Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Mispillibar

Poeten uharan

Jon Etxabe 2016/12/05 08:47
Barne solasa - Bidezedarriak - Berdinak

Barne solasa - Bidezedarriak - Berdinak

 

 

BARNE SOLASA

 

Sukarra

Sukar egunotan botikek

ezer gutxi indartzen dute

gorputz zahar-zaharkitu hau.

Hemen nago, gaude biok,

nire sukarraren morroi

Maroko urrunean.

 

Odola

Odola nonahi,

zeinen odola baina

nork isurarazia.

Egungo poeta eta ondo-bizi idazleek

alde bateko minez egiten dute gogoeta,

ia gehienetan, orokor-orokorrean,  

etika interesatu baten eraginez.

Gerra nork, zergatik eta noiz hasi zen ahaztuta.

Busti gabe.

 

Bidaiak

Irudi kolorgetu asko,  sentipen lausotu ugari

geratzen zaigu 10 urteko bidaien ondoren.

Geratzen zaizkigu ere ahanzturaren labarrek

irentsi ez duten oroitzapen maitagarriak,

denboraren osinean erori ez diren sentipen biziak.

Lasaitasun eta patxada orokor batetan bildurik daude.

Ahanzturak eurak ere

bizitzaren liburuan gorderik dagoen

atal gogoangarri bat dira,

jadanik irakurzaila bilakatu bazaigu ere.

 

Ataka

Une historikoak historiko,

sasi itxaropenak itxaropen,

inork ez daki, ez,

irtenbidearen ataka noiz irekiko den.

 

Idaztea

Misterio bat da

idaztearen zertarako eta zergatia

mila azalpen ematen badugu ere

idazten dugun bakoitzak.

 

Bakea

Bakea pairatzen

jarraitzen dugu

euskaldunok.

 

Mutu

Irratia,

kanpora begirako leihoa

atzerrian.

Herriaz isiltasuna  berririk onena

hitzak ausiki amorratuak direnean,

itxaropenerako haizerik gabe

utzi nahi gaituztenean.

 

 

BIDEZEDARRIAK

 

Libre

“Libre jaio naiz, baina

gatibu sentitzen".

Gatibu jaiotzen da gizakia,

gatibu da beti herria.

Zer askoren gatibu.

Kateak haustea ametsa da,  

hausteko lehia da askatasuna.

Besterik ez.

Askatasuna entelekia bat da,

esperantza bat,

loturen aurkako sentipen bat.

Berenez da gatibu gizakia,

edozein izaki bezala.

Ez-perfektua delako.

Ez da izaki librerik.

Jainkoa litzake libre bakarra,

baina jainkorik ba al da.

 

Haizea

Haizea,

uraren anaia bikia,

mundua bizitzaz betetzen duena.

 

 

BERDINAK

 

Zerk ezberdintzen

Herrien politikak dira ezberdinak,

herri guztietako herritarrak, aldiz,

oso antzerako,

berdinak sakonean.

 

 

 

 

poeten uharan

Jon Etxabe 2016/12/02 10:20
ASEEZIN

 ASEEZIN

 

 

AGIAN

Herdoil usaina,

neuk ere ez dakit zerena,

hartzen diet nire hitz idatzioi.

Zertarako idazten dudan

galdetzen diot nire buruari

ordenagailuan jartzean.

Zergatik ez dakidan arren,

idazten hasten naiz,

denbora-pasa zaidalako.

Agian

 

 

JOLASA

Poesia

kearekin jolastea ote,

ikuspuntu ezberdin batetik

bizitzari buruz aritzea da

poesia,

orainari eta geroari begiratzea,

joana den kea, haizeak daramana.

 

 

PARALELOAN

Idazlea eta mundua, bi trenbide paralelo,

bada geltokiren batean errailaz aldatzen denik

hurrengo geltokian lehengo bidera itzultzeko.

Idazle konprometituen idazkiak

paralelo doan treneko bidaiariei eginiko

keinu eta diosalak besterik ez dira.

 

 

POESIA I

Lotsa ematen dit poemak idaztea,

“berunezkoak bailiran  astun” dira,

astunegiak zutik jartzeko.

Txori nahi nituzke nire hitzak,

zeru urdinean zein trumoitsu beltzean,

antzarek bezala beti aitzina 

biziaren lerroak marraztuz.

Erasoa ere izan behar du poesiak

baina batez ere bizitzaren hazia

bizitza berriaren atarian 

oskola puskatu edo mintza urratzeko

eraso emankorra.

 

 

AMIÑI BAT

Patxada puska bat da

behar dudan guztia.

 

 

ILUNABARRA

Eguzkia itzaltzen hasten den adinean ez da ia egunsentira  biderik,

izartxo batzuk besterik ez dira gelditzen zintzilik zeruan,

garrik gabeko txingar bihurtzen doaz maindireak,

eta azkena izanen ote pizten duzu azken aurreko zigarroa.

 

 

MAITASUNA

Definizio anitz du maitasunak,

zer asko da maitasuna,

baina misterio atxiki ezina

jarraitzen du izaten,

bizipen zehatza arren.

 

 

MAITASUNA?

Maitasuna deitzen diote larrutan egiteari.

Jo aurretik kentzen du loa larrua jotzeak,

berehalako logalea dakar ondoren.

 

 

BAKARDADEA

Bakoitzaren barnean dago

bakardadea hausteko giltza,

lagungarria besterik ez da beste dena.

 

 

KANPINEAN

Ttakun, ttakun, ttakun…

tan, tan, tan…,

urezko makila da euri tanta bakoitza

etxatoia  txalaparta edo atabal bihurtuz,

naturaren kadentziak blai uzten gaituela

danbor txalapartaren altzoan.

Badaki euriak oporrak edo asteburuak  zapuzten,

asteburu eta opor ametsak

kafetegira zokoratuz edo guardasolpera mugatuz.

tan, tan,tan tan, tan,tan

ttakun, ttakun, ttakun, …

 

 

KONPAINIA

Konpainia denean,

kide maitagarria da

isiltasuna.

 

 

GAUA

Gaua:

zain duzun amesgaiztoa

lo txarrekoa zarenean.

Gaua: etsipenen errota

goizegi esnatzean.

Gaua: 

kemen hazia

lanen baratzean

Gaua:

egunaren ataria.

 

 

KUKUA

Aspaldian patrikan xemaikorik gabe

harrapatu gaitu euskaldunok kukuak.

Abenduan bizi izan gara beti adineko denok,

bufanda lepoan eta berogailua piztuta,

badaezpada ere.

Baina beti atera dugu patrika barrenetik

hurrengo kuku kantuak

sos batzuekin aurkituko gaituen

itxaropen hondarren bat.

 

 

TENTEKA

Halabeharrez tenteka erori den pospolo-kaxa da Euskal Herria,

halabeharrez erorita tenteka geratu garen pospoloak Euskaldunak,

gora begira jarriak zerua askatasunez argitu ahaleginean.

 

 

IGAROLE

Ez da igarotzeko modu bakarrik:

edo

haizeak bultzatzen duen lainoa zara,

haizearen isurian igarotzen den txoria,

haizearen kontra igarotzen den hegazkina,

edo

sarri, halabeharrez, erorian

 

 

POESIA II

Bidaiatzea bezala da poesia

misterioan barrentzea.

 

 

BIZITZA

Eguneroko zeratxo umil eta ezdeusez osatzen da bizitza,

horregatik dirudite hutsalak lagunarteko solasak,

baina bizitza oso bat gorde eta adierazten dute.

 

 

KALEETAN

Herri xumeetako kaleetan barneratzea

poesia liburu bat  zabaltzea bezala da,

begirada aldatzen dizu, sentipenak edertzen.

 

 

POESIA III

Poesia

negozio, bizibide, apaingarri,

denbora-pasa, egunerokoari ihesa.

Zer da poesia burgesa

edo burgesen poesia?. 

 

 

AURRERAKUNTZA

 “El progreso es un atraso”

 errepikatzen zuen tio Alejandrok.

 

 

POSTONTZIA

Posta gabe geratu da herria udako oporraldian.

Hari gainean balantzaka gaude,

txakurrek ere zaunka egiten digute,

eta egunari hutsunea iluntzen zaio

postontzia zabaltzerakoan.

 

 

PENTSAMENDUAK

Pentsamenduak ere gastatu egiten dira

garunak moteldu edo herdoiltzean,

loa galarazten dute ere goizaldean esnatzean.

 

 

PARTITZEAN

Partitzear, lasai begiratzen dut atzera,

erruak erru, zintzo eta leial jokatu dut,

ez diet beldurrik gepardoen begiradei.

Partitzean, lasai begiratzen dut atzera,

bidea jarraituko duen ume zelatariari

ez diot bide lotsatzekorik utziko.

 

 

AUKERAMENA

Aukera anitz, erabaki bakarra:

aukeratze etengabea da bizitza,

hautaketa besterik ez da bizitza,

uneoro hautatu beharra, 

baldintza kaskarretan gehienetan,

utopiatik urrun, bidegurutze latzetan.

 

Dohaina omen askatasuna.

 

Heltzen zaren lekura heltzen zara,  

nahi ez zenukeen helmugara,

baina zuk zeuk aukeratutakora.

 

Askatasun eskubidearen kontraesanak.

eskubidea ?, dohaina?, zama?

 

 

ASKATASUNA

Hautatzeko eskubidea da funtsean askatasuna,

hautatzea, beste aukera guztiei uko egitea.

itzulerarik ez duen hautaketa beti,

hautaketaren errua hautaketa berri batekin

konpontzen saiatzen bagara ere.

 

Hasi-bukatu, hori da bizitzaren errobera,

zuk zeuk biratzen duzun errobera

hautatze une batean geratu ez dadin,

hautatze ezintasuna da heriotza,

jarraipenik eza, errobera galgatua

 

Baina zure gainetik bada errobera nagusi bat

zure hautaketen gainetik dagoena,

nahitaez eramaten zaituena,

baina, aldi berean, eragiten diozuna.

 

Hirutasunarena baino arazo korapilatsuagoa da

hautatze ahalmen gai hau.

 

 

SOA

Aldatu egingo litzaiguke bizitza ikuspegi zabalago batekin,

zuzenagoak lirateke zenbait hautaketa, lasaiagoak ere.

Hurregi  begiratzen diogu egunerokoari,

agian ezinbestean, bizi-baldintzek hala eraginda.

 

 

ITXAROPENA

Pluraltasunak dakartza gizarteko ezberdintasunak,

ala

bestea baino gehiago izatearen nahiaren lehiak?.

 

Gizartea beti izan dela antzerakoa dio historiak.

 

Arnasa gutxi eskaintzen digu atzera begiradak.

 

 

TALKA

Kontraesanen talkatik dator

berrikuntza

 

 

HALABEHARREZ

Ez dakit zergatik dauden zuhaitzak,

zergatik eguzkia zeru urdinean,

zergatik gu …

baina hemen gaude,

beraz, bizi gaitezen.

 

Boxeo mach bat baino

errekatxo bat bezala zait

bizitza:

itsasora goaz,

berriro iturburura itzultzeko

laino elur euri bihurtuta.

 

Halabeharrez.

 

Ez dut jainkorik asmatu nahi zergatien bila,

nahikoa dut nire joanaz eta inguruaz kontziente izateaz.

 

 

BOLATXOA

Kosmosaren karanbola koloretsu bat naiz,

bolatxo bat gehiago billar mahai gainean

zulotxoan galduko naiz makilakada batez

nire albokoak jabetuko dira joan naizela.

Ez dut gehiago eskatzen, partidak darrai.

 

 

ZENBAKETA

Zerbait horrelakoa da bizitza:

froga bat eta errore bat,

urdin eta gorri nahasturen  

kolore okrea,

beroa eta hotza lehian,

zerbait epela, okre kolorekoa,

ez lo ez erne,  tesia eta antitesia, …

 

Pitzadura asko da adinaren gailurrean,

eta atzera begira zenbatzen hastea

ariketa kontzientea bihurtzen da.

 

 

ADINA

Itsas aurreko joan barean

ibaiak daraman horri ihartuak

hori gara adinekook.

 

 

BETITIK BETIRA

“In aeternum “ dirauke

nire izaki fisikoaren osagaiak,

urrunago hegan eginen dut,

eta gizarteak

bere abia betikoan jarraituko du

nire gaurko presentziarik gabe.

 

Poeten uharan

Jon Etxabe 2016/11/28 08:58
Poeten uharan: argibide gisa

Poeten uharan

 

Poema ez diren poemak, Poema antzekoak,  Sasi-poemak, Kopia ez diren kopiak, Burutapen mozorrotuak, Ifrentzuak, … sail honi ze izenburu jarriko egon naiz; azkenik “Poeten uharan” jarri diet poema-liburuak irakurriz idatzitakoak baitira.

Ez naiz poeta, ez dut gogoko irudi eta goitikako begirada zabalegi, edo lausoegiaz, nire inguruari begiratzea. Gehienetan zuzen, edo zuzenegi, idazten dut. Agian ez.

Baina oso gogoko dut poesia edo poema-liburuak irakurtzea, bizitzari begirada ezberdin batez begiratzea alegia

 

Idatzita ez dauden poemak irakurtzen ditudala uste dut poemak irakurtzean, neuk asmatzen dietela balizko esanahiak, neure poema-itxurako berriak sortuz.

Bizkarroia naizen sentipena ere badut, baina, aldi berean, irakurlea pentsaraztea da edozein izkribu motaren helburuetako bat, eta poetek eragin didaten gogoetak dira poema edo delakook.

Irakurri ahala, poema-liburuek iradoki didaten sentimenduen inguruan idatzitako lerroak dira hauek, besterik ez.

Beraz, aurreko Burutapenen jarraipena besterik ez dira, forma ezberdinez gauzatuak.

Ez dira remakeak,  ez ideietan ez formetan, noizbait ideiaren bat, hitzen bat, forma bera ere jaso dudan arren. Poemen ifrentzu bat gehiago direla esango nuke.

Horregatik, lehenik pentsatu nuen ze poema-liburu irakurriz idatzitakoak diren ez jartzea, ez dutelako antzik haiekin, baina uste izan dut ere norbaitek izan dezakeela datu horren jakin-mina, beraz sarrerako zerrenda orokorrean jarri dut datu hori, ze poema-liburuk iradoki dizkidan gogoetok.

Susmoa dut ere zenbait testu “Burutapenak” sailera pasa nituela bere garaian: bere horretan utzi ditut, errepikapena ez du zertan izan beti aspergarria edo kaltegarria.

 

Bidaietan soilik irakurtzen nituen poemak hasieran, gero egunero; orain, tarteka.

Berandura arte ez nintzen hasi oharrak hartzen edo iruzkinak jartzen; ohitura bihurtu zen, harrapatu egin ninduen zeregin horrek, baina denbora eta arreta larregi eskatzen zidan, ondorioz murrizten joan naiz irakurketok; geldialdia ematen diot poesia irakurtzeari, jolasa zena eta behar zuena lana edo lotura gertatzen hasten zaidanean..

Azpimarratzen hasi nintzen, gero oharrak hartzen,  azkenez nire sentipenok liburuan bertan idazten.

Nolabaiteko poema jitea eman nahi izan diet, batez ere gogoeton esanahia azpimarratu edo indartzeko.

Nahiz dakidan formak ez duela poema egiten.

 

Lotsa ere ematen didate, hain ikusten ditut kaskarrak, ez dira ez poema ez ezer, nire sentimendu batzuk forma ezberdin batetan bilduak soilik.

Besteengan kritikatu ditudan akats berberak eta handiagoak dituzte, biderkatuta.

Baina, denbora-pasa bat izan direnez,  dibertimendu soila, bere horretan uztea erabaki dut.

 

Berrirakurtzean, zenbait irakurritako poemen estrukturaren nondik norakoa edo zertarakoa ez dut ulertu ere egiten, baina jolas bezala hartu izan dut eta batzuetan irakurritako jite eta egitura berean idazten entretenitu naiz, nahiz orain ulerzailak iruditu.

Uste dut gainera irakurleak osatu behar dituela poemak, nolabait bere poema pertsonala gauzatu, ezin zaiola dena mamurtuta eman irakurleari, poemak iradoki egin behar du.

 

Agian nitaz ari naiz gehiegi sasi-poemotan, ez dut uste egozentrismoa, are gutxiago nartzisismoa denik, zahartzaroak inarrosita bizi naizela baizik. Zahartzaro eta herio gaiaz zipriztinduta daude sasi-poemok, gure adinean hur sentitzen baita Estigia ibaia, eta bertan bestaldera eramango nauen Karonte txaluparia.

Agian ere, gaur egun ez nituzke hainbat iritzi horrela emango, baina uneari zor, idatzi nituen bere horretan utzi ditut. 

 

Poesia  irakurtzen lagundu dit sasi-poemok idazteak. Nahiko. Norbaiti interesatzen bazaizkio, nahikoago.

 

 

Izenburuak eta iturri izan zaizkidan poema-liburuak

01.- Aseezin. Edan ase arte. Mikel Perurena Ansa.

02.- Barne-solasa. Eguraldiaz hizketan. Mikel Perurena Ansa.

03.- Berdinak. Azalaren kodea . Miren Agur Meaberen

04.- Bide-zedarri. Mugaldekoak. Edu Zelaieta.

05.- Bihiak. Alea. Beñat Sarasolaren  

06.- Bizi. Puskak biziz. Juanjo Olasagarre.

07.- Bizimin. Eroriaren logika  Juan Ramon Madariaga

08.- Bizitzaren mekanika. Erlojuen mekanika. Jose Luis Otamendi

09.- Diraut. Adio, Bitoriano Gandiaga

10.- Egunsentiko izarra. Teilatuko lizarra. Koldo Izagirre.

11.- Erraiak koska. Satorrak. Andoni Tolosa.

12.- Erraietatik. Infernuko hesteetan. Cahrles Bukowski.

13.- Esna amets. Zazpi orduak. Miren Agur Meabe

14.- Ezereza. Hutsik.  Peru Magdalena.

15.- Festa airean. Urtebetetze festa. Castillo Suarez

16.- Gorrimin. Rimel. Koldo Izagirre.

17.- Gu gara txoria. Zu zara orain txoria. Mikel Etxaburu.

18.- Haiku zazpikiak. Hamazazpikotan. Karlos Linazasoro.

19.- Hemen bizi gara. Parisen bizi naiz. Koldo Izagirreren

20.- Jitoan. Aingurak erreketan.  Jon Benito

21.- Kateez harago. Katamalo. Gotzon Barandiaran.

22.- Kaxa hutsetan bila. Kaxa huts bat. Beñat Sarasola.

23.- Kopia ez diren kopiak. Babeserako kopiak. Goizalde Landarbaso

24.- Krabelinak. Larrosak noizean behin. Jon Iriberri.

25.- Lauhazka. Zaldi hustuak. Aritz Gorrotxategi.

26.- Lubakitik. Bala hutsak. Castillo Suarez

27.- Lumak. Ezkatak. Leire Bilbao

28.- Mundu nano hau. Soneto hautatuak.  Willian Shakespeare – J.Garzia

29.- Pleguetan gatibu. Katiluaren ipurdia. Martin Etxeberria.

30.- Sourrire. Souvenir. Catillo Suarez.

31.- Troiako zaldia. Souvenir. Catillo Suarez.

32.- Umotuz. Huntza hezur berritan. Juan Ramon Makuso

33.- Uneak. Unearen aldarteak.  Luis Mari Mujika.

34.- Zauriak. Spam poemak. Castillo Suarez.

35.- Zurrunbiloan. Labirintuaren orduak. Amaia Iturbide.

 

Liburuak

Jon Etxabe 2016/11/25 09:35
LiburuakVI. Zenbaoit libururi iruzkinak. Oraingoz azkenak

Liburuak 3 – VI

Satorrak. Andoni Tolosa. Poema-liburua

Satorrak baino lurperago. Pedro Alberdi

Sei arrasto Eskandinavian. Ramon Olasagasti

Septentrio. Aurelia Arkotxa

Soinujolearen semea. Bernardo Atxaga

Soneto hautatuak – Willian Shakespeare. Itz. Juan Garzia. Poema-liburua

Spam poemak. Castillo Suarez. Poema-liburua

SPrako tranbia. Unai Elorriaga

110. street-eko geltokia. Iñaki Zabaleta

Sua nahi, Mr Churchil?. Koldo Izagirre

Tulipa gorria. Gari Berasaluze

Tundra. Igor Estankona. Poema-liburua

Unearen aldarteak. Luis Maria Mujika Urdangarin. Poema-liburua

Van‘t Hoffen ilea. Unai Elorriaga

Venezuela, iraultza isilaren hitzak. Aristi Pako.

Vol de nuit. Antoine Sait-Exupery

“Vredeman”. Unai Elorriaga

Xake mate. Alberto Ladron Arana

Xake nobela. Zweig Stefan

Xveik soldadu onaren menturak.  Jaroslav Hasek

Zaldi hustuak. Aritz Gorrotxategi. Poema-liburua

Zekale artean harrapaka. J.D.Salinger

Zeruko belardiak. Jhon Steinbeck

Zeta. Alessandro Baricco

 

Satorrak. Andoni Tolosa. Poema-liburua

Bizitzari goitik begiratzen daki, ikuspegi orokorra ematen.

Poema hotzegiak, pentsatuegiak.

Freskura falta zaie, ukitu fina, xarma.

Ez dute bizipozik, gehiago dute etsipenetik.

Irudi bila dabil, irudiz hitz egin beharra, printzipioz.

Zerbait esan nahi du, esan nahi duena irudiz biltzen du, baina esanahia azpimarratu  ordez estali egiten du.

Ez da zuzena.

Ez da erraza zertaz ari den igartzea.

Hain goitik begiratzen du, ze difuminatuegi erakusten ditu ikusi beharrekoak.

Irakurleak jarri behar dio gaia, asmatu.

Poesia idazle heldu gabearen itxura ematen du.

Ariketa literario bat osatzen ari dela dirudi, ez barneak eskatuta.

Gazte ausart bat, poesia egin nahi duena,poeta berria.

Irudietan galtzen zaio, aurkiezin, esanahia.

Poeta izan nahi hori da azpimarratzekoa, goratzeko, bere ausardia hori.

ISA: ezin dut irudikatu inolako Isarik, poema irakurri ondoren.

ATERPEAK atala: puzzle bat bezala dira poemok, norberak bilatu behar die lerroei lotura gorpuzteko.

NESTOR BURMA:  kadentzia du, gustura jarraitzen dut irakurtzen, hitz-joko polita zait, baina zertaz ari da?.

Hainbat poemarekin gertatu zait hori bera.

Erritmoa du, hitzen kadentzia, baina ez dakit beste ezer duen.

LARUARENAK dira ulerterrazenak.

Azkena poema ulerterraza eta itxaropentsua da, sikiera.

 

Satorrak baino lurperago.  Pedro Alberdi

Gure gazte garaiko hainbat kontu eta maiseaketa.

Garai hartako zenbait gorabehera ezagutu eta gogoratzeko.

