eta bitxikeria literario-linguistikoz aberatsa denez, liburuaz goza ahal izateko.

Konparaketak, zeharkako esaldiak, irudiak, baserri edo nekazari aro-girokoak ditu, gertakizuna bera antzinatean kokatua denez.

Ez da beraz giro euskalduna, zabalagoa baizik.

Askotan esanahi nagusia, zuzenean ordez,  zeharka adierazten du. Hitzez hitz diona gaindituz, eduki ideologiko sakonagoan hausnartu behar da diona. Asko galdu den erabilera edo hizkera herrikoa darabil. Asko erabili ohi zuen gure amak  hizkera hori:  "Gustora egon ditxuk honek" esango zuen sagar gizenak adierazteko.

Dagoen arren, hitzez  hitz itzulitako esaldi guti dago. Euskaraz pentsatutako lana da oso osoan.

Hitz-joko politak eta ugariak ditu: "sentibera .... sentiberagotu"

Aberatsa da irudietan:  "begien putzua", ...

Zuzen, soilik, hitz gutiz esan ordez, luzatuz, irudiz osatuz, borobilduz egiten du esaldia edo pasartea: "adinaren zama bizkarraren gainean nabari zuen..."

Esaldi herrikoi asko jasotzen du.

Esaldi lengoaia  darabil, ondare direnak erabiliz edo berriak sortuz.

Deskribapenetan luzatzen badaki, baina baita laburbiltzen ere, bi hitzetan ideaiaren giltzarria ereiten, esaldi laburtuetan eduki sakonagoak jalgitzen, laburduran zabalagoa hedatzen: jostura bakarreko soineko beltza zeraman, burutik behera sartua, jantzi bakar".

Freskotasuna kentzen dio historiari batzuetan esaldi landuegiak. Artifizial egiten du, luzeegitu, deskribapenetan batez ere.   

Elkarrizketek ez dute normaltasunik askotan. Hain literarioak izanik, jatortasuna, naturaltasuna eta egiatasuna galtzen dute.

Beste elkarrizketa batzuk (Joana-Errondal) kultuegiak, landuegiak agian, sinesgaitz, lekuz kanpo giroko bilakatzen dira.

Egoera batzuei (Jonana- Errondal, gehiago ere bai) luzeegiak deritzet. Kontakizunaren hariari guti gehitzen diotenak. Joko literario hutsa, nahiz polita. Liburua osoa besterik al da, egia esan?.

"bainago" hitza eta beraz esaldia moldatzeko era ere, asko darabil. Sarritasunaren eraginez, ez hitz hau bakarrik, eskola edo arau bihurtu du.

Irigoienek haina ez, baina asko eta dotoreziaz esaldiaren laburdura sortuz darabil sintetikoa, batez ere "bailuen-bailitzan-bainuen" eta antzerakoak. Errepikatuz esanahia indartzen du, iraunkor eginez.

Adjektiboak substantibatzen ditu maiz, bere idazkera bailitz, aurreko substantiboa genitibo eginez:"torturaren alferra-ezpataren zorrotza". ez da berria, sarri erabilia beste autoreek ere, baina Anduk bere egiten du, argitasuna emanez bere idazkerari, baita moteltasunaren arriskua arinduz ere.

NOR-NORI formak "IZAN" soilaren ordez darabiltza. Erabilera ia fixoa du, idazkera normala du hori: "portatu nintzaion-ez nintzaion koleratu-ixildu egin nintzaion-...".

Adjektiboa izenaren ondoren. Hau ere ez da berria, baina bere egiten du, eta errepikatuz normaltasun-arau kutsua ematen dio: "giltza burdinazko hark ate urrezkoa zabal zezakeelakoan-tinta purpurazkoaren distira-..."

"sarri" "asko"ren ordez edo esanahi berez: "ile sarria-...", "sarri", "pronto-bizkor-ordurako"ren ordez: "gainditu bezain sarri-..."

Gaztelaniazko "recostar" "gerritik gorakoa tentetu"esaldiarekin adierazten du. Ez dugu nonbait hitz bakar soil egokirik euskaraz, edo gaztelaniaren interferentziarik gabe euskara soilean  pentsatu du historia.

Deskribapen aberatsak, finak,irudimen haundikoak: sukaldeko zola oholeriarena jeniala da.

Erritmoa eta musikaltasun esaldi eta deskribapen askotan zoragarria da. Sinfonia dirudi.

Sen poetikoa du.

Anduk ere idazteko  "modu bihurria" du.

Agintarien krudelkeria-torturaren nolakoa-absolutokeria-azpijokoak-ahuleziak-elkarrekiko ezinikusiak-ustelkeriak-menpekotasunak: politikoen mundua ageri da.

Erdi Aroko giroa, boterearen jokoa, bai eliza,bai errege, bai kargudun, bai herri soilarena ere.

Jendilaje horren portaera agertzen da. Kritika ere bada sakonean.

Gaurkoa bertan ispilatzen da: gizarteak portaera hori berea du nonbait.

Bizitza eta bizitzaren filosofia, itxuraz xumea, sakona da sakonean.

Herri filosofia eleberriko esaldi ugarietan mamitua dago.

Naturari buruzko mila obserbazio, iritzi eta pentsamolde ageri da.

Otto goikoen jokabidearen ispilu da, Errondal herri xehearena ote?.

Amodio eszena bi pipertsuak, gordinak, dira sexu gaia ere sartu asmoz edo, kontaketa pipertu-bizituz. Ez du ezer berririk ematen, sexu gaia euskaraz gordin deskribatzea ez bada. Kikiltasunik gabe. Pauso-ekarpen azpimarratzekoa, baikorra. Txortan ere euskaraz.

Txorta bata zaldunarena da, herritar soilarena bestea.  Konparatu behar dut bietan kidetasunik edo ezberdintasunik  dagoen. Aukeretan ez, baina txortan behintzat denok berdinak ote gara?. Berrirakurri.

Otto eta gainekoen jokabide, asmo, iritzi, bizimolde, gezur,...ek badute parekorik gaurkoan ere. Kritika finaren lurruna dario kontaketari. Badu gaurkoaren ikuspen irriñoa. "kontrolpean daukagu egoera-..."

Zaldi-buru-hezurraren haserako jolasa oso polita da.

Antzerako hitzak, ia soinuz bikoitzak, erabiliz erritmoa sortzen du: "harritzeko ... harrotzeko-..."

Ikatz zuriaren irudia bikain darabil torturapeko aitormenen kontaketa agertzeko.

Pertsonaien portaeraren azpian, hondoan, agertzen da mensaia, eman nahi duen mezua. Agian Anduk ez du horren asmorik, agian kontaketak eta historiak berezkoa  du, agian historiari berari berez dariona da. Anduk esan beharko luke. Agian esan du.

Mezua, nik irakurtzen dudana, ez dago diskurtso zuzenean emana.

Nik gustukoa dut bide hori, eleberri batetan, horrela izan behar lukeela deritzot. Besterik da saiakera.

Noizbehinka kontakizunaren haritik alde egin eta erroilutxoa ere botatzen digu Anduk, pertsonaien bidez  justifikatuz. Pertsonaiek berek diote desbideratu direla. Ez dut gustuko mezua horrela ematea.

Eleberriaren zergatia: Bi arrasoi ezberdin badira idazteko: 1.- Idazleak gustuko-jolas-denborapasa edo lanbide duelako.  2.- Idazleak zerbait esan nahi duelako, zerbait komunikatzearen beharra duelako. Agian arrazoi biak ere nahastuko dira. Arrazoi bata izan edo beste izan, erabiliko duen idazteko tenorea ere ezberdina izanen da.  Lehenengoak ikuspuntu literarioan jarriko du batez ere ahalegina, mamian-edukian bigarrenak.

Anduk idaztea duela bere lana eta solasa esango nuke. Idazkeran, jarduera literarioan, izan du ahalegina. Maisuki lortu du OTTO PETTE borobila. Ez dago idazterik ideia baten oinarririk gabe. Anduk esaten dizkigu gauzak, gauza interesgarriak, fin eta dotore esan ere. Bere helburu nagusia ondo idaztea dela esango nuke ordea. Bada jende bat idaztea duena helburu, baina nahiz gustura irakurri, pellokeriak edo arinkeriak esaten dituena. Ez da OTTO PETTEren kasua.

Badira zerbait esan nahi dutenak, zer transmititu garrantzitsua dutenak, baina trakets zuzentzen dutenak bere mezua.

Batzuk maisuki lotzen dute bata eta bestea.

Historia bihurrira bildu zaigu Andu esaldi txirikordatuz, denok patxadaren lasaitasunera ekartzea bailitz bere zioa, trostan jartzea bainago.

Liburuak1-III

Jon Etxabe 2016/10/10 11:28
Liburuak 1-III. Zenbait libururi buruz iruzkinak

Liburuak 1-III

Fusilak pizten dituen sua. Felix Guerra - Froilan Escobar.

Galderen geografia. Felipe Juaristi.  Poema-liburua

Gabeziaren Khantoreak. Tere Irastortza. Poema- liburua

Galdu arte. Juan Luis Zabala

Gaupazak. Juanjo Olasagarre

Gizona bere bakardadean. Bernardo Atxaga

Haltzak badu bihotzik. Iñaki Mendiguren

Han izanik hona naiz. Joseba Sarrionandia.

Hautsaren kronika. Inazio Mujika Iraola

Hemen gauak lau ertz ditu. Mikel Ibarguren. Poema-liburua

Hezurrezko xirulak. Joseba Sarrionandia. Poema-liburua

Hnuy illa nyha majah yahoo.  Joseba Sarrionandia. Poema-liburua

Ilargia lagun beti hegoalderantz. Fernando Presa

Intxixuen liburua. Fafael Dieste. Ipuin sorta

Ipuin antzeko. Mikel Zarate. Alegi antzeko ipuinak,

Ipuin berdeak. Ezberdinak, asko.

Ipuin lizunak. Aitor Zabala

Isladak. Unai Iturriaga. Poema-liburua

 

Fusilak pizten dituen sua. Felix Guerra - Froilan Escobar. Itzul.: Fernando Arburua

Puzzle bat da liburua, oso puzzle polita.

Kontaketa ezberdinak.

Berriemate aberatsa.

Zatitxoka azaltzen du gerrilla borroka, garbi azaltzen da nolakoa izan zen Kubako mendiko borroka.

Borroka,  gerrillaria eta herriko jende borrokalaria dira  liburuko protagonista.

Mitoak, gerrilla buruak, ez ditu mitifikatzen, ez dira kontakizun-gune, azaldu azaltzen badira ere noizbehinka.

Batailako sentimenduak, barne egoera, giza barnearen azalpena.

Iraultzaren alderdi ezkutua, gehienetan esaten eta azaltzen ez dena.

Gerrilla borrokaren mundu ezkutu ezezaguna.

Borrokaren anima, arnasa eta hatsa.

Egoera bereziak, esanahi handikoak.

Mila ikuspegi eta iritzi bitxi eta ederrak.

Kontaketa idealizatua, gogorra izanik ere dioena.

Buruzagitxoren batek idatzitakoa dela esango nuke,baina egoki, mitokerietan erori gabe

Kontakizun ezberdina, kontaera ere bai.

Euskara ere ezberdina.

Iparraldeko, agian Nafarroako, ez dakit nongo, euskalkian idatzia.

Baliabide asko dituen euskalkia.

Aberatsa da esaldi eta esateko bitarteko edo baliabideetan.

Baina Euskara betikoa darabil, bitxikeriarik gabekoa: euskalkia edo delakoa da niretzat bitxia.

Ez dakit norena den meritua, egilearena edo euskaratzailearena, baina ze trebe eta argi azaltzen eta askatzen dituen hainbat korapilo literario.

Gauzak esateko era ezberdina: "urez bete nintzen".

Esaldi motxak ditu, biziak.

Badira esaldi eta hitzak, nire iritziz, literalki, oker,  itzulitakoak: zuria "blanco" da, baina tiroaren "blanco"a jo- untu, itu  edo beste zerbait antzerako izan beharko du!. Ferrokarrilaren azpi-gona!.

 

Gabeziaren Khantoreak. Tere Irastortza

Gaurko poesia nahi nuen irakurri eta iraganeko poemen bilduma suertatu zait. Agian hau ere gaurkoa da, azkena ez bada ere.

Oso pesimista dira poemok, dena da gabezia bertan.

Lilura, xarma, barne ukitu poetikoa falta zaio: hotzegia, buruarekin eginak, zerebralegiak, bortxatuak iruditzen zaizkit.

Gustura irakurtzen dut, baina ez nau  asebetetzen, kezkaz edo desorekatuta uzten nau: agian gabeziaren sentipena da eragin nahi duena  Tere berak.

Zailak dira batzuetan literalki ulertzeko ere.

Puzzlearen itxura dute batzuetan, hitzak edo hitz lotuak elkartuz irakuri beharrekoak.

Eguneroko irudiak, arruntasunaren eraginez arraroak.

"bizitzaren koilara, kolore gabeko zuloa", garratza ere bada tarteka.

Bizitzari eguneroko gordinean heltzen dio poemagintza honek.

Egoera konkretuetatik sortuak ere badira batzuk, baina egoera konkretua ezagutzen ez dudanez ezin ditut ulertu eta ez dit bestelako sentipenik sortzen.

83 or.  Sarrera irakurriz jabetzen naiz ez dakidala ezer poesigintzaz.

Mila galdera sortzen zait: zergatik ebaki duen horrela esaldia, edo aukeratu duen izen-izenlagun konkretua, ...

Hitzen eta bukaeren erritmoa aldatzen du, aldatzen zait, eta ez dut asmatzen zergatik.

Hartutako erritmoa, bai hitzena bai iritziena, hautsi egiten du askotan, irakurlea desorekatuta utziz.

23 or.  Aurrezki-atzizkiak ebakiz, zentzu berezia emanez, polito jokatzen du

28 or.  Arraroa egiten zait: polita da sakonean baina ez dut ulertzen zertara datozen parentesi barrukoak, parentesi barruko ideia polita bada ere.

74 or.  Hotzegian pentsatutako irudiak, bortxatuak, takarrak, leuntasunik gabe.

77 or.  Oso orokorra, Tere bera ez da konprometitzen, irakurlea bera da irakurritako interpretatu behar duena.  Nahiago dut bere burua konprometituz  pentsarazten duen poeta.

93 0r.  Erritmo bizia du, hitz-joko eta hitzen antzerakotasuna erabiliz. Ebakerarekin ere trebeki jokatuz.

95 or.  hitz-jokoak eta imajinak ideiak esateko.

96, 98, ... or.  Bizitza bezain tristea eta garratza, bizitza beste zerbait ere bada.

Hitzez, ideiez eta ebakeraz erritmoa sortzen du.

106 or.  Itxaropena du behintzat olerki honek.

123 or. Esaldi bortxatuak, irudiak agian gustatzen zaizkidanak baina ezer esaten ez didatenak edo sentipen berezirik sortzen ez didatenak.

140, 146 or.  oso tragikoa da, tetrikoa, baita terrorifikoa ere.

164 or.  Cortazarrena oso tristea da dena, kamutsa, goibela. Asko sufritu ote du neskato honek. Nik oso ordu goxoak gogoratzen ditut Cortazarrekin Zamorako kartzelan egindakoak. Aldi batetan ordu asko leundu zidan zulo hartan.

193 or.  Osin berde ... zatiaren sarrera polita da.

 

Galderen geografia. Felipe Juaristi. Poema-iburua

Modan jarri da alfabetoaren ilaran idaztea:  Felipek poema gaiak lerrokatu ditu alfabetoaren ordenuan.

Ez dut ulertzen zenbait poemen esanahia: esangura pertsonalak nonbait.

Batzuk politak dira, baditu gauza erakargarriak, mamiz eta esanez.

Ez naute liluratzen, ez zaizkit gustuko, noizbehinka izpi argirik bada ere.

Ez dute hitzen erritmorik, ez  kadentziarik; beste erabateko luzapena, beste nolabaiteko bukaera edo beste nolabaiteko hitzen jarraipena eskatzen didate niri hainbat pasartek.

Traketsak, fintasunik gabeak, barne oreka falta zaie, bortxatuak, burutik atereak ez bihotzetik, buruz ikusiaz, bihotzez sentitu gabeak, agian bizipenak hizkietan eman ezinaren porrota.

Zenbait esaldi gehiago dira estetika soila, hutsa, ideia ulergarririk ez dutenak.

Zenbait poemek ez dirudite sentituak, barrutik jalgiak, bizi denaren borborra; landuak, pentsatuak, bilatuak, hotzak, estetika soila.

Poesiak bizitzaren zatia behar luke, ez hitz zizelatu soilak.

Badu poesiaren definizio oso egokia.

Oso zaila zait Feliperekin komunikatzea hainbat poemetan: ez alde ez kontra uzten naute, hotz, aiherga.

Ezkorregia iruditzen zait nire oharrak berrirakurri eta idazterakoan diodana; baina halakoak izan ziren nire sentipenak irakurketa unean.

Zaila zait sari bat eman diotela sinestea.

 

Galdu arte. Juan Luis Zabala

Gaztetxeen arazoa litzake gaia, baina batez ere gazteen arazoak.

Liburu garrantzitsua da, gaztediaz kezkatzen denarentzat behintzat.

Errealista, ez du arrazoikeriarik botatzen gaztetxea defendatzeko, istoriotik bertatik dator defentsa. Baina noizbehinka botatzen du bere iritzia, teorikoa da, artikuluetako ideiak ordenatu eta pertsonaiei esanarazia: hotzegia, bistakoegia, ia ofiziala geratzen da horrelakoetan. Horrek hotza bihurtzen du historia, urrundu egiten du,  mila aldiz aldizkari eta egunkarietan irakurritako ideiak direlako. Baina nobelak logika osoa du; ez da edonola lotutako istorioa.

Berehala gustatu zait pertsonaia eta interesatu egin zait Xepe.

Azaletik soilik ezagutzen dudan mundua sakonagotik aurkeztu dit: bada zerbait.

Ez dakit zenbateraino den objektiboa egilea, zenbateraino den osoa bere ikuspegi eta egia.

Ze falta zaio, zerbait faltako zaiolako, gazteei buruzko irudi eta argazki horri?.

Beldurra ematen dit, erradikala eta gogorra delako; askotan ulergaitza egiten zait.

Baina arrazoia dute gazteek, baztertzen baditugu ere.

Zaila behar du izan gazte erradikal horiekin erlazioa, baina beraiengana hurreratu nau liburuak.

Xeperen barne egoera horiek errealak dira, gogorrak, errespetatu egin behar dira.

Bada horrelako sentipenak, barne hustasunak bizi dituztenik, denok bizi izan ditugu  inoiz eta oso zailak dira  ulertzeko, baina onartu eta konprenitu egin behar dira, gogorra eta zaila den arren.

Pertsonaia borobila atera zaio Xepe, berezia, ulergaitza baina interesgarria.

Pertsonaiak biziak dira, borobilak ere bai, bakoitza bere rolera mugituzkoak.

Baina bere bizitasunean pertsonaiak estatikoak dira, nahiko kartoizkoak, nobela osoan berdinak, ez dago barne eboluziorik. Xeperen azkena berdin izan zitekeen lehen atalaren ondoren, gertaerak pilatu besterik ez du egiten, ez dira ezeren bilakaera, ez dago eboluziorik beraiengan.

Gauzak kontatzen ditu, istorio bateko gertaerak edo egoerak, baina ez du kontatzen eboluziorik, historia bera barrutik, kanpotiko ikusle baten kontaketa da.

Oso azalekoa da gauza sakonak kontatzen baditu ere.

Euskara erraza baina zuzena darabil, sinplea baina jatorra.

Hiztegi aldetik bakuna, konplikaziorik gabekoa ere.

Badu ekarpenik hiztegi aldetik zein esamolde aldetik

Ez zaizkit iritzi eta zeresan askorik bururatzen irakurketan, agian pertsonaia eta gazte horien problematikak, erreboltari eta marjinatuak izanez nahiko ezezagunak niretzat, biziki interesatzen nautelako.

 

Gaupasak. Juanjo Olasagarre. Poema-liburua.

Olerkiak beti du mezua, misterio kutsuan bildutakoa.

Badu baina joera polita eta gardena dena arraro eta ulergaitz bihurtzekoa.

Baita polita ederragoa egiteen ere badaki.

Zer da poesia?. Komunikazioa zailtzeko teknika ez du izan behar behintzat.

Poetak berea du komunikatzeko era hori, ulertzen ez badiot ere.

35: errealista adierazitakoan, baina giro poetikoz esanda; egoera latza harrotzen du irudi eta hitz politez.

Halako giro edo  halo edo kutsu harrapaezin, mugaezin, defini ezina sortzen du.

Ez dira lasai gozatuz irakurtzekoak, nia bortxatu behar duzu irakurtzeko.

Sen edo aura poetikoa du: parrandako barne giro berezi propioa.

Sarria du ukitu sexuala, lizun bustidura, bizitza ere hala da eta.

Bada ulertu ere egiten ez dudan esaldi eta poemarik, baina politak dira.

Batzuetan ulertzen dut zer dioen baina ez dakit zer esan nahi duen, bestetan ez dut dioena ulertzen, baina badakit zer esan nahi duen, beste batzuetan ez dakit ez zer dioen ez zer esan nahi duen, baina badira poemak non bai dioena bai esan nahi duena, biak jasotzen ditudanak.

Ia ezin ulertzeraino sintetizatzen du, hitzak edo aditzak janez edo bere mugatu gabeko soilean utziz.

Bukatu gabeko esaldiz intsinuatuta soilik daude ideia eta sentipen asko.

60, 83: ez diot ia piperrik ere ulertzen; erritmoa eta kitto.

Neuri falta zait imajinazioa eta argitasuna poemotan sartzeko eta ulertzeko.

Irakurzaila.

Gehiago ematen dute sarri igarkizun bat bukatu gabeko esaldiok, agian irakurleak esanahia bilatu eta hausnar dezan egina daude.

Zatiak falta zaizkion puzzlea dirudi.

Tarteka gauza, ideia eta irudi politak, ahaleginik gabe irakurtzekoak, eskertzen direnak.

Erritmoa du batez ere poema batzuetan.

Hitzez hotsen musika atsegina.

Batzuetan hitz jokoen helburua dotoretasun literarioa soilik dela dirudi.

Ariketa literario bezala irakurri dut.

Imajinazioa du hitzei adjektiboak jartzeko, ideiak edo sentipenak hitzez lotzeko.

Hitz soinuz antzerakoen jokoa, aho-korapiloak bailitz askotan: 23

Esaldi batzuk berriz hotz zamarrak dira, bortxatuak, ez dira barezko naturalak.

Zergatik ez idatzi poesia hitz lau ulergarriz, hitz arraroetan, esaldi korapilatsuetan kateatu eta ezkutatu gabe esan nahi duena?.

Asko landutako poesia, hotzegia, teknikoegia agian: ez naiz gai juzkatzeko.

Hiztegia arakatuz dabilela dirudi hitz-jokoak egiten.

Juanjo bera ere hain konplikatua eta iluna ote?.

Hitz arraroak: dakizki edo hiztegia erruz darabil.

Hiztegi osoa darabil

 

Gizona bere bakardadean. Bernardo Atxaga

Barne sentimenduen deskribapen sakona: Sabino - Arratoia

Espainiako demokraziari buruzko iritzi ezberdinak: Carlos eta besteak

Koprotki: gauza majoak esaten ditu baina pertsonaia anormaltxoa da edo arraro lez aurkeztuta dago. Zergatik hainbat aldiz tipo arraro edo txoroek esan behar dituzte gauza zentzudunenak?.

Mikel:  potoloa, antiojoduna, boluntarista, tontoa,... nik ezagutu nituen militante legalak eta laguntzaileak ez ziren horrelakoak. Zergatik horrela mozorrotzen du, errealitatez desitxuratuz, horrelakoak egon badaude ere?.

Danuta: Komunista eta idealista, salatzaile. Hori ote Bernardoren iritzia?. Badago zer esan esparru  guztietako salatzaileei buruz ere.

Carlos: herriko zati baten sentimendua, pentsaera, jokabidea.

Hitz-molde, idazkera modernoa.

Aberatsa esaldietan. Ohizko esaldiak beste era batera esaten ditu: kanpaiak hozka.

Esaldi ausartak ditu, belarrira euskal kutsua dakarrena, gehienek saihestu egiten dituztenak

Imajinen erabilpen abila: sugearena. Mandua - maindirea.

Okinaren irudiaz maisuki baliatzen da.

Suspensea oso ondo dosifikatzen du.

Sabino eta arratoia, aurkikuntza polita.

Deskribapenak: txakurren erreakzioak, pertsonak, egoerak, mugimenduak, natura ... detailez eta biziki.

 

Haltzak badu bihotzik. Iñaki Mendiguren

Ikaslea da pertsonaia, agian hobeto ezagutzen duelako mundu hori.

Irakasle irekia, giro baikorra sortzen zuena, deskribatzen duenaren antzerako zen bera ere irakasle bezala.

Nik ezagutu nuen bezain fina, leuna, zintzoa eta goxoa da esaten dituen guztietan.

Barne tolesdura, sentipen txiki ezkutu horiek azaleratzen ditu.

Existentzialista ere bada.

Maitasunaren anbiguotasuna ere badarabil, suspense jitea ere bai,  ze maitasun mota den argitzen den arte.

Maitasun zail mota bat hartu du maitasunaz hitz egiteko.

Maitasunaren gorabeherak, bihurguneak, bihurdurak eta tolesdurak.

Behar zen gizonezkoen arteko maitasunari buruz libreki idaztea, naturaltasunez, mitoak haustea: ekarpen positiboa da gure gizarte honetarako

Istorioa bera interesgarria da, baina azkenerako monotono xamarra bihurtzen da.

Bizitzako filosofia txikiak, esamolde motzetan trinkotuak tartekatuta daude liburuan zehar. Hainbat gairi buruzko iritzi interesgarriak.

Positiboa, baikorra izan nahi du, liburuaren izenburua lekuko, baina tristea, gogorra, ezkorra da sakonean istorioa, ez dago ia esperantzarako lekurik.

Haltzak ez du bihotzik, aldizka baduela badirudi ere: nobela hau bera lekuko.

Maisua da adjektibo zehatzak, egokiak eta ugariak jartzen.

Ez darabil hitz arraro, bitxi, bakan, guti erabilirik, dena da naturala, erraz itxurakoa, baina aberatsa da egoerak eta sentimenduak zehaztu eta sakondu egiten dituelako.

Aditz  forma berririk ez, baina guti erabilitako hainbat bai badarabil.

Usu darabil aditz sintetikoa, forma ez hain erabilitakoetan hain zuzen: eskertzekoa.

Sortzen du hitz berririk ere, betiko atzizkiak hitz ezagunei lotuz.

Gustura irakurtzen da, noizbehinka errepikagarria den arren.

Batzuetan hotzegia da bere idazkera, akademikoegia esamolde batzuetan.

Liburu xumea baina ederra.

 

Han izanik hona naiz. Joseba Sarrionandia

Bizitzaren zatitxo bat dago ipuin bakoitzean.

Ez dira kontakizun moralak, ezta erroilu politikoak ere, ez dute ageriko mezurik, baina bizitzako arazoekin lotura hertsia dute.

Bizitza puskak, egunerokoaren pintzelkadak, gizartearen puzzlea.

Gai politikoak ere baditu, ez dira panfletoak, bizitzaren xaflak soilik.

Gizartearekiko kritikoa.

Poesia ukitua dute ipuinok, agian poesia dira: zer da poesia?. Errealitatea ezberdinki ikustea edo deskribatzea.

Zer den ez dakidan hala zer bat du, ukitu berezia, lilura poetikoa agian.

Magia berezia dute bere idazki denek: sorgindutako ipuinak.

Sinpleak direlako atseginak.

Lau lerrotan infinitua, sakonerarik mugatzen ez duen mezua.

Lau lerroen indarra eta esanahia!.

Lilura, xarma, ukitu berezia dute.

Finezia.

Halako giro irreala dute ipuintxook.

Logika normaletik kanpokoak, beste kultura batekoak bailira.

Ipuin batzuk ez dakit irria ala ikara sortzen duten: biak.

Bukaerak beti edo gehienetan du ezustea.

Irudimen aberatsa du hainbeste egoera ezberdin asmatzeko (zebrabidearena).

Ausarta ere bada estilo eta hainbat esaldietan.

Hizkiak aldatuzkoa, literatur kritika, jolas orijinala.

Esaldi polit asko poesia ukituaz gain.

Ez du erakuskeriarik egiten euskararekin, estilo xalo idazten du, baina era berean modu zoragarrian, idazten dakiela dakienaren  eta demostratu behar ez duenaren patxada eta segurtasunarekin.

Poliziaren itomena bera, poliziaren presioa bera du idazkiak berak ere "Estatu poliziakoa"n.

Makabroa ere bada noizbehinka (tigrearena), hurrengo klasikoen demitifikazioa.

 

Hautsaren kronika. Inazio Mujika Iraola.

Pako Aristirenak bezala, Iraolarenak ere ez dira betiko ipuin arruntak.

59or.: Hil beila. Hunkigarria. Giro berezi bat sortzen du.

Idazkera itxuraz xumea, erraza eta atsegina, baina  zehatza da, estiloaren bidez  ideia agertzen du  esanahia konplikatu gabe.

Estilo modernoa du esaldiak taxutzerakoan, kontaeran, darabilen lexikoan.

Ezer berri azpimarragarririk ez du, idazkera osoa da azpimarratzekoa.

Askotan gaztelaniazko pentsaera edo esaldia da eta darabilen hitza ez da petoena dioena azaltzeko usadiozko erabileraz behintzat. "...mingaina makina bat bidean aterata..." esaldia oso arraroa egiten zait.

Esaldi arraroak ditu: 72or. "hautatu zitzaizkidan begiak liburu batengana ...", "hasi nintzen atzeraka aurreko orriak begiratzen"  eta antzerako esaldiak gogorra egiten zaizkit belarrietara.

"Keinu jakingarri", "Jendetza odolnahi", "aurkez aurke", "sakon sakoneko arkupeetan", "oihu laztasun gabeak", "sakon birrindu", "gero eta lotsagabetuago gero", ... Nire ohiturentzat esaldi oso berezi, arraro, ezohizkoak ditu.

Estilo, kontaketa oso berea.

Deskolokatuta uzten nau bai ipuinen sinpletasunagatik bai kontaragatik, .

Liluragarriak dira lehengo ipuin zaharrok hautsak kendu ondoren.

 

Hemen gauak lau ertz ditu. Mikel Ibarguren. Poema-liburua

Barnera murgila, barnera jauzia, muinetako hausnarketa irudiz azaldua.

Kartzelako errealitate latza islatzen du.

Kartzelaren izugarria eta errealitatea zeharkako kontakizunez argi deskribatuta gelditzen da.

Sentimendu errealak, ametsak, lilurak, ... giltzapeko egoerarekin txirikordatuta.

Maitasuna bera ere bakardadeak mugatu egiten du kartzelan.

Kartzelako bizitza bera bezain tristeak dira poemok, baita irudimenak,  maitasunak eta utopiak hegazkada jasotzen duenean ere. Irudimenez eta.

itxaropenez ormak gainditzen baditu ere kartzelako lau ertzen barruko errealitatera mugatzera behartuta dago azkenez..

Gustatu zait sentibera, argia kontzeptu eta azalpenetan,

irudiak darabiltza, errealista da, gezurrezko mezu megairaultzailerik gabe. Dagoenean iraun, eutsi eta esperoan jarrai,  bideak uzten dituen pausoak emanez.

Mila kartzelaren definizio aurki daiteke, ia poema guztietan, etenik gabe.

Irudi politak. Aberatsa irudi esanguratsuetan. Askotan irudiok bortxatuta badaude ere. Afsko eta politak latzak badira ere.

Ez darabil esaldiak,  hitzak zein ideiak banatzeko ikurrez, ez punturik ez komarik, irakurleak egin behar du hitzon eta esaldion antolaketa eta banaketa. Ikurrik gabeko buruhausgarri edo puzzlea norberak eratu eta osatu behar duena.

17. Tristea, itxaropenik gabekoa, herriminik gabeko arrotzarena.

18.  Kartzelako inpotentzia, ezina: gaua (gauaren bestaldean argia)

19. Oraina bakarrik existitzen den lekua da kartzela:  gauaren oroimenarena, ezkorregia, akituarena; gogorra egiten zait.

20. Kartzelaren deskribapen garratz bezain errealista: "gaur beti bezala", unibertsoa zapata kaxa batetan      kabitzen den lekua.

21. Izugarri polita, ideia, irudi, estrukturaz.

22. Tristea dira lerrok, kartzela ere iluna eta gogorra baita.

23. Esperantzaren isiltasuna da kartzela. Bada esperantza gabezia orotan ere.

24. hezea ...  bazena... hitzen soinua,  kadentzia eta erritmoa.

25. Kartzela barruko sentimenduak.

27. Irudimena da kartzelako ihesbidea.

28. Kaleko oroitzapenak, baina kartzelan dago. Kanpoko ametsak.

37. Bakardadea uxatu nahi eta ezin, azkenez kartzelako isolamendua da lagun bakarra.

38. Maitasunik gabeko gelako antzutasuna.

39. Kartzelako maitasunaren zaila, ezina.

46. Maitearen ausentzia: kartzelako gaua.

47. Izenik gabe gelditzen doaz gauzak kartzelan, oroitzapenak ere kamusten.

53. "poesiaren lurrotan erbesteratu", "zure oroitzapenak harilkatzen dihardut", ... poesiaren, poemon zergatia.

54. Latza, kontzesiorik gabekoa, " ez daukadana da daukadan guztia". "Lur zati bat daramat bihotzaren zuloan".

 

Hezurrezko xirulak. Joseba Sarrionandia. Poema-liburua

Liburua ez da betiko poesia eta poeta ospetsuen bilduma antologikoa.

Erakargarria eta plazera da hainbat herri eta poeten poesia ezberdina irakurri ahal izatea.

Interesgarria gainera.

Herri zaharren poesia xumea, benetan atsegina.

Herriaren poesia, xumea estrukturaz eta gaiez, ze liluragarriak diren bere itxurazko apaltasunean: sinpleak baina bizitzaren ardatz.

Poesia edonongoa edo edonorena, beti da bat bera.

Jatorrizkoak ezagutzen ez ditudanez, ez dakit itzulpena nolakoa den, jatortasunik gordetzen duen, giro berdina sortzen duen, erritmoa mantentzen duen, neurri antzerakoan dabilen, esanahi berdina adierazten duen, lexiko aberastasuna gordetzen duen, ... baina gustura irakurtzen da, ez zaio igartzen itzulpena denik.

Eskertzekoa Josebak poesia zaleei ematen dien aukera bilduma honekin.

 

Hnuy illa nyha majah yahoo. Joseba Sarrionandia

Bizitzaren ikuspegi erreala, jatorra eta zintzoa erakusten du, alferrikako hitz-jariorik gabe bakoitzean bere iritzia emanez.

Magia du.

Ideiak hitz gutxirekin sakon azaltzeko era da poesia, eleberriak kapitulu askotan dion hori diote poematxook.

Gustatzen zait baina ez dakit zer esan. Arraroak egiten zaizkit, ezohizkoak, ez dudan arren nire sentipen honen zergatiaren inolako iritzirik, baina gustura irakurtzen ditut. Ez dit aparteko komentariorik sortarazten, baina arretaz irakurtzera erakartzen nau. Patxada eta gustuko sentsazioz gelditzen naiz, zeresan berezirik gabe. gauza eder bat irakurtzen dudan sentsazioa du poema bakoitzean.

Poema askok ez dakit zer esan nahi duen, ze mezu duen, literalki ulertzen ditudan arren, baina bere erritmo eta kadentziak baretasuna drama batzuetan, ezpata goria bezala sartzen da bestetan.  Jarraitu nahia eta poemok irakurriz disfrutatzeko sentimenduak gailentzen dira, baina poemak bukatzean gozamena era bukatuko zaidan kezkaz.

Gaiak betikoak dira, baina gaiari buruzko iritzi ezberdinak, berriak, ezohizkoak, orijinalak esaten ditu, betiko gai horiek trataera ezberdinez ezberdin bihurtuz.

Izugarria, barne barnean heltzen du bere aingurak.

Sentikortasun itzela erakusten du esaten dituen gauzetan eta esateko eran.

Imajinazioa eta etorria behar du hainbeste gaiez hainbeste iritzi eta irudi asmatu eta eransteko,

indarra duten  mila irudi esanahia bera indartuz.

Poemagintza ezberdina da, ez dakit zertan edo zergatik, baina ezberdina da. Nortasuna eta indarra du.

Badirudi lerroak ezberdinki banatutako, sailkatutako, prosa dela, neurririk gabeko poesi kontakizuna, baina barne neurria du, barne erritmoa bai esaldi bakoitzak bai poema osoak eta horrek mamitzen du poema. Prosaz gain beste zerbait da, zer den ez dakidan arren. Esaten dituen iritziak ezartzen dio barne erritmoa poemari, baita mamiarekin lotuta bat datorren hitzez ezarritako azaleko erritmoak ere.

Gustatu egiten zait zergatik ez dakidan arren, barnera sartzen zait,berriz irakurtzeko irrikan uzten nau, liburua berriz noiz hartuko ametz.

Sinbologia aparta. aitatu gabe dena esaten du, iradoki egiten du: gereziena.

Bizkaiera hizkeran idatziek ahoskatuak idazteko planteatzen dituen arazoak azaltzen ditu.

Hitz berri ugari, hitz gutitan zentzu osoa darraien esaldi politak.

Hitz-joko apartak eta politak.

Imajina oso politak ditu, edozein momentutan irudiekin jolasten duelarik: irudimena, irudi aberastasuna: zenbat esanahi euriari buruz!.

Bi poema paralelo poema berdinean, bisiguen elkarrizketa bailitz, edo izan da izan.

Bernard Goihenetxeri poema: udazkeneko giroa poetikoki eta biziki hiru bertsotan deskribatua, kaleetako giro bortitza, Bernarden historia tragikoa errepikatuz indartua eta bukatzeko irakurlearen erantzukizuna zartada batez bukatuz poema.

Oso bakuna dirudi denak, baina dohain izugarria behar du eduki poemak horrela lantzeko, giro hori sortzeko, erritmo hori lortzeko.

 

Ilargia lagun beti hegoalderantz. Fernando Presa

Estilo nahasia, kontaketa iluna, ideiak azaltzeko era zaila, ez bakarrik idazkera literarioagatik soilik.  Ideiak, burua bera, nahasia duela dirudit.

Badira zer esan nahi duen ez dakidan esaldiak. Edo, nahiz hitz ezaguna, esaldiko hitz batek zer esan nahi duen  galdezka utzi nauena: "Jende aldaketa", eta horrelakoak.

Hizkuntzarekin ditu zailtasunak segur aski.

Ez du euskaraz pentsatzen edo izugarrizko interferentziak ditu gaztelaniarekin.

Hiztegi nahiko elementala darabil, ez da batere ugari aberatsa berea.

Esaldi bakoitzak ez du bere baitan  erritmo, estilo, taxu, bera gordetzen  askotan; idazkera aldatu egiten du, esaldi barruan ere bai inoiz.

Denbora iraupenaren, sailkapen neurririk ez dago kontaketan.

Luze, bizi eta maitekiro deskribatzen du Quito, baina gelditzen naiz hilabete eta erdian zer egin zuen bertan, nola bete zuen hilabete hori galdetuz.

Huascaran... deskribapen politak. Idazkera borobildu, landu egin du pasarte horietan. Esanahia ere argia da. Estiloa bat dator ideiekin, mamiarekin. Ecuador-Peruko pasarteak euskara landua dute, gaiz ere borobilagoak, ez foileto batetik hartuak,  bizi izanak baizik.

Badirudi patxada hobean, orekatuagoan, idatzi dituela: lagun berriak ditu garai horretan, agian horregatik barne orekatuagoan  bizi du bere aro hori eta/edo lagun berriekin aztertu komentatu aberastu egin ditu bere barne esperientziak,  lagunartean bareago eho ditu ideiak.

Bolibiatik aurrera berriz ere behera egiten du bai kontaeran, bai gaietan bai euskaran, Paraguayko aldian euskara landuagoa eta kontaera bizia berreskuratzeko.

Inpresio-kezka-ideia-burutazio errepikatu asko dago, ezer berririk iradoki gabe irakurketa astundu edo aspergarri egiten dutelarik: mugetako arazoak, etorkizunak zer?, ...

Gauza asko intsinuatu, aitatu bai baina ez ditu kontatzen, lehen bezala utziz, jakin-minez; nire gogorako gehiago lantzekoak ziren gaiak, gai errepikatuen ordez.

Pasa den leku askotako ezer berri guti ikasi dut, jakin-min nintzen arren.

Intendentziako arazoak, teknikoak ere, leku asko hartzen dio, gehiegi nire gusturako.

Ilargiari buruzko aipamenak, atzera begiratzearenak, herrialde-hirietako agurrak eta beste ia berdinak izanez, errepikatuegiak daude.

Lagunekiko harreman eta giroan ez du sakontzen,  horrelako bidaia batetan gai eta esperientzia bakan, interesgarri eta garrantzitsua den arren. Ez morboz zer gertatu zitzaien jakiteagatik. Elkarbizitzak nola funtzionatzen  duen ni behintzat biziki irrikitzen nau. Gai nagusia litzake niretzat. Ez du ezer txarrik inorengatik esan behar. Ikusi ikusten da arazoak izan zirela, baina lagun bukatu zuten. Super!.

Jendearekiko harremanak asko eta ugariak izan zituen,baina tamalez ez du gaia landu, sakondu eta luzatzen.

Bidaiak bere bizitzari buruz suposatzen diona, barne eragina, ... burutazio interesgarriak dira, baleko ekarpena.

Urtebeteko esperientzia laburtzea zaila izan behar du benetan. Badu meritua tipoak. Horrelako liburu eta idazle asko behar ditu euskal literaturak aurrera egin eta mardultzeko.

Adar-oker nintzen lehen erdian liburuari buruz, baina tipoaren lagun bukatu dut liburua.

 

Intxixuen artxibotik. Rafael Dieste. (Koldo Izagirre). Ipuin-liburua.

Itsas herrien deskribapena, ipuin bakoitzean puzzlearen zati bat azalduz.

Ipuin finak dira, kontaera bizia, bukaera harridurazkoa.

Ipuin motzak, laburrak, bakunak, ia ez dira ipuinak ere.

Istorioak hutsalak dira itxura batetan, sinpleak, baina esanahi, mezu, sakona dukete sakonago begiratuz.

Ipuinen ingurua aberatsa da, taxuz borobildua, eta hainbat ideia, bizipen eta gogoeta azaltzen dituztenak.

Argazki ezohizko edo bitxi horien bezalakoak dira ipuinok.

Irri ukitua dute denak.

Bihozbera, biguna, eztia da zenbait pertsonaia tratatzean.

Toki eta pertsonaien deskribapenak: zehatzak, adjetiboak erabilizko aberastasunez.

Ez dakit itzulpenak egilea eta jatorrizkoa ordezkatu eta/edo parekatzen duen, baina ez zaio itzulpena denik igartzen.

Gustura irakurtzen da itzulpena izanda ere.

Euskara aldetik, hiztegiari dagokionez aberatsa eta zehatza da.

Imajinazioa du. (xakearena)

Esaera eta forma bereziak darabiltza, itzulpenak behartuta, agian itzultzaileak gustokiak dituelako.

Bada esaldi zailik ere.

 

Ipuin antzeko.   Mikel Zarate. Alegi antzeko ipuinak.

Bitxiak dira alegiok.

Irudimena eta asmamena behintzat badu Zaratek.

Ausart zamarra ere bada.

Imajinazio handikoa, baina lañoegia iruditzen zait hitzen eta izen asmaketan.

Mezu zuzen eta argiegiak ditu, gatza eta piperra kentzen die ipuinei, panfleto edo sermoi bihurtuz.

Zurrunegia, markatuegia, zuriak edo beltzak dira bere iritziak, sinpleegiak, linealegiak. Bizitza ez da horrelakoa.

Ezkerra, odoltsua: Tira, nolako preeritziak  dituen morroskoak!. Odolzale inor izan bada eskuina izan da gizartearen historia osoan.

“Pailasotuak" omen gaurko neskak : denok ere nahiko pailazo gara.

Esaldi politak egiten ditu: "neu nagusi edo musturrak ausi".

Poema edo bertso politak egiten ditu, kadentzia, hitz jolasak, ...

"Biderdi - erdibide": hitz-joko politak, esaldi bitxiak sortzen ditu.

"Ahuntzaren gauerdiko eztula": Aspaldikoa da gero hain modan jarri den esaldia.

"Barautsa":guretzat broka da.

 

Ipuin berdeak.  Autore ezberdinak, asko.

Harkaitz Cano. Barroko s,amarra du bere idazkera.

Koldo Amestoy. Borobildu gabeko ipuina. Zuzenegia.

Juan Luis Zabala. Irakurlearen arreta harrotzen du, ganorazkoa da diona, ganoraz idatzitakoa gainera.

Itxaro Borda. Dotorezia ukitua, poeta puntua, esan egiten ditu gauzak, irudimenari lekua eman ordez, kontakizunaren bidez  zeharka ordez.. Zorrotza ere bada, zuzenegiak dira bere kritikak, panfletoegia ipuin baterako.

Pako Aristi. Dotore idazten du, imajinazioa du, zer interesgarriak esaten ditu, umore puntua du gainera.

Amaia Lasa. Egituraz, kontaeraz eta idazkeraz sinplea dirudi ipuinak, baina polita da.  Umeentzako ipuina da. gauza batzuk arraroak egiten zaizkit. Badirudi ez duela burua gehiegi berotu gauzak nola esan asmatzerakoan. Biribildu gabeko lantxoa dirudi.

Joxean Agirre. Gizakiaren ikuspegi beltza, idazkera garbia.

Patxi Ezkiaga. Konplikatua, barrokoa, irakurzaila. Poeta ukitua du. Asko lantzen ditu esaldiak, ia zizelatu, baina bere borobildu nahian edo esanahian ilundu egiten zaio askotan mezua.

Juan Martin Elexpuru. Ez da originala, ezohizkoa bada ere. Taxuz idatzia.

Maite Lazkano. Panfleto nabarmenegia.

Patxi Zabaleta. Orijinala, ezohizkoa, ezberdina eta ohi duenez fin idatzia.

Ipuin gehienek gizatiartu egiten dituzte natura eta naturako izakiak, izaki zatia diren pertsonaia oro, giza sentimenduak eta portaera ezartzen diete.

 

Ipuin lizunak. Aitor Arana

"Sendi maitagarria" ipuina: Bakarkako sexu jolasa ironiaz hartzen du, baina nire ustez edozein binakako sexu jolasa bezain serioa da bakarkakoa.

"Bi neska": umore fina bukaeran.

"Iragarkiko laguna": zergatik sartzen du bortxaketa bukaeran?. Zergatik satanizatu gizonezkoen sexu harremanak horrelako bukaera batez?. Ipuin osoak du arren arteko sexu harremanak gutxiesteko giroa.

"Atharratzeko erregina":  Zergatik bukatu behar du hain anker emakumeen arteko sexu jolasa?.

"Frankestein berria": Homosexualen harremanez ironizatzen du hemen ere. Zergatik ez ditu bikote heterosexualen erlazioak hori bera kontatzeko?.

Azken ipuinak orijinalak dira, goxoagoak, ez hain takarrak, gordinak badira ere. Errealak dira, zurikeriarik gabekoak.