Gaurko hainbat politikoren nondik norako eta itxurakeriak parada eskaintzen du.

Gustura irakurtzen da.

 

Sei arrasto Eskandinavian. Ramon Olasagasti

Bidaia kontakizuna haina da pertsonaien barne azalpena.

Sarri ez du ezer esaten baina liluratu egiten zaitu, gehiago kontaketagatik kontakizunagatik baino.

Pertsonaien barnean sartzen da tarteka.

Bidaiarien zenbait zertzelada psikologikoak dakartza.

Badira bidaiako hainbat datu interesgarri.

Konparaketak, irudiak, azalpenerako maila ezberdinak, ...

Irudimen bizia du morroskoak.

Esaldi dotoreak, abila da idazten.

Idazkera dotorea xume itxurapean.

Idazkera argia.

Zeharkako esaldiez kontatzen du sakoneko gaia tarteka.

Giro poetikoa du.

Goi maila batetara jasotzen du kontakizuna kontaketaren bidez.

 

Septentrio. Aurelia Arkotxa

Oriens

Marco Poloren istorioa oso bitxia da egituraz, originala graduazioz, pausoka eta pixkanaka aurreratuz doa kontakizuna.

Gauza bitxiak kontatzen ditu.

Kontakizuna bera izanik,  zati bakoitza bera da, baina aurrekoari lotua.

Sortaldeko giroa, amets giroa, lortzen du.

Poesia giroa ematen dio, maitagarria egiten du istorio bakoitza.

Atsegina da.

Bitxikeriarik gabe, euskara erakargarria darabil, kontakizunari erabat hertsia.

Ipar Euskadiko euskara ezagutzeko aproposa.

Sine nomine

Historio politak.

Peregrinatio

Hausnarketa interesgarriak, aproposak.

Interesgunea sortzen dute.                                                                                                                    

Mila esaldi ezberdin, beste era batetara, ezberdinki, esaten ditu gauza.

Giro ezberdin bat sortzen du.

Niaut izan dut gogokoen, beste kontakizunek didate egileari sortutako sendimenturik harrotu.

Conchek interesatu nau.

Poesia kutsua dute.

Giro bereziz biltzen ditu euskaldun Ternuako arrantzaleen ibilbide eta itsasertzak.

Mare Magnum fine

Euskal Marinel-arrantzaleen giro magikoa dabil hegan lerrootan.

Magia du, giro bereziak biltzen du.

Ikus arazten dizu une eta leku haien une magikoa.

 

Soinujolearen semea. Bernardo Atxaga

Kezkaz hasi dut irakurketa, Bernardoren Obabakoak eta beste liburuak berrirakurri behar ote ditudan aurrez, gaiak eta pertsonaiak gogoratu,  eta liburu honetaz gozatzeko. Ez dut gogoko konparaketak egiten hastea, nik liburuaz beraz gozatu nahi dut, hor konpon erreferentziak eta idazlearen aurreko teknikak eta idatzmoldeak. Beste liburuak gozamenerako gehigarri badira, bejondeiela, baina nik liburu bat bere baitako ederrean nahi dut, ez erreferentzien eraginez baldintzatuta. Ikusiko.

Deskribapenak dira nagusi, pertsonen eta inguruaren deskribapenak, deskribapen zehatzak.

Ez du ia ezer esaten, deskribatu soilik, hori da lehen sentipena.

Tarteka jartzen ditu hausnarketarako hari muturrak: euskara, heriotza, euskararen galera, eta mila gai gehiago, kontakizuna zipriztinduz, bizituz, borobilduz eta edukiz oratuz.

Josebaren aipamena, Sarrio delakoan nago, oroimen oso polita, irakurleak ere estimatzen duena.

Espainiako gerra zibila, frankismoa, … Sarriok gai bera darabil, eta hainbatek. Nondik edo zergatik dator gai hori berriro. Niri ez dit ezer berririk esaten, agian belaunaldi gazteentzat ari da idazten, memoria galdu ez dadin.

Atxaga ikusi dugu politikoekin agerpen publikoetan, eta espero nuen bezala bere ikuspegia ematen du, beste gai batzuei ez bezala, indarkeriari buruz, militantziari buruz, partzialtasunez, nire ustez, baina berea da liburua. Baina egia da nahiko zintzo gordetzen duela oreka.

Ez dago gai berririk, tartekako hausnarketak dira niretzat gai interesgarrienak.

Ukitu erlijiosoak sarriak dira, “Agnus Dei, Jesus Getsemanin, arkume odola, mana,  eta hainbat, ezustean harrapatu nau.

Ez die gai zitalei heltzen, ekintza armatuak, … ukitzen ditu, hor uzten du gaia eta kitto: ondo deritzot.

Klandestinitatea, biolentzia, … ataka irekitzen die gai horiei.

Giro poetikoa sortarazten du.

Hunkitu egiten du tarteka zenbait pasartek irakurlea.

Ukitu zehatzak ematen dizkio deskribapenari.

Xumea dirudi estiloak, baina erakargarria da.

Gustura irakurtzen da, baina istorioak ez nau harrapatu, ez du niretzat tentsiorik edo interesgune nagusirik.

Irudi zoragarriak darabiltza, irudi pila.

Gure garaiko irudiak dira, antzinako girokoak: erretzeko paperaren ahultasuna, …

Lehen eta bigarren begi, ezpain, … izugarri abilki darabilen baliabide literarioa.

Nekazari aroko giroa eta lengoaia, irudiak, hiztegia, konparaketak, … darabiltza.

Lasai sartzen ditu erdal hitzak, euskara bihurritzen ibili gabe, biribilketarik gabe

Konparaketa darabil kontakizuna edo deskribapena argitzeko.

Intsinuatu egiten ditu gaiak, zirriborratu, frankismo garaiko gaiak.

Arraroak egiten zaizkit hainbat esamolde: “jiratu egiten ziren trenaren gurpilak”, “izua zen nirekin”, … eta hainbat: hala izanen dira, baina ezohikoak egiten zaizkit.

Naturaltasuna falta zaie hainbat esaldiri, artifizialak dira, bortxatuegiak, akademizistak, hotzean asmatuak bezala, paper aurrean, laborategian, freskotasuna falta zaiela, …

Baina ia beti sekulako jatortasuna du bere idazkerak.

Zenbait esaldi oker daudela iruditzen zait, badakit lelokeria bat dela, atrebentzia handia nire partetik, badakit arauak eta idazkera aldatzen joan direla ni geldi nengoen bitartean, baina nire begi zaharroi hala iruditu zaie.

Obabako zenbait pertsonaiak definitu gabekoak iruditzen zaizkit, denbora pasako ez balitzaie bezala, beti berdinak edo antzerakoak diraute, Sebastian, bikiak, Adrian bera,  diseinatu ditu hasieran eta hor diraute ia berdin azkeneraino.

Zerbaiten zain zaude irakurketa osoan, baina ez da sekula ezer gertatzen.

Errepikakorra egin zait, aspergarri samarra ere, bai idazkera bai kontakizuna. Asko luzatzen ditu pasarteak.

Irakurketa bera da gozamena, idazkeragatik. Ezin uka dotorea denik, erabat aberatsa idazkeran eta hausnarketetan.

Beste aro bateko nobela da, gaiez eta konta moldez.

Erreferentzia besterik ez da Obaba, giroa sortzeko, kontakizuna osatzeko, bere baitan osotasuna du kontakizunak.

 

Soneto hautatuak. Willian Shakespeare – Juan Garzia. Poema-liburua

Poema ezberdinak dira euskaratuak, ez dute ia antzik jatorrizkoekin.

Gai berdin-berdinez eginiko poema ezberdinak, berriak.

Bi poema sail ezberdin gai berdinaz erabiliz eginak.

Erabat aldatzera behartu du neurriak itzultzailea.

Neurria gordez euskaraz ere egin baitu itzulpena.

Gustukoagoa dut itzulpen zuzena, nahiz neurriak gorde gabe izan behar.

Gustukoagoak ditut Sarrioren itzulpenak.

Neurriaren ordez giroa eta erritmoa gordez eginiko itzulpenak nahiago ditut.

Ez dut gozatzen euskaratutako hauekin.

Ingelesekoak ulertzen laguntzen dit batez ere itzulpenak.

Trinkoegiak dira, astunak, zurrunak.

Euskarazkoak antz ematen zailak dira, ilunak, pentsatu egin behar duzu.

Igarkizuna asmatzea bihurtzen da euskarazkoa.

Itzulpenak intsinuatu egiten du esanahia, estalia bezala geratzen baita.

Jatorrizko testuak berriz zuzen eta argi esaten ditu gauzak.

Itzulpena irakurriz ez dago antz ematerik zer dioen jatorrizkoak.

Ulertu beharrak ez du barne zirrararako lekurik edo tarterik uzten.

Freskotasuna falta zaie, ez dute xarmarik euskarazkoak.

Ziurrenik itzultzailearentzat bai izan da lan atsegina.

Euskaraz soilik irakurri banitu agian ederrak irudituko zitzaizkidan.

Biak alderatuz eta batera irakurtzean astunak, zailak egin zaizkit, gatza galtzen dute.

Freskotasuna kentzen dio biak elkarrekin egoteak edo batera, norberak ere itzulpen lana eginaz, irakurtzeak.

Itzulpenari buruz gogoeta egitera bultzatzen du.

Literaturgintzan seguru aski ekarpen interesgarria eta aberatsa da, positiboa.

Ziur nago lan aberatsa dela.

Ez dut bat egin ez Shakespearekin ez Garziarekin.

 

Spam poemak. Castillo Suarez. Poema-liburua

Hausnarketarako mila hari-mutur ematen dizkizu.

Pertsonarengan eta gizartean barneratzen da, arimaren barnean.

Bizitza dago poemotan, bizitzako arazo errealak.

Bizitza puskak jalgiarazten ditu paperera.

"Min berri bat egunero", gordina baina erreala.

Ikuspuntu berri batetik begiratzen du bizitza, ikusitakoaz haratago begiratzen du.

Poema inkomodoak dira, ezerosoak.

Zauriei tiritak jarri ordez, jarritakoak kentzen dizkie.

Errutinari astindu bat dira poemok.

Maitasuna du gai nagusi, edo maitasun gaiaz kiribiltzen ditu beste gaiak.

Maitasun eta gizarte gaiak korapilatzen ditu, irudi edo etsenplu bezala erabiliz maitasuna.

Giza, bikote, harremanen inguruan, giza-harremanen labirintoan barna

Sentimendu gorde eta mundu korapilatsuan murgiltzen zaitu, galduta bezala utziz

Sinbologia hutsa dira, deserosoak.

Poema irakur eta ulerzailak egiten zaizkit.

Zaila egin zait irakurketa, ez idazkeragatik.

Oso anbiguo geratzen zaizkit poemok, irakurle soil uzten naute, nahiz kilikatu.

Oso anbiguo da, baina aldi berean oso konkretu, gai konkretuen hausnarketarako hari-puntak direlako.

Ez didate emoziorik sortarazten.

Idazkera sinplea du, era berean konplexua.

Dioena ulertzen duzu, esan nahi duena ez.

Esaldien haratagoko esanahiaz dabil idazteko.

Ez dio zein hari den berea, baina hari asko jartzen ditu.

Ez du hitzekin jolasten, ez dabil hitzak zizelatze lanean.

Prosa tankeran idazten du, prosa erritmo batez ebakita.

 

SPrako tranbia. Unai Elorriaga

Kontakizun, istorio, maitagarria da.

Ez da kontakizun lineala, jarraikia, ez dago ia historiarik, hiru pertsonaien bizitza da, beraien pasarte ezberdinak.

Ez du ezer berezirik kontatzen, kontaera da berezia, giroa, pertsonaiak.

Pertsona bitxiak dira denak.

Istorio eta pertsonaia xumeak dira, baina maitagarriak bere xumean.

Ukitu humano pila.

Mila gai ezberdin ukitzen du, pasadan bezala, bizitzaren ukituak.

Pintzeladaz jositako kontakizuna.

Bereziak dira hiru pertsonaien arteko elkarrizketak.

Harreman maitagarriak dira hiru pertsonaion artekoak.

Zoragarriak dira hiru-lau pertsonaion harremanak, euren arteko giroa.

Ez du pertsonaietan esaldi zuzenez sakontzen.

Ez du ideia teorikoen aberastasunik, hausnarketa filosofikorik.

Nik faltan botatzen dut hausnarketa hori, iritzien errota hori.

Iritzi xumeak konta eta botatzen ditu, baina interesatu egiten zaitu, agian bere ukitu umoretsuagatik.

Hunkigarriak dira hainbat pasarte, esaldi eta portaera, sarri bi hitzetan edo lerro motz batetan azalduta.

Sarria da kritika puntua, fina, zorrotza, ia ohartu ere gabe pasako zaiona zenbait irakurleri.

Oso azalekoa kontakizunaren itxura hartzen du, baina eragingarria da, era berean atsegina.

Argi izpi kolore antzerakoak, baina lilura argitsua bilakatzen direnak.

Egoerek harrapatu egiten zaituzte, idazkerak eta kontakizunak baino gehiago.

Irudimenez asmatu arazi egiten du kontakizuna.

Ezustean harrapatzen zaitu eten gabe, espero ez duzuna aurkituko duzu uneoro.

Estrukturaketa berezia du, berezia,  kapitulu bakoitzaren ostean  gehigarriak ezarriz.

Egitura osoan da ezberdina, berezia behinik behin.

Kapitulu osteko eranskinok ezusteak eta ezohizkoak dira.

Deskribapen zehatzak egiten ditu, ukitu oso konkretuak ditu, koadroa osatuz.

Ukitu fin eta zorrotz ugari, horiek zipriztintzen dute erakargarritasunez kontakizuna.

Zehaztasun handiak ematen ditu deskribapenetan.

Egoera berezia maitagarriz osatua dago.

Umore ukitu fina erakusten du liburu osoan zehar, etengabekoa da umore punttua.

Izugarri erakargarria da umore punttu hori, erabat orekatzen dit faltan botatzen dudan ideia eta gogoeta zuzen falta hori.

Ez du irribarrea uzten, bigun ukitzen du uneoro bihotza irakurketak.

Irudi, konparaketa eta analogia pila ditu, azkarrak, biziak, irritsuak.

Idazkera argia da, zuzena.

Erritmoa du, poesia ukitua.

Errealitatetik haratagoko giroa sortzen du.

Kontaketa xumea dirudi, baina zaila behar du xume itxura hori lortzea.

Ukitu zoragarriz zipriztinduta dago liburu osoa.

Giro bereziak biltzen du kontakizun osoa.

Ez du ezer zehatz harrigarririk, bitxikeriarik, osotasunean da bitxia.

Ez du konplikaziorik bilatzen, ez da esaldi zailetan kiribiltzen, ez da handi-mandia.

Ez esaldien egituran ez hiztegian.

Idazkera ez da galtzen bitxikeriatan, esaldi labur eta zuzenez idazten du.

Erdal esaldiak lasai asko botatzen ditu, euskarazko esaldi bortxaturik egin gabe: niri gustukoagoa zait esaldiok euskal senez  botatzen edo itzultzen ahalegintzea.

Irudimen handiko konparaketak, irudiz eta alegiz eritziak esateko modua erakusten du.

Bada errepikamenen bat, ez dakit zein helbururekin.

Esamolde eta esaldi bereziak daude tarteka.

Ukitu propioa duen liburua.

 

110. street-eko geltokia. Iñaki Zabaleta

Eleberrietatik eta pelikuletatik ezagunak zaizkigun giro eta kontuak.

Istorioa nahiko arrunta da.

Istoriotik at ezer guti esaten du.

Interesgunea sortzen du kontakizunak, irrikan jartzen zitu.

Euskara aldetik esaldi bikain ugari ditu.

Baina irtenbide errazak ere ugari aukeratu ditu.

Baina hainbat esaldik ez naute betetzen, beste hainbat arraro zaizkit eta hainbatekin ez nago ados.

Arraroa eta ezegokia iruditzen zait hainbat hitzen erabilpena.

Ez naute asetzen ez idazkerak ez pertsonaiek.

Txukuna da darabilen euskara, baina ez batere landua.

Nahiko sinplea iruditzen zait egituraz, pertsonaiez eta idazkeraz.

Ez da borobila, ezta landuegia ere.

Baina harrapatu egiten zaitu, istorioan sartzen zaitu.

Badu zerbait berezia, zer den ez dakidana.

Agian horregatik  ditu 21 edizio

 

Sua nahi, Mr. Churchil?. Koldo Izagirre

Gerra zibilaren inguruko gaiak.

Gerra eta gerra ondorengo atal eta osagai ezberdinak azaltzen dira, pertsonai zenbait ere: langile batailoia,  Olaso, Serafin, …

Pertsonaia eta egoera bitxiak

Gerra eta gerra ondorengo historia ezagutzen dutenentzat da, adinekoentzat, irudimena eta oroitzapen propioak behar dira zenbait pasarte eta kontakizun ulertzeko.

Gazteek gutxiago ulertuko dutelakoan nago.

Itsas giroan dabil  uneoro, eta iritzi interesgarriak arrantzale eta itsas gizonei buruz.

“Martiria”, Aitzoli buruzkoa, bikaina.

Ingalaterra, errefuxiatuak itsasgizon bihurtuta.

Ikuspegi ezberdin batetatik begiratuta.

Gaiak eurak ere bereziak, ezohikoak dira.

Zenbat burutapen eta hausnarketa interesgarri eta ezberdin.

Oreka erakusten du iritzietan.

Garratza ere bada zenbait juzkutan.

Kritika zorrotzak, ezkerreko ikuspegitik, pasadan bezala, dejadak txokora eta zabalera.

Ezustez ezuste datoz esaldi finak, esanahi zehatzekoak, bitxiak, jatorrak, …

Poesia giro aparta ematen dio 1. ipuinari, agian gerokoei ere.

Estilo bitxia, labanaz kontakizuna ebakiz bezala.

Zizelatu bezala egiten ditu esaldiak, baina naturaltasunez.

Landua da bere idazkera, baina inola ere ez da estilo behartua.

Esperimentu literarioak egiten ditu: hitzak, esaldiak, egiturak, …

Adjektiboen erabilpen zehatza, osagarri aparta dira.

Ausarta eta berritzailea da hiztegiaz eta orokorki.

Esaldi izugarri biziak.

Erabat ezberdina, beste idazkera ezberdina da berea.

Zoragarria da.

Txatalez jositako ipuina dirudi.

Irudiak darabiltza erruz.

Esaldi ezberdinak egiten ditu, ezberdinki idazten du.

Erabat berritzailea da, hiztegia berritzen eta perpausak osatzen.

Ekarpen aberatsak egiten ditu, zerbait berria dakar.

Lexiko aberatsa du, naturaltasunez ateratzen ditu hitzok, ilustratuaren itxurakeriarik gabe.

Irakurlearen irudimenak egin behar du lan ipuina osatzeko.

Mila ezuste gozo irudi, konparaketa, eta esamoldeetan.

Sarri intsinuatu soilik egiten ditu esanahiak, irakurleak asmatu jaso dezan ezkutuko mamia.

Irudiak, iritziak, .. borobilduz eta osatuz doa.

Esaldi tartekatu batekin, sentimenduen mundu oso bat erakusten du.

Esaldi labur apartak: “bidez eskuinera”.

Hitzei ukitu ezberdina ematen die.

Sintetizatzeko joera du, esaldia laburtuz, trinkotuz.

Kontakizun trinkoak, ezer ez dago soberan, hitz bat bera ere.

Zenbait ideia eta pentsamolde esaldi laburrez azaltzen du.

Irudiz eta bueltadun esaldiz mintzo da, azpiko esanahia igarri behar zaio.

Tarteka konplikatua, eta zaila da bere idazkera.

Jantzientzat idatziak, ez irakurle arruntentzat, zenbait pasarte eta orrialde.

 

Tolerantziaren  gaineko disertazioa

Gai eta tratamendu filosofikoa, erabat teorikoa, abstraktua.

Egunekoari erreferentziarik gabe, gaia egunerokoa bada ere.

Mahai baten aurrean egina, egunerokotik at.

Hainbat autore eta ideiari buruzko erreferentzia. 

Mundu hori gogarazteko egokia.

 

Tulipa gorria. Gari Berasaluze

Umeentzako ipuina.

Ez da nagusientzat liburua, ez kontaeraz, ez estiloz, ez mezua emateko eraz.

Dituen gaiak edonorentzat dira, baina hori edozein gai interesgarrirekin gertatzen da.

Askatasunari buruzko hausnarketa, hausnarketa fina

Demokrazia, politikagintzarako agitazioa, eskubideak, ...

Irudimenez kiribildutako istorioa.

Oso istorio sinplea, sinpleki kontatua.

Istorio barruan baditu beste pare bat ipuin.

Zuzenegia da mezua, ez da subliminala, ezta kontaeran gordea edo ezkutatua.

Zuzenean ematen du ikasgaia, ez poliki, berenez sartuko zaizun eran.

Moralkeria gehiegi du, bistakoegia.

Esaldi literarioak egiten ditu sarri, baina esaldiak konplikatu gabe.

Irudi asko darabil, zuzenean zenbait gauza konta ordez.

Beste pasarte zenbaitetan zerrendan jartzen ditu gaiak testu liburuan antzo.

Deskribapenetan ateratzen zaio irudimena batez ere.

Giza logika darabilte animaliek.

Logikatik at dago kontaketa, behar ere ez da logikarik.

Esplikatu egiten ditu hainbat esaldi, tulipa-musu marka, ez du nonbait umeen irudimenean konfiantzarik.

Liburuxka bat.

Irakurterraza.

 

Tundra. Igor Estankona. Poema-liburua

Gizakion eguneroko arazo pertsonalak, barnekoak, txikiak itxuraz, handiak bakoitzarentzat.

Maitasun inguruko bizipen bitxiak.

Maitasun poemak dira gehienak edo asko, maitasunaren inguruan dabiltzanak.

Egunerokoaren ispilu, bestela esaten ez diren bizipenak, barneko xehetasun isil horiek.

Egilearen bizipenak dirudite askok, bizipen konkretuegiak adierazten ditu.

Ez du sarri sentipen edo iritzi unibertsalik edo orokorrik sortarazten, horregatik ez ditu transmititzen, konkretuegiak direlako, egilearenak, ez gizakiarenak. Beretzat balio dute, irakurlearentzat ez, urrunegi geratzen zaiolako, konkretuegia delako.

Beretzat eta bere munduarentzat eginak dirudite zenbait poemek, ez irakurleari ezer transmititzeko asmoz.

Zenbait poema polita dira, esaldiz, irudiz.

Tarteka indarra duten poema borobilak daude, harrapatzen, bereganatzen zaituztena, konektatzen zaituenak, mailaz eta zentzuz jasotzen, biltzen dutenak irakurlearen begirada.

Mila interpretazio dira posible hainbat poemetan:nire ustez poemak ez du izan behar anbiguoegia.

Zenbait poemak ez dakit zer esan nahi duen ere.

Asko pentsatutako poemak, bilatuegiak, hotzegiak, bortxatuegiak.