Kondoiaren erabilpena ez du ipuin baten bertan ere aipatzen. Arraroa da gaurko HIESaren arazoa ikusiz. Sarreran aitatzen du zerbait, neurriak hartzeko eta abar, baina ez da nahiko. Are gehiago, emakumeak alu barruan hasia botatzen diote

la sentitzea edo bustidura horrek ematen duena izugarrizko plazera dela dirudi ipui batzuetan. Hain garbi ez dagoen eta hain orokorra behintzat ez den plazer kontaketa horrek kondoia ez erabiltzera bultzatzen du. Plazer hori hala bada hala da eta kitto, ba

ina ez bada eta askotan edo gehienetan ez da, grabea kontaketa aitatutako ondorenagatik.

Lexiko aldetik, kontakizun aldetik, gaia osatu eta edertu beharra dago, basto xamarra baita orokorrean.

Patxi Zabaletak eta Gorrindok behintzat gai gordinak gordinki nahiko badarabiltzate bere nobeletan ere, Aranak eman duen pausoa eman beharra zegoen eta ongi emanda dago. Meritu handia du egileak, aitzindari bihurtuz.

Liburu osoa agian ez baina bere liburuetan sexu hesparruko gai tabuak sartzen hasi beharko lirateke gure idazleek berdekeria eta lizunkeriatxoetako mugetan gelditu gabe.

Bizarkina" = errebarbia

 

Isladak. Unai Iturriaga. Poema liburua.

Poeta ezberdinei begirada bat emateko aukera.

Unai dotore eta sentibera agertzen da, irudimen handiko eta ezustez betea.

Ez du Unaik zeresan handirik eragiten, ez du aurkikuntza literariorik, baina azalpen bakoitzean dio zerbait bitxi interesgarri edo ezustekoa, bakoitzean sortzen du nondik joko duen  jakinmina, bertsolariaren azken ziriaren zain jartzen  du irakurlea.

Ez du aspertzen, gustura hartzen da liburuxka aldika, ia ze poeta eta ze erregali ekarriko.

Itxaro ez dut gustukoa: ez naute ukitzen ez erritmoak ez hitzek.

Mirandek nortasuna, sendotasuna du bai idazkeran bai barne ukituan.

Joserra dotorea eta fina.

Atxagaren imajinazio joria, aberastasuna, hitzak taxutzeko gaitasuna.

Pako Aristi ere bereizten da bai imajinazioz bai idazkeraz.

Banan banan bakoitzari buruz zerbait esateko alferkeriak jo ninduen, baina poema, poeta eta iruzkin bakoitza da interesgarria.

Liburuak1-II

Jon Etxabe 2016/10/07 11:26
Liburuak 1 – II Izenburua B-C-D letrez hasita duten zenbait liburuei buruzko iruzkinak

Liburuak 1 – II

Bada hiri gorri bat. Asier Serrano. Poem-liburua

Badena dena da. Patxi Zabaleta

Baleen berbaroa. Edorta Jimenez

Berriro igo nauzu. Xabier Mendiguren

Bihotz bi. Gerrako kronikak. Ramon Saizarbitoria.

Bizi puskak. Juanjo Olasagarre. Poema-liburua.

Consumatum est. Juan Mari Irigoien

Demokratak eta biolentoak. Joxe Azurmendi. Saiakera-liburua.

Dena dela. Joserra Garcia. Poema-liburua

Denboraldi bat infernuan. Arthur Rinbaud. Mikel Lasa.

Denok bat.  Orixe.

E k o r e k a. Patxi Zabaleta

Emon Bihar Yako. Iñigo Aranbarri

Ene Jesus. Ramon Saizarbitoria

Erdaldunon Aberia. Paco Aristi

Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian. Josu Chueca. Luis Fernandez

Euskal ipuinen antologia bat. Iñaki Aldekoa

Euskara Batuaren ajeak. Ibon Sarasola

Ez duk erraza, konpa!.  Koldo Izagirre.

Ezer baino lehen. Arantxa Iturbe

 

Bada hiri gorri bat. Asier Serrano. Poema-liburua

Lehenengo poeman oso polita da zaharren zatia: sikira norbaitek poetikoki gaindituz gure ajeak loratzen dituenean!.

Oso tristea da, pesimista, ezkorra, iluna, etsia, hitsa, norberegan biltzekoa, garratza, ... baina gustura irakurtzen da, agian bizitza bera ere antzekoa delako, zati batetan bizitza bera ere halakoa baita.

Kritikoa ere bai, indarrezko mintzoa, pentsaera finkoa eta erabakia erakutsizkoa.

Egi borobil sarriak datoz poemotan, nire gustuz hain borobil emanak ez badaude ere, irudikopean ezkutatuegiak.

Anbibalentea askotan?.

Gazte egonezin baten jolas literario bihurria iruditzen zait askotan.

Uholdeka datoz irudiak zein iritziak: azkenez halako zer den ere ez dakizun sentipen opakoa geratzen zaizu.

Noizbehinka iruditzen zait eten egiten duela ideien erritmoa, gaiez aldatzen duela: oso nahastua uzten nau askotan. Haserako erritmoa eten egiten du eta ezustean harrapatzen nau  irakurtzeko orekarik gabe, poema bera ere kili-kolo bezala utziz. Agian nik hartzen ez diodan beste erritmo bat du.

Trinkoegia agian, ulertzaila, hausnartu egin behar duzu diona ulertzeko: baina nire ustez poesiak ulertu ondoren edo irakurri ulertu ahala hausnarrarazi behar du, ez ulertu ahal izateko hausnarrarazi.

Aro berriari buruzko gauza batzuk argiak dira, esaldiak bakarka hartuz, baina zer dio orokorrean poemak?.

Hitz-joko eta esaldiak gustura irakurtzen ditut, baina ez ditut ulertzen,

Askotan puzzle zailegia da niretzat.

Literalki ulertzen dut diona, baina poema bera ez dut ia ulertzen.

Agian neuk deritzodana ulertu behar dut besterik gabe.

Halako nirea ez den logika ezberdina du.

Askotan iruditzen zait pilatu egiten dituela esaldiak eta lotura irakurleak jarri behar dietela.

Adarjotze bromatsua ere badirudi hainbat poemak.

Freskoa, gaztea, zuzena: hitz lauez ari dela dirudi!, baina konposaketa, irudi, erritmo eta errepikamenez poesia giroa sortzen du.

Irudietan aberatsa, irudiz idazten du, ulertzen ez badut ere askotan esanahia.

Hainbat esaldi gezia bezalakoak dira, biziak, sarkorrak, tenk eginarazten dutenak, min ere bai askotan, muelle edo malgukia bezala jauzi egitera arazten dizutenak.

Izugarria da erakusten duen irudimena, irudien aberastasuna.

Irudiz blai, irudizko hizkera besterik ez du hitz lauzkoan ere, indartsua.

Hitz-joko politak dira poemok beti ere.

Konposizio batzuetan orijinala da: hark, zuk, nik, berak, zeruak, ...

Harrituta uzten naute bukagabeak edo indio-eran idatzitako hainbat esanaldik, baita ia poema osoek ere.

Modan dagoen idazkera da nonbait: ez puntu, ez komarik, jarraikian idatzia, irakurleak jarri behar die  hasera, bukaera eta tartekoak esaldiei; modakoa da esaldiak ikurrez ez mugatzea.

 

Badena dena da. Patxi Zabaleta

Nobela mardula, hau ere, kontatuagatik eta kontaeragatik, kontakizun sendoa.

Esan eta idatzi beharra dago, gogarazi beharra gerra zibila zer izan zen Euskal Herrian, ahaztura interesatu gehiegi baitago.

Istorio gordina da kontatzen diguna, baina historia da, gauregun ere eragina duena.

Espresatze arazo asko oso jator gainditzen ditu, ekarpen aberatsa du euskararekiko, esaldi bereziak jasotzen ditu, baita hiztegirako ere herri hizkerako hainbat hitz ere.

Nire iritziz baditu akatsak:

-Ideia eta pasarte batzuk ez daude ondo josita, errepikatuta baizik. Aurrera eta atzera jauzi nahasleak, nahasgarriak daude. Gertakizunak gehiegi edo zergatia askorik gabe errepikatzen ditu.

-Presaka edo patxadarik gabe idatzitako liburua deritzot, agian tarteka, Patxiren buruan mila detaileren osotasuna galduz. Agian horregatik dira errepikapenak.

-Fitxekin edo zatika idatzitako historia, gero elkartzen joan dena, puzzlea bezala.

- Azken ukitu, azken errepaso, behar du, azken orrazte edo jorraketa. Ze bakandu asko geratzen zaio.

-Erdal esamolde euskaratuei grazia eta ukitua falta zaie. literalki ondo egon arren. Gaztelerazko esaldiak dirudite batzuetan. Zuzenegi itzulita, hiztegia erabiliz soilik bezala, erdal pentsaera edo moldez. Euskal giroa falta zaie.

Azken guzti honengatik ez da nobela zeharo borobila, bai azkenaldiko onenetarikoa.

 

Baleen berbaroa.  Edorta Jimenez

Kontakizun edo istorio xaloa, gehiegi korapilatu gabekoa, pertsonaien sakonean gehiegi  sartu gabe.

Eleberria bakuna da, bai kontaera bai kontaketa bai kontakizuna.

Baina balearen arrantzari buruz, Euskal Herriko historiari buruz, hainbat istorio eta datu dakartza: aberasgarria.

Euskal Herriaren antzinako historia, gure herriaren zati bat.

Arrantzale bizitzari buruzko  hainbat  ekarpen interesgarri.

Gaur eguneko ikuspuntua, pentsaera eta arestiko historiaren ezagupena nabari zaio pertsonaiaren kontaketari nahiz antzina kokatu nahi kontakizuna, nahiz antzinakoa izan pertsonaia nagusia; gaurko mentalitate eta jakituriaz hitz egiten du, duela mende askotako mozorroaz jantzi.

Osaba pertsonaia perfektuegia da, gehienak;  zuriegiak edo beltzegiak.

Ez da larregiko bihurrikerietan sartzen idazkera bidea aukeratzerakoan: kontaketa motz eta zuzena eta kitto.

Bizkaierako hitzek esanahi zehatzagoa ematen dio kontakizunari, esanahia zehasten du alegia.

Hainbat esaldi herrikoi, jator, niri txikitakoak gogarazten dizkidatenak.

Maisuki gainditzen ditu arazo linguistikoak zenbait kontakizunetan edo esan beharrezkoetan.

Esamolde herritar kutsukoetan ekarpen aberatsa dakar.

Irtenbide eroso eta burutsuak aurkitzen ditu ideiak azaltzeko.

 

Berriro igo nauzu. Xabier Mendiguren

Gaurko gaiak, eztabaida sortu behar dutenak.

Eztabaidarako liburua.

Kartzelako sentipen eta egoera, barne egoera, finki deskribatzen du. Azkeneraino ez badoa ere.

Elkar ulertu ezinaren islapena: bakoitza berean setatzearena, ezin ulertuak, elkar ulertzearen zailtasunak.

Arrazonamendu paraleloak, elkartzen ez diren bi bizitza paralelo.

Azken kapituluko Txindokira bidean elkarrizketa du mami eta interesgune handiena: borroka armatuari buruzkoa delako agian: arazo larriak planteatzen ditu.

Amnistiaren Aldeko Gestoren jokabidea eta ingurua: oso era ezkorrean. Gestorek badute hainbat meritu eta alderdi on hemen isiltzen direnak. Baina gestoreri buruz dioenetik asko  egia da, beste batzuk ez: ez da egia, ni ibili naizen inguruan behintzat, pertsonak erabili egiten dituenik; pena da kritika negatiboa soilik  egitea.

Ez dut uste istorioaren ardatzak errealitatearekin zerikusirik duenik.

Kazetariak, ertzainak, politikoak, kartzelak, ... Euskal Herriko faunako hainbat  segmentu kitzen du, nahiko zentzuz eta orekaz.

Nahiko ondo islatzen du Euskal Herriko zenbait jokabide eta egoera: presoen etxeratzea, presoen egoera, ertzainak, politikariak, gazteen arazoak, hainbat jokabide, ...

Gai labaina aukeratu du, baita oreka gordetzea lortu ere: lorpen handia gaur egunerako.

Pertsona mota batzuk oso ondo islatuta daude, beste batzuei buruzko flashak oso egokiak dira.

Zergatik baina azken aldion ETA eta presoak dira gai ia bakarrak eta nagusiak: beste gaiak zeharka ukitu beharra dagoelako ukitzen dira, beste batzuk ukitu ere ez mamitsuak izan arren: iturgin jeltzaleak, galgoak, alderdi politikoen diru-iturriak, tortura, politikoen lanaren urria eta kobrantza oparoa, alderdi politikoa,... bada mila gai tentagarri eta mamitsu hainbat nobelarako baina inork ez du gaitzat hartzen bere ukitu beharra dagoenean, saihestu ezinak direlako, ukitzen dira, kritikatu ere bai, lotsagarriegi ez gelditzeko.

Izan behar ere ez  eta idazleak ez dira gaur egun inpartzialak; errukirik gabe poterearen aldeko apustua egiten dute edo hainbat gai isildu egiten dira.

Oso kontaketa nekosoa, estilo geldoa, hotzegia, bortxatuegia.

Hasieran ez nau bereganatu ez kontaerak ez kontakizunak, azkenerako ohitu egiten zara idazkerara, interesgunea sortzen du eta gustura bukatzen da.

Zurrunegia, pentsatuegia, kostata eta ahaleginez idatzita bezala.

Irudi asko darabil ideiak esplikatzeko, maiz eta jator erabili ere.

Nekazari giroa dario kontaketari: errota, lurruna, ...

Giro erlijiosoa nabaria da.

Ondo idatzia, estilo xumean; ez du orijinaltasunik, idazkeragatik ez du erakargarritasunik, ez du irakurlea liluratzen bere estiloak, ez da bitxia, ez da borobila.

Baina oso segurua da, badu ekarpen baikorrik. Segurtasuna ematen du. Jator lotzen ditu esaldiak. Garantiakoa, bermekoa; ez du bide berri askorik jorratuko baina bide zuzena darama, bide segurua, eskertzekoa gaur egun hainbat abentura ero dabilenean literaturgintzan, zer nola den ere kolokan jarriz askotan irakurlea.

Badira irtenbide jatorra ematen dien gaztelaniatik sartu zaizkigun esamolde eta hitz-jokoak, euskaraz esatea errazak ez direnak.

Herritar esamoldeetan aberatsa da. baita bestelako esamoldeetan ere. Euskal esaldi sorta aberatsa jasotzen du.

Agian saihestu egin du esaldi borobil, deigarri eta koloretsuak egitea, nahiago izan du xalotasuna bere historia kontatzeko. Demostratua baitu badakiela dotore jolasten hitzekin.

Ez da historiara pasako, baina merezi duen nobela da.

 

Bihotz bi. Gerrako kronikak. Ramon Saizarbitoria

Hilketa baten barne kronika zehatza.

Gerrako kronika ez ezik bi bihotzen kronika.

Mila gauzari buruzko gogoeta labur baina interesgarriak.

Arian-arian eta pixkanaka giza barne sentimenduez hausnarketa egiten du.

Giza barneko murgilketa, araketa, ikerketa, azalpena, hausnarketa, ezkorki(?) sakona.

Normalean aitortzen ez ditugun isileko sentipen, bizipen, burutazio eta pentsamendu ezkutu eta sekretuak.              

Giza portaeren mila xehetasun bitxiak, ia ikusezinak, oso pertsonalak, azaleratzen ez direnak.

Harremanen trikimailu, joera, portaera, ohitura eta sekretuen azalpena.

Giza barnearen erakusleiho eta erakustokia, Ramonek liokeenez erakustegia.

Bakoitzaren eta erlazioen kontraesanak, sentimendu kontrajarriak azaltzen ditu.

Gizakien elkarren arteko harremanen erdibiketa, hausnarketa, azterketa eta kronika.

Eguneroko txikikerien astuna, azkenean eraman ezineko zama bihurtuta.

Gai batzuk, berdinki ez bada ere, errepikatu egiten dira.

Gerrako kontakizun, xehetasun, apalak, xumeak, egunerokoak, historia liburuetan agertzen ez direnak,                             historia ezaguna egiten ez dutenak baina historia ezaguna ahalbideratzen dutenak, kontatzen ez dena baina gerrako historia dena,

Krudela ere bada istorioa, zinikoak ere badira kontalariaren hainbat sentipen.

Ezer gertatzen ez, baina zer gertatuko ote irakurtzen den liburua.

Ez da filosofietan galtzen; haria zuzen darama eta kitto.

Historia eta iritziak ehuntzeko kontakizun bitxi eta berezia.

Buelta eta buelta itxuraz kontakizun berean baina bakoitzean istorioa areago zehaztuz.

Nola hari hauskor meheak soka lodi etenezina egiten duen, horrela.

Kontakizunaren mataza izugarri korapilatzen da, baina haria ez eten ez galdu gabe.

Asko luzatzen zaio historia, detaile, zehaztasun eta errepikapenetan kiribilduz.

Ñabarduraz kontatzen du historia, protagonistari entzutea gustatzen zaion bezala.

Ironia puntua du, irriño etengabea.

Floraren hilketaren berri oso tarteka eta gutxika dosifikatu eta neurtzen du.

Gerta beharraren usaia soilik hartzen zaio lehen zatian.

Pertsonaiak ere poliki, pixkanaka, tarteka azalarazi  eta definitzen ditu.

Gerrako gertakizunak ere astiro, tantaka, dosifikatuta daude.

"Ehun metro"ren kutsua du kontaeran, pentsamenduak, barne bizipenak mailakatuta kanporatuz.

Euskara zuzena, ortodoxoa, argia eta garbia.

Bitxikeriarik gabe jatorra.

Bitxikeriarik gabeko kontaketa, bere berea, serioa eta sendoa.

Esaldi laburrez zehaztasun asko ematen ditu.

Patxaran irakurtzeko liburua, presarik gabe irakurtzekoa.

 

Bizi puskak. Juanjo Olasagarre. Poema liburua.

Lehen poema behintzat atsegin dut: deskripzioa da eta aitatu ez arren hor atzean, elurraren bristada ostean,  lanbrotuta ikusten da pertsonaia.

Gauza politak esaten ditu, eder esan ere: sena du, baita sentiberatasuna ere.

Biguna eta maitagarria azaltzen da Juanjo bera ere.

Xabier Bixirena gogorra da, askorentzat egia bada ere.

Josemielena oso gordina sakonean; bukaera latza; baina sinboloa ez ezik erreala.

Garratza da askotan, baina samurra hurrengoan.

Bizitzaren ikuspen triste eta ezkorra.

Oso etsikor, ez herriaren egoerari buruz soilik, bizitzari berari buruz ere bai.

Bizitza beste zerbait ere bada.

Hitsak dira pertsonaiak, hitsak bizitzari buruzko kontzeptuak.

Esperantzarik gabeko poesia: oso tristea, hitsa.

Filosofia Historiaren eskema eta laburpena polita da.

Gaurko irudiak.

Askotan pertsonaiaren pintzelada bat besterik ez da poema, baina sugeritzen duenagatik egoera baten azalpen   sakona.

Badira poema ulergaitz batzuk.

Sakanakoan, itsasontzi irudia arraroa egin zait.

Erritmoa du: hitzetan, kontatuarekin lotuz hitzak, sigi-saga, ...

Hitz-jokoak egiten dakiela ere erakusten du

 

Consumatum est. Juan Mari Irigoien.

"Babilonia" zen bere aurreko liburua, liburu sainduen eragina du nonbait.

Bizitzari buruz filosofatzen ari zaigu egilea. 

Konraden pasarteak, teoria ezberdinak kontrajarriaz ikasgelako filosofia gaiak dirudite. Pentsarazi egiten  dute eta interesgarriak dira.

Elizari ere, ofizialari behintzat, esten goria sartzen dio, nahiz azaletik.

Gaztelako herri giroa poliki azaltzen du lehen zatian.

Barne sentimenduen deskribapena, estiloari lotuta, patxaran dastatzekoa da.

Poesia giroa du eta horrek laguntzen dio sentimenduetan aztertzeari.

Barrokoa askotan, hitz pilaketa handiz sortua.

Ironia eta humore barretxoa edozein txokotan aurki daitezke.

Poesia giroa lortzen du une askotan. Kutsu poetikoa du irudi eta formetan.

Pasarte batzuetan ideiak erretorikoegiak dira, hotzak, zuzenkiegi azalduak, bere portaeren bidez irakurlegoan itsasten diren horietakoak izan gabe pertsonaien jokabidean ezkutatu gabeak.

Maisua da sintetikoaren erabilpenean, aparta aberatsa.

Hitz, aditz, adjektiboak binaka botatzen ditu zentzu bereko edo antzerakoak izanda ere askotan. Binakako erritmoa jartzen du, bi historien erritmoa adierazi nahiz edo.

Erritmoa monotonoa gertatu zait azkenerako. Istorio luzeegia, buelta eta bihurgune asko dituzte pertsonaien bizitza-ibaiek, azkenerako indarra areagotu ordez galduz. Ez naiz identifikatu pertsonaiekin. Bi historiak noiz elkartuko zain, luze egin zait. Ez du aparteko jakin-minik sortzen, ez du intrigatzen, bukaera nolakoa den egarria sortzen.

Patxaran, hausnartuz, estiloaz disfrutatuz irakurtzeko eleberria.

Merezi du irakurketak.

 

Demokratak eta biolentoak. Joxe Azurmendi. Saiakera-liburua.

Duela 8 urte idatziak gaurkoa dirudi. Gaiak gaur-gaurkoan dirau.

Mirande irakurtzeko grina sortzen du.

Idazkera argia, bere pentsaera garbi azaltzen du.

Interesgunea sortzen du, irakurketa interesatua bilakatzen.

Ideietan dago trama, harrapatzen zaituen sarea,

Ekintza bortitzen ondoren  eta ondorengo politiko eta kazetarien erretolikaren ostean pentsa ohi dudana bera esaten du Joxek argi, zehatz eta euskara dotorean.

"Biolentziari buruz kasik predikatu bakarrik egiten da ez arrazonatu": 31 orrialdean.

Noiz bai eta noiz ez da gaiztoa biolentoa?.

Baditu zati aspertuzkoak, baina oso interesgarria.

Bazen ordua berriz ere gaiok kaleratzeko, baina ez dut liburu honen kritika, bere inguruko eztabaida ariketa edo dibulgaziorik ikusi. Ez du sortu eztabaidarik, inork ez du nonbait eztabaidatu  nahi gai hori, estatua eta politikoak bere horretan utzi nahi dira, kontraesanak agirikoak badira ere.

Zaila da skotan bere estiloa, korapilatsua, komek edo makoek ere beste neurketa bat ematen diote.

 

Dena dela. Joserra Garcia. Poema-liburua.

Joserrak iritzi xume politak botatzen ditu hitz-joko txukunetan bildurik.

Giro atsegina eta erakargarria sortzen du poematxo askotan.

Ez dut iritzirik poesiari buruz, ez dakit zer esan, ez dut irizpiderik poesia bezala juzgatzeko.         

Gustatzen zait edo ez, hori da dena, sentitzen dudana adierazten dut.

Joserraren poesiok gustatzen zaizkit, badute esanahirik, askotan sakona eta gogorra sinpleki esanda.

Sakondu gabe, azaletik esandako iritziak eta egi borobilak.

Erritmo eta neurriari buruz ia ez dakit zer esan, hor daude saio ezberdinak.

Poesia batzuetan garbi dago, lerro banaketak ematen diola indarra hitzari eta azpimarratzen esanahia.

Poesigintza hau hitzen jolasa iruditzen zait, dibertimendu bat,       baina badakit poesia ez dela hori bakarrik, eta liburuxka hau ez dela dibertimendu soila, baduela mamirik.

Baina  bere mezua ez zait sakon ainguratzen.

Gehiago izan zait dibertimendu.

 

Denboraldi bat infernuan. Arthur Rinbaud (Mikel Lasa). Poema-liburua.

Beste mundu bat da Rinbauden poemagintza hau.

Gizakiaren sakoneko egi, sentipen eta ideiez ari da, kristau estaldura astindu nahiz bezala.

Bizitza ote infernua?.

Bizitzaren ikuspegi latza, gordina.

Gauzak esateko beste era bat.

Maila ezberdineko idazlea: esaldi bakoitza zartada bat da.

Harrigarria da duen tonu berezia, argitasuna du dioenak,

Giro berezia sortzen du.

Garratza, lotsagabea, desesperatua, etsia, konbentzionalismorik gabea.

Gordina fede arazoetan, baina errespetuz ari da, nahiz koplarik gabe.

Gezur latza, garratza eta gordina da liburuko dena, baina bizitza garbiro argituzkoa.

Erreboltaria, hezikaitza, ohizko pentsaeratik at dabilena.

Tragikoa, ezkorra, tremendista, mingotsa.

Eliztar sinesgabe baten tonua du.

Erlijiozkotasuna oso sakonean itsatsia du, maiz azaleratzen baitzaio.

Maiz aipatzen ditu jainkoa eta erlijioa.

Arcoko Joana ere desmitifikatzen du.

Ez da bertsotan,  errimatuz, idatzi beharrik poesia idazteko.

Barne erritmo ezberdina du. bestelakoa, ezohikoa.

Mundua ikusteko molde ezberdina bai iritzietan bai irudietan, bai idazkeran, bai giroan.

Poemetako kontrasteak izugarriak dira: armiarmak / bioletak, ...

Trazu batzuk besterik ez dira hitzak askotan, baina erabat sakontzen du gaia eta sentimendua.

Irudimena du, hainbat ideia eta irudi, egoera eta iritzi bururatzen baitzaizkio.

Esaldi labur, zehatz, landuen bidez egiten du lan.

Esaldi laburrak, pintzelkadak.

Latza izanik ere, fintasuna du ideia eta sentipenok agertzeko.

Itzulpen bikaina Mikel Lasarena, batzuetan ados ez banago ere.

Zaila izan behar du itzulpenak.

Latza poesia bera da.

Frantsesa ere ikasi dut: zenbait zehetasun eta ikutu xarmant.

 

Denok bat. Orixe.

Liburua hau iruzurra da, Euskaldunak  poema liburuko atal bat besterik ez baita.

Bertso konplikatuak, bortxatuak, gogoeta behar dute ulertzeko. Ulergaitzak.

Ideiak hitzen preso, gatibu, daude, kamustuta.

Hitz berriak eta hitz formak ateratzen ditu imajinazioz.

Oso librea ari da idazten, loturarik gabe, ez du kortserik idazteko.

Askatasun hori sorpresa, ezustea da, idazle batentzako aitzindari jokaera. Gaurko idazleak ikasi beharko luketena.

 

Emon behar yako. Iñigo Aranbarri. .

Oso arraro eta ulergaitza.

Erren gelditzen diren aditz gabeko esaldi asko du.

Traketsa: euskara dominatzen ez duen euskaldun berri ausarta dirudi.

"Pinu gandorrak", "laino tarratak", "begi pisuak ematen zioten", "Abiadura makaldu"...

Ferrokarrileko azpi-gona falta zaio.

Ez dut ia ezer ulertzen.  Esaldi batzuetan  piperrik ere ez. Estralurtar reste batek euskaraz idatzitako zerbait iruditzen zait.

Esperimentu berriren bat ote?. Poesia teknikaren ba?.

Esaldi gehienak konplikatuak dira, bihurriak, ia ulertezinak.

Esaldi arraroak, dudazkoak, nire gusturako traketsak, nire ustez okerrak ....

Ala adarjotzea da?. Serio idatzitako adarjotzea agian?.

Ez naiz 3. kapitulutik aurrera egiteko gai izan.

Tartekako zatiak irakurri ditut, berdin jarraitzen duela jabetu naiz. Bertan behera utzi dut. Niretzat gehiegi da.

Gauza bitxi politik ere badago, baina gehiegi irentsi behar da hauek aurkitzeko.

Dena da arraroa.

Hizkuntz logika guztiak apurtzen ditu. Ez da espero dena. Arau guztien gainetik eta kanpotik idazten du.

Agian hizkuntzaren logikatik kanpo egotean datza liburuaren berrikuntza.

1.300 pzta ordaindu ditut esperimentu baten berri izateko. Agian noizbait argituko zait misterioa eta bueltatuko naiz bertara.

- Ikus “artelan/ liburuak/liburuak 2 karpetan. Berriro irakurri nuen,  iritzi erabat bestelakoa, ia kontrajarria, atera nuen.

 

Ene Jesus.  Ramon Saizarbitoria.

Barne pentsamendu, barne egoera, bizipenen  azaleratzea da liburuaren mamia.

Kartzelako ziegetan zigorraldietako bakardade luzeetan agertu ohi dira antzerako burutazioak, egunero orma berdinetan begiak bueltaka.  Hainbat " sentsazio ezberdin orduko gauzarik banalenaren aurrean", Saizarrek dion bezala. Xumeak, baina barne barnekoak,  batek bizirik dirauen seinale.

"Ez da erraz hemen beste era bateko historiarik imajinatzea". 57

Orduen martxa geldoa; eguzkirik ere gabe, nolabait eguna neurtzeko; argirik ere gabe, eguerdiko gailurrari antzemateko.

Gela bateko egoera luze aspertuaren deskribapen eta azalpen bitxi, bizi, zoragarria."Esperoa espero hutsez betetzeko kapaz", hori da hurrengo pauso beldurgarria.

Barne sentipen kontrajarriak. 60

Aspertuaren burutazioak ematen dute askotan, zentzu gabekoak, inertziaz eginak, bertan behera etorri eta doazenak, askotan denoi etortzen zaizkigun burutazio leloak.

Egoeraren errepikapena adierazten du: beti berdina esaten bezala.

Idazleen arazoak idazterakoan, historiak eta historien giroa sortzerakoan.

Ezer esaten ez duten betiko elkarrizketetako betiko esaldiak. 91-92

Hitz-joko bitxiak, 84, hitz-jokoa besterik ez ote den ere askotan liburuaren helburua!.

Esaldi borobilki osatu eta josiak besterik ez dira orrialde asko.

Jolas literarioa, zeina idazten Ramonek asko disfrutatzen duen, bere jostailu bat, gure jostailu bihur daitekeena eta bihurtzen dena.

"100 metro" gogarazten dit: barne sentimendu bizitza mugimenduen konparaketa. Hura idatzi zueneko esperientziaz baliatu da eta ildo beretik jarraitu.

Mugimenduen deskribapena, 84-86, adarjotzea ere badirudi askotan.

Eta dale potearekin!. Irakurleari adarra jotzen ari dela dirudi honetan ere.

Irakurleari adarra jotzea ez ote da egilearen helburu nagusienetariko bat?.

Irakurriz, norberak izaten dituen mugimenduak esperimentatzera bultzatzen du, jolas horretan sartzera.

Edo asko erreparatzen dio bizitzari edo imajinazio izugarria du Saizarrek, edo gauza biak gertatzen zaizkio.

Teoria edo ideia kate luzea ematen ez badu ere, takian-potian ideia politak botatzen ditu, Ramon filosofoa ere badela frogatuz.

Mila imajina, mila deskribapen, mila zehaztasun ... aberatsa.

Nahasia orokorrean, ziegakoaren egoera mentala nahasia den bezala.

Idazkeraz disfrutatzea, lasai, poliki, nahi haina denbora hartuz irakurtzea  du liburuak atsegin bakarra.

Irudi berdina etengabeki errepikatuz, burdina-sarea-potoa, sortzen du nobelak behar duen giroa.

Denborari neurria emateko modua: zazpinaka kontatu, errezatu ...

Esaldi laburrek indarra ematen diote dionari.

Hitz-jokoak: zazpiarenak ... maisuki darabiltza.

43. Burt Lankasteren pelikula, errepikatua eta mila itzulinguruz emana, humore tantoz politez bustita, gaiarekin bikain josita dago,  esanahia  azpimarratzen du.

Espazioak, lerroarteko tarteak, idazteko teknika dira. Hutsuneok esanahiz beteta daude: "gerora", "horregatik", "urtebetera" ... hainbat esanahi dute, testuinguruaren eta tarteak duen zabaleraren arabera.

Haserako esaldi baten esanahia geroago ikusten da. Lehendabizi despitatu, desorekatu egiten du, esaldia gaizki balego bezala: "mingain beltza".

Potoaren sinbologia.

Gelakoaren egoera, baliabide sinpleez baliatuz emana.

Laugarren kapitulurako bere kontaketa dotoreaz harrapatu egin nau kontakizunak.

Hitz-joko politak: ihestu-irensten, hotsen aldetik. 53

Kontraste bortitzeko adjektiboak: "zuritasun gordina"

Egun luzeetan derrigorrezko entzierro denbora emanezko zenbait burutazio xumeak.

55-56. Atakearen deskribapena izugarri bortitza da lau hitz eta esaldi sinpleetan emana badago ere.

Ispiluaren erabilpenak indarra ematen dio narrazioari, sinbolo ere bilakatuz.

4. kapitulua esaldi landu perfektuz borobildua, bortizki gogorra da, beldurgarria.

Deskribapenean elkarrizketako esaldiak makoz berezitu eta adierazteak, giroa sortzen du. 81

Pintura puntillistaren antza du.  Itxuraz elkarrekiko lotura handirik gabeko datu pilo bat, puntutxo bat, jartzen joan, orokortasun zentzuzkoa osatuz, azkenean idatzitakoaren, koadroaren, esanahi osoa uler ahal delarik. 84 Oheko mugimenduak.

Hiztegi berezirik ez darabil.  Eguneroko hitzak darabiltza liburu osoan.

160       Esaldi txundigarri berezirik ez du botatzen,  baina esaldi luze zailak,  berriak, naturaltasunez korapilatzen ditu, erraz irakurtzen direnak.

Paragrafo luzez, menpeko askoko esaldiz barra-barra idatzi daiteke euskaraz ere.

Esaldi motxak sartzen ditu askotan, baita hitz bakarrak ere, hitza esaldi bihurtuz, honek bizitasuna ematen dio kontakizunari. Deskripzioari lotura, jarraipena eta logika ematen dizkio.

122. Hitz ia bakarrez eta puntuz eginiko deskripzio azkarra, bizkorra, arina, liburu denaren erresumen bezala.

Puntillista batzuetan, inpresionista bestetan, 102, esaldiz esaldi, ia loturarik gabeko brotxakadaz koadro argia pintatuz.

Ispiluaren errepikapena, burdinazko barroteena, orma akoltxatuarena, potoarena, gelako monotonia asperraren  ezaugarri latza, bizia.

Errepikapenaren gailurra, 109-110, liburuaren erresumen bezala, hitzen esaldien bidez, liburu osoa orri batetan bilduz.

Seguru aski asko eta luze kostatu zaio liburua idaztea Saizarbitoriari, baina askotan badirudi gozatu egin duela idazterakoan, barrez ari dela mugimendu kontu horiek eta deskribatzerakoan.

Idazkera, esaldi eta horrelako bitxikeri eta txukunkeriekin disfrutatzen duenak irakurriko du liburu hau. Eleberri arruntak, funtzionalak, irakurtzen dituenak,  bukatu aurretik utziko du.

Deskantsurik ez du liburuak: kontakizuna lotzeak arreta eskatzen duelako edo esaldiak, irudiak, joskerak, esaldi luzeen sareak amaierarik, etenik, ez duelako. Ez dago lasai gunerik,  ziegan dagoenak ez duen antzera.

Lasai, poliki, denbora hartuz, idazkeraz disfrutatzea, da liburuaren atsegin bakarra.

Liburua orokorrean nahasia da, ziegakoaren egoera mentala nahasia den bezala.

 

Espainiako Gerra  Zibila Euskal Herrian. Josu Chueca & Luis Fernandez           

Gauza ezagunak nagusiontzat, baina datu franko zehaztasun berri edo lekukotasunez indartuak.

Genekizkien gauzak berritzea, historia ahaztu ez dezagun, gaurkorako baliagarri dezagun.

Idazkera aldetik ez dit berrikeria ez berrikuntzarik eskaini. Estilo xumean idatzia erraz irakurtzeko.

Ekarpen handirik ez duen aren beti dator esaldi edo hitz interesgarriren bat.

Estilo sotilean idatzi daitekeela eta merezi duela horrela idaztea gainera frogatzen duen liburua.

 

Euskal ipuinen antologia bat. Iñaki Aldekoa

Sarrera interesgarria bilketari egiten diona ipuinen mundua kokatzeko: genero garrantzitsua da literatura barruan, gaitzetsita eduki badugu ere.

25or. Mirande: istorio originala eta ezustez betea, humore beltza, garratza.Hor dabil oraindik amona: sinbolikoa. Gizarte gotor honen adierazle, gizartearekiko ikuspen ezkorra du.

Hizkuntz aldetik zehatza.

31or. Atxaga: irakurterraza, baina egitura konplikatuzkoa etenaldi eta tarteko askorekin.

Herri hizkuntzaren usaia, taxua, ironia.

45or. Atxaga: Alfabetoa jarraituz, originala.

Edorta Jimenezen Manhattan liburuko istorio baten ideia berdina du. Ez dakit norena den aurrenekoa. Atxagarena agian, Edortarena oraingo liburua baita.

55or. Sarrionaindia: Harrigarriak dira deskribapenak, bere detailez, hiztegiz, irudiz, ikusi egin daiteke eskema.

73or. Saizarbitoria: Tristea, baina zehatza, irudiak garbiak ia ikusaraziz.

Arazo literarioak ausardiaz konpontzen ditu esaldi gordinak eginez.

79or. Koldo Izagirre: bitxia.

83or. Andu: irudi asko, aberatsa, horregatik batzuetan astunegia, estilo bortxatuegia, naturaltasuna falta zaio, gehiegi landu edo korapilatutako esaldi eta irudiak. Deskribapen askoz zehazten du ingura.

113or. Juan Garcia Garmendia: esaldi batzuk nik egingo ez nukeen bezala moldatuak. Esaldi batzuk osagarri askorekin luzeegiak, astunak.

155or. Iraola: narratze bakun linealean du grazia,  argumentu, sintaxia eta hiztegi konplikaziorik gabe, azken ezuste eta guzti. Eskertzen da sinplekerian erortzen ez den sinpletasuna.

171or. Andu: Ez du deskantsurik. Esaldi konplikatuak, hiztegi hautatu zehatza, irudizko komunikazioa irakurlearekin. Deskribapen polit zehatzak. Asko pentsatu eta zailduz lortutako esaldiak dirudite, bortxatu zamarrak.  "bildu" hitza  Otto Pette baino askoz aurretik bereganatua du. Izenlagun asko izen bakarrari buruzko iritzia emateko. Lexiko aberatsa hitz arruntak erabiliz.

 

Euskaldunon aber(r)ia. Paco Aristi

Eguneroko gaiak darabiltza. Gogorra, mingotsa, latza.

Zuzenean, garbi eta arin tratatzen ditu gaiak.

Ez du gehiegirik sakontzen, baina matazaren hari-punta eskura uzten du.

Filosofia txikiak dira bereak.Sarritan eurak sakonenak.

Bi hitzez barreneraino doa, bizitzaren putzu sakonean sakonduz.

Oso moralista deritzot. Sermolari.

Gai aldetik da interesgarria liburua.

Idazkera eta literatura aldetik ez du ezer berri askorik ekartzen.

Nolanahi, politokeriarik gabe ere,  dotore idazten du. Garbi idazten du, garbikeriarik gabe.

Zuzena da ideien agerpenetan. Idorra. Irudiz ezer jantzi gabe. Agian gaiak eskatzen diolako.

Askotan badirudi arrapataka, hurrengo egunean argitaratzeko ia landugabekoak direla orriok.

Ofizioa duenez gero txukun ateratzen zaizkio.

Bat-bateko freskotasuna du, bat-batekoa, eguneroko hizkerarekin lotua.

Igerileku bazterrean, tzangatik tzangara bitartean, gustura irakurtzen da.

 

Euskara Batuaren ajeak.  Ibon Sarasola

Niri erabat interesatzen zait dioen denak.

Arrazoi osoa du dioen gehienean edo askotan behintzat.

Egia da gaztelerak kutsatu gaituela hezurretaraino, hizkuntzaren erroetaraino.

Gazteleraren eragina erabatekoa da Hegoaldeko Euskaran, Espainolez pentsatzen dugu euskaraz egitean, eta euskara espainol mozorrotua bihurtzen ari da gero eta gehiago. Ez dugu euskaraz pentsatzen euskaraz egitean, are gutxiago pentsatzen dugu euskaraz gazteleraz egitean.  

Askotan dio Gaztelerak edo Espainolak soilik erabiltzen duela halako edo holako aldagai edo orokorretik kanpoko hitz, izen edo zerbait adierazteko bai izen edo esamoldea bat, eta esan gaitzetsiz bezala esaten du; nik uste dut hizkuntza  baten aberastasuna dela, jeinu edo jitea, Hegoaldeko Euskarari arazoak sortzen badizkio ere; gaztelerak hizkuntza nagusiek hartzen duten moldeetatik ezberdin jotzen badu hori ez dela arbuiagarria edo mespretxagarria. Beste zera da Euskara nori eta zeri atxiki behar zaion, zer erabili eta nola moldatu.

Egia da mailegu gehiegi hartu ditugula gazteleratik, Euskararen baliabide bere-bereen eta Iparraldeko Euskalkiaren kaltetan; baina badirudi Sarasolarentzat Espainoletik maileguak hartzea madarikazioa dela, eta hori ere ez; betor mailegua edonondik taxuz eta osasungarri badator.

Tarteka Espainolarekiko arbuiatzen duena bera egiten du frantsesarekiko: fanfare, txarol, ...

Sarasolak tradizio idatzira soilik mugatzen da hitzak hautatu erabili eta sortzeko: ez dakit horrela den edo behar duen, ez dut bestelako iritzirik dagoen honetaz, ez naiz mundu honetan behin ere murgildu eta. Baina egon bada nonbait, polemika baten kutsua du dion ia denak.

Hitz berririk sortzerik ez al dago?.Nola aberastu hizkuntza?. Dugun hiztegia tradizioari soilik mugatu behar al zaio?. Ez dakit.

Sarasolak Euskara oso hizkuntza mugatua uzten duen kezka dut.

Idatzi beharko du Ibonek beste liburu bat  Euskara Batuak zertan jokatu duen zuzen azalduz, Batuaren ekarpen onerakoez. Ez zen ba dena okerra izango!.

Liburuaren hondoan eztabaida, polemika, hika-mika, elkar ezinikusi garratzen arrasto eta hondarrak nabari dira. Euskararen munduan ere gatazka eta liskarrak!.

Ez da gozoa izanen Ibon eztabaidetan. Ernegatuaren mingostasuna nabari zaio, patxadarik eza. Ez da politika gainditu duen hizkuntzalaria. Oso partziala da, alde bietako abertzaleak astintzen baditu ere noizbehinka.

Min emango dio bati baina gehiagori, dionagatik eta esateko eragatik.

Oso ondo idazten du: irakurketa soilik ere aberasgarria da.

Ezer idazteko kezka eta zalantza sartzen eta harrotzen du liburuak; idaztea jakintsuen zeregina eta pribilegio dela idaztea. Besteok hobe bolaluma gorde. Eskerrak jendeak konplexurik gabe idatzi egiten duen. 

Hiztegiekiko zalantza sortzen du: hiztegia besterik ez darabilgunoi bakoitzak bere iritziaren arabera aukerak eginez,  hiztegiok fidagarriak ez diren duda sortzen du.

Baina dioena esan egin behar da, eta harrotutako hautsok aro egokiagoa ekarriko dute Euskara lantzeko.

 

Ez duk erraza, konpa!. Koldo Izagirre

Kubari buruzko liburua.

Kubari buruzko deskripzio maitagarria.

Desmitifikatu egiten du bere lekura ekarriz bai esan ohi diren zer baikor zein ezkorrak.

Ez da betikokerietan erortzen, Kubarekiko betiko gauzak badaude ere istorioan.

Intsinuatu egiten du batez ere errealitate politiko eta ekonomikoa.

Deskripzio gogorra da, egoera gordina kontatzen du, baina baikorra ere bai era berean: inon ez bezalako alderdi eta lorpenak agertzen ditu.

Kubari buruzko errespetua eta maitasuna dario, giro samurra lortuz.

Gizatasunez eta zentzuz idazten du.

*Herri eta gizarte bati buruz idazteko teknika bikaina.

Zeharkako estilo ezberdina du kontaeran.

Literaturan oso guti erabiltzen den emakumezkoen nokakoa ere eskertzekoa da.

Nork esan du hau nobela dela?. Baina nobela bat bezala irakurtzen da, gustura.

Euskara freskoa, praktikoa, erraza baina baita zehatza eta landua ere era berean.

Xumean aberatsa bai idietan, sentimenduetan, baita hiztegian ere, esaldi eta esaeretan batez ere.

Poeta ukitua nabari zaio.

 

Ezer baino lehen.  Arantxa Irturbe

Ipuinak dira.

Bai gaiak bai kontaketa irrigarriak dira, zirridunak, zorrotzak.

Bakoitzaren barne ezkutuko pentsamenduak, inori normalean esaten ez dizkiogunak.

Gaiaren ikerkuntza sakonik gabe, iritzia eman, hazia erein besterik ez du egiten. Eta hori aski da.

Humorezko neska izan behar du Arantxa horrek, barnea irriz. Hori bera sortarazten du irakurlearengan.

Patxadazko neska izan behar du, patxada ere sortarazten duelako.

Ipuinak baino gehiago apunteak dira, ereiten diren ideia zabalak, orokorrak.

Bizitza zatiak, imajinazioz eta eztenez kontatuak.

Gai sinple, irudimentsuak, pizgarriak.

"Asmatutako ezer ez da berria" ipuinak, ipuina zenbateraino den asmakizuna, artifiziala jabetzeko aukerakoa.

Estilo argia, zuzena, konplikaziorik gabekoa estilo motxean, hiztegia ere eguneroko konplikaziorik gabekoa.

Elkarrizketak hika idatzi ditu. Aditz aberastasuna suposatzen du eta naturaltasuna ematen dio ipuinari.

Ipuin oso motxak, denbora galduetan eta tartetxoetan  erraz irakurtzeko bezalakoak.

Ipuinek ia ez dute argumenturik, baina, agian horregatik, irakurtzen dira gustura.

Beti dute sorpresa edo ezustekoa, hasieratik irakurlea asmatzera tentatuz.

Ezohizko estruktura ipuina muntatzerakoan. Ezberdinak dira.

"besoa igo agurtuz" edo "lehen bistan mantendu", ... baditu esaldi arraroak, dudazkoak, kolpatzen nautenak.

Liburuak 1-I

Jon Etxabe 2016/10/03 13:38
Liburuak 1 - I Korapilatsuak ohi dira nire eta ordemagailuarekiko harremanak. Karpeta honetan ez dit marratxo gorriz akatzak agerrarazten. Beraz, ohikoak baino hutsegite gehiago egonen da. Irakurle ona irakurgako akatzak zuzentzen dakiena omen da, beraz, balizko irakurleak akatzok zuenduko dituelakoan ausartzen naiz nire iruzkinok sareratzen. Argia sortzen den izartegia. Juan Ramon Madariaga. Poema-liburua. Arian ari. Patxi Zabaleta Arrats beran. Lauaxeta: Esteban Urkiaga Auto-stopeko ipuinak. Pako Aristi Azkenaz beste. Angel Lertxundi Azken fusila. Edorta Jimenez

Liburuak 1-I

Argia sortzen den izartegia. Juan Ramon Madariaga. Poema-liburua

Poesia tristea da, tristeegia, gehienetan edo askotan behintzat.

Poematxoak dira hauek, zentziloak, gaiez, irudiz, erritmoz zein egituraz.