Freskotasuna falta zaio.

Erritmoa eteten zaio hainbat poema edo poema zatiri.

Irakurtzen ari zara gustura, eta erritmoaren etena dator, neurrietan, kandentzian, baita esanahian ere.

Irudiek eten egiten dute zenbait poemetan edukiaren joana, zer esan nahi ote irudiok, zertara datozen pentsatzen jartzen zaituzte, edukitik aldenduz.

Irudiek berez jarraitu behar dute ideiaren narrazioaren etorria, korrontea.

Irudi bilatuegiak, edukiaren joanari presa jartzen diote.

Kili-kolo ikusten dut hainbat poema, borobildu gabe, lotu gabe, herren.

Irudi bortitzak dira hainbat, ertz zorrotzekoak, bereganatu baino aldendu egiten dute irakurlea.

 

Unearen aldarteak. Luis Maria Mujita Urdangarin. Poema-liburua

UNE EBAKIAK.

Francoren garaikoak arren, abiapuntu egokiak gertatzen dira gaur egungo egoerari buruzko hausnarketarako.

Existentzialismoaren galderak, nahiko betikoak.

Zirrikituak zabaltzen ditu bizitzaren beste aldearen bila, baina hemen dugu dagoena, hau da duguna.

Legea eta askatasuna, kontraesanean, baina biak elkarlotuak.

Hitz-jokoak gustatzen zaizkio, Gandiren antza du horretan.

Irudi ugari, bide emanez gisa, irudimenaren ziri.

BIDEKO HONDARRAK

Bide erdian geratzen direnen poesia deritzot.

Heldu gabe batena.

Ez dit bizitzari heltzen laguntzen.

Parisen arren, oraindik komentuan dabil poeta.

Gandiagaren poemagintzaren antza hartzen diot honetan ere.

Parisko kaleetan ala Mon Parnasen  bizi zen Luis Mari.

Arkadiako poemak dirudite, ez atzerrikoak, etorkinen artean eginak.

Ez didate ezar esaten poemok, iruzkinek ez dute inolako sentimendurik, azaletik doaz poemok.

Euskaldunok garai hartan bizi genuen errealitatetik oso urrun bizi da poeta,  ez da inolako oihartzunik poemotan.

ORRI BERRIAK

Atal honetan heltzen die Euskal Herriko gaiei.

Nabarmena da erlijioaren eragina poemotan: gorrotoa, jainkoa, …

Fraide baten kezkak dirudite, non eta Paris bizian.

Gustukoa dut forma: irudiak, erritmoa, egitura, …

Baina oskola deritzot poemoi, ez dakit zertaz ari den, apaiz moral zale baten poemak iruditzen zaizkit.

Komentuko begiradaz ikusitako gizartea.

HITZEN ERTZAK

Natura, kosmosa, poesia, Euskara, …

Machado baino Agirre Ondarrutarra dela esango nuke, berak besterik dion arren.

Ez dute indarrik.

Ez dira burdinazko poemak, berak besterik esan arren.

Agian ez dut jakin poemok irakurtzen, aurreiritziz beteta nagoelako edo.

 

Van´t Hoffen ilea. Unai Elorriaga

Irakurtzean hitzekin jolasteko liburua.

Ironiarekin, umore puntuarekin, ateraldiekin tarte atsegin  bat ondo pasatzeko liburua.

Ez da dionarekin gozatzeko liburua, darabilen erretolika gozoarekin gozatzekoa baizik.

Dibertimendu goxo bat, irribarrean edukiko zaituena.

Umorea , irria, ukitu pikantea.

Egoera xumeenari ere sekulako etekina ateratzen dio.

Asmatzeko eta asmatutakoa borobiltzeko sekulako irudimena du.

Barrokoa da, ez idazkeran, kontakizunari asmatzen dizkion mila ateraldi eta eztenkadagatik baizik.

Ze abilidade duen gauza zailak hain itxura errazean azaltzeko.

Matias da tarteka kontalari, idazlea hurrengo, bikoiztasunaren aringarritasuna.

Erlearenarekin luzatzen da, zehatz ukitzen duen gai bakarra, baina ez dakizu zer den sinestekoa.

 

Venezuela, iraultza isilaren hitzak. Pako Aristi

Venezuelari buruz ari da.

Egin duen bidaian ikusi eta entzundakoak.

Chavez-i ematen dio leku asko.

Mugatuegia deritzot gaietan.

Venezuelan Chavez eta auzoez ari da batez ere.

Harritu nau euskal apaiz misiolariez hitzik ez egitea.

Kontakizunetik at ez du iritzi, gogoeta eta hausnarketa askorik botatzen.

Beste lan batzuetan esan ohi dituen filosofiatxorik ez dago.

Nobela bat bezala irakurtzen da.

Interesa du, jakin-mina sortzen du.

Bizia.

Euskara ona, aberasgarria Pakok ohi duenez.

Baina ez du ene ustez beste lanetan haina landu euskara.

Bakunagoa da lan honetako euskara.

Bidaia ondoren berehala eta presaka idatzia bezala..

 

Vol de nuit. Antoine Sain-Exupery

Garai bateko hegazkinen historia, hegazkinen hastapenak.

Pilotuen bizimodua, sentsazioak, bizipenak.

Poesia kutsua du kontaerak, ikuspegi erromantikoa ematen dio, goxotasunez bere laztasuna bilduz

Horren kariaz, hausnarketa pila baterako  hari muturra jartzen du : aberatsa.

Pertsonaia zehatzak marrazten ditu.

Filosofia interesgarriak gizakien jokabideari buruz.

Hainbat eta hainbat burutapen arrazoitsu.

Buruzagi eta menpekoen arteko harremanak.

Bi mailotako gizakien arteko betebeharrak, ekintzak, giza sentipen kontrajarriak.

Arduraduna izatearen gorabeherak.

Liburu goxoa da, gizakiarengana hurbiltzen du.

Kontakizuna baino askoz gehiago da.

 

“Vredeman”. Unai Elorriaga

Kontakizun arin bat, xumea baina aldi berean xarmanta.

Kontakizun xelebrea da.

Ez da hausnarketa filosofikorik, baina iritzi pila botatzen ditu eta filosofia txikiz beteta dago.

Umorea dario denari.

Ipuin giroa, benetan gertatzen ez diren gauzak, baina aldi berean gertatzen direnak.

Egoera eta portaera ezberdinak, berriak, ezohizkoak.

Egunerokotasunetik harago.

Poesia punttua ere badu.

Hainbat kontagai sartzen ditu, osagai berriak, ezustean bezala, xume, isil, apal, disimuluan lez.

Itxuraz huskeriak diren gorabeheretan korapilatzeko ahalmena du.

Huskeriak dirudite kontakizunok baina pertsonen barrenean sartzen dira.

Pertsonen barne toles-gunetan sartzen da, pertsonei zenbait kontakizunek ihes egiten dieten zirrikituetan barna.

Apala izateak egiten du handi bere istorioa.

Kontaera bera ere xarmanta da.

Gutxien usten duzunean irudi, konparaketa, iritzi, ... espero ez duzuna.

Ezustez beteta dago.

Tarteka inuzenteak diruditen esaldiz erakusten du pertsonaiaren sentipena: "Aurrera begira zegoen ama, sukaldeko hormari. Eta sukaldeko horman ez dago ezer": senarra hil zaio.

Ume baten hizkera du, batzuetan gramatikaz zuzena ez bada ere; nik nahiago nuke zuzenak balira esaldiok.

Asko errepikatzen ditu zenbait ideia, esaldiak ere, umeek egiten duten antzo.

Ume baten hizkera itxuraz xumea, umearen pentsaera, erreakzioak, irudiak, konparazioak, esaerak, batetik besterako jauziak, ...

Ume baten hizkera borobildu gabea, osatu gabea.

Hizkuntza primario balitza bezala, seguruenik lan handia eman dio horrela lantzeak.

Hainbat irudi eta ukitu bitxi ditu.

Bitxia bere idazkera, eta bizia, aparta.

Idazkera ulerterraza, itxuraz xumea, baina dotorea eta eraginkorra.

Esaldi motxez idazten du.

Ez da esaldi korapilatsu eta bihurrietan nahasten.

Xehetasunek egiten dute erakargarria.

Kontakizuna bera da erakargarria, kontaera ere bai, liburua bera da osoki erakargarria.

 

Xake mate. Alberto Ladron Arana

Kontakizun zuzena.

Idazle hasiberriaren itxura du.

Naturaltasuna falta zaio, jite ezberdina eman nahi dio idazkerari eta hoztu egiten du kontaera.

Zenbait koma-arte eta argitze oraindik heldu gabeko batenak dira, sinpleegiak, irakurleak usnatu eta ikusten dituen gauzak dira; ez da umeentzako nobela.

Nolanahi koma-arte gutxi ditu, ez dago hausnarketarik.

Ezer gutxi dago kontakizunetik at.

Axala da kontakizuna, baita trinkotzen den sarea.

Xakearen aldetik eramango duela kontakizuna, hori da uste duzuna, jokoa bera izanen dela tramaren ardatza, eta hor saretuko duela istorioa.

Baina albo bidetik sartzen da.

Baditu pasarte bikainak, xake jokoaren ingurukoak, interesgarrienak, kilikagarrienak.

Ez dio, baina, xake jokoari etekinik ateratzen, asko aipatzen badu ere.

Oso zaila da, eta arriskutsua, bide hori, baina zerbait holako espero nuen.

Premiazkoak ez diren parentesi, hizki etzanak, marra artekoak, sartzen ditu.

Betegarriak iruditu zaizkit hainbat koma-arte baita zenbait pasarte eta zehaztasun ere. Alferrikako gehigarriak ezer berririk edo osagarririk eskaintzen ez dakartelako.

Konparazio eta alegia polit ugari.

Hotzegi eginiko lana iruditu zait, buruarekin landuegia, bihotzaren berotasuna falta zaio, anima edo xarma.

Agian kritika zorrotzegia egin dut, partzialegia.

Istorio polita da, kontakizunak harian sartzen zaitu, irrika sortarazten ere.

Euskara aldetik zuzena da.

Ez zara damutzen eskainitako orduez.

Baina beste zerbait espero nuen, ez dakit espero behar nuen.

 

Xake nobela. Stefan Zweig

Egoera bitxiak azaltzen ditu, eta beraietaz hausnartzen.

Xake jokoaren definizio eta azalpen zehatzak dakartza.

Zenbait pertsona eta izaera ezberdinen deskribapen psikologikoa.

Azterketa psikologiko paregabea.

Barne azterketa.

Euskal presoen egoera ulertzeko gogoeta baliotsuak ditu.

Egituraz oso sinplea da, bakuna, hiru zati nabarmen ditu:

Heren bat xake txapeldunaren kontakizunak kentzen dio; Bigarren heren bat B jaunaren istorioak betetzen du; Hirugarrena barkuko partidan datza

Heren bakoitza maisuki kontatuta.

Intriga du, jakin-mina sortzen du.

Utziezinik irakurtzen da, ia irakurraldi berean.

Itzulpen egokia.

Aberatsa bai esaldi bai hiztegian euskara aldetik.

 

Xeveik soldadu onaren menturak. Jaroslav Hasek

Pertsonen izaera, pentsaera eta jokamolde ezberdinak agertzen dira.

Gizartearen eta gizakiaren aldarte bitxiak erakusten ditu.

Gizartearen kritika.

Giza-politiko egoeraren kritika zorrotza, salaketa gordina.

Politiko, polizia eta militarren izugarrikeria guztiak agerian gelditzen dira, mutatis mutandis.

Gizartearen kontraesan eta zentzugabekerian datoz katean, etenik gabe.

Urte gutxi barru harriduraz irakurriko dira gaur egun bizi ditugun mila zapalkuntza, katramila, eta gorabehera.

Liburuak kontatzen dituenak egiak ziren, gaurko hainbat jokabide egiak dira, biak sinestezinak, baina biak errealak.

Xelebrekeriak bata bestearen ondoren.

Txantxetan kontatzen ditu kontagaiak.

Umore ukitua etengabekoa da.

Ez dut gustuko liburuko hainbat esaldi: “eguzkian zikinak”, “Ileetatik tiraka egingo nuke”,

 

Zaldi hustuak. Aritz Gorrotxategi. Poema-liburua

Odisearen inguruan.

Sentimendu asko eta ezberdinak sortarazten ditu.

Pentsa arazten du.

Ideia asko botatzen ditu.

Itzez eta egituraz irakurterraza.

Baina ez da hain erraza iradokitzen duenaz jabetzea.

Zirrara eragiten dute, bizipoza dute opari.

Hainbat poema bortxatuegiak zaizkit: Odisea, Troia,  Ulises, … lotura handirik gabe.

Zenbait poema airean bezala geratzen dira, loka, zer esan nahiko, …

Zenbait  poema motela dira erritmoz.

Beste zenbait astunak ulertezinagatik, edo erritmo etenagatik.

ZIRRIKITU BAT IZOZGAILUAN, ze polita

DUOMO. Egunsentia fruitu dakarren poema,

 

Zekale artean harrapaka. J.D.Salinger

AEBko gizarte guretzat ezberdina azaltzen du.

Gizartearen ikuspegi ezkorra, gordina, ia tragikoa: hezkuntza, familia, gaztedia, …

Agian azken aurreko atala, hezkuntzari buruzkoa, da gai zehatz bat luzeen aztertzen duena.

Zorrotz aztertzen ditu gizartea eta zenbait portaera.

Ziztadez beteta dago kontakizuna, gogoetaz zipriztinduta.

Zenbateraino da horrelakoa gizarte hura?.

Ume handi batzuk dirudite denak, anormal samarrak ere.

Pertsonaia bereziak, ezohikoak.

Atal bakoitzean pertsonaia bitxi bat dakar.

Egoeran ere bereziak dira, atal bakoitzean bat.

Zehaztasun pila ematen doa kontakizunean zehar, burutapen eta hausnarketa etengabeak.

Gure eguneroko bizipenen akta dirudi, pertsonaiaren barneko kiribiletan sartzen da.

Gizakiaren barne zirrituetan sartzen da, buruan izan ohi diren hari muturrei heltzen die.

Gogoeta bat ekarriko dizu gutxien uste duzunean.

Filosofia zinikoa du bizitzari buruz, zuzena, gizartea biluztuz.

Norberaren burua aztertzera bultzatzen du, beti dago ukitzen zaituen gogoetaren bat.

Kontakizunak hari mehea du, ez da korapilatzen.

Hari mehe horren inguruan doaz gogoetak, jokamoldeak, pentsaerak eta kritikak.

Asko luzatzen da gertakizun edo elkarrizketa bakoitzean, giro berezia sortuz  eta pertsonaiak marraztuz.

Alderaketa, irudi, esaldi, … ugari, asko, datoz, batez ere pertsonaien ezpainetan.

Xelebreak dira elkarrizketak: hain arinak ote hango gizakiak

 

Zeruko belardiak. Jhon Steinbeck

Ezuste izan dut, istorio bakarra espero nuen, eta hamabi istorio ezberdinekin aurkitu naiz, kokagunea zaiela lotura bakarra.

Puzzle bat da, egoera eta pertsona ezberdinen, nortasun ezberdien portaera, gizarte bat marrazten duena.

Hamar istorio latz, nortasun ezberdin baina handiko pertsonaiekin.

Gizakiaren ametsak eta  frustrazioak.

Azken atalak laburbiltzen du, agian, esanahi  dena, zeenbat tragedia eta bizimolde latz hain itxura ederra darion paisaian

Istorio bakoitzak gizakiaren eta gizartearen zati gorde bat azaleratzen du

Umore ukitua ematen die egoera latzenei ere.

Ez ditu printzipio, eta esamolde landu bereziak botatzen, ez dira hausnarketa eta gogoetez betako istorioak, ez du esaldi kopiatzekorik, baina liburuko istorio eta pertsonaia bakoitza tesia sakonena eta esaldi borobilena, eta hausnarketa burutsuena baino mamitsuagoa eta esankorragoa da.

Indarra, nortasuna dute pertsonaiek.

Zehatzak eta indarra dutenak dira deskribapenak.

“garo zurtoinen kizkurtasun suabea”, “gogortasun ezti”, ...sarri horrelako esaldi adierazgarriak

Zenbat xehetasun eta esanahi irudien bidez emateko gaitasuna.

Deskribapenek eurek badute halako zehaztasun hunkigarririk ere.

Hitzak eta adjektiboak metatzeko gaitasuna esanahia zehazteko, esaldia astuna egin gabe.

Ze gaitasun egoera sinpleak, xumeak, zirraragarriak eta eraginkorrak bihurtzeko

 

Zeta. Alessandro  Baricco

Zetaren inguruko kontakizuna, baina sakonean maitasun historia bat besterik ez da.

Istorio maitagarria, historia bera, eta kontaera.

Ez da burutapen edo hausnarketarik, pertsonen jokabidea kontatzen du soilik.

Indar berezia du kontakizunak.

Egitura berezia du kontakizunak.

Baita idazkerak ere

Zenbakidun atal motzetan zatituta dago, irakurketa errazten du.

Barne egitura ere berezia da, bidaien kontaketa errepikakorra, indarra ematen dio kontakizunari.

Eskematikoa da idazkera.

Baina indarra du, bai deskripzioetan bai kontakizunean.

Biluzik bezala doa kontakizuna, edo mailukadaka, esaldi eta atal laburrez.

Tarteka baditu ukitu xarmangarriak.

Esaldi finak sarri, “ezereza baina arinagoa”.

Zehaztasunak ematen  ditu, portaera eta jokabidearen zertzelada xumeak.                                             

Abila da adjektiboak jartzen, gehiegi erabiltzen ez baditu ere, ukitu bereziak ditu.

Ez ditut atsegin nire ustez itzulpenarenak diren hainbat esaldi.

Liburuak

Jon Etxabe 2016/11/21 08:55
Liburuak 3-V. Zenbait libururi iruzkinak

Liburuak 3-V

Negu batez Mallorcan. George Sand

Neguko zirkoa. Harkaitz Cano

No (Poema akrilikoak). Poema-liburua. Patxi Salaberri

Non dago Basque´s harbour. Poema-liburua. Koldo Izagirre

Norbait dabil sute-eskaileran. Harkaitz Cano. Poema-liburua

Ohe bat ozeanoaren erdian. Mikel Hernandez Abaitua

Onan. Aitor Arana

Ostiralak. Jon Arrertxe

Piano gainean gosaltzen. Harkaitz Cano

Postalerako luzezko. Edu Romero

Poza eta gero. Jose Luis Otamerndi. Poema-liburua

Pulp. Charles Bukowski

Puskak biziz  Juanjo Olasagarre. Poema-liburua

Putzu. Txillardegi

Rewbel Mayo Colorado. Pady Rekalde

Rubaiyatak. Omar Khayyan

Rue Morgueko hilketak. Edgar Allan Poe

 

Negu batez Mallorcan.  George Sand.

Iritzi gordinak ditu mallorkarren aurka, gogorregiak hain denbora mugatuan bertan egonik zentzuz eta sakonak izateko.  Hitz-jario arinekoa ote George anderea bera?. Buruarina ere iruditu zait zenbait pasartetan.

Ez da inola ere objektiboa eta inpartziala.

Dogmatikoegia, egia beti berea da.

Nortasun eta erabaki handiko emakumea izanen zen.

Mallorkarrekin jauntxo, handiki, harroputz eta lotsagabea agertzen du bere burua.

Goitik begiratzen die mallorkarrei, gaitzesten ditu, tximino inteligente zamarrak besterik ez dira beretzat, ez dira gizakiak, ez gizaki normalak behintzat.

Mesprezua ez ezik gorrotoa ere badie mallorkarrei.

Eritzi pila botatzen ditu, aberatsa da gogoeta eta iritzietan, ados egon edo ez beste arazo bat da, baina gutxienez eztabaida plazaratzen du, kontakizunaren inguruan.

Gogoeta pila, bidaiatzeari buruz, zein beste hainbat gairi buruz.

Aberatsa eta erakargarria, gauza interesgarriak kontatzen ditu.

Baita eztabaidagarria ere.

Mallorkako bidaiako gorabeheren aitzakiaz eginiko digresioak dira oso interesgarriak.

Inkisizioa, artea, iraultza, desamortizazioa, monjeak, erlijioa, erromatarrak, ... gai pila.

Monjeen iritzi ezkor zatarra du, subjektibotasunak eta aurreiritziek badute hortaz eraginik.

Oso kritikoa da gizarteaz eta zibilizazioaz, sistemaren aurka ageri da.

Frantses ikuspuntutik ematen du bere iritzia, frantses edo europar eredua da bere irizpideen oinarri nagusia, nahiz kritikatu ere frantseskeria zenbait.

Frantses harroa iruditu zait, bera da munduko zilborra, bera eta bere Frantzia.

Hain harroa izanik zergatik ez da baliatu bere izen propioz aurrera egiteko, zergatik ez zen bere emakumetasun eta nortasunaz fidatu, zergatik gizonezko izen asmatuaren anonimatuan ezkutatzen zen idazteko. Bera bilakatu zen arbuiatu, mesprezatu mallorkarra, mallorkarra izan zen idazle bezala liburu honetan.

Idazlearen hainbat iritzi ezkor maillorkarrei buruz ez ote dator hizkuntza arazoetatik, harreman zailtasunetatik?.

Ez da besteen azalean sartzen, kanpoan gelditzen da, kanpotik eta hotzean begiratzen ditu gauzak, gertaerak eta pertsonak.

Ez da besteen mailara jetziko, printzipioz, besteek igo behar dute bere mailara.

Jatorrizko testua beragatik, agian itzulpenagatik, ez da abian eta erraz  irakurtzekoa, idazkeragatik, ez ideia  edo burutapenengatik.

Zaila egin zait hainbat pasarte ulertzea, pasarte ulertezinak ere izan ditut.

Hiztegi nahiko aberatsa.

Zehatza eta argia da deskribapenetan, harridura edo gaitzespena erakutsiz beti.

Itsasertza aurkitzen duten pasartea, erabat bizia, poetikoa da, bereganatu egiten zaitu, deskripzio poetiko - dramatikoa bilakatzen da.

Poetiko erakargarria da ere olibondoen deskribapena, kontatzen duenaren bezain fantastikoa da kontaera.

Azken lerroak ez datoz bat liburuko kontakizunarekin, ez baitzen gai izan mallorkarrekin bizitzeko, kulpa, errua, mallorkarrei botatzen badie ere.

 

Neguko zirkua. Harkaitz Cano

Gogoeta etengabekoen iturri.

Narrazio ezberdinak, ezohikoak, zigilu berria daramatenak, bakoitza bera.

Narrazio eta istorio ezberdinak, ezohikoak, ezberdinki eta ez ohizko eran kontatuak.

Istorio bakoitzak kontaera ezberdina du.

Eskularruarena, burutapen kilikagarriak.

Tanatorioa: hildako judutarrak.

Ahalmena ala azterketa-bilatze lana?, gai aukeratu bati buruz tarteka hainbat gogoeta, iritzi eta ideia bitxi ematen ditu.