Barne sentimenduak kanporatzen ditu.

Gai suelto motzak dantzan.

Bizitzako hainbat sentimendu dabiltza dantzan poematxootan.

Bizitzako betiko galdera esistentzialistak jalgi eta harrotzen ditu.

Estetikatik aparte ez dit ezer askorik aportatzen, ez dit sentimendu handirik harrotzen.

Ez dit zer askorik komunikatu, formak begiratzetik at.

Irudiz hitz egiten du: oso aberatsa da irudien erabileran.

Irudi batzu politak dira, gauza bera esateko era politak.

Heldutasunik ez duela iruditzen zait, espresatu beharra daukala, espresatzeko forma bila dabilela.

Urte gutxira arras aldatuko delakoan nago bere poesia, bai mamiz bai oskolez.

27. orrikoan berak egiten du nik irakurtzean egiten dudan galdera ia bera.

Insinuatu egiten ditu esanahi asko eta ez dut zer esan nahi duen asmatzen.

Irudi batzuen zergatia edo zertarakoa ez dut konprenitzen, zer esan nahi ote duten hor kokatuta.

Halako giro erreala baina nolabait fantastikoa sortzen du.

Erritmo eta musikaltasun hutsean gelditzen den sentipena dut batzuetan.

Hitz berri asko, berak moldatu edo asmatuak bezalakoak: hiztegi aberatsa.

 

Arian ari. Patxi Zabaleta

ETAri buruzko hainbat kontakizun, baina ETAren sorrera eta abarrek ez dute hainbeste indar.

ETAren bizitzako zati bat da, agian ezezagunena, horregatik interesgarria.

ETAren PCEkiko eztabaida eta taktika Francoren garaian: guti aitatzen den gaia, interesgarria gutxi erabiliagatik.

Francoren garaiko Espainiako gerrilarien historia interesgarria da. ETAren jarraipenak duen garrantziaren balorapen hain baikorrarekin agian ados etorri ez arren. Ez ditut borroka biak horrela lotzen.

ETAkidea izateko sakoneko arrasoiak azaltzen dira tarteka.

Nolanahi gertatu ondoren zer gertatuko den esatea erraza da.

Harritzen nau liburutik sortutakoa dela komunismoa eta sentimenduarentzat tokirik ez dagoela esatea Patxik. "A pari"  esan beharko litzake orduan, ETA sendimenduetatik sortua dela eta arrazonamenduarekin ez duela zerikusirik.

Harritu nau nola kontaktu bati ematen dizkion etakideak hainbeste dato eta ezagupide. Segurtasun neurririk gabeko komandoa dirudi.

Kontrabandisten giro berezia da gehien nabarmentzen dena.

PCEkoen negozio kontu hori berria, bitxia eta interesgarria.

Poliziaren kritika, Neguriko jauntxoena ere bai.

Goardia Zibileko Kapitainaren eta Zortzikoren arteko elkarrizketa eta harremanak zinesgaitzak dira.

3. kapituloko Aristotelen ipuina oso polita da; trebea agertzen da hemen ere Patxi bere hitz jokoetan.      

Oldozpen politak egiten ditu: armiarmarena!.

Oinase eroslearenak badu Ebanjelioaren antza, Jesusek gizonen gaitz eta oinazeak beregan hartu zituela dioen pasartearekin, Pasku Bildotsarekin alegia.

Bere aurreko bi liburuetako filosofia serioak botatzen ditut faltan.

Baina gai mardul asko dago, baita filosofia txiki interesgarri, fresko eta egunerokorako baliagarririk ere.

Gobernu guztiek iraupenerako mende eduki dezaketen etsaia behar dutela hori bada ausnartu nahi duenarentzat eritzi erakargarria; jokabide asko ulertzeko funtzezkoa.

Hizkuntza aldetik aportazio ugari du baina ez aurreko bi nobelek haina.

Nahiko klasikoa jarraitzen du  idazkeran, ez du kalegiroarekin lotzen.

Gaztelaniaren interferentziarik gabeko idazkera, euskaraz soilik pentsatua ala hala taxutua?. Patxik berak gaztelaniaz oso ondo eta trebe egiten duelarik bere pentsakeraren mekanikan izanen du eraginik gaztelerak, baina baztertu egiten du: horrela artifizialegia, hotzegia, irreala, laboratoriokoa, akademikoegia, forzatuegia deritzot bere idazkerari.

Baina idazkera aberatsa du.

Kontaketa hotzegia, akademikoegia da askotan, ia gehienetan.

Hitz berri asko, azpaldikoak, gutxitan entzun edo irakurtzen direnak.

Baserri lanetako eta tresneria hitz piloa darabil, niretzat berriak.

Htanoaren erabilera aberatsa: hika zein noka.

Aria eta hariarekin egiten dituen hitz-jolasak politak dira.

Hitz eta esaldi asko ez dira nere ustez zuzenenak, ez nire gustokoak behintzat, baina era guztietako erabilpena egin behar da, bide berriak zabaldu esamolde ezberdinak jorratu, zentzu konkretuagoak lortu eta finkatzeko. Bidea zein ez den jakitzeko ere balio du.

"hiltzerako asmoko tirorik " "gaztelerazko "tirar a matar": bada antzerako zenbait itzulpen,  nire eritzirako luzeegiak. Horrelakoetan gaztelaniaren grazia edo gatza  duen zerbait zehatz eta laburragoa asmatu behar da.

Sarri errepikatzen ditu egoerak, ideiak, gaiak edo hitzak; fitxen teknikaz baliatuz idazten dela iruditzen zait.

Mandazainak ez du bi aurrekoetako nortasunik nobela honetan.

Pertsonaiek ez dute nortasunik, ez ditu borobildu oraingoan.

Nobelak ez du personaia zentral sendorik, ez du ardatza den gai finko erakargarririk, ardatz edo hezurdura zehatza falta zaio, mila kontakizunetan galtzen da lotura tinkorik gabe: ur asko darama baina errekastoz errekasto, ibarik osatu gabe, difuminatu egiten da pertsonaia eta gaia, sarri.

Egoera batzu kilikolo daude, lotu eta borobildu gabe.

Nire kritika eta nire ustezko akatz guztiak arren,  nobela trinkoa da, sendoa, gaiez eta literaturki aberatsa. Ez da gaur egun horrelako nobela mardulik idazten, ekarpen asko du, baina ez da heltzen beste bien mailara.

Ez zaio nobela borobila atera baina oso ona da.

 

Arratsa beran. Lauaxeta: Esteban Urkiaga

Ez dut olerki eskolarik ezagutzen, baina Lauaxetaren estiloa berezia dela lehen olerkitik dago agerian.

Bukolikoa haseratik eta olerki guztietan, baita latzetan ere.

Barne arazoak, sentimenduak, zer pertsonalak ikutzen ditu gehien, gizarte, politika eta herri arazoak bainago.

Gazte baten ikuspuntua argia da, bizitzaren ondorioa.

Lauaxetak poesia ikuspuntu baikor, leun, goxo, bukoliko, atsegin, imajinaziozkoarekin lotzen du, irudi, hiztegi edo ikuspuntuetan ez ezik gaietan ere.

Poesia bakarren bat kenduz, poemotan agertzen den beste Euskalerri batek, liburuan ikusten ez diren beste arazo batzuk hil zuten Lauaxeta, baina beste hori ez zen poesia gai nonbait beretzat.

Amaiurri buruzkoa da garratzena, aberriari lotuena, epopeia bihurtuz, itxura epikoa emanez, biziko zuena aurrikusiz eta asmatuz.

Neskazaharren fama txarra azpaldikoa da nonbait!!!.

Sabiniano kutsua pentsakeran: espainolak, "baltzak", "mairuak" dira, Espainia "Mairu-herria". Zaldunak beraiek halakoak baziran zer ez izango ondoren etorri zen kabilako herri xehea!.

"Maitasuna" hitza da gehien, beti edo denerako darabilena: garaiko poesia giroa.

Natura ere bere poesiagintzako ardatza da, begi liluratuz ikusita edo begiratuta.

* Oso trinkoa da bere estiloa ideiak azaltzerakoan; hitz gutxik esanahi sendoa eta sakona dute, hitzek berenez diotena baino askoz zabalagoa,  itzulpenari begirada bat botatzen besterik ez dago.

Lauaxetarena eta gaurko euskara idatzia kontrajarriz edo alderatuz, garbi gelditzena da zenbaterainokoa eta nondik norakoak diren grafiaren arazoak, ahozkatutako hotsak hizki idatzietan jartzerakoan.

Sabinismo kutsua du haseratik, baina jator asmatzen ditu hitzak.

Ahaztuta ditugu darabiltzan hainbat hitz berak sortuak, ez ezerezetik edo artifizialki asmatuak, gauregun oso baleko liraketenak,  berreskuratu eta erabili beharko genituzkenak.

Hitzak aldatuz, sortuz, elkartuz, forma berria emanez, konplexorik gabe idazten du. Hizkuntza komunikatzeko tresna da, behar den neurrian eta behar den premietarako taxutzen dena, erabiligarri bihurtzen dena, hizkuntza bera ez da  helburua edo ukitu edo aldatu ere ezin daiteken altxorra, gordetzekoa soilik. gaurko purista askok ahaztu dutena, ez dute irakurri nonbait Lauaxeta. 

Nabaria da aditz trinkoa eta flexioak erabiltzeko ardura eta joera.

           

Auto-stopeko ipuinak. Pako Aristi

Ipuin bereziak dira.

Ipuin bakoitzak zerbait ideologikoa edo teoriaren bat botatzen du. Filosofia txikiak, egunerokoarekin zerikusia dutenak, xumeak, kontatzen dituen historiak bizitza bezalakoak direlako erakargarriak, eragina dutenak.

Badu eguneroko filosofia, praktikoa bezain interesgarria eta argia: 88or.

Ipuin bakoitza sorpresa bat dan nondik nora joko duen ezin daiteke asma. beti sorpresaz hartzen zaitu, orijinala, ezohizkoa: 93or. Bakoitza ezberdina da edukiz eta idazkeraz. Ustegabeko amaierak ditu. 39or: azken oharraren kolpea.

105: gaztelaniazkoa ere sorpresa da: Pakori buruzko dato berria niretzat, Fidel Castroren aurkako historia da Cubako ihesak ez baitira neutroak.

131: Filosofia atsegina, musikari buruz darabilen ausnarketa ironikoa polita da

162: hasera politaren ondoren bukaera latza du.

166: ironia fina

170: esaldi herrikoi piloa.

178: mendekua

185: Eluschka, izena bezain oroitarazlea bai historioa bai mamia.

194: filosofia txikia, asegina.

200: filosofia aberatsa.

Irudiak darabilzki ideiak agertzeko: heriotzaren bidexiorrean seguru sartua dago gizona.

Imaginez hitz egiten du: 80or.

Gaur egungo irudiak dira bereak:39or. kontabilitateko makina.

Umore ukituak: usoak artalea jaten txandarik gorde gabe;

Batzuetan humore gordina du: Parkinsonak  irribarre egiten du plastikozko boltsaren bidez (?).

Makabroa ere bada tarteka: 71or.

Nortasun propioko esaldi asko ditu. Esaldi batzu luzeak dira: 88or.

Aberatsa, imajinazioz betetako esaldiak: 99

125: ipui askotan esaldi osoak dira antologikoak bere edukiz eta esateko eraz.

156:  zati batzu ulergaitzak dira bai esanahiagatik bai idazkeragatik.

196: tragikotasunean ere ironia eta humore fina, herrikotasun humoretsua.

200: irudi pila, aberatsa.

 

Azkenaz beste. Anjel Lertxundi

Gozamena da Andu irakurtzea.

Poesia ere baden liburua, irudiz batez ere hitz egiten baitu, esan nahia irudiz erakutsiz

Fintasunez txirikordatzen ditu egoera ezberdinak.

Berez zailak zaizkigun esaldiak errazak egiten ditu: teknika ala buru garbia eta intuizioa.

Dotorea idazten, zehatza hitzak adjetibo zehatzez borobilduz.

Ia esaldi bakoitza zizelatutako artelana da, gehiago edo gutiago baina beti ederra.

Edozein orrialdeko  irakurraldia literatura erakusketa bikain batetan murgiltzea da: esaldi bakoitza koadro bateko pintzelada dirudi.

Deskribapen zehatzak.

Idazkera barrokoa du, dotorezia bilatzen du, esaldiak hitz, izenlagun, aditz formetan luzatu eta bihurrituz.

Giro ezberdin askoko adierazpena: kalea, nekazaritza, baserria, itsas bazterra, artaintza, ...irudi eta hiztegian.

Herriko esaldi asko, herriko esaera ugari darabilzki.

Hiztegi aberats jatorra.

"listaria" ia txikitatik entzun eta aurkitu ez dudan hitzarekin egin dut topo

Hitz eta esamolde ugari errepikatzen da bere liburu honetan ere: erretxindu, bildu, kliskatu, ...

Esaldiak luzatu egiten ditu askotan, trinkotu ordez, hurengo trinkotu ere bai: "mahaiko txintxarri zilartsu bati eragin zion". Askotan luzatu eta trinkotu bat bera dira.

...ko ...ko errepikatzen du tarteka,  eta niri etzait gustatzen, agian bide zuzenena eta naturalena bada ere.

 

Azken fusila. Edorta Jimenez

Senar-emazteen luzeroko harremanak, lanera behartutako prisioneroen gerrateko lana, ferrokarrilaren eraikuntza, txapelokerren portaera eta izaera, borroka harmatua, ... baditu gai interesgarriak, baina azalean gelditzen zaizkio, ez ditu sakontzen.

Giza portaeren ikuspegi aberatsa; zehaztasun asko jasotzen ditu.

Saiakera edo probokazioa gehiago dirudi idazkera aldetik.

Historioak ez du bizitasunik; bukaera, berotzen zihoanean, epel geratu zaio berriz ere.

Patxara duenak interesgarria aurkituko du liburua eta kontakizuna, arraroa, berezia irakurlea gramatikazko zalantzaz beteta uzten duen idazkeraz dagoelako.

Poesia giroa sartu nahi du sarri, baina ez dagokio, lekuz kanpo dago bere estilo gogorrean.

Herri Euskaran idazten du, baina era berean arrotza egiten zait, zaila.

Esaldi konplikatuak edo zailak ditu aldizka, irakurketa ere zailduz; ilunak, landuegiak, irakurzailak, naturaltasuna  falta zaienak, forzatuak, kostata egineiko esaldiak, pentsatuegiak, artifizial kutsua dute.

Bizkaierak ematen dio aberastasuna liburuari, baita aukera ezberdin egokiak ere idazleari; aditz forma batzuk ere aberastasuna damaiote.  

Bizkaikoak izateko arraroak edo entzungabeak egiten zaizkit zenbait esamolde eta hitz, ezin ditut inongo lurraldean kokatu.

Gauzak esateko esamolde berriak ditu, aportazio asko du.

Hitz ezberdin asko, hiztegi aberatsa, bizkaierako hitzengatik batez ere.

Marratxoz lotutako hitz konposatu asko darabil.

Esaldi bitxiak ditu: "lepoa bihurtu", guretzat norbait edo zerbait hiltzea zen, hemen albora begiratzea da. Elkarrizketetako hika aditza ez da beti logikoa edo euskalki berdinekoa; askotan ez dela jatorra dirudi, orain batua, orain bizkaitarra, orain asmatua, ...

Esaldi batzu ulertzea kosta egiten zait, korapilotsuegiak dira.

Zaila, baina aberatsa ere badela esango nuke: esamolde ezberdin asko esateko bideak jorratu egiten du.

Estilo zailean, idazkera zailean, adierazten ditu gauzak askotan.

Esaldi batzu sanoegiak direneik ere ez nago. "zurtuta dago".

Hitz batzuen erabilera arraroa egiten zait.

Belarrira arraro eta gogorregiak egiten zaizkidan esamoldeak: "begiko suteetan irakurri"

Izenlagun batzuen erabilerak zentzu jatorrean ote darabiltzan duda sartzen dit.

Egile batzuk badakite zaila izan arren esamolde atsegina sortzen,forma tarteko; eleberriko esaldiak ez dira preziosistak edo bitxiak, eta ez du atseginik sartzen idazkerarengatik, ez dira ere gozoak.

Txortako eszena sartzeari oso ondo deritzot, gutxi erabiltzen delako textu idatzietan, baina ekzena iluna eta aldrebesa da idazkeran.

Gauzak konplikatuegi esaten ditu.

Gauzak ezberdin kontatu beharra dauka, bere naturaltasunean erabili gabe.

"Tirakada "emea"":  zegatik emea erlazionati behar da indar gutiarekin, indarra zerbait fisikoa bakarrik bailitz.

Atrebidu xamarra ere bada: "uzkerkada"

"Abarrotsa" ez dut uste motorraren hotsa denik, abarrena baizik, herri hizkeran esanahi zabalagoz  erabiltzen bada ere.

Irudi politak ditu tarteka gertaerak eta  eritziak azaltzeko.

Herri esaldi kolokial politak ditu.

Imaginazioa du ideiak edo gertaerak irudie bidez esateko.

Inprimatze akatzak ere baditu, sarriegiak gaur ohi denerako. 

Liburuak

Jon Etxabe 2016/09/30 10:06
Hurrengo emanaldietarako ikuspegi zabal bat eman asmoz

Argibide bezala

 

Esana dut irakurri zalea naizela, jubilatu ondorengo debora-pasetako bat zaidala irakurtzea.

 

Burutapenez gain, irakurri ahala, datozkidan liburuari buruzko iritziak jasotzeko ohitura dut. Bukatzean nolabait sailkatu eta ordenatzen ditut iritziok.

 

Ez dira liburuari buruzko iruzkin, kritika, balorazio  edo azterketa literario amoz eginak, nolabait zerbait horrelako badira ere. Irakurketa uneko  iritziaz gain bizipenak ere badira.

 

Nire memoriak askorako ematen ez duenez, zerbaitetarako baliagarri izango zaizkidan itxaropenez ere jasotzen ditut nire gogoetok, erreferentzia modura besterik ez bada ere.

 

Uste izan dut agian bakarren bati gustatuko zaiola bere iritzia beste batenarekin alderatzea, edo agian libururen bati buruz beste norbaitek zer dioen jakin-mina piztuko zaiola.

 

Norbaiti noizbait zerbaitetarako baliagarri bazaio, nahikoa dut.

 

Erosotasunagatik karpeta ezberdinetan  joan nintzen jasotzen eta horrela sareratzen dituk.

15 emanalditan jarriko ditut sarean .

Lehen hiru karpetak emanaldi ezberdinetan banatu ditut bakoitzean kopuru handiegia izan ez dadin.

 

Hauek dira iritzietako liburuen izenburu eta egileak:

Liburuak 1

I

Ahotsik behartu gabe. Poema liburua. Bitoriano Gandiaga.

”Ai, hau pena”??

Argia sortzen den izartegia. Poemaliburua.  Juan Ramon Madariaga.

Arian ari.  Patxi Zabaleta

Arrats beran. Lauaxeta: Esteban Urkiaga

Auto-stopeko ipuinak.  Pako Aristi 

Azkenaz beste. Angel Lertxundi

Azken fusila. Edorta Jimenez

II

Bada hiri gorri bat. Asier Serrano. Poema lburua

Badena dena da. Patxi Zabaleta

Baleen berbaroa. Edorta Jimenez

Berriro igo nauzu. Xabier Mendiguren

Bihotz bi. Gerrako kronikak. Ramon Saizarbitoria.

Bizi puskak. Juanjo Olasagarre. Poema luburua.

Consumatum est. Juan Mari Irigoien

Demokratak eta biolentoak. Joxe Azurmendi. Saiakera liburua.

Dena dela. Joserra garcia. Poema liburua

Denboraldi bat infernuan. Arthur Rinbaud. Mikel Lasa.

Denok bat.  Orixe.

E k o r e k a. Patxi Zabaleta

Emon Bihar Yako. Iñigo Aranbarri

Ene Jesus. Ramon Saizarbitoria

Erdaldunon Aberia. Paco Aristi

Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian. Josu Chueca. Luis Fernandez

Euskal ipuinen antologia bat. Iñaki Aldekoa

Euskara Batuaren ajeak. Ibon Sarasola

Ez duk erraza, konpa!.  Koldo Izagirre.

Ezer baino lehen. Arantxa Iturbe

III

Fusilak pizten dituen sua. Felix Guerra, Froilan Escobar.

Galderen geografia. Felipe Juaristi.  Poema liburuzka

Gabeziaren Khantoreak. Tere Irastortza. Poema liburua

Galdu arte. Juan Luis Zabala

Gaupazak. Juanjo Olasagarre

Gizona bere bakardadean. Bernardo Atxaga

Haltzak badu bihotzik. Iñaki Mendiguren

Han izanik hona naiz. Joseba Sarrionandia.

Hautsaren kronika. Inazio Mujika Iraola

Hemen gauak lau ertz ditu. Mikel Ibarguren. Poema liburua

Hezurrezko xirulak. Joseba Sarrionandia. Poema liburua

Hnuy illa nyha majah yahoo.  Joseba Sarrionandia. Poema liburua

Ilargia lagun beti hegoalderantz. Fernando Presa

Intxixuen liburua. Fafael Dieste. Ipuin sorta

Ipuin antzeko. Mikel Zarate. Alegi antzeko ipuinak,

Ipuin berdeak. Ezberdinak, asko.

Ipuin lizunak. Aitor Zabala

Isladak. Unai Iturriaga. Poema liburua

IV

Kcappo. Tempo di tremoloPako Aristi

Kalamidadeen liburua. Joan Mari Irigoien

Kandido. Voltaire. Itz. Ibon Sarasola

Katebegi galdua. Jon Alonso

Kilkirra eta Roulottea. Joxemari Iturralde.

Kutsidazu bidea, Ixabel. Joxean Sagastizabal

Lazkao Txiki: gertaerak eta txisteak. Auspoa

Leturiaren egunkari ezkutuaTxillardegi

Lituma en los Andes. Mario Vargas Llosa

Loitzu herrian uda-partean.  Luis Mari Mujika

Maitasun elaberriak irakurtzen zituen agurea. Luis Sepulveda.   Ana santos  Elorza

Mandelaren Afrika. Juanjo Olasagarre

Manhattan. Edorta Jimenez

Marinel Zaharrak.  Joseba SarrionandiaPoema liburua

9408 Narrazioak. Egunkaria

Nerea eta biok. Laura Mintegi

Ni naizen hori. Karlod Gorrindo

Otto Pette. Andu Lertxundi

V

Pistiaren izena. Anjel Lertxundi

Poema Antologia. Bukowski. Josu LatartegiPoema liburua

Poemak. W.H.Auden. Itzul.Juanjo Olasagarra. Poema liburua

Poliedroaren hostoak. Joan Mari Irigoien

Sakoneta. Juan Luis Zabala

San Pedro bezperaren ondokoak. Arantxa Urretabizkaia. Poema liburua.

Sugearen irailtza. Josu Naberan

Testamento de muertos.  Perales

Tigre ehizan. Aingeru Epaltza

Tortilla flat. John Steinbeck - Koro Navarrof

Tubabu. Jon Arretxe

Ukoreka. Patxi Zabaleta

Zapata-ren oihana. Iñigo Aranbarri

Zozoak beleari. Andoni Egaña - Jon Sarasua

 

Egileak

¿¿.  Ai hau pena

Aldekoa Iñaki. Euskal ipuinen antologia bat.

Alonso Jon. Katebegi galdua

Aranbarri Iñigo. Emon Bihar Yako

Zapa-taren oihana

 Aristi Pako. Auto- stopeko ipuinak

                      Kcappo. Tempo di tremolo

Arretxe Jon. Tubabu

Atxaga Bernardo. Gizona bere bakardadean

Auden W.H. Poemak. Itzul. Juanjo Olasagarre. Poema liburua

Auspoa. Lazkao Txiki: gertaerak eta txisteak

Azurmendi Joxe. Demokratak eta biolentoak. Saiakera liburua.

Bukowski. (Josu Lartategi). Poema Antologia.  Poema liburua

Egaña Andoni - Jon Sarasua. Zozoak beleari.

Chueca Josu-L.Fernandez. Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian.

Egunkaria. 9408 Narrazioak

Epaltza Aingeru. Tigre ehizan

Ezberdinak. Ipuin berdeak

Fernandez Luiz-J. Chueca. Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian

Gandiaga Bitoriano. Ahotsik behartu gabe. Poema liburua.

Garcia Joserra. Dena dela. Poema liburua

Gorrindo Karlos. Ni naizen hori

Guerra Felix-Froilan Escobar. Itzul. Fernando Arburua. Fusilak pizten dituen sua.

Ibarguren Mikel. Hemen gauak lau ertz ditu. Poema liburua.

Irigoien Juan Mari. Consumatum est.

                                   Poliedroaren hostoak

                                   Kalamidadeen liburua

Irastortza Tere. Gabeziaren Khantoeak. Poema liburua

Iturbe Arantxa. Ezer baino lehen

Iturralde Joxemari. Kilkurra eta Roulottea.

Iturriaga Unai. Isladak. Poema liburua

Izagirre Koldo. Ez duk arraza konpa!

Jimenez Edorta. Azken fusila

                             Manhatan

                             Baleen berbaroa

Juaristi Felipe. Galderen geografia. Poema liburuxka

Lauaxeta: Esteban urkiaga. Arrats beran

Lertxundi Anjel. Azkenaz beste

                              Otto Pette

                              Pistiaren izena

Madariaga Juan Ramon. Argia sortzen den izartegia. Poema liburua

Mendiguren Iñaki. Haltzak badu bihotzik.

Mendiguren Xabier. Berriro igo nauzu

Mintegi Laura. Nerea eta biok

Mujika Iraola Inazio. Hautsaren kronika.

Mujika Luis Mari. Loitzu herrian uda-partean

Naberan Josu. Sugearen iraultza

Olasagarre Juanjo. GaupazakPoema liburua

Olasagarre Juanjo.  Bizi puskak. Poema liburua       

Orixe. Denok bat. Poema liburua

Perales. Testamento de muertos.

Presa Fernando. Ilargia lagun beti hegoalderantz.

Rinbaud Arthur(M.Lasa). Denboraldi bat infernuan. Poema liburua.

Sagastizabal Joxean. Kutsidazu bidea, Ixabel

Saitzarbitoria Ramon. Ene Jesus

Saizarbitoria Ramon. Bihotz bi. Gerrako kronikak.

Sarasola Ibon. Euskara Batuaren ajeak

Sarasua Jon - Andoni Egaña. Zozoak beleari.

Sarrionandia Joseba. Han izanik hona naiz

                                    Hezurrezko xirulak.

                                   Hnuy illa nyha majah yahoo

                                    Marinel Zaharrak

Sepulveda-Elorza Maitasun elaberriak irakurtzen zituen agurea.

Serrano Asier. Bada hiri gorri bat. Poema liburua

Steinbeck (Koro Navarro). Tortilla flat

Txillardegi. Leturiaren egunkari ezkutua

Urretabizkaia A. S.Pedro bezperaren ondokoak. Poema liburua.

Vargas LLosa Mario. Lituma en los Andes.

Voltaire. (Ibon Sarasola). Kandido.  

Zabala Aitor. Ipuin lizunak

Zabala Juan Luis. Sakoneta

                            Galdu arte

Zabaleta Patxi. Badena dena da

                            Ekoreka

                            Arian Ari

Zarate Mikel. Ipui antzeko

 

Liburuak 2

I

Alatriste kapitaina.  Perez-Reverte, ( Xabier Iaben)

Anemometroa. Igor Igor Estankona. Poema-liburua.

Arrainak ura baino. Hasier Etxeberria

Bart irakurtzeko gaur izkiriatua. Xabier Izaga. Poema-liburua.

Biziaren azala.  Xanti Iparragirre

Borrokaren gorrian. Joxe Iriarte - “Bikila”

Denbora galdu alde. Bitoriano Gandiaga. Poema-liburua.

Donostiako Hiria III.  6 Ipuin

Enaz banaz. Xabier Amuriza

Emon bihar yako.  Iñigo Aranbarri

Errolanen harria. Patxi Zabaleta

Esku leuna. Gotzon Garate

Euskal Herria krisian. Joxe Azurmendi.

Euzkadi merezi zuten. Koldo Izagirre

II

Gauak eta hiriak. Ur Apalategi Idirin

Groelandiako lezioa.  Bernardo Atxaga

Harrien lauhazka. Iñigo Aranbarri. Poema-liburua

Haur besoetakoa.  Jon Mirande

Herioaren itzalpeetan.  Andolin Eguzkitza

Henry Bengoa inventarium. Bernardo Atxaga

Kartografia. Rikardo Arregi Diaz de Heredia. Poema-liburua

Keuner Jaunaren Kondairak. Berltot Brecht

Koaderno gorria.  Arantxa Urretabizkaia

Lisboako Setioaren Historia.  Jose Saramago   (Jon Alonso)

Marinel zaharraren balada. Sarrionandia Joseba - S. T. Coleridge. Poema-liburua

Nongo nor. Jon Aiastui. Poema-liburua

Olerkiak. Loramendi. Poema-liburua

Oroituz.  Jon Arretxe

Pasaia Blues.    Harkaitz Cano

Poemak  1950-1966.  Jon Mirande . Poema-liburua

Samurai berria. Josemari Velez de Mendizabal

Txirringaren aienean. Amaia Elosegi - Esther Mugertza

Ur-Tximeletak. Pili Kaltzada. Poema-liburua

 

Egileak

Aiastui Jon. Nongo nor. Poema-liburua.

Amuriza. Enaz banaz.

Apalategi Idirin Ur. Gauak eta hiriak

Aranbarri Iñigo.  Emon biar yako

                            Harrien lauhazka. Poema-liburua

Arregi Diaz de Heredia Rikardo. Kartografia. Poema-liburua

Arretxe JonOroituz

Atxaga BernardoGroelandiako lezioa

                             Henry Bengoa inventarium

Azurmendi Joxe. Euskal Herria krisian. Saiakera

Bertolt  Brecht.  Keuner Jaunaren Kondairak

Cano Harkaitz.   Pasia Blues

Eguzkitza AndolinHerioaren itzalpeetan

Elosegi Amaia - Mugertza Esther.  Txirringaren aienean

Gandiaga Bitoriano. Denbora galdu alde. Poema-liburua

Gotzon Garate. Esku leuna

Estankona IgorAnemometroa. Poema-liburua

Etxeberria Hasier. Arrainak ura baino

Iparragirre Xanti. Biziaren azala

Iriarte Joxe - “Bikila”.   Borrokaren gorrian.        

Izaga Xabier. Bart irakurtzeko gaur izkiriatua. Poema-liburua.

Izagirre Koldo. Euskadi merezi zuten

Kaltzada Pili. Ur-tximeletak. Poema-liburura

Loramendi. Olerkiak. Poema-liburua

Mirande Jon. Haur besoetakoa

                     Poemak 1950-1966. Poema-liburua

Perez Reverte, Itzul. Xabier Iaben.  Alatriste Kapitaina

Saramago Jose.  (Jon Alonso).  Lisboako Setioaren Historia.

Sarrionandia J.-Coleridge. Marinel zaharraren balada. Poema-liburua

Urretabizkaia ArantxaKoaderno gorria

Velez de Mendizabal.  Samurai berria

Zabaleta Patxi. Errolanen harria

 

Liburuak 3

I

Adio. Bitoriano Gandiaga.  Poema-liburua

Agirre zaharraren kartzelaldi berriak. Koldo Izagirre

Agur, Euzkadi. Juan Luis Zabala

Agur sagar beltzaran.  Xabier Amuriza

Aingurak erreketan. Jon Benito. Poema-liburua.

Airezko emakumeak. Felipe Juaristi

Akordatzen.  Joseba Sarrionandia

Antologia. Manuel Bandeira – Joseba Sarrionandia. Poema-liburua

Ararat mendiaren sumina. Yasar Kemal

Arratseko ahotsak.  Natalia Ginzburg

Artemio Cruzen heriotza. Fuentes Carlos.

Aulki bat elurretan. Uxue Alberdi

Azalaren kodea. Miren Agur Meabe. Poema-liburua

Bakartasunaz bi hitz. Filipe Bidart

Bala hutsak. Castillo Suarez. Poema-liburua

Batak ez du bestea kentzen. Gerardo Markuleta. Poema-liburua.

Batzarra Telgten.  Gunter Grass

Bazterreko ahotsa. Ana Urkiza. Poema-liburua

Berbak legezko aiztoak.  Joanes Urkijo. Poema-liburua

Bisean bis berbetan – Palabras para un vis a vis. Egile anitz

Bitartean heldu eskutik. Kirmen Uribe.  Poema-liburua

Burkidea. Cesare Pavese

II

Denboraren izerdia. Xabier Montoia

Dendako leihotik. David P. Tijero

Deserriko karrikak. Mikel Ibarguren. Poema-liburua

Diruak behar luke bihotzik. Joseba Azkarraga. Saiakera

Dublindarrak. James Joyce. Itz. Irene Aldasoro

Edan ase arte. Mikel Perurena Ansa. Poema-liburua

Eguraldiaz hizketan.  Mikel Perurena Ansa. Poema-liurua

Eibarko idazlien eta idazlanen antologixia. E .Izagirre- M. Lizarralde-A. Narbaiza

Ekaitz aroa. Joxe Iriarte, “Bikila”

Ekialdeko mamuak. Jon Arretxe

Emakume ezezagun baten gutuna. Stefan Zweig

Ene Ondarru. Andoni Basterretxea

Errautsera arteko sugarra. Imanol Zurutuza

Espaloian dago munduaren xilkoaJoakin Balentzia. Poema-liburua.

Eszterren ondarea. Sándor Márai

Eta Arkadian ni. Anjel Erro. Poema-liburua

Eta emakumeak sugeari esan zion.  Lourdes Oñederra

Euskal zibilizazioa. Alfontzo Martinez

Ezinezko maletak. Juanjo Olasagarre

III

Gainbehera dator dena. Chinua Achebe

Gainontzekoa, Kontuak dira. Karmelo C. Iribarren. Poema-liburua

Galera errepikatuak. Juan Ramon Madariaga. Poema-liburua

Galtzontziloak autobusean zintzilik. Aritz Gorrotxategi

Gauzen presentzia. Pablo Sastre

Gure ametsen gerizanLuigi Anselmi. Poema-liburua

H. dossierrak. Ismail Kadare

Hamabost zauri. Karmele Jaio

Harri hautsiak. Gabriel Korta. Poema-liburua

Harry Potter eta sorgin-harria. J.K. Rowling

Hartzak Pirinioetan XXI. Mendean. Migel Mari Elosegi

Henriren irudia. Pablo Sastre

Hezur gabeko hilak. Xabier Montoia

Hiltzaile baten aitormena. Joseph Roth

Hiru arkuko zubia. Ismail Kadare

Hitzezko Zubia. Euskal Poesia 1990 –2000. 20 poeta. Poema-liburua

Hoteleko kontuak.  Asier Serrano

Hyperion. Friedrich Hölderlin

Idi orgaren karranka. Victor Hugo

Ilunbeen bihotzean. Joseph Conrad – Iñaki Ibañez

Iñigo Aranbarri. XX. Mendeko Poesia Kaierak. Poema-liburua

Ipuin batean bezala. Joan Mari Irigoien.

Iraultzen maratoia. Joxe Iriarte “Bikila”

Itxoidazu Cafè de Passy-n. Xabier eta Martin Etxeberria.

IV

Joan-jinaren labirintoan. Juan Anjel Irigaray. Poema-liburua

Kartzelako lanak. Jon Etxeandia

Katiluaren ipurdia.  Martin Etxeberria Garro. Poema-liburua

Kaxa huts bat. Beñat Sarasola. Poema-liburua

Kolosala izango da. Joseba Sarrionandia

Kontatzeke lagataEdu Romero

Larrepetit. Pello Lizarralde

Larrosak noizean behin. Jon Iriberri. Poema-liburua.   

Lazarraga. Ernazimendua euskaraz.  Pruden Gartzia

Letra txikiaz bada ere. Joan Mari Irigoien. Poema-liburua

Libreta horiko poemak. Pako Aristi. Pema-liurua

Lile. Peru Magdalena

Lurrunak ez du oraindik kristalik estali. Eneko Barberena. Poema-liburua

Magiaz blai. Angel Larrea. Poema-liburua

Mahatsaren begia. Eneko Bidegain

Mailu isila. Juan Kruz Igarabide.  Poema-liburua

Mandarin zaharra. Eça de Queiros

Mexikotik barrena. Gurutz Garmendia

Mugaldekoak. Edu Zelaieta. Poema-liburua

Mugarri estaliak. Castillo Suarez. Poema-liburua.

Munstro abertsalea. Ignazio Aiestaran. Poema-liburua

V

Negu batez Mallorcan. George Sand

Neguko zirkoa. Harkaitz Cano

No (Poema akrilikoak Patxi Salaberri. ). Poema-liburua.

Non dago Basque´s harbour. Koldo Izagirre. Poema-liburua

Norbait dabil sute-eskaileran. Harkaitz Cano. Poema-liburua

Ohe bat ozeanoaren erdian. Mikel Hernandez Abaitua

Onan. Aitor Arana

Ostiralak. Jon Arrertxe

Piano gainean gosaltzen. Harkaitz Cano

Postalerako luzezko. Edu Romero

Poza eta gero. Jose Luis Otamerndi. Poema-liburua

Pulp. Charles Bukowski

Puskak biziz  Juanjo Olasagarre. Poema-liburua

Putzu. Txillardegi

Rewbel Mayo Colorado. Pady Rekalde

Rubaiyatak. Omar Khayyan

Rue Morgueko hilketak. Edgar Allan Poe

VI

Satorrak. Andoni Tolosa. Poema-liburua

Satorrak baino lurperago. Pedro Alberdi

Sei arrasto Eskandinavian. Ramon Olasagasti

Septentrio. Aurelia Arkotxa

Soinujolearen semea. Bernardo Atxaga

Soneto hautatuak – Willian Shakespeare. Juan Garzia. Poema-liburua

Spam poemak. Castillo Suarez. Poema-liburua

SPrako tranbia. Unai Elorriaga

110. street-eko geltokia. Iñaki Zabaleta

Sua nahi, Mr Churchil?. Koldo Izagirre

Tulipa gorria. Gari Berasaluze

Tundra. Igor Estankona. Poema-liburua

Unearen aldarteak. Luis Maria Mujika Urdangarin. Poema-liburua

Van‘t Hoffen ilea. Unai Elorriaga

Venezuela, iraultza isilaren hitzak. Pako Aristi.

Vol de nuit. Antoine Sait-Exupery

“Vredeman”. Unai Elorriaga

Xake mate. Alberto Ladron Arana

Xake nobela. Zweig Stefan

Xveik soldadu onaren menturak.  Jaroslav Hasek

Zaldi hustuak. Aritz Gorrotxategi. Poema-liburua

Zekale artean harrapaka. J.D.Salinger

Zeruko belardiak. Jhon Steinbeck

Zeta. Alessandro Baricco

 

Egileak

Hainbatek: Bisean bis berbetan

20 poeta ezberdin. Hitzezko zubia. Euskal poesia 1990 – 2000

Achebe Chinua. Gainbehera dator dena.

Aiestaran Ignazio. Munstro abertzalea. Poema-liburua

Alberdi Pedro. Satorrak baino lurperago

Alberdi Uxue. Aulki bat elurretan

Amuriza Xabier.  Agur sagar beltzaran

Anselmi Luigi.  Gure ametsen gerizan. Poema-liburua

Arana Aitor. Onan

Aranbarri Iñigo.  XX. Mendeko poesia kaierak. Poema-liburua

Aristi Pako. Venezuela, iraultza isilaren hitzak

                    Libreta horiko poemak. Poema-liburua

Arkotxa Aurelia. Septentrio

Arretxe Jon.  Ostiralak

Azkarraga Joseba. Diruak behar luke bihotzik. Saiakera

Ekialdeko mamuak.  Jon Arretxe

Balentzia Joakin.  Espaloian dago munduaren xilkoa. Poema-liburua

Bernardo Atxaga. Soinujolearen semea

Bandeira Manuel – Joseba Sarrionandia. Antologia. Poema-liburua

Barberena Eneko. Lurrunak ez du oraindik kristalik estali. Poema-liburua

Baricco Alessandro. Zeta

Basterretxea Andoni. Ene Ondarru

Benito Jon. Aingurak erreketan. Poema-liburua

Bidart Filipe. Bakartasunaz bi hitz

Bidegain Eneko. Mahatsaren begia

Bukowski Charles. Pulp

Cano Harkaitz. Piano gainean gosaltzen

                        Norbait dabil sute-eskaileran. Poema-liburua

                        Neguko zirkoa

Conrad Joseph. Ilunbeen bihotzean

Eça de Queiros. Mandarin Zaharra

Elorriaga Unai. SPrako tranbia

                         Van´tHopffen ilea

                          Vredeman

Elosegi Migel Mari. Hartzak Pirinioetan XXI. mendean

Erro Anjel. Eta Arkadian ni. Poema-liburua

Estankona Igor. Tundra. Poema-liburua

Etxeandia JonKartzelako lanak

Etxeberria Garro Martin. Katiluaren ipurdia. Poema-liburua

Fuentes Carlos. Artemio Cruzen heriotza

Gandiaga Bitoriano. Adio. Poema-liburua

Garmendia Gurutz. Mexikotik barrena

Ginzburg Natalia. Arratseko ahotsak

Gorrotxategi Aritz. Gantzontziloak autobusean zintzilik

Günter Grass. Batzarra Telgten

Hasek Jaroslav.  Xveik soldadu onaren menturak.

Hernandez Abaitua Mikel.  Ohe bat ozeanoaren erdian.

Hölderlin FriedrichHyperion

Hugo Victor. Idi orgaren karranka.

Ibarguren Mikel. Deserriko karrikak. Poema-liburua

Igarabide Juan Kruz. Mailu isila. Poema-liburua

Iriarte Joxe, “Bikila. Ekaitz aroa

                                Iraultzen maratoia

Iribarren KarmeloGainontzekoak kontuak dira. Poema-liburua

Iriberri Jon. Larrosak noizean behin. Poema-liburua.

Irigaray Juan Angel. Joan-jinaren labirintoan. Poema-liburua

Irigoien Joan Mari. Letra txikiaz bada ere. Poema-liburua

                               Ipuin batean bezala.

Izagirre Koldo. Agirre zaharraren kartzelaldi berriak

                         Non dago Basque´s harbour. Poema-liburua.

                         Sua nahi, Mr Churchil?.

Izagirre E. – M. Lizarralde – A. Narbaiza. Eibarko idazlien eta idazlanen antologixia

Jaio Karmele. Hamabost zauri.

Jon Benito. Aingurak erreketan. Poema-liburua

Joyce James. Dublindarrak

Juaristi Felipe. Airezko emakumeak

Kadare Ismail. Hiru arkuko zubia.

                        H. dossierrak

Kemal Yasar. Ararat mendiaren sumina

Khayyan Omar. Rubaiyatak

Korta Gabriel. Harri hautsiak. Poema-liburua

Ladron Arana Alberto. Xake mate.

Larrea Angel. Magiaz blai. Poema-liburua

Lizarralde Pello.  Larrepetit

Madariaga Juan Ramon. Galera errepikatuak. Poema-liburua

Markuleta Gerardo. Batak ez du bestea kentzen. Poema-liburua

Martinez Alfontso. Euskal zibilizazioa

Meabe Miren Agur Azalaren kodea. Poema-liburua

Montoia Xabier. Denboraren izerdia

                          Hezur gabeko hilak                     

Luis Maria Mujika Urdangarin. Unearen aldarteak.  Poema-liburua

Olasagarre Juanjo.  Puskak biziz. Poema-liburua

                               Ezinezko maletak.

Olasagasti Ramon. Sei arrasto Eskandinavian

Oñederra LourdesEta emakumeak sugeari esan zion

Otamendi Jose Luis.  Poza eta gero.  Poema-liburua

P. Tijero David. Dendako leihotik

Pavese Cesare.  Burkidea

Perurena Ansa Mikel.  Eguraldiaz hizketan

Perurena Ansa Mikel. Edan ase arte. Poema-liburua

Rekalde Pady. Rebel Mayo Colorado

Romero Edu. Postalerako luzezko

                     Kontatzeke lagata

Roth Joseph. Hiltzaile baten aitormena

Rowling J.K. Harry Potter eta sorgin-harria

Saint-Exupery Antoine. Vol de nuit

Salaberri Patxi. No (poema akrilikoak). Poema-liburua.

Sand George. Negu batez Mallorcan

Beñat Sarasola.Kaxa huts bat. Poema-liburua

Sarrionandia Joseba. Kolosala izango da

                                 Akordatzen

Sastre Pablo.  Henriren irudia

Sastre Pablo Gauzen presentzia.

Salinger J.D. Zekale artean harrapaka

Serrano Asier.  Hoteleko kontuak

Shakespeare Willian. Soneto hautatuak. Poema-liburua

Jhon Steinbeck  Zeruko belardiak.

Suarez Castillo. Mugarri estaliak. Poema-liburua

                         Spam poemak. Poema-liburua

Tolosa Andoni. Satorrak. Poema-liburua

                        Bala hutsak. Poema-liburua

Txillardegi. Putzu

Uribe Kirmen. Bitartean heldu eskutik. Poema-liburua

Urkijo Joanes. Berbak legezko aiztoak. Poema-liburua

Urkiza Ana. Bazterreko ahotsa. Poema-liburua

Zabala Juan Luis. Agur, Euzkadi.

Zabaleta Iñaki. 110. Stree-eko geltokia

Zelaieta Edu. Mugaldekoak. Poema-liburua

Zurutuza Imanol. Errautseras arteko sugarra

Zweig Stefan.  Xake nobela

Zweig Stefan. Emakume ezezagun baten gutuna

                       

Liburuak 4

Afrika express. Urtzi Urrutikoetxea

Anarquistas y la guerra de Euskadi Los. La comuna de S.S. Manuel Ciapuso

Antologia Apetatsua. Julio Cortazar

Denak hasperenka. Gianni Celati

Dinosauruak horizontean. Joan Ziren. Xabier Amuriza

Erlojuen mekanika. Jose Luis Otamendi. Poema-liburua

Ezkatak. Leire Bilbao. Poema-liburua

Infernuko hesteetan.  Charles Bukowski.Poema-liburua

Labartzari agur. Txillardegi

magode Oz El. Lyman Frank Baum

Oker ttiki garrantzigabeak.  Antonio Tabuchi

Picassoren zaldia. Asier Serrano. Poema-liburua

Riomundo. Jon Maia Soria

Sovenir. Castillo Suarez. Poema-libura.

Tunela. Ernesto Sabato.

Zulo bat uretan. Iñigo Aranbar

 

Egileak

Amuriza Xabier. Dinosauruak horizontean. Joan Ziren

Aranbarri Iñigo. Zulo bat uretan

Baum  Lyman Frank. El Mago de Oz

Bilbao Leire. Ezkatak. Poema-liburua

Charles Bukowski. Infernuko hesteetan. Poema-liburua

Julio Cortazar. Antologia Apetatsua.

Gianni Celati . Denak hasperenka.

Chiapuso Manuel. Los anarquistas y la guerra en Euskadi. La comuna de S.S.

Maia Soria Jon. Riomundo

Otamendi Jose Luis. Erlojuen mekanika. Poema-liburua

Sabato Ernesto. Tunela

Serrano Asier. Picassoren zaldia. Poema-liburua

Suarez Castillo.. Souvenir.  Poema-liburua

Antonio Tabuchi. Oker ttiki garrantzigabeak.

Txillardegi. Labartzari agur.