Poeta bat da narrazioetan.

Zirrara sortarazten du istorioen irakurketak, poesia bezala da,  mailagoren batetan paseatuz, emozioz bilduta..

Harrigarria gutxien uste duzunean botatzen duen ideia edo esaldi distiratsua.

Ez du bitxikeriarik itxuraz, baina bitxia da bere idazkera.

Abila da maitagarria bihurtuz kontakizun berez laburra dotore luzatu eta kiribiltzen, interesgunea areagotuz.

Nolako zehaztasunez osatzen duen kontakizuna.

Hitz berriak osatzen ditu.

Niretzat berriak diren hitzak asmatzen ditu: “bazterauzo”.

Aditz sintetikoak tarteka: zerizula, zeridan, …

Ez ditu esaldi edo gogoeta zuzen borobilak botatzen, baina esaldi borobil eta sakonenak adina indar dituzten egoera eta portaerak marrazten ditu.

Ze ahalmen duen gauzak argi esateko, zuzenean, inguruka ibili gabe, esaldi trebeak moldatuz.

Zirraragarriak kontakizun bakoitzeko kontakizun osagarriak.

Ze erraz itxuran esaten dituen guri idazteko hain zailak zaizkigun gauzak.

Dantza ekartzen du bai lerroetara, lerro bakoitzean.

Ekarpen aberatsa dakar euskal literatura edo idazteko moldeari.

Esaldi herrikoiak esanahia azaltzeko, “bakailaoa beratzen jarri” tortura adierazteko.

Astiro irakurri behar da, ulerterraza arren, idazkeraz gozatzeko.

Adjektibo zehatz eta adierazgarriak jartzeko ahalmena.

Ez du hitz ezezagun edo aukeratu berezirik erabiltzen, baina oso zehatza da.

Ikusi egiten duzu deskribatzen duen kontakizuna.

Nolako zehaztasunez osatzen duen kontakizuna.

 

No (Poema akrilikoak). Patxi Salaberri. Poema-liburua.

Pentsa arazten duten poemak gaiarengatik eta kontaketa errazagatik.

Erraz irakurtzen da, gustura ere.

Herritarron zenbait arazo, biziki, ezin hobeto azalduta.

Konektatu egiten dut poemokin, "paskalekin sukaldean" lekuko.

Bizitzaren atalak errealitatetik goragoko maila batetatik begiratuta.

Mikatza da amodioari buruzkoa, zimeldutako amodioez ari da, baina lehen amodioa beti zimeltzen da, kolorgetu, jaio den, bizi den,  gauza oro bezala; aldiz, amodio zimeldua beste zerbait ederra eta erakargarria bihur daiteke, eta bihurtzen da. Amodioa bera agian, beste aurpegi eta kolore batez. Udazkena ederra den bezala.

Gai ekologikoak poesiak eman ohi duen doinu berezi ezberdinarekin, prosa balitza bezala, baina dotorexeago.

Ez da irudi, hitz-esaldi korapilatsu, bitxikerietan nahastu eta galtzen.

Ez dut konektatu azken hainbat poemekin, dioena ere ez dut ia ulertzen, ez soilik esan nahi duena, korapilatuegia, oso freskotasunik gabeko lerroak, pentsatuegiak, ...

NATURA BIZIA: zenbat eraso gure gorputzari.

AKRILIKO BUKATU GABEA: ai poesiak bilduko balu gure bizitza, ai poeta bagina, eramangarriagoa litzake gure egunerokoa.

MONOKROMOA: ez diot antzik ematen, emakumeen aurkako bortizkeria, hilerokoa, ...zer den gorri hori.

ITSAS PINTURA: politikoak versus herria, oinezkoon basatzako eguneroko drama.

BIOTOPO UMELA: gizakia bizitzaren zergatiez galdezka; agian ezkorra da, baina agian galderak egitean datza errua, ez galderen formulazioan. 

AIRAIDA: bizitzako kontraesanak, bizitza bera baita kontraesana.

FANTASMA KATEATUA: isilik, zergatik ez.

TAXONOMIAK: ideia interesgarri ugari, baina ez diot ideia orokorra harrapatzen, agian ez du.

HARKAITZETAN: hegaztiak gizakiaren sinbolo, ikuspegi erreal baina ezkorrez

ESKORTZOA: ideia balekoa, baina ez du indarrik.

HARRIEN BAITAKOA: nahastua, ulertezina, irudi ulertezinak, ...

 

Non dago Basque´s harbour. Koldo izagirre. Poema-liburua

Marinel, arrantzale eta nabiganteen mundua, horren inguruko sentipen eta istorioak.

Euskal Herriko historiaren zati bat ere.

Oroitzapenen mundua, zoragarriro ekarria.

Berena dute poemok bizia, taupadok hartzean datza irakurlearen inspirazioa.

Gunterren atala, nahasiena, gutxien esan didana.

Maitasunaren inguruko atala egin zait ulerzailena, nahasia edo bizitasun gutxienekoa, distira punttua falta zaie, egitura ere korapilatsuagoa da, agian ez ditut ulertu.

Idazle baten korapilo askazailak, poemagintzaren arazoak, eta poetarenak.

Euskal Herriaren erreferentzia gordina, irudi eta hitz ederrez arren.

Hainbat norabidera darama irudimena eta hausnarketa, maitasuna, urpekontzia, itsasoa, ...

HARK, hitz jokoaz gain, sakona eta ederra.

Bukatu gabeko esaldiak dirudite, olatuak bezala datoz irudiak, itsasoaren zati, marea osatuz, ... poema bakoitzean.

Idazkera bera da ametsaren irudi, oroitzapenen antzeko.

Ez puntu ez koma, ez aditzik ere sarri, esaldiak bukatu gabe utziz bezala sarri, lerro haserako hizki handia da ezberdintasun bakarra, baina sekulako eragina sortarazten du irakurlearengan esaldirik borobilenak idatziko balitu lez, marka guztiekin, emozio guztiekin.

Bizitzaren puskak bizitzaren erritmoan, norberak bilatu behar dio lotura, norberak eman bizia, mekanoa bizidun bihurtu dadin.

 

Norbait dabil sute-eskaleran. Harkaitz Kano. Poema-liburua

Ez dut gogoko hasera, ez dut konektatzen.

Ukitu berezi hori falta zaio, ez nau inora eramaten.

Erritmoa falta zaio, barne erritmoa batez ere.

Edo neuk ez diot erritmorik hartzen, esanahirik ere ez.

Poemok berrirakurri behar ditut, hirugarrenez eta laugarrenez ere.

Eta horrela behartzen nauen poema ez da poesia niretzat.

Gustatu zaidalako berrirakurtzen dudana dut gustuko.

Kili-kolo dago, ez du segurtasunik.

Ez dut esan nahi duena ulertzen, ezkutuegi dago niretzat poemaren anima.

Korapilatsua gertatzen zait, galdu egiten naiz poema barruan, mila bidezidor ezberdin irekiko balitzaizkit bezala nire aurrean.

Bortxatuegia, hotzegia, behartuegia, ez da barrutik datorkion zerbait.

Kolpeka bezala doa, agian errealitatea horrelakoa delako.

Zizel-kolpeka bezala doa poema bakoitza, pentsatuegia, bortxatua.

Zaila zait bere poemagintza.

Baina gauza politak, interesgarriak, bizitzaren zatiak, azaleratzen ditu.
Esaten ditu gauza interesgarriak, egokiak, ederrak, nola ez

“Kimioterapia”, argazki latza.

“Topa”, errepaso polita gizarteari.

“Teilatuetan”, 41orr, gustukoena egin zait.

Bigarren zatiko poemek lotzen dute bizitzarekin.

Ezkorra.

Gauza asko eta interesgarriak esaten ditu, pentsarazteko erosoak.

Badi irudimena.

Baita iritzi, esamolde eta hitz-joko politak ere.

Nola korapilatzen den sarri, zein egoki, iritzi eta hitzekin.

“Bakarti inpultsiboa”, esaldi bikainak ditu sarri.

Zenbait gogoeta bikain, zuzen, aberats,... jator esanda gainera.

“Gizon bat korrika”, 75orr: bikaina.

“Zentrifugatua”: egoera xume baten haritik tiratzeko irudimena

Irudi pila.

Esaldi indartsuak.

Sarri ez dakit zer dioen, zer esan nahi duen, baina igartzen duzu zerbait esan nahi duela.

Ez da beti erraza esanahia usaintzea irudi artean.

 

Ohe bat ozeanoaren erdian. Mikel Hernandez Abaitua

Betiko arrunkeriak ETA eta indarkeriaren  aurka, ezer eragingarririk ez du, “Galdu egin duzue” da argumentu ia bakarra, eta hiltzearen gordintasuna.

Panfleto bat dira lehen kapituluak eta geroko zenbait pasarte, agerikoegia, intelektual itxurako baten burutapenez rebozatuta

Ausarta da egilea, gai honetaz hain arrunta agertzeko.

Ttanttaka, maltzur, botatzen ditu indarkeriaren kontrako iritziak,  harira etorri edo ez, ez du okasiorik galtzen.

Aurrera doan heinean gai berriak sartzen ditu, indarkeriarekin ahazten ez bada ere.

Errealismoa, fantasia, literatura, betikortasuna, arrakasta, autopista frantsesak, bikotearen arazoak eta haustura, Euskal Herria, bizitza,  ... interesatuentzat gai interesgarriak.

Gogorapenak, aipamenak, ... iritzi piloa botatzen du, interesgarriak batzuk, oldean bezala.

Bidaia bat da kontakizunaren ardatza, baina barne bidaia bat da batez ere

Bidaiak berak ez du interesik, bidaiako datuak ezertara ez datoz, gehigarri hutsak eta hutsalak, nire ustez ez da narratiboa, ez du ezer kontatzen, bidaia ez dela ia ezer, gogoeta xumeak elkarri josiak.

Datu pila gerra eta gerra osteko Gasteizi buruz.

Azaletik ukitzen du dena, baina badira eztabaidarako hari muturrak.

Lagunik ia ez du kontalariak, tipo arraroa da, hezurdura gutxieneko bat, motza.

Barkamena ez da protagonistaren dohainetako bat, indarkeria ere erabiltzen du mendekurako.

Egitura erraza eman dio, gogoeta batzuk egiteko.

Esaldi izugarri luzeak egiten ditu, orri osokoak inola ere ez korapilatsuak, ez dira menpeko perpausak, gertaera, sentipen eta iritziak bata bestearen jarraian, lotura dute izan, gramatika lotura ez bada ere, irakurleak jartzen du lotura.

Kontakizunarekin lotutako estiloa, kontakizuna burutapen eta sentipenekin nahasten ditu, batera doaz.

Idazkera xumea, erraza bete korapiltasunean, ez da esaldi dotoreetan galtzen.

Tarteka aspergarria bihurtzen da estiloa, monotonoa, hurrengo.

“Gogoetez betetako narratiba duk gero eta gehiago gustatzen zaidana” dio. Niri ere, liburu honetakoak topikoak dira baina.

Ondo-bizi batek idatzitako nobela dirudi.

Bizipozik gabeko liburua, bizitzaz erreta dagoen batez hitz-jarioa

Erreta dago mutil hau, bizitzaz erreta, axolarik ez badu ezerk, zertarako bizi.

Pena ematen du tipoak.

 

Onan.  Aitor Arana

Homosexualen hainbat arazo ikusi ahal da.

Homosexualitatearen zenbait plazer posibleen argitaratzea onuragarria da.

Sexu aldetik izan daitezken bizipen ezberdinen berri ematea oso positiboa da.

Badu meritua sexu arazooi euskaraz ere eragitea.

Porno idaztea lortzen du, agian hori da helburua ere, bilduma honetakoa.

Erotikoa ez da, pornoa bai.

Homosexualen sexu jolas eta teknika ezberdinak erakusten ditu.

Trauskilegia  iruditzen zait gaiok azaltzeko era.

Sexu kontuok argitaratu nahi ditu eta zuzenean botatzen ditu, plasta, asmatutako istorioaren inguruan, istorioan gehiegi korapilatu gabe.

Ehiza eta peskarien afankeria zantzua bera dute sexu kontakizunok.

Homosexualez at, zaila da joko sexual hori ulertzea.

Sexua besterik ez dela dirudi munduan.

Hain sexura mugatuta, irreal eta sinestezin bihurtzen du istorioa.

Ondorioz sexu mundu hori bera ere.

Ez da sinesgarria sexu kontu hori, ez behintzat hain erraza eta horrelakoa denik onartzekoa.

Sexu mundua, beste era bateko mundua da, orokorrean.

Zerbait bitxi, berezi eta ezohizkoa denaren sentipena ateratzen da.

Baita homosexualena ere, halako praktikak egin egiten badira ere.

Badirudi homosexualek ez dutela arazorik.

Homosexualentzat dena dela gozamen, plazer erraza.

Idealizatuegia, sinesgaitza.

Ez dut uste inor irabaziko duenik nobelen homosexualenganako.

Nobelak ez du girorik sortzen, erabat hotz gelditzen da, biluzik, ez du ingururik gertatzen.

Euskara aldetik ez du ekarpen aberatsik.

Baina baditu esaldi peto jatorrak.

Sexu munduko hiztegia ez da zabalegia, baina bada zerbait.

Nolanahi oso positiboa deritzot gaiok plazaratzea, eta horrela, gordin, egitea.

 

Ostiralak. Jon Arretxe

Istorio bakunak, kontakizun soilak.

Kontakizunak edo istorioak berez duen filosofia besterik ez du.

Ez du sartzen burutapen edo iritzirik istoriotik at..

Ez dago filosofia txikirik, bai biziera filosofiak.

Bizitzako hainbat jokabide, ezberdin eta bitxiak.

Istorio atseginak: kontatzen diguna ere bizitza baita, sarri ezezaguna zaiguna.

Jon Arretze hau ausart bat da.

Egin ote zuten « Tubabu » eta «Tuparen seme-alabak» kontakizunetako bidaiarik?.

Ez ote informazioa jaso eta irudimenez ehundutako istorioak?.

Nire ustez ez du ekarpen handirik ez gai aldetik ez literatura aldetik.

 

Piano gainean gosaltzen.  Harkaitz Cano

Irudimen eta sentiberatasun pixka bat besterik ez da behar liburu bat idazteko.

Egilearen New York-eko bizipen batzuk besterik ez dira.

New York-eko atzerritarren giroa ezagutzeko balio du.

Interesgune bihurtzen ditu eguneroko gertakizun eta esperientziak.

Txukun idazten du.

Euskara atsegin eta finean.

Baina ez du bitxikeriarik idazkeran.

Indar berezia ematen die eguneroko gertakizun arruntei.

Erraza bihurtzen du idazkera.

Irakurterraza.

 

Postalerako luzezko.  Edu Romero

Lehen pertsonan idazten ditu zenbait gertakizun.

Taldean ez balebil bezala, taldeak ez du parte-hartzerik

Nahasi zamarra du idazkera.

Esaldi politak egiten ditu.

Ez da batere preziosista.

Asko mugatzen da bidaiako koadrilara, lagunen kritikara gehienetan.

Ez da ikusitakoaz luzatzen.

Taldekide oro erdeinatzen du, izanen bakarren bat dezentea!.

Baditu kritika eta burutapen interesgarriak ikusitakoaren inguruan.

Ez nau liluratu, ez dut oso atsegin izan.

 

Poza eta gero.  Jose Luis Otamendi.. Poema-liburua

Bizitzako gaiak, sarri ez bada ere erraza zertaz ari den jakitea.

Galdera pila bizitzari buruz.

Poema tristeak. Ez al da poema alairik Euskal Herrian, bizitzak ez al du ezer pozgarririk?.

Sarri ez dakit nondik dabilen ere, are gutxiago zer esan nahi duen.

Irudien eta hitzen joko soila iruditzen zait, nahiz ez hutsa, herriko taupadak izan nahi dute baina hotz eta urrun geratzen zaizkit.

Egitura ezohikoa, esaldi trabatuak dirudite, bukatu gabeak, aditzik gabekoak.

Baina xarma dute, erakarri egiten dute.

Barneko tolesgunetan bihurritzen zaizkizu, bere trakets itxuran ere.

Iradokitzaileak dira, asko intsinuatzen dute.

Irudimentsua, zeuri ere irudimena eskatzen dizu dioena asmatzeko.

Indio-euskara dirudi, aditzik gabe, edo aditz laguntzailerik gabe.

Zartadaka bezala idazten du, aizkorakadaka bezala, errealitatea ebaki nahiz edo, ...

Aizkorakadaka ateratako ezpalak, norberak enborra asma dezan.

Mahai inguruan jarri eta hotzean eginak dirudite, sentitu gabe, gai bat hartu eta irudiak bilatzen hasi, ...

Neurrika, moldatu beharrak, ... jaten dio bihotza poemari.

Pausaldirik ez du.

Irudiak darabiltza eten gabe, baina gehienetan ez dakit zertaz ari den.

Irudi soilak dira poema asko,iradoki eritu egiten dute, baina hor airean gelditzen dira.

Ez dut baina gustuko, ez naiz eroso sentitzen, ez gaiagatik, idazkeragatik baizik, formagatik.

Gauza sinpleak esateko esamoldea korapilatzea, hori ez da poesia; dena irudiz esan beharrak ez du zirrararik sortarazten, irakurlea nekatu besterik ez du egiten.

Poesiak beste maila batera eraman behar du irakurlea, nahiz hitz lauez hitz egin.

 

Pulp. Charles Bukowski

Bitxia: pertsonaiak, idazkera, dioena, ...

Amerika ezezagun bat.

Beste mundu, gizarte,  ezberdin batetan bizi behar du horrela idazten duen berak ere.

Ez dakit adarjotzen dabilen, detektibearen parodia egin nahi duen, ...

Zenbat iritzi botatzen dituen kontakizunean tartekatuz.

Zenbat gogoeta bitxi, baina erreal eta zentzuzko.

Ideien ereintza bat da bere kontakizun guztia.

Bere iritziak zabaltzen doa, bere estilo garratz eta itxuraz arduragabean.

Kritika zorrotzak, horzkadak, botatzen dizkio zenbat iritzi, zenbait gogoeta, zenbat filosofia, ... bizitzari buruz

Mota askotako hausnarketak eta gaiak tartekatzen ditu, pila, baina luze edo astun edo aspergarri egin gabe kontakizuna.

Gizarteko hainbeste gauzari, portaerari, ikusmoldeari, ...

Ia inor sartzen ez den tolesgunetan sartzen da, gehienak ausartzen ez diren barne zirrikituetan.

Moral, etika berezia erakusten du.

Beste mundu ezezagun eta ezberdina dakar lerrootara.

Gizarteak debekatuak dituen  gordinkeria, esaldi eta gaiak.

Esaldi “berdeak”, ziztada gordinak, burutapen lizunak, tartekatuz doa kontakizunean.

Teoria eta hausnarketa bitxiak esaldi eta konparaketa bitxiekin.

Tipoak, pertsonaiak, egoera bitxiak dira denak eta bakoitza.

Esaldiak ere normaletik haratagokoak dira, bereziak, guretzat argot erabat ezezaguna.

Elkarrizketak beste gizarte, mundu, batekoak dira.

Euskara arraroa egiten zait, hainbat esaldi arraroak zaizkit.

Ez dakit esaldion nondik norakoak, jatorrikoaren araberakoak ala itzultzailearen eraginez, itzultzaileak idazkera jatorrizkoarenak gorde behar izan dituen

Lexikoko zenbait hitz ez zaizkit egokienak iruditzen, beste zen.bait aukeratuko nuke nik, baina agian jatorrizko nortasunak behartzen du hitzok aukeratzera

 

Puskak biziz. Juanjo Olasagarre. Poema-liburua

Baditu gai politak.

Gogoeta ugari, hausnarketarako aukera anitz.

Onanismoa, homosexual izaera, maitasunaren porrota, ... gogoko dituen gaiak dira.

Gaien alderdi tristeak dakartza.

Hausnarketarako bidea jartzen du. Tristura nekea, etsipena, dario denari

Zuzen dabil baina ezkorregi, bizitzak baditu oraindik bizitzeko puskak, puskak bizitzen hasten muga hor nonbait badabilkigu ere.

Bizitzari zer eskatzen zaion, ze bizitza puskak nahi ditugun, puzzlearen zatiak ze puzzle motatan osatu nahi ditugun, ... Maitasuna, sexua, gaupasak, bizitasuna, ...horretara mugatzen ditu pusken nolakoa, baina bada oraindik bizi daiteken puskari, puzzleak badu bestelako zatirik, ... edo bizitzak badu beste puzzle  ezberdinik.

Non jarri zientzialari, politiko, ikerlari, idazle, irakasle, artista eta hainbat gizakien bizi puskak. Mugatuegiak dira Juanjoren liburuan bizi dituen bizi puskak. Horregatik hasten da berrogei puskok bizitzen.

Badakit eskubide osoa duela bizi puskak mugatzeko. Beste batzuek kontatzen dizkigutela bizi puska ezberdinak.

Zer esanik gabe gelditzen naiz poemon estruktura, egitura, hausnartzean. Erritmoa, neurria, irudiak, .. Prosa antza du, goragoko maila edo jite ezberdin bat hartzen duen prosa, estilo zuzenean emandako hausnarketa, irudietan eta zirrikituetan, tolesgunetan galdu gabe. Gustukoa dut.

Erritmoa dute poemok

Estilo zuzena, zapla botatzen ditu arazoak eta iritziak. Baina txukun.

Ez da hiztegi berezietan galtzen, ezta irudi bila ere gehienetan

Estilo xumea du, ia prosa da bere poesia, baina kadentzia eta erritmoz idazten du, maila berri bat ematen dio, giroa sortzen du.

1.ª - Etsipena dario, ez du bizipozik, tristea da. Agian bizitza ere hala da.

2.ª - Definiziorik gabekoa, aurrekoaren antzekoa giroz. Zaila irakurtzeko. Diona bera ere nahasia delako. Ezer guti begiratzen du aurrera. Agian errealitatea hala da, baina erabakikortasuna dut nik gustuko eta hemen ez da ageri.

3.ª - Tristea izaten darrai. Erritmoa du, poeman sartarazi egiten dizu, barneratu egiten zaitu. Giroa du. Zu zeu jartzen zaitu poemaren barnean, zuk zeuk osatu behar duzu erantzunak airean bukatu gabe utzi duena.

4.ª - Gogorra. Baina ez al dio sexuak esperientzia onik eman?. Tristea haiz Juanjo. Erritmoa du, kontakizuna giroz barneratzen du poemak.

7.ª - Istorio kuttuna. Erritmo egokia.

8 - 10.ª -  Ze pesimista Juanjo!, bizitzaren alde ezkorrak begiratzen ditu.

11.ª - Gazteek inbidia ematen didate, beraien akats guztiekin ere udaberria dira.

12.ª - Oso gogorra, bizitza bera hala da eta. Hitz-joko politak. Euskal egoerari erreferentzia etengabeak: “Nik adiskidetarako nahiago ditut biziak”. Defentsa gisa diola dirudi.

14.ª - Oso ederra, baina ez al da beste poema-liburuko berdina, edo oso antzerakoa?.

15.ª - Gai gogorra: “egia bakar bat ere gabe bizi daiteke”, izugarria da. Erritmoa du, giroa sartzen du.

16.ª - “Gutxi-grabeherakoarekin bizitzan”. Hala doa gizartea!..

20.ª - Borobila da lehen zatia. Ez du errematatu. Ideia bera argi ez dagoelako ala Juanjo bera argitzen ez delako?.

22.ª - Patuak ere zikintzen du.

26.ª - Hautsi egiten zaio bai gaia, bai erritmoa bai giroa. Tarteka gertatzen da poemotan.

27-30.ª - Ez ditut gogoko. Bizitzak baditu puzka gozoagoak ere. Juanjoren bizi honek ez du inondik ere merezi. Eskerrak zoriontasun puskak ere  badituen bizitzak.

31.ª - Heriotza ez da ezer holako. Hiltzen ez gareneko autuak dira horiek.

38.ª - Plantxarena. Sikiera poema bat positiboa, alaia.

39-40.ª - Etxe tresnena ere: erratza, hautsontzia.

41.ª - Bueltatu da giro hitsera.

44.ª - Deskribapenak, ... gustukoak ditut nahiz eta nahiko hits eta zurrunak izan.

45.ª - Heriotzari poema. Ederra da, baina erabat hankamotz gelditzen da: 1. Oso negatiboa da, bizitzak bere zikloa bukatzea, natura bere ..., kondena eta gaitz bezala jartzen du, eliza katolikoaren tesia da. 2. Ez da inola ere inon ageri gizartearekiko harremana, lana, gizartea hobetzeko lilura, ..., gizona bere bakardadean dago, ez dago gizona gizartean; oso ikusmira kamutsa iruditzen zait, tristea, hertsia gizarteari buruz; erabat indibidualista, berekoia, ...

46-47.ª - Ironia puntua.

50.ª - Pesimismoa dario, ez du bizipozik.

51.ª - Gogoetarako bide zuzena, baita eztabaidarako ere. Borobila atera zaio. Baina ez du esperantzarik, zapaltzaileena da etorkizuna nonbait.

52.ª - Gaurko bizipenetatik neurtzen du aurreko gizaldietako bizitza, eta hori faltsua da. Bost mende geroago gizakiak berdina esango du gaurkoongatik.

53.ª - Tetrikoa da. Labanarena.

57.ª - Oso kontzeptuala, korapilatsua.

58.ª - Kontzeptuala. Egokia eztabaidarako. Nerbioa, indarra, gatza du.

60.ª - Eternitatea gaia berriz ere, iraunkortasuna: bizitzako puskak.

61.ª - Buelta asko ematen dizkie ideiei, itzuli-mitzulika dabil ideia beraren inguruan. Sarri irudi pila jartzen ditu ideia bera bilduz, esanahia sakonduz, zurrunbiloan barrenduz bezala

63.ª - Liburuaren klabea edo esanahiaren giltza

64.ª -  Filosofiaren historia filosofoen zerrendaren bidez, bizitzari buruzko gogoeta. Nahasia eta iluna egin zait, agian ahsatueak ditudalako filosofiok eta filosofook, azpaldikoak zaizkidalako.

65.ª - Azken muturreraino eramana dago, baina zerbait halako da.

66.ª - Bakardadea. Berez ez da txarra, Jakin egin behar da bakarrik bizi izaten. Gizarte honek kalean, tabernan edo lagunekin soilik egoten erakutsi digu, ez digu erakutsi bakarrik egoten

67.ª - Izugarri gogorra, baina hala da

Fintasun puntua falta zaio. Latza da, ez du goxotasunik. Juanjo ordea fina eta goxoa da. Agian zurrunbiloak eragiten dio barrendik.

68.ª - Azkena. Ederra da, landua, borobildua konposaketan eta erritmoan, hitz jokoak, hitz errepikatuak, kadentzia, bertsoa berez bezala doakio gaiez eta egituraz, zati bakoitzak segida eskatuz, zati bakoitza aurrekoaren ondoren halabeharrez bezala.  Ideia eta joskeraren eraginez. Baina tremendista da, patuaren mende, ez du bizipozik, ez du idealismorik, ez du ezertaz sinesten, ... baina bizitza nolabaiteko utopia, sinesmen, fede, bizigogo, bizipoz, aurrerabegiradarik gabe ez da ezer. Epikureismo hutsa da, panta rei, baina ibaia hor dago, ibaiko harriak kutsatuago, garbiago, borobilago,  zorrotzago, ... ago, aldatuta,  uzten ditugu. Uneko unean bizitzea, uneko aukerak erabiltzea soilik ez da bizitza. Oso motz, itsu, lainobeltz, etorkizunik gabeko zeruertza erakusten digu, geroari buruzko zirrikiturik ez duen bizitzak ez du zorionik. Zirrikitua bilatzen du edonistenak ere. Bizitza orok du zirrikituren bat, egiazkoa edo amestua.

Baina neuk ere sarri esan eta pentsatu ohi dut, nire azken txanpa honetan, une-uneko bizi puskak bizi behar direla, gutxien ustean banoalako, gizarte eta Euskal Herri honi buruz oso ezkor nagoelako. Nire gaztetako ametsek ustel atera direlako, nire lanak antzuak izan diren bizipenaren harrak atximurkatzen nauelako sarri barrendik.

Oso tristea eta gogorra da liburua, irtenbiderik gabekoa. Biluzik uzten zaitu.

Bizitza bera ere agian horrelakoa da.

 

Putzu. Txillardegi

Karlistadako gorabeherak eta istorioak.

Hain ezagunak ez zaizkigun hainbat zehaztasun datoz.

Harrapatu egin nau karlisten gaiak, interesgarria gertatu zait.

Zerk bultzatu zituen gazte haiek borrokara. Ez daki.

Euskal Herri osoak sinetsi zuen karlismoan.

Gerra osteko zatia ez zait interesgarria gertatu, Putzuren maitasun istorio tristeok.            

Ipar Euskadiko herri asko deskribatzen du, baita beste herri zenbait ere batez ere Nafarroa.

Euskal Herria osotasunean ezagutarazi asmoz edo.

Hainbat esaldi herrikoi esaldi bezala dakartza, kurtsibaz, zergatik solasaldi osoa ez?. Ez diot zergatiari antzik ematen.

Hiztegi ezberdina darabil.

Euskara erraza darabil, ez ohi izan duen konplikatu zamarra.

Ulerterraz idatzita.

Zaila da gerrako gertakizunak garai gunean kokatzea, zer noiz, ze tartez gertatua den..

Gertakizunak geografikoki kokatzea ere ez da beti erraza.

 

Revel Mayo Colorado. Pady Rekalde

Edatea da istorioaren lotura, denek edaten dute, beti daude edaten.

Ez du burutapen eta filosofia txikirik, tarteka bai pertsonaien ahoan, bizitza azaltzen du ia soilik eta hori da hausnarketarako hari muturra, baita pertsonaien filosofia txikiak ere.

Tarteka botatzen ditu hainbat iritzi motz batzuk.

Hainbeste edan eta ez dira mozkortzeen, taxuz hitz egiten dute behintzat eta etxera heltzen dira, normal portatzen dira.

Ezer gutxi esaten dit Irlandako pasarteak, tarteka badaude ere une erakargarriak, zirraragarriak ere, ezagutzen ez ditugun historiak. Agian horrek soilik merezi zuen liburua, Irlandako euskal gudarien pasadizoak.

Poeta da bere gordintasunean ere.

Zirrara eragiten du.

Idazkera fina du.

Idazkera itxuraz traketsa du tarteka, kalekoa, aldi berean zuzena eta zehatza.

Jauzika doa, bi istorio daude, bi istorio paralelo, ia erabat independenteak, azken bi orritan lotura ematen badio ere. Literarioki ez dut gustuko, nahiago ditut bi istorioak kiribiltzen doan narrazioa, baina hori nire arazoa da.

Istorio bat kontatzen du lehen erdian eta beste bat bigarrenean, azkenean lotura bat emateko.

Atal osoko narrazioa sartzen du, polita berez, baina betegarria besterik ez da, ez du loturarik istorioarekin.

Sexu bila dabilen Irlandako emakume aberatsaren istorioa ez dator ezertara, geroko Jonen ezbeharren kausa den puta bera izan balitz, …

 

Rubaiyatak. Omar Khayyam

Xumeak diruditen gogoeta eta hausnarketak, baina oinarrizko gaiez.

Bizitzari buruzko patxadazko filosofia.

Erantzunik gabeko betiko galderak, pentsamolde ezberdinez eginak.

Gizakiaren betiko kezkak, irudi eta hausnarketa molde ezberdinez jarriak.

Bizitzari eta jakituriaren inguruan dabiltza bere hausnarketa asko.

Fatalista eta hedonista da neurri handi batetan.

“carpe diem”aren sortaldeko bertsioa, sarri.

Zoriona,  unean unekoa gozatu beharra.

Dena erlatibizatzen du.

Mesfidantza osoa du pertsonengan, oso indibidualista da.

Determinismoa da erlijio gehienen arma: zugandik kanpoko batek gidatzen zaitu bizitzan.

Naturari buruz eliza beste gauzetan bezain zurrun, dirijista eta ikaratzailea da: zergatik pentsatu behar dugu gaztetxo baten begi ilauna zapaltzen dudan ez dakit zer.

Gure hautsetatik loreak sortuko direla ideia errepikatzen du.

Patuarena, gai errepikatua.

Zerua eta infernua, gero zer?, behin eta berriro.

Bizitza laburra da, “panta rei”.

Ardoa da zoriona, gai nagusiena.

Zoriontasuna.

Zertarako jaio nintzen.

Heriotza.

Meditazio liburua litzake askorentzat.

Liburu Saindu, arima, kristautasunarekin, ... baditu hainbat lotura.

Goibela eta garratza ere bada, agian bizitza bera horrelakoa delako sarri.

Ardoa doa atseginarekin lotuta, atsegina aldiz ondo bizitzearekin, eta azken hau zorionarekin.

Xinplea hizkuntza aldetik, itzulpenera mugatuz behintzat.

Loren irudia usu darabil.

Loren antroformismoa sentipenetan.

 

Rue Morgueko hilketak. Edgar Allan Poe

Mila gogoeta ezberdin kontakizunaren harian, tantoka bezala, labur baina zorrotz eta argi ematen ditu hainbat burutapen.

Dedukzio metodoari buruz ari da eten gabe.

Sarrera bezala, haserako dedukzio, indukzio, … ez buruzko gogoetak kilikagarria dira.

Egiari buruzko gogoetak pizgarriak dira.

Ze gaitasun hausnarketan korapilatu eta luzatzeko: haserakoa kasu

Dupin bera hasi aurretik irakurlea bera hasten da, lekukoen aitorpenen harira, hilketen nondik norakoa asmatu nahian.

Berez dator jakin-mina, aurrez dakizulako misterioa argituko dela.

Nolanahi, agerikoa da idazkera eta kontaera gaurkoengandik ezberdina dela,  beste giro eta aro baten bezala aurkitzen zara.

liburuak

Jon Etxabe 2016/11/18 08:49
Liburuak3-IV. Zenbait libururi buruz iruzkinak

Liburuak 3 - IV

Joan-jinaren labirintoan. Juan Anjel Irigaray. Poema-liburua

Kartzelako lanak. Jon Etxeandia

Katiluaren ipurdia.  Martin Etxeberria Garro. Poema-liburua

Kaxa huts bat. Beñat Sarasola. Poema-liburua

Kolosala izango da. Joseba Sarrionandia

Kontatzeke lagata.  Edu Romero

Ilunbeen bihotzean. Joseph Conrad – Iñaki Ibañez

Larrepetit. Pello Lizarralde

Larrosak noizean behin. Jon Iriberri. Poema-liburua.   

Lazarraga. Ernazimendua euskaraz.  Pruden Gartzia

Letra txikiaz bada ere. Joan Mari Irigoien. Poema-liburua

Libreta horiko poemak. Pako Aristi

Lile. Peru Magdalena

Lurrunak ez du oraindik kristalik estali. Eneko Barberena. Poema-liburua

Magiaz blai. Angel Larrea. Poema-liburua

Mahatsaren begia. Eneko Bidegain

Mailu isila. Juan Kruz Igarabide.  Poema-liburua

Mandarin zaharra. Eça de Queiros

Mexikotik barrena. Gurutz Garmendia

Mugaldekoak. Edu Zelaieta. Poema-liburua

Mugarri estaliak. Castillo Suarez. Poema-liburua.

Munstro abertzalea. Ignazio Aiestaran. Poema-liburua

 

Joan-jinaren labirintoan.  Jose Angel Irigaray. Poema-liburua

Ulergaitzak egiten zaizkit hainbat esaldi, kiribilduegiak

Literalki dionena ulertzen diot, zer esan nahi duen ere bai, baina zertaz ari den ez

Zer esan nahi du, ze gertakizun konta nahi digu,

Ideia batek ala errealitate konkretuek bultzen dute poema idaztera, ezin diot antzik eman

Ez didate laguntzen bizitzarekin topo egiten

Ez dut bizitzarekin topo egiten urrun geratzen zaizkit poemok, ez dute niretzat bizitzaren taupadarik

Azken poemak, poesia zer den, oso gustuko zaizkit

Ez naute harrapatzen, gutxiago liluratzen

Nork jakin zertaz ari den sarri, esaldiaz borobiltzeaz gain

Poema bakoitza da labirintoa, bere konplexutasunean ere, bizitza errazagoa da

Labirinto zaizkit poemok

Zurrunegiak dira, pentsatuegiak

Baina hitz joko politak ditu

Ariketa literarioa iruditzen zait

Hitz berri asko asmatzen du, osatu, bi hitz ezagun lotuz, egoki, premiaren arabera

Atal bat: bidaia konkretuen edo bidaiatzearen ikuspegi, bizitze,mamitze, digeritze eta kontatze  era ezberdin bat, poetikoa?

“Joan zen jin” atala, jostailutxo atsegina

Aditzik gabe idazten du sarri, insinuatu egiten ditu esanahiak

Borobildu gabeko poemak iruditzen zaizkit batzu, kadentzia edo erritmoa moztu balie lez, bai gaiez, bai terminologiaz, ...

Iparraldekoa ote Jose Angel, ala Iparraldeko hiztegia hartzen du eta bertako euskararen giroa ematen sarri?

Hiztegia

Bergisan, jare, izarbelar, argisentia, kanpoeder, barnehuts, marro, ments, sudun, aldikal, zuhaurre, itsas hegi, nare, jabal, burkaitz, osin, uhalde, zehiar, enpo, belagi, ahuen, hitsdura, aiduru, alderrai, endekatu, urraidea, atalasa, xerka, aldarri, abentxu,

 

Kartzelako lanak. Jon Etxeandia

Indarra dute zenbait poemak.

Kartzelako taupadak

Kartzelari buruz dakizkigunak, esperientziatik begiratuta.

Bizi izan dituenak kontatzeak ematen dion indarrarekin.

Hiztegi eta idazkera aldetik ulerterraza, xumea.

 

Katiluaren ipurdia. Martin Etxeberria Garro. Poema-liburua

Gai xumeak, eguneroko gorabehera meheak kontatzen ditu poemetan.

Eguneroko bizitza beste begirada batez ikusten laguntzen du.

Bizitzaren ikuspegi ezkutua.

Aitatu ere egiten ez ditugun intimitate horiek.

Lagunartean esateko eta aitatzeko ere merezi ez duten kontakizunak.

Norberarekin soilik izaten ditugun elkarrizketak.

Anputatu gabe esanak.

Baina jator eta zintzo.

Bizitza osatzen duten eguneroko puzzle zatitxoak.

Bizi-bizi eta goxo-goxo irakurtzen dira.

Agian norberaren bizitza zatitxoak edo antzerakoak direlako.

Bizitzako zatitxoak eta guneak, bizitza bera bezain xumeak.

Egunerokotasunaren tolesak askatzen ditu, azalerazten.

Bizitza tolesgabea erakusten du.

Gatz-kontrabandista, poetaren definizio polita.

Pentsarazten du, zergatik ote dioen dioena, ...

Barnea harrotzen du.

Gauzak, egoerak zein pertsonak deskribatzeko era bitxia du: “panazko ipurdia”.

Errealitate baldarrei ere ukitu fina ematen daki, irriñoz begiratzen.

Erritmoa dute poemok.

Irakurterrazak dira.

Xumetasunak, gaietan zein idazkeran, egiten du erakargarria poema-liburu hau.

Tarteka behartuegia da bere poesigintza, sentitua baino zurrunegia, hotzegia, pentsatuegia, latzegia, poesiaren ukitua falta zaio.

 

Kaxa huts bat. Beñat Sarasola. Poema-liburua

Oso laua dirudi diona, eguneroko xumea,  baina kritika sakonak egiten ditu.

Tarteka ez duzu ulertzen zer esan nahi duen esaten duena ulertzen baduzu ere.

Bizitzako, eguneroko, mila zertzeladei buruz hausnarketarako hari muturra jartzen du.

Askoren kezkak zorrotz eta era bereziak planteatzen ditu.

Gizarteko hainbat arazoren erreferentzia, etengabe dator poemetan.

Kritikoa da, ziztadak dira hainbat esaldi, baina erreferentzia bezala soilik, azkenean esanahi nagusi bat azpimarratzeko.

Estilo ezberdin bat du, egunerokoari lotuta.

Eguneroko gure kezka, bizipenak eta osagaiak sartzen ditu jokoan.

Bizitzarekin, gizartearekin lotzen ditu poemak.

Bizitzarekin aurrez aurre jartzen zaitu, baina lilura ukitu hori falta zaio, ez zaitu barnetik astintzen.

Begirale bezala azaltzen ditu arazoak, barnera sartu gabe.

Ez dit sentimendurik sortarazten, ez nau arazoen barnean sartzen, azalean uzten nau, burura eragiten dit soilik.

Tarratada bat da poema bakoitza, baina ez du bizipozik sortarazten.

Prosa itxura dute poemek, ez formetan, giroan eta esamoldean baizik.

Baina bizitzari begiratoki zabalago batetik begiratzen dio.

Erritmoa du, erraz eta gustura irakurtzen dira poemok.

Ez da esamolde eta hitz zailetan nahasten.

Baina tonu bestelako bat du.

 

Kolosala izango da. Joseba Sarrionandia

Gerra garaiko kontakizuna eta giroa.

Istorioa bera xumea da, narrazio bat, ez da kontakizunean korapilatzen ez katramiletan nahasten.

Mutiko baten bizipenetan eta herri bakar batetan kateatzen ditu gerra zibilari buruzko ezagunak zaizkigun hainbat zertzelada.

Jite ezberdineko pertsonen jokamoldea.

Deskribapena, sinbolismoz bilduta.

Giro berezia sortzen du.

Zehatza da idazten.

Idazkera goxoa du.

Dotoretasuna du bere xinpletasunean.

Zenbat ukitu xarmant!, literarioak zein kontakizunekoak.

Herri esaldi pila.

Irudi pila.

Batua da baina aldi berean herri hizkera ere.

Idazkera xumea, erraza dirudi, baina zaila eta landua behar du izan, idazkera hori lortzeko.

 

Kontatzeke lagata. Edu Romero

Ikus “Postalerako luxezko” liburuxkari buruzkoak.

Eritze berdina sortarazi dit.

 

Larrepetit. Pello Lizarralde

Detailez, zehatz, narratzen ditu kontakizunak, ezer berririk azaltzeko ez bada ere, agian pertsonaiak marrazteko izan daiteke.

Erabat luzatzen da deskribapenetan, ezer ez esateko.

Zehaztasun pila ematen ditu, begi zorrotzeko tipoa da Pello hori.

Ihesean dabiltzan bi pertsonaien ibiliak.

Ez du ezer sakontzen ez argitzen.

Bizitzatik nahiko urrun.

Uneoro uste duzu zerbait gertatuko dela, datuek zerbait horrelako intsinuatzen dute.

Baina ez da ezer gertatzen.

Kontakizun bakoitza, zati bakoitza, puzzlearen osagai bat izan behar duela uste duzu.

Baina hor gelditzen dira ia inolako loturarik gabe.

Ez ditu pertsonaiak sakontzen, beraien ibiliko mila zehaztasunetan galtzen da.

Pertsonaiek ez dute nortasun sakonik, beraietaz mila zehaztasun esaten badigu ere, oso azalean geratzen da.

Tentsioa sortzen du, jakin-mina, zer gertatuko ote ganorazkorik mamitzen ez bada ere.

Hutsera ibilia, ezerezera, da kontakizuna.

Azkenean, baina, etsipena edo hutsunea uzten dizu, ez da ezer gertatzen.

Esaldi laburrak egiten ditu, bizitasuna ematen dio kontaketari, eta irakurketa erraztu.

Euskara bortxatuegia iruditzen zait, pentsatuegia, ia laborategikoa zenbait gauza.

Ez da Euskara freskoa, behartua baizik.

Esaldi propioak ere baditu, eguneroko hizkeratik ezberdinak.

Ukitu poetikoak ere ditu, ukitu literario finak ditu han-hemenka.

Esaldi berri pila, edo herrikoiak.

Kontakizun, ariketa literario bezala interesgarria da baina ezer gutxi esaten du.

Jolas literarioa.

Hiztegia

Trostan soslai, atzerako ispilua, pentzea, eskinoso, ingerada, morkotz, alondegi, gorape, aiher, pizarra, antxumatuta, legarra, igan, urrunxko, zirta, bidazti, hurrandu, areka, izarniadura, hurrupa, zezeldu, atalasa, erditzala, beharrik, ganbela, behaztopatu, mazela, margul, zutargia, hazkorkorra, irribera, inarrosi, beratsa, haizetakoa, hebaindua, legar, breaztu, murrikaz, eskudela, heskai, zalu, lastaira, ezponda, argidura, luzetsita, azantza, taxu, begietsi, hede, maletategi,

Esaldiak

Kasu eman, begi argiz behakoa, orpoa eman, hik eta biok, hazta egin, bazter utzi, laguna eta biok, zerura egin ditu begiak, ikuspegian izan, lehor du, hazta egin, xafle txiki bat kalkoa bermatzeko, esnagailuaren tiki-takak aldizkatzen, eskuin jo, ager bat egin, bulkoa egin, kasu eman, deustaz oroitu, ostatuz egon, ezker bihurtu burua, atxikia utzi, hitza ebaki, erdiz erdi behatu bi begiei, darizkion, begiak mendi aldera egin,

 

Larrosak noizean behin. Jon Arretxe. Poema-liburua.

Esan beharra, barruan daramana kanporatu beharra nabari zaio.

Goxo edo ezberdinki bizi ditu barnean gaiok.

Beste mundu batera egiten du jauzia.

Begirada ezberdin batez egiten dio so inguruari.

Sentipen ezberdinez bizi du ingurua.