Urrutikoetxea Urtzi. Afrika express

 

Liburuak  5

Alea. Beñat Sarasola

Amuko zubia. Imanol Elias

Aulki-jokoa. Uxue Alberdi

Erretzailearen eremua. Jon Alonso

Esperantza. Andrè Malraux

Gau ilunekoak. Joseba Sarrionandia

Golgota. Xabier Montoia.

Hutsik. Peru Magdalena. Poema-liburua

Judu-kale. Toti Martinez de Lezea

Katilinarenak. Amélie Nothomb

Labirintuaren orduak. Amaia Iturbide. Poema-liburua

Lubakia.  Andrei Platonov

Memorias de una GEISHA. Arthur Golden

Orain ezin naiz hil. Joan Ziren). Xabier Amuriza

Teilatuko lizarra. Koldi Izagirre. Poema-liburua

Udaberri alua. Patrick Modiano

Zazpi etxe Frantzian. Bernardo Atxaga

 

Egileak

Alberdi Uxue. Aulki-jokoa

Alonso Jon. Erretzailearen eremua

Amuriza Xabier. Orain ezin naiz hil.Joan Ziren.

Atxaga Bernardo. Zazpi etxe Frantzian

Elias Imanol.  Amuko Zubia

Iturbide Amaia. Labirintuaren orduak. Poema-liburua

Izagirre Koldo. Teilatuko lizarra. Poema-liburua

Magdalena Peru. Hutsik. Poema-liburua

Malraux Andrè. Esperantza.

Martinez de Lezea Toti.  Judu-kale

Modiano Patrick. Udaberri alua.

Montoia Xabier. Golgota.

Nothomb Amélie.  Katilinarenak.

Platonov Andrei. Lubakia. 

Sarasola Beñat. Alea

Sarrionandia Joseba. Gau ilunekoak

 

 

Liburuak 6

 

Egileak

Adlotse. Jokin Urain

Basamortua. J.M.G. Le Clézio

Eroriaren logika. Juanra Madariaga. Poema-liburua

Ez dago etxean. Jokin Urain

Ez obeditu inori.  Mikel Peruarena

Habitat. Katixa Agirre

Hamazazpikotan. Karlos Linazasoro. Poema-liburua

Huntza hezur berritan. Juan Ramon Makuso. Poema-liburua

Ipar gazi, hego geza.  Mikel Bringas

Itzarri nahi ez zuen printzesa. Felipe Juaristi

Jaiotze markak. Nancy Huston

Karabana. Fermin Etxegoien

Loiolako hegiak. Imanol Murua Uria

Nora ez dakizun hori. Irati Jimenez

Olatu bat kuartelen gainetik. Xabier Amuriza

Ospitalekoak. Mikel Antza

Xahmaran. Jon Arretxe

 

Egileak

Agirre Katixa.  Habitat.

Amuriza Xabier. Olatu bat kuartelen gainetik

Antza.Mikel  Ospitalekoak.

Arretxe Jon  Xahmaran.

Bringas Mikel. Ipar gazi, hego geza. 

Etxegoien Fermin   Karabana.

Huston Nancy . Jaiotze markak.

Jimenez Irati. Nora ez dakizun hori.

Juaristi Felipe  Itzarri nahi ez zuen printzesa.

Imanol Murua Uria Loiolako hegiak.

Le Clézio J.M.G. Basamortua.

Linazasoro Karlos.  Hamazazpikotan.. Poema-liburua

Madariaga Juanra. Eroriaren logika. Poema-liburua

Makuso Juan Ramon.  Huntza hezur berritan.. Poema-liburua

Peruarena Mikel.  Ez obeditu inori.  

Urain Jokin. Adlotse.

                    Ez dago etxean

 

 

Liburuak  7

Autopsiarako frogakKoldo Izagirre. Poema-liburua

Eromenaren mendietan. Howard Phillips Lvecraft

Gizajendearen ahitzea. Pablo Sastre

Goizuetan bada gizon bat. Patziku Perurena

Hatsaren kulunka. Herta Müller

Moroak gara behelaino artean?. Joseba Sarrionandia

Nemesis. Philips Roth

Rimel. Koldo Izagirre. Poema-liburua

Ulises. James Joyce

Zamaontzia. Iñigo Aranbarri

Zazpi orduak. Miren Agur Meabe

Zer barkaturik ez. Alberto Ladron Arana

Zubi bat Drinaren gainean. Andritx Ivo

 

Egileak

Andritx Ivo. Zubi bat Drinaren gainean.

Aranbarri Iñigo. Zamaontzia.

Izagirre Koldo. Autopsiarako frogak. Poema-liburua

                        Rimel. Poema-liburua

Joyce James. Ulises

Ladron Arana Alberto. Zer barkaturik ez.

Lvecraft Howard Phillips.  Eromenaren mendietan.

Meabe Miren Agur.  Zazpi orduak

Müller Herta. Hatsaren kulunka.

Perurena Patxiku. Goizuetan bada gizon bat

Roth Philips.  Nemesis.

Sarrionandia  Joseba. Moroak gara behe-laino artean?

Sastre Pablo. Gizajendearen ahitzea.

 

 

Liburuak 8

 

Liburuak

Ametsen txokoan bizi naiz. Ibon Muñoa. Bertso eta poemak

Azken bilkura. Uhlman Fred

Barkamena, kondena, tortura. Joxe Azurmendi. Saiakera  

Denbora galduaren bila. Marcel Proust

Egarri egunak portualdean. Koldo Izagirre

Fikzioaren izterrak. Ur Apalategi. Ipuinak

Hamabost egun Urgainen.  Jose Antonio Loidi

Hamaika pauso. Ramon Saizarbitoria

Han goitik itsasoa ikusten da.Julen Gabiria

Herbesteratua. Pio Berasategi

hombre que amaba a los perros El. Leonardo Padura

Konzezio ermita. Etxarri Aranatz. Miguel Sagaseta

Legez kanpo. Laura Mintegi

Neure buruaren alde. Koldo Zuazo

Patuaren pasadizoak. Isak Dinensen

Twist. Harkaitz Cano

Zaharrak ez zuen hil nahi. Gaizka Zabarte

Zu zara orain txoria. Mikel Etxaburu. Poesia-liburua

Zwei Frauen (bi emakume). Joxean Agirre

 

Egileak

Agirre Joxean. Zwei Frauen (bi emakume)

Apalategi Ur. Fikzioaren izterrak. Ipuinak

Azurmendi Joxe. Barkamena, kondena, tortura. Saiakera

Berasategi Pio. Herbesteratua.

Dinensen Isak. Patuaren pasadizoak.

Etxaburu Mikel. Zuzara orain txoria. Poesia-liburua

Gabiria Julen. Han goitik itsasoa ikusten da

Izagirre Koldo. Egarri egunak portualdean.

Loidi Jose Antonio Hamabost egun Urgainen.

Mintegi Laura. Legez kanpo

Muñoa Ibon. Ametsen Txokoan bizi naiz. Bertso eta poemak

Padura.Leonardo.  El hombre que amaba a los perros

Proust Marzel Denbora galduaren bila

Sagaseta Miguel. Konzezio ermita. Etxarri Aranatz

Saizarbitoria Ramon. Hamaika pauso

Uhlman Fred. Azken bilkura.

Zabarte Gaizka.  Zaharrak ez zuen hil nahi.

Zuazo Koldo. Neure buruaren alde.

 

Liburuak  9

Liburuak

Antzararen bidea. Jokin Muñoz

Atzerri. Mikel Antza

Bekatuaren itzala. Xabier Mendiguren Elizegi - Joxe Azurmendi. Nobela – Saiakera

Besteen ametsak. John Irving. Narrazioak

Bilbo Samurai. Fernando Morillo

Consejos de guerra contra el clero vasco (1936-1944). Anxo Ferreiro Curràs

Egia esan. Peru Magdalena

Hau mundu arrano hau. J.B. Bilbao “Batxi”

Homo faber. Max Frisch. JoxeAustin Arrieta

Ikerketa. Philippe Claudel

Ispiluak, mundu ia ororen historia. Eduardo Galeano. Saiakera?

Narrazio guztiak (1979-1990). Joseba Sarrionandia. Narrazioak

No lloreis, lo que teneis que hacer es no olvidarnos-Saturraran. Maria GonzalezGorosarri-Eduardo Barinaga. Saiakera histrorikoa

Paperezko hegazkinak. Lutxo Egia

Urtebetetze festa. Castillo Suarez. Poema-liburua

Zazpi ebidentzia birjaiotzarako. Xabier Amuriza. Saiakera

 

Egileak

Amuriza Xabier. Zazpi ebidentzia birjaiotzarako. Saiakera

Antza Mikel. Atzerri

Azurmendi Joxe.  Bekatuaren itzala. Saiakera (Ikus Xabier Mendiguren)

Bilbao J.B. “Batxi”. Hau mundu arrano hau

Claudel Philippe. Ikerketa.

Egia Lutxo. Paperezko hegazkina

Ferreiro Curràs Anxo. Consejos de guerra contra el clero vasco (1936-1944).

Frusch Max. Homo faber

Galeano Eduardo. Ispiluak, mundu ia oroko historia. Saiakera?

Gonzalez Gorosarri Maria-Eduardo Barinaga.  No lloreis, lo que teneis que hacer es no olvidarnos-Saturraran.. Saiakera historikoa

Irving John. Besteen ametsak. Narrazioak

Magdalena Peru. Egia esan

Mendiguren Elizegi Xabier. Bekatuaren itzala Nobela. (Ikus Joxe Azurmendi)

Morillo Fernando. Bilbo Samurai

Muñoz Jokin. Antzararen bidea

Sarrionandia Joseba. Narrazio guztiak (1979-1990). Narrazioak

Suarez Castillo. Urtebetetze festa. Poema-liburua

 

Liburuak 10

 Liburuak

14. Jean Echenoz

Abisalia. Asier Serrano

Adiskide bat nuen. Joxean Arregi

Agurra eta ohorea. Jokin Urain

Aiako. Edu Zabala

Alkasoroko benta. Mikel Taberna

Anarkia hutsa. Woody Allen

Apirila. Iñigo Aranbarri

Borroka Kluba. Chuck Palahniuk

Damutzen ez direnak. Itxaso Araque Barriuso

Don ibaiko ipuinak. Mikhail  Sholokhov

Enarak herrira itzuliko dira. Ibon Muñoa

Erraiak. Danele Sarriugarte

Etxekalte. Harkaitz Zubiri

Gauaren sakonean. Haruki Murakami

Gauzen ordena naturala. Antonio Lobo Antunes

Gerra txikia- Lander Garro

Gizon bat lotan. Georges Perec

Hamar. Andrej Longo

Hori da umorea, maisu. Mao Yan

Intemperies (babes bila). Lourdes Oñederra

1812 isilpeko mezua.  Benjamin Aurrekoetxea

Jesusen haurtzaroa. J.M. Coetzee

Meaulnes handia. Alain Fournier

Mussche. Kirmen Uribe

4x4 operazioa. Xabier Amuriza

Parisen bizi naiz. Koldo Izagirre. Poema-liburua

Rasputin eta San Petesburgoko gauak. Joxemari Iturralde

Sirena-hotsak. Xabier Etxaniz Rojo

Sukkawan irla. David Vann

Txartel bat (des)herrira). Garazi Goia

Villa triste. Patrick Modiano

Zaindari Ikusezina. Dolores Redondo

 

Egileak

Allen Woody. Anarkia hutsa.

Amuriza Xabier. 4x4 operazioa

Aranbarri Iñigo. Apirila

Araque Barriuso Itxaso. Danutzen ez direnak

Arregi Joxean. Adiskide bat nuen

Aurrekoetxea Benjamin. 1812 isilpeko mezua.

Coetzee J.M. Jesusen haurtzaroa

Echenoz Jean. 14

Etxaniz Rojo Xabier. Sirena-hotsak

Fournier Alain. Meaulnes handia

Garro Lander. Gerra txikia

Goia Garazi. Txartel bat (des)herrira

Iturralde Joxemari. Rasputin eta San Petesburgoko gauak

Izagirre Koldo. Parisen buizi naiz. Poema-liburua

Lobo Antunes Antonio. Gauzen ordena naturala

Longo Andrej. Hamar

Modiano Patrick. Villa triste

Muñoa Ibon. Enarak herrira itzuliko dira

Murakami Haruki.  Gauaren sakonean

Oñederra Lourdes. Intemperies (babes bila).

Palahniuk Chuck. Borroka Kluba

Perec Georges. Gizon bat lotan

Redondo Dolores  Zaindari Ikusezina

Sarriugarte Danele. Erraiak

Serrano Asier. Abisalia

Sholokhov Mikhail. Don ibaiko ipuiunak

Taberna Mikel. Alkasoroko benta.

Urain Jokin. Agurra eta ohorea.

Uribe Kirmen. Mussche

Vann David. Sukkawan irla.

Yan Mao. Hori da umorea, maisu.

Zabala Edu.  Aiako.

Zubiri. Harkaitz. Etxekalte

 

Liburuak 11

Adiskide paregabea. Elena Ferrante

Aita gurea. Iñaki Irasizabal

Arantzak barrurantz. Xabier Mendiguren Elizegi

Aratz, begiradaren atzetik. Mikel Rodriguez

Atertu arte. Katixa Agirre

Beluna jazz. Harkaitz Cano

Bristoleko hilketa. Philip Prowse

Collini auzia. Ferdinand von Schirach

Ez tiro egin anbulantziei. Mikel Aylon

Historia, arraza, nazioa. Renan eta nazionalismoaren inguruko topiko batzuk. Joxe Azurmendi, Saiakera

Iazko hezurrak. Unai Elorriaga

Jende desegokia. Gaizka Zabarte

Jururù. J.E. Urrutia Capeau

Karanbola toxikoak. Andoni Urzelai

Koldar hutsa zara. Aritz Gorotxategi

Lorea Gernika andrazko bat. Koldo Izagirre

Makinaz idatzitako ipuinak. Gianni Rodari

Maleta. Sergei Dovlatov.

Mamuak. Ana Urkiza

Neguko egunerokoa. Paul Auster

Neska bat leku inposiblean. Xabier Amuriza

Odol mamituak. Alaine Agirre

Ordaina. Philip K. Dick

Plazeraren gau ilunekoak. F. Scott Fitzgerald

Prime Time. John Andueza

Samina. Marguerite Duras

Soldaduaren itzulera. Rebecca West

Terra sigillata. Joxe Austin Arrieta

Txanpaina, mesedez. Oier Santos

Ukabilak eta loreak. Julen Belamuno

Zorion klandestinoa. Clarice Lispector

 

Egileak

Agirre Katixa. Atertu arte ixaron

Agirre Alaine. Odol mamituak

Andueza John. Prime Time

Aylon Mikel. Ez tiro egin anbulantziei

Arrieta Joxe Austin. Terra sigillata

Auster Paul. Neguko egunerokoa

Azurmendi Joxe. HISTORIA, ARRAZA, NAZIOA. Renan eta nazionalismoaren inguruko topiko batzuk.

Belamuno Julen. Ukabilak eta loreak

Cano Harkaitz. Beluna jazz

Dick Philip K.. Ordaina

Dovlatov Sergei. Maleta

Duras Marguerite. Samina

Elorriaga Una.  Iazko hezurrak

Ferrante Elena. Adiskide paregabea

Gorrotxategi Arkaitz. Koldar hutsa zara

Irasizabal Iñaki. Aita gurea

Izagirre Koldo. Lorea Gernika andrazko bat

Lispector Clarice. Zorion klandestinoa

Mendiguren Elizegi Xabier. Arantzak barrurantza

Prowse Philip. Bristoleko hilketa

Rodari Gianni. Makinaz idatzitako ipuinak

Rodriguez Mikel. Aratz, begiradaden atzetik

Santos Oier. Txanpaina, mesedez!

Scott Fitzgerard Francis. Plazeraren gau ilnekoak

Schirach Ferdinan von. Collini auzia

Urkiza Ana. Mamuak.

Urrutia Capeau J.E. Jururù

Urzelai Andoni. Karanbola toxikoak

West Rebecca. Soldaduaren itzulera

Zabarte Gaizka. Kende desegokia

 

 

Liburuak 12

Babeserako kopia. Goizalde Landabaso. Poema-liburua

Bidean gaude, aurrera goaz, jan zirenekin. Ibon Muñoa

Bost truke. Jon Sarasua

Errege izateko zen gizona. Ruadyard Kipling

Estolda jolasak. Jon Aretxe

Farorantz. Virginia Woolf

Gure Jerusalen galdua. Erresuma eta fedea III. Aingeru Epaltza

Heriotza Venezian. Thomas Mann

Hondamendia. Xabier Montoia

Kearen fiordoa. Iñaki Petxorroman

Kometaren eraginpean. Jon Bilbao

Lapur banda baten etika ala politika. Joseba Sarrionandia. Saiakera

Lili eta biok. Ramon Saizarbitoria

Metamorfosia.  Franz Kafka (Anton Garikano)

Mis memorias. Santiago Arizmendiarrieta

Sumisioa. Michel Houellebecq

Watsondarrak. Jane Austen

Zirkulua. Andoni Urzelai

Zoririk ez. Imre Kertèsz

Zu. Anjel Lertxundi

 

Egileak

Arizmendiarrieta Santiago. Mis memorias

Arretxe Jon. Estolde Jolasak

Austen Jane. Watsondarrak

Bilbao Jon. Kometaren eraginpean

Epaltza Aingeru. Gure Jerusalen Galdua. Erresuma eta fedea III

Houellebecq Michel. Sumisioa.

Kafka Franz. (Anton Garikano). Metamorfosia

Kertész Imre. Zoririk ez

Kipling Ruadyar. Errege izateko zen gizona

Landabaso Goizalde. Babeserako kopia. Poema-liburua

Lertxundi Anjel. Zu

Mann Thomas. Heriotza Venezian

Montoia Xabier. Hondamendia

Muñoa Ibon. Bidean gaude, aurrera goaz, jan zirenekin.

Petxorroman Iñaki. Kearen fiordoa

Saizarbitoria Ramon. Lili eta biok

Sarasua Jon. Bost truke

Sarrionandia Joseba. Lapur banda baten etika ala politika. Saiakera

Urzelai Andoni. Zirkulua

Woolf Virginia. Farorantz

 

Burutapenak. Zirrituak

Jon Etxabe 2016/09/26 13:25
Zirrituak. Burutapenen azken atala da hau. Oraingoz. Basamortu berrietan sartuko naiz norbaiten oasi izateko esperantzaz. Nire baitan murgilari ikusi dut nire burua burutapenotan. Biluzten bezala sentitzen banaiz burutapenok sarean jartzean, erabat biluzik atal hau eskaintzean. Jarriko edo ez egon naiz. Baina hor doa. Lotsa ez da lagun ona.

Zirrituak.

Izaera

* Pertsona gehienek apenas egiten dutela irribarre, irakurri dut. Inbidia diet irribarre erraza dutenei. Barre gutxikoa naiz ni. Ez naiz tristea, baina barre gutxi egiten dut.

* Ez dut balio eguneroko eta betiko gai arruntez hitz egiteko, gai maiztuegiez, alegia, denbora, arropak, …; ez dut jakiten gai eta egia ebindenteei buruz zer esan edo zer gehitu. Ez naiz aspertzen koadrilan besteei gaiotaz entzuteaz, baina nik neuk ez dakit zer esan, hain jakinak baitira aipamen eta gaiok.

* “Hanka puntetan ibili zen bizitza barrena”, niretzat gustatuko litzaidakeen epitafioa litzake hori. Isil eta umil ibiltzea gustatu izan zait, tarteka itsas handiak olatuen hegian jarri banau ere.

* Helburu zehatzak dituzten ekintzak ditut gogoko. Oraingoz eta oraindik. Helbururik gabeko burutapenak  gogaitu eta nekatu egiten naute. Bizitzaren amaieran nago eta helburu zehatzek kilikatzen naute, neure helburuak, alegia. Eskuartean ditudan asmo eta lanei amaiera ematea. Egia da gizarteko helburu zabal orokorrak ez nautela kilikatzen, agian ikusiko ez ditudala dakidalako, eta ia eraginik ez dudalako helburuotan.

* Inori trabarik ez egiteko jaiotakoa  naizela uste dut, baina zenbaitzuei enbarazu egin eta egiten dietelakoan nago.

 

Sentipenak

* Ez diet nik atxikimendurik sentimenduei nire jokabidean; pentsamenduei jarraiki, ezin dut utzi eguneroko gizarte hau aldatzeko lehia.

* Dimisio etengabea behar du izan bizitzak, berritzea, azkeneko hori hobetzeko. Atzera pausoa ematea da arriskua aldaketetan, edo betikoan betirako irautea ez dimititzearen arrazoia. Ez dut nire bizitza dimisio-segida baten historia izan den sentipenik. 

* Neure buruari besterik gabe bizitzen utzi, astialdi baten luxua eskaini, hori da egin nahiko nukeena;  teoriaz ahal dut, baina ezinak zirritu askotatik sartzen zaizkit.

* Ez mamu, ez oroimenik, nire lanetarako denbora lasaia emango lidaken toki batera alde egin nahi nuke, baina toki hori ez da inon.

* Gutxienez 10 leku ezberdinetan bizi izan naiz, bakoitzean luzaro. Ez naiz etorkin sentitu, are gutxiago errari, erroak botatzen saiatu naiz, baina inon txertatu gabe bizi izan naizen sentipena dut, erdizka errotuta denean, azalean ez agian, baina ezta sakon ere.

* Adin handiko asko lotsatu egiten omen dira beren aurpegiez, aurpegiak bizitzari erakusteko eginak direlako. Nik aspaldi dut bestela ere ederra ez zen aurpegi ebakuntzak desitxuratua, piura desatseginagoz eraldatuta. Baina ohitu naiz aurpegi horretara, kalean erabat ahazten naiz beraz, ispiluaren aurrean betiko bikia aurkitzen dut. Eta biki hori ikusten dudan bitartean, bizirik naiz. Hori da garrantzitsua, eta ederrena.

* “bere etxea lurpean duenak, bere zati bat ere urpean du betirako, eta edonon dagoela ere, ur ilunei begira geratzen denean, behean zer altxor klase dagoen asmatzen saiatzen da”, hala dio H. Canok.  Mispillibar gure etxea zegoen tokian, ibaia doa gaur egun, metro asko beherago; ibaia zihoan lekutik autobia dago metro asko gorago. Autobiatik begiratzen diot ibaiari, ez dut nire zati bat, nire haurtzaro osoa, urpean dagoenik sentitzen, baina bai sentitzen dut altxor bat galdu zitzaigula etxea eta etxe-ingurua lapurtu zigutenean.

* Edertasunaren aurrean, edo edertasun jakin baten aurrean bederen, sentitzen den tristezia hori bera zorion bare baten ezaugarria da sarri, barrea eta irria ezinegon barne-minarena den antzera.

 

Bizipenak

* Pentsamolde zaharkitu baten adierazgarri petoa naizen sentipena dut  gazte taldean nagoenean, nire iritziak ematerakoan, dela politika dela edozein mailan, nirea baino jarrera ausartiagoa behar dela alegia.

* Oporretako egunak pasatzen ez diren egunak bezalakoak lirateke egunkaririk eta telebistarik ez bagenu. Txangoaren bukaera errealitatera esnatzea bezalakoa da. Egunsentia eta ilunabarra duten egunak dira oporretakoak, baina denborak beste neurri bat du, mundu honetakoak ez bagina bezala bizi ditugu egunok.

* Ez dut bidezidorren errepasoa eginezko atzera jauzirik egiten, baina bai ibili ohi naiz bidezidorretan aurrera begira, “hau  egingo banu”, baina atzera begirako bidezidorren antzera badakit aurrea begiratuzkook ere ameskeriak direla, baldintzek errealitatera ekarriko nautela.