Ilusioz idazten duen gaztea ikusten dut poema ostean.

Barne ezinegona nabari zaio.

Irudi pila.

Irudimen bizia du egileak irudiak aurkitu eta erabiltzeko.

Erritmoa du, sarri heldu gabea oraindik halere.

Agian hotzegia da.

Abilezia eta finezia ditu esanahi bera ezberdinki azaltzeko.

Biribildu gabeko poemak iruditzen zaizkit.

Atseginez irakurtzen ditut, baina zaila zait ezer orokorrik esatea.

Esaldi banan banako oharpenak besterik ez dizkit  sortarazten.

Poteolariarena oso polita da, irudiz, iritziz, idazkeraz, armoniaz, ...

 

Lazarraga. Ernazimendua euskaraz.  Pruden Gartzia

Gai berria niretzat, interesgarria, ez diot ahaleginik jarriko, baina eskura ezkero, irakurriko dut gaiari buruz, jakin-minez.

Hitzaldi ezberdinak dira.

Osagarriak, zehaztasun batzuek, agian, errepikakorrak.

Eztabaida puntu interesgarri asko.

Euskara Araban, Euskara 1500 urteetan, Euskara Espainiako Gortean, Euskaldunak Madrilen, …

 

Letra txikiaz bada ere. Joan Mari Irigoien.  Poema-liburua

Mila gai ezberdin orokorrak eta gaurkoak bost zatitan banatuta.

Irudimena du poema bakoitzaren antolaketan ere, hizkien eta kokalekuaren erabileran.

Iritzi burutsu, atseginak eta interesgarriak esaten ditu.

Zorrotz dabil politikaz eta politikoez, burutsu eta zuhur.

Azken zatiak bere pentsaera politikoaren berri emateko balio du.

Baina zati politikoari lehen zatiaren freskura falta zaio: politikak dena kakazten du.

Oso kritikoa da denekin eta denarekin.

Busti egiten da arazoei buruz, arazo gordinei buruz ere, askori gustatuko ez bazaio ere.

ETAri buruz arrunkerietan sartzen da, ondo-bizi eta mas mediako guztiek esaten dituzten betikokerietan.

Gandiri buruz ere zerbait gehiago esan behar da, zerk eta zeinek bihurtu zuen mito, zer eragin izan zuen bere garaiko borroka armatuak eta talde gerrillariek?. Topikoa iruditu zait Gandiri buruz diona.

Ez da hain sinplea ezta hain garbia borroka armatuari buruz dionena.

Beste burutapen batzuk behar ditu.

Ez du irtenbiderik ematen, denen kontra egiten du.

Ez da alternatibarik.

Atal honek ematen du eztabaidarako eta gogoetarako bide franko.

Esandako dena jartzen du zalantzan azken poeman.

Dotore eta era xarmatan botatzen ditu eritziok.

Halako fintasun bat erakusten du ideietan zein idazkeran.

Magia du, edertasunez janzten du dioen dena, xumeena ere liluraz biltzen du.

Nobela bat bezala irakurtzen da.

Nobela bat bezain interesgarria egin zait.

Hitzak josi eta esaldiak zizelatzeko abilezia, esanahi ezberdinak nahastu eta kontrajarriaz, kolpetxo batez esanahi berria ateriaz.

Hitzen tamainaren funtzionaltasuna hitzen esanahiarekiko amarru gozagarria bilakatzen du.

Ohiko hiztegia darabil, ulerterraza, sinonimoen hiztegian galdu gabe.

Hiztegia

Gelbera, txairo, hertzireki, ments,

Esaldiak

Ailitez, zerraiola,

 

Libreta horiko poemak. Pako Aristi. Poema-liburua

Bizitzari buruz hausnarketa ezberdinak.

Gogoeta eta eztabaidarako gaiak.

Bizitzako ardatzak, oinarriko gaiak gehienak.

Eguneroko meditazio edo gogoeta laiko baterako gaiak.

Batzuk, etsaiarena  (66), sekulakoa da.

Hausnarketa sakonak, gupidagabea sarri.

Zartatekoa da poema bakoitza, gure eguneroko lasaitasunari ukabilkada.

Zauriak irekitzen ditu irakurlearengan.

Oso pertsonala dirudi, baina denok hor barruan ditugun bizipenak dira.

Maitasuna eta sexua dira gai sarrienak, etsipenaren ondorioak dirudite, zauri zornatuak.

Sexu frustrazioren bat du Pakok, maitasun hutsuneen bat ere.

Oso ezkorra da.

Ez du ukitzen bizitzaren alderi goxo, alai edo baikorrik, pasadan ez bada.

Liburu tristea da, eta bizitza orokorrean argia delakoan nago.

Bizitzaren ze iritzi ezkorra!.

Petralduta bizi den mutilzaharra dirudi.

Bizitzea bera positiboa da, horregatik lekuz kanpo uzten naute sarri poemok.

Bada bizitzan berak baloratzen ez duen bizitzaren zatirik.

Dirua, txirotasuna, …. Beste ikuspegi batetatik begiratzen dio bizitzari.

Bizitzaren beste aurpegi bat, baztertua duguna, erakusten du, filosofia ezberdin bat.

Egia ezin borobilago eta gordinago pila botatzen ditu geure buruari ezkutatzen dizkiogunak.

Betiko ideiak dira asko, baina eroso, argi eta zorrotz esanda.

Ez dira gai berriak, ezta originalak ere, sarri lagun artean aipatzen ditugun gauzak dira, egunkarietan agertzen direnak, …

Bitxia da norbaitek gaur egun hori dena hain gordin eta zuzen botatzea, poema formaz bilduta.

Aitortza bat dirudi, irakurlearen aurrean biluztea.

Agian pertsonalizatu egiten dut nik neu irakurketa, baina hala idazten du berak.

Agian amarru literarioa besterik ez da, baina ez dirudi.

Defentsiban ikusten dut Pako poema askotan, besteen jokabidearekin berea alderatuz, bere jokabidearen egokitasuna egiaztatu nahian, … gabezien seinalea iruditzen zait.

Erruduntasun sentipena dario, bere bizitza esplikatu eta justifikatu beharra, bere jokabideaz seguru ez balego bezala.

Bizitzarekin, munduarekin, gizartearekin haserre balego bezala idazten du, agian dago,  haserre eternoan, egonezinean, … eta hori oso tristea da.

Sexua, alkohola, idaztea, … ihesbidea dirudi, bizitzari iheska dabilela.

Luzera ezberdineko lerrotan mailakatuta, erritmo propioa hartzen du, prosa ere dirudien arren.

Prosa berezi baten itxura du, ez dira ohiko poemak

Zuzen hitz egiten du, edo idazten.

Ez dago irudirik, ez dago lirikarik, ez du zeharka edo irudiz hitz egiten, ez da toles-gune literarioetan gordetzen, ez da beste maila batetara igotzen handik azaltzekoak.

Neurriaz harantz, barne ukitu berezi batek oratzen ditu poemok.

Erritmoa dute horrek bihurtzen ditu poema.

Hiztegi ulergarria darabil, ez da esamolde kiribilduetan galtzen.

Baina aldi berean dotorea da.

 

Lile.  Peru Magdalena

Kontakizun ezberdinak, laburrak, oso laburrak batzuk, elkarrekin loturarik gabe, gai ezberdinez

Lileren kontakizun bakan tartekatuak, edo Lileren aipamen soilak, dira istorioen eta kontakizun ezberdinen lotura. Lile izena bera zergatiarik gabeko aipamen alferrikakoa da zenbait ataletan.

Egunerokotasunaren flash errealistak

Pertsona mota ezberdinen barnera murgilak

Oso kontakizun politak dira batzuk: matxinsaltoarena, …

Musika taldearen deskribapena bikaina da. Erreala?, agian. Musika talde bat eta beraien musika barnetik edo beste ikuspuntu batetik ezagutzeko aukera.

Ikuspegi bitxi batez eginiko kontakizunak dira batzuk: ZUTUNIK NAGO, …

Ariketa literarioak dira atal gehienak, edo denak, tratamendu estetiko ezberdinez eginak, estilo berri bat erabiliz bakoitzean.

Parentesien atala bitxia da, ideia berri pila botatzen ditu baliabide horren bidez

Atal batzuk hutsalak dira, ez dute ezer, literarioki ere

Poemak tarteka, nahiko nahastuak eta ulerzailak: ez naute liluratu

Kleorekin harremanen  atalak zirrara sortarazten du: bakardadea, …

Hainbat ideia berri kontakizunarekin batera

Idazle heldua  iruditzen zait tartekako hausnarketengatik

Irudi asko eta usu sartzen du esanahia indartzeko, aspimarratzeko.

Irudimen bizia, ezer esaten ez duten istorio xumeak  kontatzeko eta kontakizun itxuran ezereztxoetan korapilatzeko gaitasuna: “Eta haize bolada”, …

Abilezia du ezereza den gaia luzatu eta kiribiltzeko

Esaldi politak, borobil samarrak

 

Lurrunak ez du oraindik kristalik estali. Eneko Barberena. Poema-liburua

Gazte ezinegon kontziente baten egunkaria

Gaurko gizarteko bizitzaren flasha da poema bakoitza

Gazte sentibera eta zintzo baten hausnarketa xumeak

Gazte fin baten bizitzaren zipriztinak

Eguneroko errealitatearen puskak

Erritmo ezberdina duten hitz lauak dirudite

Narrazio laburrak dirudite

Ez dago poesian ohiko diren irudi, konparazio, hitz-joko, …

Hitz-joko abilak errealitate latza azalduz

 

Magiaz blai. Angel Larrea. Poema liburua

Ikuspegi ezberdin batetatik begirada Euskal Herriari.

Etnologian ibilbide bat.

Dima-Arratia  inguruko antzinateari errepasoa.

Mundu berri bat.

Ikuspuntu magikoa bilatzen du.

Magiak, xarmak bustitzen dituen gaiak.

Xarmaz begiratutako gaiak.

Xarma ukitu hori badute poemok baina ez magiaz blaitzeko haina.

Zerbait magiko dute baina zerbait falta zaie.

Poetak ez du nahikoa jauzi egin ikuspegia zabaltzeko.

Lurrari lotuegiak geratzen dira Magiaren atarian edo sarreran geratzen dira

Magia hitza bera darabil poema oro baina “magia” “magiko” hitzek soilik ez du magia egiten. magia adierazi besterik ez du egiten hitzak, magia sortu egin behar da hitzen bidez.

Gauzen, izakien egoera aldaraztea da magia.

Gaien pertsenzioa bai aldarazten dute poemok, baina goi maila batera iritzi gabe.

 

Mahatsaren begia. Eneko Bidegain

Kartzela kontuetatik joanen zelakoan, bide ezberdina hartzen du,mila adar ezberdinetatik zabalduz

Gai ezberdinak ukitzen ditu, batzuk pasadan, zenbait luzeago, azaletik, sakonago, ...

Eritzi eta gai ezagunak, egunkariak ia egunero dakarzkienak.

Agian zenbait irakurle interesatuarentzat oso balekoa da horietaz aritzea. 

Laneza, lanaren betebeharra, lapurreta, maitemintzea, gazteen arazoak, ikasketak, dirua, sexua, harreman isilekoak, , HIESA, homosexualitatea, ...

Esan nahi duen gai zerrenda bat egin eta kontakizunean sartzen joan dela dirudi.

Panfletotxoak bezalakoak botatzen ditu, ohiko jardunak hurrengo.

Gai berak, sentipen berak, pentsakizun berak, ... behin eta berriz errepikatzen dira, ideia berririk erantsi gabe, sakontasun gehiago ezarri gabe,zurrunbiloa estutu gabe.

Ez dute bizitasun berezirik erretolikok, ez dute indarrik, arrunt arruntak dira erranak eta erran moldeak.

Hotza da kontaketa, ez du xarmarik, anima falta zaio.

gaia hain sentibera izanik ez du sentipen bizirik sortarazten.

Indar gutxi du.

Bukaerak hartzen du indarra, bukaera ezustekoa delako.

Kontakizuna bezain amaiera latza eman dio istorioari.

Bukaera ausarta, hori da liburuaren balio nagusia.

Bizitza bera bezala, leunkeria errazera jo gabe

Asko luzatzen ditu zenbait atal eta pasarte, inolako jakin-minik sortarazi gabe, ezer minik gabe, kontakizun arruntean.

Atalka bezala doa kontakizuna, saltoka, sare nahasi bat bezala, loturarik ez baleuka bezala, azkenez dena lotzen da baina.

Korapilatuagoa espero nuen.

Astuna egiten da, gozatu gabe, lehenbailehen bukatu nahi duzu.

Ez du aparteko ahaleginik jartzen kontakizuna dotoretzen.

Idazkera xaloa.

Bukaerak egiten du balekoa liburua.

 

Mailu isila. Juan Kruz Igerabide. Poema-liburua.

Badirudi parabeluma dela arazo bakarra gizartean, balaz hildakoak besterik ez dela.

Berriemaileen ikuspuntutik gorago ez du begiratzen Juan Kruzek bere balak jaurtitzean.

Balak dira bere hitzak ere, intentzio txarreko balak, eta bala denek hiltzen dute,marka dute bere balek ere.

Hildakoak dira arazo bakarra, ETAk hildakoak soilik, ez da beste hildakorik munduan, ez beste arazorik poetarentzat.

Sistemaren mailu ozena da liburua, sistemaren aurkako mailua izatea da arriskua gaur egun gizarte honetan, sistemaren aurka idazteagatik kartzela zoaz bizitza osorako,; bala arriskua politiko aktibo ankerrek dute soilik, ez ideiek.

Ezin eskatu oreka inori, ezta zentzurik ere, ezta Juan Kruzi ere, denok gara norbaiten edo zerbaiten morroi, eta berak ere bere nagusia du.

Bide errazena hartu du, korronteari jarraiki.

Heldutasun gehiago eskatu behar zaio poeta bati, poeta bada, ez hitzekin jolasten duena soilik.

Krabelin lizunduak dira poemok.

Lau ideia fixoren ziegan bizi da apopoeta.

Betiko arrunkeriak, beste paper mota baten bilduta.

Azaleko azaleneko mintza harrotu besterik ez du egiten, mintz hori mingarria eta krudela dela ezin uka, baina sakonago jotzen ez duenak ez du zauria sendatzeko biderik jartzen.

Leninen karikatura egitean ere arinkeria errazenera jotzen du, tira ba!.

Poetek, poliziek bezala, dena dute libre gaur egun.

Utopiari buruz ari da utopia galdu duena,  hori da hustasun nagusia, beldurrarenak ez dira herri honen hesi nagusiak.

Ze iheslariz ari da?.

2.zatia

Zer esan nahi du?. Orokorregia da.

3. zatia

Lotzen dut zati honekin, bertako gaiekin.

Bizitzako zipriztinak, egunerokoak, denok bizi ditugun halako hausnarketa, burutapenak, ...

Oso gauza politak esaten ditu eguneroko bizipen eta gauzei buruz.

Barne sentipenak, eguneroko hausnarketa xumeak

Hainbat aldiz burutik pasatzen zaizkigun burutazioak

Eguneroko normaltasunetik haratago, giro ezberdin batetan esanda

Aurrekoak ere nire arazoak ziren, baina ate faltsu bat zabaltzen zidala uste nuen, benetako atea bilatzeari iheska, ataka interesatu batetik.

Hain absolutua zena lehen zatiak, erlatibizatzen ditu bestelako bizipen eta gauzak orain.

Zergatik ez zen hain dudakorra, zergatik ez du zalantzarik lehen zatiko poemetan indarkeriari buruz..

Oso tristeak, ezkorrak dira, ilunak, itxaropenik gabeak.

Heriotza dago beti presente poemotan.

Heriok ez dio aurrea hartzen inori ez ezeri, bere orduan eta garaian dator, naturak eta bakoitzak jarritako koordenadak gurutzatzetan.

Erritmoa dute, prosak ez duern giro bat sortzen du.

Alegoriaz eta sinboloz ari da.

Prosa dotorexeago bat iruditzen zait zenbait poema.

Irakurterraza.

Baina ez dut zenbait poema ulertzen.

 

Mandarin Zaharra. Eça de  Queiros

Irudimenezko, asmatutako,  bere kontakizun bakarra omen

Eztenkada politak tarteka, Jainko eta Deabruarena esaterako

Gizakiaren grina zitalak ezin hobeto marrazten ditu, zekenkeria, harropuzkeria,

Sentipenak deskribatzen ditu egoerak deskribatuz

Kritika zorrotzak , pasadan, zeharka, gizarteko hainbat taldeei buruz, …

Inziso pozointsuak botatzen ditu

Ideia ugari kontakizunaren harira

Irudi eta hausnarketetan bihurritzen da tarteka,bihurrika bezala

Pekin eta Txinako deskribapenak, mundu berezi bat, mundu ezberdin bat, bertako bizimodu, ohitura eta egoera

Deskribapen irudimentsuak dira

Irudiez baliatzen da naturaltasunez

Iritzi ezberdin pila: interesgarria

Deskribapen zehatzak egiten ditu gustagarriak

Deskribapen sentikorrak

Zehatza eta aberatsa deskribapenetan

Umore eta zinismo puntua

Kulturadun baten idazkera,mitologiaren erreferentziak, …

Pertsonaia historikoei buruzko erreferentziak ere usuak dira

Esaldi bitxiak tarteka: “gutxiago balio du harri txintxar batek zakur gosearen ahoan baino”.

Gustukoak ditut bere ziztadak, baina ate gutxi irekitzen dit hausnarketarako

Kontakizuna interesgarria da

 

XX. Mendeko poesia kaierak. Iñigo Aranbarri. Poema-liburua

1985

Uholdean datoz irudia eta konparaketak lerro bakoitza da gutxienez irudi bat.

Irudiz hitz egiten du Iñigok.

Zaila zait sarri poetaren asmoa edo irudion esanahia asmatzea edo ulertzea.

Irudi bakoitzaren indarra nabaria den arren.

Asko izateaz gain, indar handiko irudiak dira.

Norberak lan egin behar du, nahitaezkoa da irakurlearen konplizitatea.

Bizpahiru aldiz irakurri behar dira poemok, nondik doan antz emateko, ondoren beste hainbat aldiz poemoz gozatzeko.

Puzzle zaila da Iñigoren poesia hau, eredurik edo alboko irudirik gabe  osatu behar duzun puzzlea: irudi eta esaldi  bakoitza ondo begiratu lehenengo, koadro osoa irudimenean osatu gero eta zati bakoitzari bere lekua bilatzen ahalegindu azkenez.

Ez zait praktikoa iruditzen, bihurriegia, nahasiegia, ... lan gehiegi eskatzen dio irakurleari.

Hotzegia dirudit, pentsatuegia, artifizialegia

Bide berriak jorratzen ari dela iruditzen zait, ohizko ildotik atera nahi du, soro berriak goldatu: hori beti da ongarri, bidezko eta abaerazgarri.

Lorelei: ulerzaila egin zait, baina hainbat errepika ondoren ederra egin zait, musoka poemak berak darama barnean.

1989

Irudiz gainezka darrai.

Mila sentipen iradokiz eta harrotuz.

Giro sentibera sortuz.

Baina ez dakit zertaz ari den, hainbat egoera eta bizipen izan baitaitezke poemon baitakoak.

Badu zerbait egileak buruan idaztean, baina ez diot antzik ematen nik irakurtzean.

Baika gogoko ditut irudiok.

Hainbat sentipen, barne giro eta burutapen sortarazten dizkit.

1998

Izugarri iradokitzen du, maila ezberdineko giroan.

Baina esan, ez dakit zer esan nahi duen hainbat irakurraldi ostera arte.

Zuk zeuk barnean duzun hainbeste sentipen papereratzeko ahalmena du Iñigok.

Zuk zeuk ia ezagutu ere egiten ez dituzun zeure sentipenei hautsa kentzen die, agerian utziz.

Barneko tolesdurak irekitzen dizkizu.

Dotore, irudiz, goi-maila ezberdin bateko giroan.

 

Mexikotik barrena. Gurutz Garmendia

Bidaiariaren pasarte bitxi batzuen inguruan doa kontakizuna, horiek dira kontakizunaren ardatz.

Pasarte horien inguruan azaltzen du mexikarren arima.

Ez du ezer berezirik kontatzen Mexikori buruz, Mexikori buruzko betiko topikoak.

Baina Mexiko eta mexikarren sena goxo eta klarki azaltzen du.

Irakurriz ez dirudi idazleak berak bizi-ikusi duenik Mexiko, edozein liburu edo pelikulan irakurri-ikusitako topikoak dira dakartzanak.

Ez da bidaia liburua, bidaia aitzakiaz idatzitako liburua baizik.

Bidaia gai bezala hartu duen lan literarioa da, ez da bidaia bati buruzko lan literarioa.

Bizia da kontakizuna, baina hotza.

Ez du bidaiaren taupadarik.

Oso urrun geratzen da idazlearengandik kontakizuna, ondorioz irakurlearengandik ere.

Arimarik gabeko bidaia herri baten arima azaltzen badu ere

Idazkera arina, bizia.

Estilo xumea, bitxikerietan nahastu gabe.

Errepikagarria gertatzen da kontaera azkenerako.

Beste bidaia mota bat da hori, ez batek bizi izandako bidaia.

Ez du aparteko ekarpenik idazkera aldetik.

Ez dit ezer berririk erakutsi, bidaiariaren zenbaitetako adorea eta patxada ezik.

Bidaiariak biztanleekin geratzeko eta hitz egiteko ahalmena izan zait erakargarriena.

 

Mugaldekoak. Edu Zelaieta. Poema-liburua

Zentratu ezinik uzten naute poemok.

Frustrazioaren poemak iruditu zaizkit, nik bizitzaren poemak maite ditut.

Heldutasun falta nabari zaio

Zerbait falta zaien sentsazioa uzten dit.

URRATUAK atalean sentitu naiz poemotatik hurbilago, bizitzatik hurbilago.

Hasi berri baten poemak.

Borobildu gabeak.

Ertz asko ditu, min egiten dute literarioki.

Ezkorra: maitasuna, bizitza, haizea, ... ri buruz.

Zailak egiten zaizkit poemok.

Poemok sortzea kosta egin balitzaio sentipena uzten dit, ahaleginaren puruz ateriak.

Pentsatuak gehiago dirudite, sentituak baino.

Hausnarketa gehiago dira bizitzaren zatiak baino.

ez naute harrapatu, ez dakit zergatik.

ez didate inolako argirik piztu barnean.

Ez naiz poetarekin gurutzatzen, paraleloan goa, ezer trukatu gabe.

 

Mugarri estaliak. Castillo Suarez.  Poema-liburua

Giza arazoen ukitu bizia dute olerkiok.

Giza sentimenduak biziki presente daude.

Burutapen interesgarri ugari botatzen ditu .

Bizitzako puskak.

Ulerzailak egin zaizkit zenbait maitasun poema.

Badirudi esperientzia pertsonalaren ondorena direla, eta zaila egin zait konektatzea.

Egilearen barne konplexua edo tormentatua adierazten didate poema zenbaitzuk.