* "Nik badakit ez naizela arbola bat edo sasi bat edo pauso batzuk gauaren erdian. Baina ezerk ez dit burutik kenduko holako zerbait ere banaizela"  zioen Gandiagak. Halako zirrara bat sortarazi dit pasarteak. Ez dakit zer naizen, baina izadiaren karanbola miragarri bat naizela dakit. Ez naizela naturaren gorpuzkin soil bat, itxuraz hain hutsal eta zaharkitua arren. Naturaren mirari bat naizela dakit.

* “… non iragan urte haietako segundo bakoitza atzo bertan odolaren barrena sartu izan balitzait bezala sentitzen baitut, bizi-bizi eta suhar” irakurri diot Stefan Zweigi. . Baditut oraindik barne barnetik astintzen nauten aspaldiko bizipenak.

* Une txarrak gainditzeko gai izan naizen oroimenak dakarkidan “hau ere gaindituko diat” bizipenak funtzionatzen dit egoera zailetan. Tarteka “hau ere pasako dek” pentsamendua  izan ohi da esperientziak ematen didan ziurtasuna eta eramankortasuna.

* Kontatzeko gehiago daukagulako hartzen omen dugu urte gehiago. Hala balitz ehun urte beharko nuke hartu: ez dakit zer kontatu askorik dudan, baina kontatu nahi nituzkeen gauza asko bai. Ez dira gauza garrantzitsuak berez, baina niretzat bai, nire bizitza direlako.

 

Bakardadea

* “erlojuz ahaztuta / egon geldi geldotan / galduta!", Gandiagak. Amets zaidan egoera, lortzen ez dudan zoriona.

* Mundu berririk ez dut asmatzen, baina nire inguru zalapartatsuan txoko isil bat sortzen saiatzen naiz. Zorionik ez dut lortzen agian, baina ezinbestekoa dut irauteko.

* “.. ireki gabeko botila baino isilago …”: halako zirrara eragin dik Rafaren esaldiak, ez dakit zergatik. Irakurketaren eta barne egoeren misterioa.

* Mutuak ez, baina solaskide isilak ditut atseginen, hurren sentitzen ditudanak.

* Inondik ere ez nau izutzen bakardadeak. Bakardadea ezin aurkitzea dut arazo, batez ere barne bakardadea, ni neu ez beste denak eta dena tarte baterako bederen kanpoan ustea, alegia.

 

Oroitzapenak

* Ez dakit non duen habia oroiminak, baina hor sentitzen dut nonbaiten.

* Tortura egunen ondorioz, oraindik, tarteka, norbait atzean nabaritzean, kokotekoa noiz hartuko sentipena berritzen zait.

* Badira nire bizitzan denboraren zoko hutsak izan zirenak, bizitzako zulo beltzak, oroitzapenik ekartzen ez didaten uneak, edo ahanzturan betirako galduak nahi nituzkeen oroipenak dituzten egun edo orduak.

*  Eliza hutsik zegoenean gustatzen omen zitzaiola Pergolesi entseatzea irakurri dut. Seminariotik gero ez dut  gogoratzen Pergoleserekin topo egin dudanik. Bitxia, gozagarria ere egin zait, enkontru hau, seminarioko antzinako garaiak oroimenean harrotuz.

 

Harremanak

* Gauzak borondatez egiten direnean ez dago “mesedez” esan beharrik. Tristea da “mesedez” hori.  Ez dut gustuko inork “mesedez” niri esatea eta ez dut ohikoa neuk ere inori “mesedez” esatea. Gogoz egiten didatela uste dudalako eta gogoz egiten dietelako. Behartuta zerbait eskatzen dudanean, edo ustekabean zerbait eskaintzen didatenean esaten dut “mesedez” soilik. “mesedez” horrek bestearekiko mesfidantza erakusten du. Obligazioz egin behar denari ez zaio “mesedez”ik zor. Borondatez egiten denari ere ez.

* Ohitura txarra da erantzunari itxaron gabe galdera bat bestearen atzean egitekoa. Niri eraman gaitza zait galdera edo aipamenei galdera batekin erantzutea, ezinezkoa bihurtzen dit elkarrizketa, eramangaitza zaidan bezala bikotearen tartekako beharrezko isiluneak etenez, bururatu oro esan beharra. Are gehiago erantzunik ez duenean edo merezi ez duenean.

* Egia da eguzkitakoek begirada lapurtzen dutela, eta begiradarik gabeko pertsona arimarik gabeko mintzakide bihurtzen da. Ia ezinezkoa zait elkarrizketa ganorazkoa betaurreko ilundunarekin.

* Ez naiz jai zale, ez naiz jendarte zale,  nire egunerokoan naiz gustura, edo egunerokoa lagunarte xumean etetean.

 

Idaztea

* Zer egingo nukeen nik idatziko ez banu galdetzen diot nire buruari. Agian egon hutsean egon, agian egoera lasaiago, zoriontsuago eta emankorragoa da egon hori. Agian. Baina ez naiz idaztearen damu, ordu asko lapurtzen badizkit ere.

 

Heriotza

* Noizbait pasatzen zait burutik suizidioa, batez ere adineko ezinduak ikusten ditudanean.

* Hiltzea ez da, askotan behintzat,  gauza txiki bat, “zeru zuri baten pean zelai elurtuetan paseatzea” bezalakoa. Trabarik egin gabe, geldi-geldi, isilean, arnasa hartzea bezain natural arnasa hartzeari uztea, horrelakoa  nahi nuke nik nire heriotza.

* “Zeren eta batzuetan, heriotzari ihes egitea heriotza handiago batean sartzea izan baitaiteke”. Bizirik irautearren natura bortxatzen denean, heriotzari ihes egitea alegia, heriotza handiagoan sartzea da. Zuhurragoa da garaiz alde egitea, bizirik hilda iraun baino.

 

Zertzeladak

* Arazoak sortu ahala gainditu beharrak asko erakusten digu, hori da bizitzako eskolarik eragileena. Arazoak gaindituz, gehienetan erneguz eta desesperazioz,  ikasi dut ordenagailuaz dakidana.

* “Bizitza pasatu baitut noraez noraezean”. Nora zehatzean pasatu dut beti bizitza, nire kezka da merezi izan ote duten nire nora ziurrok, noraez noraezkoa izanen ez ote zen hobe, bilatze lana aberatsagoa izanen ez ote zen, aberasgarriagoa. Egia ere da bidegurutze erabakigarri askotan aurkitu naizela.

* Ze argi ikusten diren gauzarik zailenak ere lorik ezineko orduetan. Baina ezinezkoa da gaueko gogoetok gogora ekartzea goizeko esnatzean. Oharrak hartu badituzu ere, bere distira hura galduta aurkitzen dituzu goizez irakurtzean.

 

Burutapenak. Politika

Jon Etxabe 2016/09/23 10:10
Politika. Harritu nau zein ezkorrak diren politikariei eta politikari buruzko nire iritziok ikusteak. Posible litzake teoria, mezu, juzku eta balorazio baikor eta baikorrak eskaintzea. Baina errealitatea tematia da, eta uste dut nire iritziok iritzi publikotik, herriaren pentsaeratik, oso hurbil daudela. Politikagintza eta politikarien jarduera zintzo batek soilik aldatuko du iritzi hori. Ez hitzen parafernaliak.

Politika.

Zer den

* Otzanen  eta itzalen fabrika dira erlijioa eta politika, krisirik ez duten fabrikak biak.

* “Liburuak beti dira jende txikiari egindako begirada”. Edo izan beharko lukete... eta hori da atera dudan mezua. Ezer esateko aukera duenari eman behar  zaiola hitza, Politikak, baina,  erabat alderantzizko estrategia du. Hitzaren monopolioa du eta interesen arabera banatzen ditu hitzaz baliatzeko aukerak.

* “Kimika ez den guztia da politika, lagunok” zioen pertsonaia batek: kimika bera ere politika da gaur egun, agian beti izan da.

* Dominatzen zaituen oro da droga, gogokoa ez duzunean ere. Dominatzaile izan nahi duten menperatuen droga da politika.

* “Ados ez dagoena, fisikoki edo hitzez, edo…,  egurtzean datza gaur egun joko politikoa”.

* "Politikia txaria dok" esan ohi zien baserritar batek Eibarko sozialistei.          Irudi egokia txararena: hertsia, nahasia, bere kasakoa, biderik gabea, denetik dagoena, ... Hobe ez bertan sartu. Altuenez animaliak moldatzen diren esparrua da.

 

Demokrazia omen

* Gure kulturan bildu eta gotortzen garen heinean izanen gara demokratak, beste kulturak aberastuz eta besteen kulturaz gurea onduz.

* Denok egiten gaitu ustel sofistikatua dirudien demokrazia honek, eta apaingarriz itxuraldatutako ustelkeriaz elikatzen gaitu.

* “… ofizial batek maitatua izan behar du bere aginte moduagatik -bidezkoagoa, eraginkorragoa, hobea- eta ez bere pertsonaren ezaugarriengatik”, Andre Malraux. Hitzez hitz aplikatu daiteke edozein buruzagi politikoari, herrian ardura ñimiñoena duen militanteari ere.

* Helburu politikoa da gakoa gaurko politikagintzan, aulkiak alajaina,  inondik ere ez etika eta justizia, ezta herriaren onbidea ere.

* Estilo hanpatuak gezurra agerian uzten dietela ohartu ez diren   jauregietako idazlariak besterik ez dira gaur egungo politikoak.

* Botereaz aparteko aktibitateek gune eta denbora berriak sortzen dituzte, fisiko eta birtualak, ohiko araudi eta egunkariez harago. Horregatik ez dio herriari politika egiten utzi nahi botereak.

* Herria ez da jabetzen zein maltzurrak diren gaur egun tratuak sistema sendotzeko, azpiegitura, obra publikoak, polizia, …: iraupena du beti gogoan sistemak.

* Bizitza garrantzitsuagoa eta premiazkoagoa izan behar luke hartzen dituen formak baino.  Baina formek eragin handia dute. Formak aldatuz, azkenez bizitza eta pentsaera bera ere aldatu egiten da. Hori da politiko askoren, baita herri eta gizakiaren arriskua, bizimailak, bizitzeko erak edo baldintzek,  pentsaera bera ere aldatu egiten dute, eta, ondorioz,  jokabidea bera.

* Ezin uka ikarak gizagabetu egiten gaituela, doilortzen ere. Ikaratuta daudenean egiten dituzte politikoek ere astakeria nabarmenenak.

* Beharrak ohekide bitxiak egiten omen; Euskal Herriko politikagintzari begiratzea besterik ez dago nolako ohekide aldaketak egiten diren.

* Jende txikia ez da jabetzen bera dela jende potoloa. Eta politikoek ustez arazo potoloekin edo polit txikiekin lokarrarazten ditu, txikion ustezko arazo ustez txiki potoloez ez jabetzeko

* Aginteduna, jendez inguratuena, beti bakarti.

* Solemnekeriez mozorrotzen dituzte gehienetan ahuleziak politikoek eta ahaldun nahiz txikiek.

* Funtzionario postuak edo enpresa bateko lan irrikatsuak betetzen dituzte pertsona jantziek, baina agindu boterea eta aberastasuna dutenek agintzen dute. Jakintza ere interesak defendatzeko tresna besterik ez da. Kultura beste zerbaitetarako beharko litzake izan, eta agindu gaitasuna dutenak beharko lukete agindu, herriaren benetako ordezkariek.

* Banpiroa da Estatua, odola xurgatzen dio herriari, bizirauteko adina soilik utziz, xurgatzen jarrai ahal izateko.

* “Izan ere, gobernatzen dutenak zentzuz jardutera kondenaturik daude, eta, grinak bultzaturik edo aurkariak beharturik, arrazoizko jardueren mugak zeharkatzen badituzte, bide irristakorrean behera abiatzen dira eta bere erorikoaren hasiera seinalatzen dute” Ivo Andritx.  Hala izanik ere, hurrengo gobernariek joera berdina hartuko dute eta ziklo berdin berri bat hasiko da, zapalduak beti zapalduta jarraiki.

* Gizarteak baditu idatzi gabeko arauak, idatzitakoek baino eragileagoak, ezarri gabe errotuenak.

* Erabaki guztien eremua ez ote mikrokosmos bat, esparru ekonomiko politiko eta sozial zabalenean ere.

* Eskekoak darraite Espainian, Victor Hugoren garaiko, 1843 urteko zigiluz ez bada ere. Gobernua litzake eskale nagusia hemen. Agian lapurra deitu beharko genioke.

* Giza ahulezien arteko ahuleziarik tamalgarriena eta tragikoena gauzak aurrez ikusteko duen erabateko ezintasuna dela dio pertsonaia batek. Zenbaitzuk, dirutzen jabe edo kudeatzaile eta haien morroiek, politikoek batez ere, oso aurrez ikusten dituztelako ondorioak eramaten dute gizartea galbidera. 

 

Politikoak

* Politikoek, batez ere, galdu ohi dute ez bakarrik errealitatearekiko berezko harremana, errealitatearekin harremanetarako gaitasuna ere: beraien burbuilan bizi dira, nahiz herria beti ahotan.

* Politikoen iruzur eta itxuren azpiko zaborrak agerian geratu ohi dira, baina, bere munduan isolatuta, ez zaie askorik axola. Berdina gertatzen zaio gizaki askori. Zenbait ustez isilpeko iruzur  agerira ateratzen dira, eta aldi berean politikoak ere.

*  Moraltasuna ukatzen diguten horiek, ez dira jabetu, edo ez dute jabetu nahi, beraiek bihurtzen direla inmoral, pertsona izateari uzten diotela. Erabakitze eskubidea ukatzen digutenak inmoralak dira, pertsona izateari utzi diotenak.

* Bakardade sentipen ikaragarria ematen dute politikoek. Jendez inguratuta beti, leku publikoetan, medio guztietan,  baina bakardade izugarria erakusten dute, bakoitza bere interes propioari begira, bere etorkizunaz edo bere lorpenez kezkatuta.

* Nazkagarriagoak dira zenbait politikari hasi berriak, kirats berri ezezaguna delako beraiena, zaharrena aldiz kirats ezaguna denez ez du hainbesterainoko  narda, ohituta gauzkate.

* Bakana izanen da pertsona ona den politikoa; politikariak ez dira ofizio onekoak.

* Ez da inor hil ez duen gerrarik; politikoak dira gerren sortzaileak, beraz hiltzaile nagusiak.

* Egingo dela esan ondoren, esandakoa betetzen ez dutena da politikoen kasta. Politikoak dira hitza jatearen paradigma garbiena.

* Denbora hartzeak, distantziatik begiratzeak, bakardadea dakarkiola politikoari?, teoriaz egia borobila izanik, bere betikoan tematzeko politikoen aitzakia erabilienetarikoa da hori dena. Zintzotasunak dakar gaurko gizartean bakardadea. Eta politiko zintzoak bakanak dira gaur, inor balego, politika itsasorik kutsatuena baita gaur egun, eta kutsatu gabe bertan igeri egitea ezinezkoa da.

 

Boterea

* Burokrazia izaera eta jarrera ezinbestekoa bihurtu da gaur egun: herrialde guztietan, gobernu guztietan eta politikagintza guztietan ez ezik, elkarte eta talde gehienetan ere: politika ofizialek eragin dute gehienetan, dena irentsi baitu politikak mila amarrurekin, arau ekonomiko eta legeez gehienetan.

* Udaletxeko besaulkitik ez dela sekula iraultzarik egin irakurri dut. Parlamentu eta legebiltzarrak ez dira aldaketa sakonerako lubaki, dagoenari eusteko baizik, edo dagoena gotortzeko.

* Ez dago harremanik gabeko botererik. Baina erabakiek beti urruntzen dute aginteduna  agindupekoengandik.  Aginteduna, jendez inguratuena arren, beti bakarti.

* Agintedunaren azpian, boteretsuena dela ere, bestelako agintea dago, indar faktikoek osaturiko boterea, mozorro ezberdinez itxuraldatuta; agintari izendatua txotxongiloa besterik ez da.

* Sasi boterea da Espainiako Estatuaren boterea, agian gaur egungo Estatu gehienena edo denena; inolako enkantu eta inteligentziarik gabe, soka latz lodiarekin itotzen du, ez darabil zetazko laxorik disimulurako; bortxaz anker eta zakar aritzen da beti etsaiarekin ez ezik, herritar xumearekin ere, eta.  .

* Demokrazia honetan, besteen gainetik egotean datza boterea. Jarraitzaileei limosna bezala onurak lortzea du helburu iruzurtia. Eskaleak dira herritarrak boteredunentzat.

* Botereak, arduradunenak ere, txikienak eta edozein esparrutan, sakralizatu egiten du bere agintzetxoa, zerbitzua behar zuena inposaketa eta agintea bihurtuz. Malgua ez den agintea, tirania bihurtzen da.

* Itsutu egiten du botereak botereduna. Bortxaz sinestarazi nahi dio herriari, baina herriak jada ez du bortxaz ezarritakoa sinesten.

 

Egia gezur

* Gezur bihurtu gabe, egia erdizka janztea batez ere politiko hasi berriek darabilten  zientzia da, gezur borobilak egiaren doinu jatorrenaz botatzen doktoratzen diren arte.

* 36ko Gerraren/ko iragana  garbitu/zurituz dabilenak interpretazio berri bat asmatu ohi du, egiatik ahalik urrunen gehienetan, inozoak edo ezjakinak engainatu asmoz.

* Politikoen ekitaldi oro da manipulatua, beraien hitz oro da manipulatzailea, nola herritarren pentsura etekin politikoa atera.

* Sudurrari helduta bizi diren pailazoak dira politikoak. Denek dakite gezurretan ari direla. Horregatik zapuzten dute herritarren sinesmena.

* Zikina eta ustela da politika, horregatik kirasten du gizarte osoa.

* Politikoekin gertatzen zaigu ez diegula inongo jaramonik egiten, behartzen ez bagaituzte,   diotena eurek ere sinesten ez dutelako, edo eurek ere diotena gezurra edo erdi-egia  dela dakitela dakigulako.

* Politikoek, egoera adina mozorro. Horregatik ezartzen dute kolore guztietako larderia.

* Edozein dela bere ardura, buruzagi orok eman behar luke uneoro eta beti bera lanaren azalpen zehatza herriari. Azalpenik ez ematea da politikoen kultura.

 

Hizkuntza

* Politikoek badute hiztegi propio berezia, gezurra zurituz herria hitz jokoz engainatzeko, lotsagarria litzakeena estaltzeko, ebidentziak ezkutatzeko, azkenez pertsonak eta herriak tratu-gai erabiltzeko. Politikoen dialektika herria engainatzeko.

* Politikari buruzagiak egia gezur bihurtzen daki. Politikari arruntak egiaren ukoa zuritzen daki. Egiaz urduri jartzen da oraindik politikari neofitoa.

* Komikoek ez dute erabiltzen orojakitun edo inposatzaileen lengoaiarik, baina bere hitz eta forma itxuraz arinetan errealitatearen ikuspuntu eta kritika sakona erakusten dute gehienetan. Katedratiko eta pentsalari serioenak dira komikoak.  Benetako komikoen esku utzi beharko genuke politika, (barre apur bat egingo genuke gutxienez), ez komiko bihurtu diren politikoen esku (negar besterik ez digute eragiten euren barregarrikeriekin).

* Hainbeste jende eta hainbeste unetan babesten gara hitz-hormen atzean, bestea kanpoan utziz, sarrera galaraziz. Politikoak dira  horretan nagusienak, polizia-hormez harago, hitz-hormen atzean babesten dira, gehienetan labirintoa osatuz hitz-hormokin.

 

Bortxa

* “Ikarak gizagabetu egiten gaitu. Ikarak doilortzen gaitu”. Ikaratuta daudenean egin ohi dituzte politikoek gizagabekeria eta doilorkeria nabarmenenak. Indartsuenek ere bere botere hori ez galtzeko hasten dituzte gerrak.

* Erraza da besteen sufrimenduaren gainean barre egitea. Erraza da ere besteen ezinak baliatzea norbera mardultzeko. Batez ere politikan eta ekonomian.

* Erasoa dela esan ohi dute defentsarik onena, besteren akatsak eta arazoak azaleratzea izan ohi da norberarenak estaltzeko amarru eraginkorra. Politikan batez ere.

* Politika beti da borroka armatua, politikoek, botereak, beti du bere talde armatua, orokorrean armatua, eta hur gainera, korps guardia bezala, Miramamolinek antzo, polizia, Guardia Zibila eta Polizia Nazionala Espainian, Ertzaintza Euskal Herrian. Politika zapaltzailea denean, zapaltzaileak berak bihurtzen du, sarri intentzioz, herri politika borroka armatu.

* Duintasuna lapurtzea da torturaren zeregin eta lorpen nagusia, kartzelarena ere. Politikarena ere. Honek baina, bakoitzarena ez ezik herri osoaren duintasuna lapurtu nahi du, menpean edukitzeko.

 

Herria

*  “Deabruarekin itsasoratzen bahaiz berarekin egin beharko duk bidaia” Sarrionandiak. Bidaia etsaiarekin hasteko arriskua dira hauteskundeak.

* Ezinbestekoa da buruzagientzat herriaren eta herritarren beroa eta babesa, baina bozak ez dira inola herriaren babesa, politikoek besterik badiote ere.

* Itxaroten eta beldurrez egoten baizik ez dakien jendea nahi du politikoak,   automatak bezala arituko direnak gogoetan, lanean, hizketan eta mugimenduetan. Horrelako herritarrak nahi dituzte politikoek, eta horretan saiatzen dira, lo eta esanera mantentzen.

* Ekintzen ordez hitzak, hori izan da politikoen jite ia betiko eta denena herriarekiko jardunean. Herriarenak ez diren beste interes batzuen onerako baliabide eta trena bat besterik ez da herria politikoentzat.

* Uler dezakeena eta elezahar bilaka daitekeena baizik ez du akorduan gordetzen eta kontatzen herriak. Gainerakoa arrasto sakonik utzi gabe igarotzen da haren ondotik, naturaren fenomeno anonimoen axolagabetasun mutuarekin, haren irudimena ukitu gabe eta haren oroimenean itsatsi gabe·. Gauza handi ustez ospetsuak egiten ahalegintzen gara, batez ere politiko eta nolabaiteko edo nonbaiten botere zerbait dutenak. Baina herriak berehala ahazten ditu ekintzok, nahiz monumentu eta eskulturetan betikortzen ahalegintzen diren. Politiko eta antzerako enparau horiek ahalegintzen dira elkar goraipatzen, lortzen dute herria ospakizun horietara eramaten ere, baina herri horrek berak ahazten ditu berehala.

* Gizakia ezin daiteke bizi gizakirik gabe, politikariak ezin beharko lukete bizi herririk gabe, ezinbestekoa beharko litzaieke izan herriaren eta herritarren beroa eta babesa, baina herria politikoengandik urrun bizi da, dibortziatuta.  Bozak ez dira inola ere  herriaren babesa, politikoek besterik badiote ere.

* Kalean dabilen zenbait ez ote auskalo ze katez preso. Etxean, kartzelan ere sarri, dagoena  da akaso libreena.

* Politikoak ez du aurrean duen herritarra ikusten, begiratzen dionean ere, herritarra ez den interesgune bat du beti ikusmin.

* Agintari-buruzagien  eta laborari-langileen arteko lubakia beti da sakon zabala. Ez dago batzuengandik besteenganako zubirik. Bi eremu erabat ezberdinak dira, oparoa da batzuena, gabeziazkoa besteena, batzuen apurrak besteen janari.   

Aurkezpena

Jon Etxabe naiz. 1933an jaioa. Jubilatu nintzanean irakurtzea eta idaztea izan zen aukeratu nuen denbora-pasa nagusia. Mota ezberdineko hainbat material pilatu zait ordenagailuan. Haize bolada batek eramango nauen orri bat naizenez, material hori sarean jartzea pentsatu dut. Zatika eta sailka ateratzen joango naiz. Bideak erakutsiko dit zer eta erritmoa. Lotsa eta ridikulu sentipena sortarazten dit. Baina nahikoa zait bakar bati lan hau baliagarri bazaio.