Maitasuna zaila da, mingarria sarri, zalantzaz betea... baina baita ederra ere, amets huts gelditzen bada ere sarritan: poemotan ez da ageri maitasunaren alde goxorik, ez da ageri goxotasunik.

Garratzak direnik ere ezin esan, orokorrean.

Etsipena eta sufrimendua gailentzen dira.

Ez dut poemotan ez Castillorekin ez bizitzarekin konektatzen.

Ez dut asmatzen “deskodetze prozesua”.

Konplexuegiak dira poemok, trinkoegiak, erresuminduegiak.

Eta nik erantzun sinpleagoak ditut gogoko, bizitza bera ere sakonean oso sinplea delako.

Eguneroko bakoitzaren bizipen, kezka, menpekotasun aunitz azaltzen dira.

Konektatzen du bizitzarekin.

Mingostasuna darie poemoi, egilea bera ere mingots dagoen sentipena sortarazten dit.

Zenbait poematan erabat hausten du gaia, giroas eta barne erritmoa.

Zenbait poema bortxatuegiak dira, pentsatuegiak, txertatuegiak.

Tarteka eten egiten da poemen erritmoa.

Iritzi berri batek dakar etendura.

Tarteka egiturak berak ere bai, erritmoa aldatu egiten da.

Barne doinuan edo eritzien etorrian daramazun kadentzia moztu egiten da, aldatu.

Musikaltasuna eten egiten da noizbehinka.

Hiztegi aldetik nahiko sinplea da, ez du apartekotasunik.

Egituretan ere ez da sartu bihurrikerietan.

 

Munstro abertzalea. Ignazio Aiestaran. Poema-liburua.

Maitagarria egiten zait hasera, harrapatu,bereganatu egin nau.

Diona, sortzen duen giroa, lerroen mailaketa, kadentzia, erritmoa, ... gustuko ditut.

Nire gogoetak gogarazi, pentsarazi.

Kaustikoa.

Zirikada zorrotzak, ernagarriak, ...

Probokatzailea da.

Hausnarketarako abiapuntu.

Zuzenegia da, ez du iradokitzen, pentsarazten badu ere.

Ez da gauza eta arazo konkretuetan bustitzen, orokortasunean galtzen da.

Zeren alde dago edo zeren kontra, bera?.

Zu azkenean zeunden tokian uzten zaitu betiko zure galderekin.

Ezer berri gutxi eskaintzen du.

Ekintza zehatz bakar batetan hartzen du postura, eta bera ofizialtasun dotrinaren ildotik.

Gustukoak ditu hitz-jokoak, hitz jolas politak gehienak.

Oso iritzi errazak botatzen ditu, hitz-joko errazegiak egiten ditu hain egoera zailarentzat.

Badirudi bromaz hartzen dituela hainbat egoera eta gertakizun gordin.

Arinegia iruditzen zaik hainbat poema.

Esaldi merke pila, hitz-joko merkeak, poesia itxuran.

Egi borobilak botatzen baditu ere tarteka.

Prosa ez den puntua du,lerro sailkapenetik at, erritmoagatik, ... baina poesiaren anima falta zaio,irudien eta sinboloen xarma.

Poesia da, ala prosa dotoreago bat, erritmo ezberdin batekin idatzitako prosa, saiakera  bat, saiakera trinkoa.......

Epilogoa, Joxe Azurmendirena

Liburuaren herena.

Euskaldunon gaien inguruan gabiltzanon kritika egiten du, baina bera ere gai bereaz ari da Euskalduna izatearen hausnarketa.

Euskal Herriko arazo nagusiez sakontzen du.

Mestizaia, Unibertsaltasuna, Globalizazioa .... gai horien inguruan dabil hausnarketa.

Poesian gai horiek izan duten laburpen antzerakoa ere egiten du.

Senghor aitatzen du sarri, kritikoki eta miresmenez.

Poeta zer den ...

Zoragarria da poetari buruzkoa.

Ze iritzi interesgarri botatzen dituen, zentzudunak.

Zenbat zehaztasun irrikagarri.

Unibertsaltasunari buruzkoak errealak dira, gordinak ere.

Gozagarria  irakurketa, gure eguneroko arrunkerietatik, betikoetatik, gorago egiten du hegan, pentsalariak egin behar duen bezala. Eta poeta batek egin behar duen bezala.

Pentsalariak, eta poetak, gure eguneroko errealitatea beste modu batetara begiratzen lagundu behar digu, eguneroko kezkak eta arazoak, eta pozak eta gozamenak ere, beste ertz eta maila batetatik begiratzen, zirrikitu berriak ireki behar dizkigute, hauspo berriei eragin, arnasa hartzen lagundu. Eta hori egiten du Azurmendik. Baita Aiestaranek ere.

Egi borobilak botatzen ditu.

Oilo ipurdia ateratzen zait zenbait pasartetan.

Nobela bat bezala irakurtzen da, utzi ezinik jarraitzen da irakurtzen, hain da interesgarria.

Azurmendi estimatzen dut, bere liburuak eta artikuluak ere, baina hemen timo bat da.

Hori pentsatu nuen hasieran,  baina epilogoak soilik ere merezi zuen liburua erostea

Liburuak 3-III

Jon Etxabe 2016/11/14 09:15
Liburuak 3-III. Zenbait libururi buruz iruzkinak

Liburuak 3 – III.

Gainbehera dator dena. Chinua Achebe

Gainontzekoa, Kontuak dira. Karmelo C. Iribarren. Poema-liburua

Galera errepikatuak. Juan Ramon Madariaga. Poema-liburua

Galtzontziloak autobusean zintzilik. Aritz Gorrotxategi

Gauzen presentzia. Pablo Sastre

Gure ametsen gerizan.  Luigi Anselmi. Poema-liburua

H. dossierrak. Ismail Kadare

Hamabost zauri. Karmele Jaio

Harri hautsiak. Gabriel Korta. Poema-liburua

Harry Potter eta sorgin-harria. J.K. Rowling

Hartzak Pirinioetan XXI. Mendean. Migel Mari Elosegi

Henriren irudia. Pablo Sastre

Hezur gabeko hilak. Xabier Montoia

Hiltzaile baten aitormena. Joseph Roth

Hiru arkuko zubia. Ismail Kadare

Hitzezko Zubia. Euskal Poesia 1990 –2000. 20 poeta. Poema-liburua

Hoteleko kontuak.  Asier Serrano

Hyperion. Friedrich Hölderlin

Idi orgaren karranka. Victor Hugo

Iñigo Aranbarri. XX. Mendeko Poesia Kaierak. Poema-liburua

Ipuin batean bezala. Joan Mari Irigoien.

Iraultzen maratoia. Joxe Iriarte “Bikila”

Itxoidazu Cafè de Passy-n. Xabier eta Martin Etxeberria.

 

Gainbehera dator dena. Chinua Achebe

Gizon zuria herri beltzera joan eta bere kultura inposatzen dueneko istorioa.

Zapalkuntza baten narrazioa, herri baten bortxaketa, zibilizazioaren izenean herri batek bestea menderatzen duenekoa.

Erlijio ezarriak talka egiten duenean herri bateko aurrekoen erlijioarekin.

Nigeria herrixkako iboen gizarte egitura, ohiturak, legeak, bizimodua, … alez ale pasarte bakoitzean.

Zuzenean kontatu gabe, lerroz lerro, kontakizunean bertan agertzen da  naturaltasunez  istorioarekin batera, ,kontakizunak eskatuta.

Aldaketa garaietako giro nahasia.

Giro berezia, bizimodu maitagarria bihurtzen du gizarte hura, bere arau gogorrekin ere.

Sakonean, mendebaleko gaurko gizarte aurreratuan eta Afrikako aspaldiko auzo batean, funtsean jokamolde berdinak daude,.egitura berak, formak aldatzen dira: indarkeria, aberatsak, boterea bakar batzuen eskuan, erlijioaren eragina, emakumearen zapalkuntza.                    

Emakumearen menekotasuna, behin eta berriz, baita bere zeregin eta eragin soziala ere.

Herri asanbladaren garrantzia, indarraren garrantzia, naturarekin lotura, …

Kontakizun xumea dirudi, baina indarra du.

Oso erraz irakurtzen da.

Kultura hartako hitzak, … sartzen ditu: hiztegi bat ere badakar.

Itzulpena: naturaltasuna du, -ez dakit nola den jatorrizkoa-,  hitz ezohiko asko baina jatorrak, hitz konposatu eta asmatuak itzulpenak eskatuta, …

 

Gainontzekoa, kontuak dira. Karmelo C. Iribarne.  Poema-liburua

Bizitzako taupadak, eguneroko arnasa, eguneroko bizitzaren pusketak.

Egun eguneko gaiak, bizitza-bizitzakoak.

Zuk zeuk bizitako gertaerak dirudite.

Zeuk bizi izandako sentipenak.

Sintesia.

Jaso dezakeenak  har dezala.

Lasai irakurtzekoak, azpitik doanaz ezin baita bestela jabetu.

Diona baina ez diona da garrantzitsuagoa.

Mezua ez dago zuzenean, hitzetan, isilunetan baizik.

Bizitzarekin hertsiki eta biziki lotuta dago poematxo bakoitza.

Laurrak dira luzeran, sakonak sustraietan.

Ezkor eta etsi samarra.

Erraz irakurtzekoa bai gaiez bai kadentziaz.

Ez darabil irudirik.

Zuzen idazten du, hitzetan oinarrituta soilik.

Forma eta erritmo ezberdinak darabiltza.

Azalekoak dira gaiez, egituraz eta irudiz.

 

Galera errepikatuak. Juan Ramon Madariaga. Poema-liburua

Oso poema etsiak, etsipenez beteak.

Poema tristeak, desesperatuarenak, poemotan ez da bizipozik.

Heriok biltzen du bere poema oro.

Erraz irakurtzen dira poemok.

Gogoko ditut, hiztegia dela-eta erdiak ulertzen ez baditut ere.

Atzera begira, iraganari begira, idatzita dago poema oro.

Bizitza gordina du gai.

Morboa du.

Bizitza ez da goibeltasuna bakarrik, irria ere bizitzaren osagaia da.

Berak zuzenean dioena baino bitartekoez harago hausnartzera bultzatzen du, hitzen, hitzen esanahiez,  nondik norakoa aztertzera.

“Dies irae, quantus tremor, ...”  hiletetarako poemak dira izan ere.

Erritmoa du.

Sendotasuna dute poemok.

Hiztegi aberatsa, ulertezina sarri, hiztegia behar da ulertzeko, edo hitzon sustrai bila hasi.

Hitz ezberdin pila.

Badirudi sinonimoen hiztegiarekin, euskalkiren bateko gramatikarekin, eta aspaldiko autoreen  irakurketatik ateratako hiztegia eta idazkeraz egiten dituela poemok.

Hitz asko asmatuak direlakoan nago, eratorriak asko: irudimena eta ausardia erakusten ditu.

Euskaldun berria izateko, edo euskara berrikasitakoa izateko, euskaldun sen sakona erakusten du.

 

Galtzontziloak  autobusean zintzilik. Aritz Gorrotxategi

Ez dakar ezer berririk..

Agian hiru gazteren mundua, adinekoontzat nahiko ezezaguna: bada zerbait.

Gazteen mundua, edo mundu horren zati bat.

Oso azaletik doa kontakizuna.

Ikusitakoak, parajeak, monumentuak, paisaiak, arin eta azaletik pasatzen ditu.

Arrunkeria piloa esaten ditu.

Ez dira tipo definituak, landuak, hiru bidaiariok.

Irakurketa aurre atala gustukoagoa egin zait, taldearen barnean dabil kontakizuna, ez da galtzen kanpoko turismo iruzkinetan, gazteon barnean murgiltzen da.

Taldearen barnera bidaia bat da, ez turista baten azaleko bidaia.

Gazteok bizi dituzten bizipenak eta gorabeherak kontatzen ditu batez ere.

Inkomunikazioa, gazteen komunikatzeko zailtasunak, ...

Baditu pasarte onak, diskotekakoa, kontaketa, edukia, bere hausnarketak, ..

Hausnarketak zentzudun interesgarriak egiten ditu kontakizuna aurrera doan heinean.

Oso kexatia da janariaz gure morroskoa.

Oso ideia europarrekin, mendebalekoekin, idazten du, beti aurrez dituen ideiekin alderatuz idazten du.

Euskal ume petral ondo-bizia dirudi, dena da kexa.

Kontakizun xumea da, aspergarria eta monotonoa ere.

Elkarrizketak oso behartuak dira, ez dira naturalak, jatorrak, ideia bat botatzeko asmatuak direla igartzen zaie.

Sentipen kontrajarriak sortarazi dizkit liburuxkak, aldiz ona iruditzen zait, aldiz arrunta.

Zuzenbide ikasketak bukatutako hiru gazte horrelakoak izatea oso gogorra egin zait, inolako heziketarik gabeko hiru gazteen portaera iruditzen zait. Garagardoa edan beste helbururik ez dute, beste zereginik ere ez, orduak eman gelan, edaten dantzalekuan, hondartzan. Ez da ia beste inolako kezkarik, ez daude herriko jendeaz, kulturaz, arteaz, ohiturez, ...

 

Gauzen presentzia. Pablo Sastre

Eguneroko xehetasunez ari da, esku artean darabilzkigun trastu eta gauzei buruz informazioa eta hausnarketa eskainiz.

Gizartearen aurrerapenak, kulturak, …

Gerra, merkatua, irabazi-bidea, etekina, ejertzitoa, monopolioa, moneta, …

Gizartearen mendekotasunak, funtzionamenduen ardatzak, …

Progresoa, aurrerapenak, aurrerabideak, gizarte barneko klaseak, pobreak, …

Niretzat aurkikuntza diren bitxikeria asko kontatzen ditu.

Egi borobil asko botatzen ditu.

Baina baita eztabaidagarriak diren iritziak ere, matizatu, zehaztu, beharrekoak.

Idealizatuegiak dira hainbat ikuspuntu eta iritzi.

Erdi Aroko nekazari idiliko horrek zenbat zerga ordaindu behar zien jauntxoari, elizari,… bizitza zakurra zen hura ere.

Oso konplexua nahasia dirudi Pabloren burua.

Kezkatua edo nahastua bere izaera edo pentsaera.

Estilo, idazkera bere-berea du, propioa, kolpeka bezala idazten du, esaldiak ebakiz, irakurleari osatzeko zeregina utziz, horretarako parentesiak erabiliz edo komatxoez laburbilduz.

“Txokatzen gaituzte”, eta antzerako mila esaldi eta idazkera: ausarta da idazkeran-

Idazkera funtzionala darabil, erdarari kasu eginez sarri, arau ofizialak gaindituz, herri hizkerara joz-

Esamolde berri asko du, ezberdinak

Ausarta da hitzak asmatzen, funtzionalki, ez asmatu-asmatzearen-

Ezustekoz beteta dago liburua: espero ez dituzun ideia, hausnarketa eta datuak eskaintzen dizkizu, ustekabeko ezusteak, …

Nahastua uzten du irakurlea: mugan dabil, hegian, aiztoaren ahoan, alde bietara so, Pablo bera ere aske izan nahian eta “zibilizazio” honek harrapatuta-

Urduritasuna sortzen du, egonezina ere, dionaz ez ezik idazkeraz ere: non dago egia, zein da bide zuzena, bada araurik?, egon behar du?, …

 

Gure ametsen gerizan.  Luigi Anselmi.  Poema-liburua

Bizitzako puskak urrutiagotik begiratuta.

Eguneroko gertakizun txikiak.

Gertakizunon atzean dauden sentipen, jokabide eta antzerakoak.

Egunero kezkatzen gaituzten pentsamendu politak.

Gizakion sentimenduekin lotzen du.

Poema bakoitza da norbere barneari ukitu bat.

Nire arima biltzeko gaitasuna dute.

Oso erraz lotzen dut poemon muinarekin.

Bizitzarekin baketzen nau irakurtzen ari naizen goizero.

Pentsarazi egiten du.

Irudi atseginak, egokiak, esanguratsuak egoera agertzeko.

Halako giro ezberdin bat dute poemok.

Oniriko geruza batek biltzen ditu.

Tarteka pesimista da: “Urzoak.”

“Nola ez dira, bada / ilun izanen olerkiok”.

Ilunak badira bai, etsipendunak ere, garratzak tarteka.

Latzak ere badira zenbait poema.

Egilea erreta dirudi tarteka.

Gustura irakurtzen dira poemok.

 

H. dossierra.  Ismail  Kadare

Homeroren Iliadaren inguruan dabil, kontakizunaren aitzakia bezala: zer den, nolakoa izan zen garai hura, orduko kontalari edo rapsoden  giroa.

Ahozko transmisioaz ari da batez ere.

Iliada nola sortu zen, nola transmititu zen.

Homero rapsoda ala erredaktorea  soila izan zen.

Poema epikoa nola sortzen den.

Albaniako giro politiko nahasia.

Herri giroa

Politika, politikari,  eta estatuari buruz eten gabeko ziztada, iritzi, eta hausnarketa iheskor laburrak, esan gabeak bezala.

Pertsonaien barne pentsamenduetan eta sentipenetan korapilatzen da.

Albania deskribatzen doa, poliki poliki, lerro artean, kontakizunaren harira.

Espioitza, salakuntza giroa, zelatariak, …

Agintekeria.

Zurrumurruak.

Irakurzaila hasieran, nahasia, korapilatsua, agian itzulpen zailtasunagatik.

Umore ukitua du, sarkasmoa ere tarteka.

Sakonean irri egiten dio Albaniako politikari.

 

Hamabost zauri. Karmele Jaio

Egoera arruntak nola eragiten diguten bizitzan irudimenaren erruz.

Egoera bitxiak dira denak, baina egunerokoak, gizartearen ispilu, bizi-puska sorta.

Ezuste bat da kontakizun bakoitza.

Bizi-puska bat da narraio bakoitza.

Istorio garratzak dira, ezerosoak.

Kartzelakoa, polizia-etxekoa,… zauri hunkigarria da.

Zauri biziak, irekiak, …

Puzzle bat bezala, norberak osatu behar du bizitzaren koadroa.

Bikoteen istorioak dira denak.

Ispilu baten aurrean jartzen zaitu kontakizun bakoitzak.

Giza sentimenduak, portaera ezberdinak, kontraesanak, jarrera kontrajarriak, gizakion jarrera konplikatuak, sentimenduen arteko borroka, bizibeharra, …

Ez da hausnarketetan nahasten edo kiribiltzen, ez da esaldi sakonak botatzen arduratzen, baina istorioak berak, osotasunean biluzik uzten zaitu, zeure aurrean.

Kontakizun oso motzak dira, erraz bukatzen dituzu eta hurrengoaren irrikaz uzten zaitu bakoitzak.

Hasieran ez zidaten ezer aipagarririk eragiten kontakizunok, hutsalak iruditu zaizkidan  linealegiak bezala, azalekoak, kontakizunean soilik geratuko balira bezala, hausnarketarako esaldi eta gogoetak  tartekatzen dituztenak gustatzen zaizkidalako agian, betegarriz luzatuko balitu bezala kontakizunok, ezer ganorazkorik esan gabe istorioaren zehar.

Aurreratu ahala erabat aldatuz joan zait iritzia:

Ezin ukatu narratzeko duen trebetasuna .

Bizitzako xehetasun ezberdinen erreferentziak ia etengabeak dira.

Aberatsa da esaldietan, abila kontakizuna luzatzen, osatzen eta borobiltzen.

Primeran deskribatzen du gertakizuneko inguru fisikoa zein pertsonaien barne egoera, zertzelada  motzekin, tantoka utziz datu ezberdinak.

Hainbat zertzeladaz -hitz bakarra sarri- borobiltzen du kontakizuna .

Antzematen diozu aurrez amaiera ezustekoa izanen duela eta jakin-min horrekin mantentzen zaitu azkeneraino, azken lerroraino sarri. 

Irudi asko darabil kontakizuna indartzeko, ia esaldioro: hitzak txintxetaz idatzi, …

Iluntasuna ikusi, … esaldi aukeratu landu asko.

Aberatsa da kontakizuneko zehaztasunetan, mila zertzeladaz aberasten du kontakizuna.

Ez du idazkera konplikatzen, ez da hizkuntza-bihurrikerietan sartzen, ez da alferrikako dotoretasun eta esaldi handikietan korapilatzen.

Hotz samarra iruditzen zait, akademikoegia, oso landua, freskotasuna edo irakurlearentzako gertutasuna, herri kutsua, falta zaio idazkerari.

Aldi berean erraz irakurtzen da, errazegi agian, kontakizunak harrapatzen zaitu, ez dizu hausnarketarako, patxadaz gogoeta bat egiteko lasaigunerik eskaintzen. 

Ekinaldi baten irakurtzen duzu istorio bakoitza, ia liburu osoa.

 

Harri hautsiak. Gabriel Korta. Poema-liburua

“Udazkenean abestu behar genuena / udaberria abestuz, …”, lekuz kanpo bezala dabil poeta, horregatik du artifizialtasuna, hori da poesiaren arerioa, akats nagusia sarri.

Bere baitan idatziak, tristeak.

Gogokoa dut, egunerokoarekin lotzen dut, sentipenak sortarazten dizkit.

Poema maitagarriak dira, atseginak.

Bizitzaren izpiak.

Maitasun bizipenak.

Neuri ezagunak, zaizkidan egoera, gertakizun eta bizipenei buruz ari da, horregatik ezer gutxi esaten dit zenbait poemak.

Pertsonalegiak iruditzen zaizkit, ikuspegi zabalago batetik, behatoki garaiago batetik aritu behar du poetak, errealitatetik maila bat gorantz beti.

“Poemario laburra”, ze ezkorra.

“Gatazkaren fruituak” atala: hitzen estetika, jolas polita, baina asmatu egin behar zaio zer esan nahi duen, agian anbiguotasun horrek berak pentsarazten du.

“Kale biluzian”, deskribapen dotorea

“Negua eta poesia” eguneroko gauzen begirada xumea.

Borobildu gabekoak iruditzen zaizkit hainbat poema, erritmorik gabekoak, inspiraziorik

Gabekoak.

Tarteka, saltoka, eginak dirudite zenbait poemak, bukatu gabeko esaldiz eginak, asmatu egin behar duzu, eta gutxienez intsinuatu egin behar luke behintzat zer esan nahi digun.

Gustura irakurri ditut,erritmoa dute, musika jartzeko gogoa ematen dute, abestekoa.

 

Harry Potter eta sorgi-harria.  Rowling J.K.

Xumea dirudi idazkeraz eta kontakizunez.

Umeek erraz eta gustura irakurtzeko pentsatua.

Irudimenez idatzia.

Suspense punttua du

Agian ondo saltzeko asmatua.

Hari-punta asko uzten ditu segida izateko.

Gustura irakurtzen da.

 

Hartzak Pirinioetan XXI. Mendean. Migel Mari Elosegi

Hartzei buruz, izen buruak dioenez.

Ez du ezer berririk.

Komunikabideetako eztabaidetan hainbat aldiz agertutako gaiak sailkatuta.

Bada non aurkitu datuak gaiaz interesatzen denarentzat.

Gerorako proposamenak lirateke ekarpena.

Erdian geratzen da, zentzuz arrazoia emanez alde bietakoei, dutenean.

Ez diote kasurik eginen baina hor gelditzen da  iritzia.

 

Henriren Irudia. Pablo Sastre.

Garratza historia!.

Historiatxo arina, arin idatzia, hizkuntza lantzen zaildu gabe.

Demontre ze bukaera!. Ez diot zentzu handirik aurkitzen baina tira!.

Ez diot logika handirik hartzen.

Agian ez du logikarik behar ere.

Ez dut gehiegirik ulertu zertara datorren istorioa.

Pabloren egonezin eta bizitasunaren ondorioz, bizia eta bihurria behar du izan berez ere.

Ausarta ere bada iistorio honetan

Pertsonaia errealak deskribatzen ditu, denok ezagutu dugu Lazaro zein tabernako koadrilako edonor.

Egoeraz ere ezagunak dira: gaupasa horiek, ...

Kontakizunetik at ez dago ez burutapenik ez iritzirik.

Kontakizun edo istorio biluzia.

Ez du filosofia txikirik botatzen, ez bere iritzirik ez pentsamendurik.

Pertsonaietan eta egoeretan daude  filosofia, pentsamoldeak, jokabide eta bizierak.

Idazkera bizia.

Elkarrizketa bat narrazio itxuran emana: interesgarria.

Olgetan bezala idatzitakoa dirudi, denbora pasa, gozatuz.

Badu irudipena egoerak asmatzeko.

Bide zail eta ahalegin neketsuetan sartu gabe.

Ez da gehiegi ahalegintzen esaldi dottoreak moldatzen.

Gaztelera kutsua du, nahiz esamolde zuzenak izan.

Ez da ahalegindu ere egiten Euskara jitea ematen esaldiei, borobiltzen.

Ez da ahalegintzen euskaraz ematen gaztelerazko esaldien pentsamoldea.

Erdal kutsuko hainbat esamolde hala jarri nahi dituelako daude horrela, ala horrela ateratzen zaizkiolako?. Eztabaida baten ondorioa ala halabeharrezkoa.

Ez nago batere ziur zuzenak ote diren gramatika aldetik hainbat esaldi.

Guk herri Euskaran inola ere egingo ez genituzkeen esaldiak botatzen ditu.

Esaldi asko okerrak iruditzen zaizkit: “errebeska begiratu”, ...

Aldrebeskeria deritzot hainbat esaldiri: euskaldun gaiztoek esaten dituztenak edo gaztelaniak erabat kutsatuta daudenek..

Hainbat zalantza uzten dit esamoldeei buruz: erdal esamoldeak dira euskaratuak, edo erdal eragin bortitza dute, Euskaraz itzulpen eta esamolde zuzen eta jatorra den arren, esan nahi den hori bera azaltzeko. Zergatik kopiatu gaztelania, eta zergatik erabili ez Euskara?.

Kaleko gazteen gaueko Euskara egin nahi du agian, herri arruntaren Eus.kara, Euskaraz eskolatu gabeen zenbaiten kale euskara. Oker dabilela deritzot, Euskara bide jatorrera eraman nahi badugu. Berez etorriko da koine-euskara, guk bultzatu gabe

Euskara ikasia duenaren jitea hartzen diot, umetan eta etxean eta lagunartean euskaraz egin ez duenaren itxura.

Txikigarria darabil oso maiz, kontakizuna eta pertsonaiak erakargarriagoa egiteko edo.

Hainbat esaldi berri dakartza, herrikoak: aberatsa da horretan.

 

Hezur gabeko hilak. Xabier Montoia

Garratza, marrazten duen egoeragatik zein bi lagunek diotenagatik.

Garratza, gordina, baina egiazko erreala.

Bakoitzak bere hitz-jario teorikoa botatzen du.

Iritzi-molde politiko ezberdinak, elkarrizketetan sailkatuak.

Hainbat iritzi, gaur egunerako zertaz  pentsatu ematen dutenak.

Oso iritzi interesgarriak dakartza.

Egia borobilak.

Oso zehatza.

Hitz gutxitan iritzia azaltzeko abilezia du.

Hotzegia da, bere berotasunean ere.

Ipar Euskadiko euskalkian daude protagonisten elkarrizketak: aberasgarria.

Herriko esaldi jator pila.

Pertsonaiek eurek ez dute hitz egiten.

Antzerki batean bezala, tokatzen zaion zeregina betetzen du, bere esaldiak botatzen.

Pertsonaiak ez dira bete-beteak, borobilak, nortasun handikoak.

Irudimena du, zenbait gauza gogarazteko.

 

Hiltzaile baten aitormena. Joseph Roth

Istorio latza, gogorra, pasadizo gordinekin.

Giro garratza marrazten duena.

Gizarte eta bizimolde guretzat ezberdin batetan doa kontakizuna.

Hausnarketa asko dago kontakizunaren harira.

Hainbat hausnarketa hainbat gauzari buruz: amodioa, tzarra, polizia, emakumea, ...

Eztabaida sor dezaken irizpide asko dago.

Iradoki gehiago egiten dute, zuzenean esan baino.

Poliziaren kritika zorrotza.

Errusiako politikaren kritika.

Errusiarren ohitura eta jokamolde guretzat bereziak.

Pertsonaiaren barne tolesduretan sartzen da, errukirik gabe.

Biluztu egiten da pertsonaia.

Esan ohi ez ditugun sentipen eta bizipenak agerira ateratzen ditu.

Errukirik gabe aztertzen du pertsonaia.

Deseroso uzten nau istorioak.

Bere suspensea du.

Hitz niretzat ezezagun berri asko ditu, arrastorik ere ateratzen ez dietenak.

Esaldi mordoxkak harritzen nau, ezohikoak dira niretzat, zuzenak diren duda egiten dietenak.

Itzulpen arraroa du tarteka, jatorriko testuak behartzen du, gehienetan bezala

 

Hiru arkuko zubia. Ismail Kadare

Istorio bitxi bat kontatzen du, xehetasunengatik batez ere.

Garai bateko Albaniako bizimoldearen berri ematen du.

Historiako aldaketen bidegurutzeko une bat, otomanoen hedatzea, ...

Beste aro bateko gizarte bat, ohitura eta bitxikeria asko ematen ditu azaltzera.

Garai hartako gizartea eta historia.

Elizaren eragina, elizaren erabilpena, rapsodak, jauntxoak, hormaratzearena, komunikabideak, ...

Magia ere badu, aldi hark.

Aparta eta zehatz  deskribatzen ditu leku konkretuak.

Zehaztasunez eskaintzen dizkizu kontagai denak.

Ez dute berenez garrantzirik zehaztasunok, baina erakargarritasuna damaiote kontakizunari.

Umore punttua du beti.

Bi pintzelada ematen dizkizu, jabetzen zara.

Oso esaldi eta hitz zehatz ederra darabiltza, agian itzultzailearen meritua da.

Gauzak esateko era bitxia erakusten du, ezohiko esaldiak darabiltza.

Hiztegi aberatsa, erabilpen arruntetik haratagoko hitz asko, ez dakit jatorrezko bertsioarena ala itzultzailearen meritua den.

Oso itzulpen zehatz eta aberatsa deritzot jatorrizko bertsioa ezagutzen ez badut ere.

 

Hitzezko zubia. Euskal poesia 1990 – 2000.  20 poeta.  Poema-liburua

Bitxia da portugesera itzulpenari begiratzea.

Edo hiztegia ordez portuges itzulpena erabiltzea zenbait esanahi zehazteko.

Poesia orok beti dakarren emozioa.

Bestalde, poeta eta poesia ezagunak ditut

 

Hoteleko kontuak.  Asier Serrano

Hasieratik du poesia giroa, egunerokotasunetik at kokatzen da.

Istorio xumeak, itxuraz xume kontatuak.

Istorio motz-motzak, baina ez hain motzak edukian.

Gelen asmakizuna du nolabaiteko lotura emateko istorioei.

Denek dute ukitu fina

Badira poemak ere tartean.

Poemok gazte baten bizi puskak dira, puzka biziak, Juanjok  lioken bezala.

Gaztetasuna eta gaurkotasuna dute poemok.

Giro bitxi bat erakusten dute, misterio kutsua dute, ezustea, bukatzean ia zer gertatuko sentipena duzu kontakizun bakoitzean, irribarretxo bat orrialde bakoitzean.

Irudimen bizia eta argia bai egoerak asmatzeko bai egoerok azaltzeko.

Kontakizunetik aparte ez du ezer esaten, ez du gogoetarik edo burutapenik azaltzen.. Ez da sartzen iritzi, digresio, hausnarketa eta pentsakizunetan.

Kontakizuna da bere esanahia eta mamia, kontakizunak azpian daramana.

Ezuste tragikoak harrapatzen zaitu: zergatik urkatu ote du 512. gelakoa?.

Zuzen eta xume idazten du, esaldi potolo handikietan sartu gabe, baina aldi berean dotore, dotoretasun faltsurik gabe. Ez da idatzi-bihurrikerietan sartzen, farfailkerietatik libratzen da, ez da itxurakerietan kateatzen.

Poesia punttua, irudien ukitua, goxotasunaren epela ematen dio tarteka.

Umore ukitua beti, tragiko - dramatikoa bada ere sarri umore hori.

Asko gozatu dut bai istorioekin bai poemekin.

 

Hyperion. Friedrich Hölderlin

Istorio bat da, eleberria izan daiteke,

Baita poesia liburua ere.

Tonu eta estilo epikoa darabil.

Aspaldiko moldea.

Dionak indarra galtzen du nire irakurketan, nire gustuaren arabera.

Aire poetikoa du.

Hainbat burutapen eta hausnarketa oinarrizko ideiei buruz, gaur gaurkoak, baliagarriak.

Estatua, maitasuna, jakinduria, artea, filosofia, poesia, askatasuna, konkistak zertarako, bortizkeria, ...

Gizakiaren betiko galdera nagusiei erantzun nahian dabil.

Grezia, Atenas,  ... i buruz miresmenez ari da, mito bilakatzen ditu.

Bukaeran gupidarik gabeko kritika alemaniarrei, ...

Eztabaidarako, oldozterako  abiapuntu izan daitezken mila hausnarketa eta esaldi, ...

Mila zehetasun eder eta argigarri eskaintzen ditu.

Ñabardura finak, eten gabe, irudietan zein ideiei dagokionez.

Irudi asko darabil, eten gabe, irudiz azpimarratzen ditu esanahiak.

Konparaketa pila mamiaren azalpen.

Oso barrokoa, loretsua, apainduraz beteegia, ... sublimazioa bat.

Zehatza deskribapenetan, natura zein gizakien gaietan.

Harritu egiten nau irudi eta hitz jarioaren erraztasunak.

Inguru berean inguruka eten gabe horrek abilezia izugarria erakusten du.

Ezin uko poesia dela, sortzen duen giroagatik, irudiez hitz egiten duelako, maila ezberdin batetan idazten duelako, ...

Ez dut izan gustuko hasieran, gero estuago atxiki natzaio.

Baina nahiko urruti uzten nau, ez nau harrapatu, bereganatu, bildu.

Irakurle baino gehiago ikusle izan naiz, urruti gelditu naiz.

Ez nau antzezle edo partaide izatera bultzatzen.

Ez dut miresten ere.

 

Idi orgaren karranka. Victor Hugo

Gai ezberdinetan, gai bakanei buruzko oroitzapenen inguruan banatzen ditu atalak, kontalaria eta bidaiako lekuak dira atalon lotura bakarra. Atal bakoitza, berez, independientea da.

Istorio edo kontakizun ezberdinak dira, ataletan banatuta.

Hausnarketarako abiapuntu dira bere iritziak, hariltzen jarraitzeko matazaren hari puntak.

Tarteka berak ere hausnarketa zorrotzak eta zirraragarriak egiten ditu.

Zirraragarria da marrazten duen Euskal Herria, atzeratua eta hitsa, laudorioak luzatzen badizkio ere.

Ze gutxi aldatu den funtsean egoera, gerrarena, Espainiarekikoa, bi bandoena, ... itxurak eta azaleko mintza,  oskola,  aldatu da soilik.

Iraultzaileak ez dira izan ez Espainia ez Frantzia,  delako atalean dion bezala behintzat

Luze deskribatzen ditu egoerak,gertaerak, zenbait pertsona ere.

Maisu da deskribapenetan.

Ez nuen espero narrazio molde hori, agian erromantikoen ezaugarria edo moda da, eta nik ez dut ezagutzen.

Hausnarketa kilikagarriak egiten ditu kontakizunaren harira

Kontatzailea da egilea, deskribatzailea, batez ere; hausnarketa gutxi ditu.

Kokalekuagatik, Iparraldetik hasten delako, edo idazlea frantziarra delako, Iparraldeko euskararen arrastoa du itzulpenak.

 

Ilunbeen bihotzean. Joseph Conrad

Europarrek Afrikan marfil bila eginiko basakerien azalpena.

Giza barrena ere sakon arakatzen du.

Egoera ezberdinak, natura, pertsonak, sentipenak, ... deskribatzen ditu, batzuetan luze eta sakon, beste zenbaitzuetan hitz gutirekin baina argi.

Zentzuzko iritzi pila botatzen ditu.

Ez ditu zuzen eta borobil botatzen, kontakizunean, zeharka lez agertzen dira eritziok.

Izugarria da deskribapenetan.

Itzulpena ez zait batere gustuko.

Zenbait esaldi ilunak gelditzen zaizkit.

Ez dakit zeinen okerra den, inprimategiko akatsak agian, huts ugari dagoelakoan nago..

Agian itzulpen akatsak dira

Erritmoa eta logika falta zaie zenbait esaldiri: itzulpenaren akatsa agian.

Itzulpen traketsa delakoan nago.

Baita ere ditu esaldi jatorrak.

Itzulpenak behartuta, edo itzultzaileak berenez, hitz asko asmatu behar ditu, sortu.

Baina ez dut uste zuzenak direnik sarri hitz asmatuok.

Adjektibo askok ez dut uste fidagarritasun handirik duenik eman nahi dion esanahian.

Atzizkia darabil ugari hitzak sortzeko, baina ez naiz fida atzizkion erabilpena zuzena edo jatorra den.

Euskara aldetik desatsegina ere bada itzulpena.

Badira ia zentzurik ere ez duten esaldiak.

Ulertzen ez dudan esaldi ugari ere.

Desatsegina egin zait euskaragatik, zaila.

 

Ipuin batean bezala. Joan Maria Irigoien

Heroinaren gaia sakon jorratzen du

Baita maitasunarena ere

Maitasun historia  da drogaren gaia azaltzeko ala drogaren historia da maitasunaren gaia tratatzeko?.

Bada jippien eta drogaren arteko lotura bat historian, arriskutsua. Argitu beharrekoa.

Esango nuke drogaren gaia hartu duela eta historia gai hori sakontzeko asmatu

Eta horregatik dela behartua nobela dena, hotzegia, fabrikatuegia

Historia behartua da haserakoa, freskotasuna falta zaio

Arrunta da kontakizuna hasieran

Ez du kontakizunetik haratagoko iruzkinik egiten, ez da kontakizunetik at bestelakoetan galtzen. Hasieran hori iruditu zait, gero hainbat egien ditu.

Frankoren garaiko kontakizunak oso arruntak dira, ezdu ezer berririk esaten, gainera modu arruntean esana, ez bere idazkera dotorean.

Ezer berririk, erakargarririk edo ganorazkorik ez dakarren orri asko ditu

Ikuspuntu eta hausnarketa politak dakartza, umorearena adibidez

Gai eztabaidagarriak ere sartzen ditu, marxismoarena, adibidez

Hainbat iritzi, hausnarketa eta kontakizun paralelo edo osagaiez aberasten du kontakizuna

Baian iritzi eta hausnarketa asko eta asko nahiko arruntak dira

Eta ez dira garai batetan haina, oraingoan irakurlearen arduran uzten du lan hori

Mila aldiz entzun eta esandako gauzak errepikatzen ditu, orijinaltasunik gabe, ohiko gaiak  eta iritziak dira, ez dute erakargarritasunik esamoldean ere, 

Tarteka baditu betiko bere distirak, dionean eta esteko eran

Txistez arintzen du historiaren laztasuna

Pantxika, Sara, Ander, pertsonaia beteak, borobilak dira, zehatz marraztutakoak

Faltsuak dira elkarrizketak, naturaltasuna falta zaie, behartuak direlako

Historiako lehenengo pasarte ezberdinak , ez dute naturaltasunik, sinesgaitzak dira errealitatean finkaturik dauden arren: 9 urterekin amaren magalean amets egiten!

Gertakizun, paraje, ... gauza ezagun asko dakartza, ezer berririk erantsi gabe: nik ez dut hori gustuko, alferrikako lerroak zaizkit literarioki erakargarriak edo bitxiak ez badira.

Moralista iruditzen zait hainbat iritzi edo aholkutan

Osagilerena polita da, goxoa, maitagarria

Alpujarretakoa gordina, baina erreala

Oso zaharra da euliaren txistea

Gustukoak ditu hitz jokoak: hats – hitz

Badarabiltza atsotitz eta errefrauak, baina ez lehengo aberastasun eta maisutasunarekin

Herri esaldiak ugariak dira, ohi duenez

Baina nobela honetan askoz idazkera apalagoa du, ez da bestetan bezain aberatsa, ez du garai bateko filigranarik, hitz-jokorik, ideia suspergarririk, ezusterik, ...

Baina dionaren izugarria, dramatikoki nabarmentzen du

Aditz sintetikoa sartzen du maiz, dotore eta egoki, dotoretasuna, neurria eta erritmoa emanez

Baina atsegina da orain ere bere idazkera

Oso egoki josten eta korapilatzen ditu puzzlearen zati ezberdinak, bai mamia eta bai kontakizunaren zatiak

Azken zatia osoa monotonoa da, aspergarria, planoegia, interesgunerik gabe

Azken zatiak, sermoia edo panfletoa dirudi

Tentsioa eta jakin-mina, azken ezustea edo ziria, aregotu ordez, galdu egiten du intentsitatea.

Ogibidez idatzitako nobela iruditzen zait, obligazioz, eginbeharrez

Aurreko liburuen xarma falta zaio

Ez du aurrerako liburuetako bizipozik, ez esaldiak borobiltzeko joerarik, ia bere esaldi, frase bakoitza errefraua bilakatzen zuen abilezia hura ez du hemen erakusten. Agian horrela nahi duelako da, bere bilakaera da, berezko eta beharrezko aldaketa, baina nik gustokoagoa nuen beste hura.

Lehengo dotorezia punttu hura falta zaio, baina oraindik baditu ikutuak, zenaren zantzuak.

 

Iraultzaren maratoia. Joxe Iriarte “Bikila”

Historian zehar izan diren borroken kontaketa

Arinak kontakeran, biziak, xumeak, goxoak

Lehen kilometroa zaila egin zait irakurtzea, bai gai aldetik bai euskara aldetik; gai aldetik ez dakit ze ikusi duen korrikarekin, forzatuegia dago korrikalariarena, euskar aldetik fortzatua eta traketza irudi tu zait.

Hurrengo kilometroetan bikain dabil, gai aldetik zein euskara aldetik

Azken zenbait kilometroetan, Euskalerriaren hainbat kilometrotan berriro astuna egiten zait, txapa sartzen duelako. Espainiako gerrakoak, Asturiaskoa bera.

Maratoiaren kilometroa dotorea da, kontakizunaren estrategiarekin zein literarioki,

Espartakoren kilometroak ederrak dira

Saharako kilometroan aldiz, denok dakiguna kontatzen digu, ez da tximeletarik lerrootan, ez da dejadarik txokoan.

Azken kilometroetan uzten du berriro txapa, eta interesgarria bihurtzen da irakurketa: datuak, pistak, ematen ditu, hariaren muturrak, hariari norberak tiratzeko, mataza norberak aska dezan

Idazle politikoaren kutsadura du, artikulu baten tankera hartzen zaie zenbait kilometrori

Artikulu historiko-teorikoak dira zenbait kilometro, hoietan freskura galtzen du eta panfleto bihurtzen

Txapa sartzen duenean okertzen zaio kontakizuna

Txapa gai gehienak iritzi jakinak dira, arrunkeriak ia, mila aldiz entzunak, errepikagarriak, historiak duen lilura galtzen du Kilometro horietan ez du ukitu poetikorik, ez bizitasunik, ez ezusterik, ez erakargarritasunik

Hori dena du, aldiz hainbat kilometrotan

Zenbait kilometrotan ez du sartzen ia txaparik, kontakizuna eskaintzen du, hortik aurrera irakurleak atera behar ditu ondorioak

Idazleak irakurlearengan sinetsi behar du, ezij dio ume bati bezala ondorioak, kode morala, ere eman.

Historia bera ezagutzeko edo ikertzeko irrika sartzen du zenbait kilometrotan jakin-mina sortzen du, txaparik gabe gertakizunaren muina soilik kontatzen duenean

Ez ditu hainbat kapituluko historia eta pertsonaiak borobiltzen, beharrik ere. Gutxieneko bat bota, besterik ez, baina jakin-mina sortaraziz.

Dejada egiten du txokoan, nahi duenak jaso dezala pilota

Mezua txaparik eman gabe erein behar da, horretan datza idazle onaren abilezia

Arrastoa eman, besterik ez, hortik aurrerako bidea irakurleak berak egin behar du; eskema eman behar zaio bakarrik irakurleari, irakurleak berak osatu dezan; irakurlea kulturadun norbait dela sinetsi behar du idazleak, gaiaz interesarazten badu, irakurleak berak hausnartu, ikertu eta osatuko du irakurritakoa. Irakurlea abian jarri, bultzatu, zirikatu, hori da idazleak egin behar duen

Horregatik ez da txaparik bota behar

Txaparik gabe dabilenean idazkera bera ere jatorragoa da, borobilagoa, errazago dabil

Euskara bizia.

Era berean dotorea, bitxikeriarik gabe arren

Ez da korapilatzen euskararekin, handimandikeriarik gabe estilo xumea darabil

Herri esaldiak sartzen ditu sarri, aberatsa da esaldiotan

Konparaketak, irudiak,

Liburuan esaten dituenak esanda ulertezinak dira Bikilaren gsur egungo artikuluak egunkarietan, Euskal Herrian indarra politikan erabiltzeari buruzko bere eritziak alegia.

Merezi du liburuak

 

Itxoidazu Cafè de Passy-n. Xabier eta Martin Etxeberria.

Bi istorio edo kontakizun elkarri lotuta eta paralelo, tartekatuz

Anai bien artekoa zait inozoena, ez dit eskaintzen ezer berririk edo erakargarririk

68ko Maiatzaz nahiko luzatzen da, borroka armatuaz, jansenismoaz,… Lehen bi gaiei buruz eztabaidarako gai eta iritzi interesgarriak ditu, abiapuntu bezala

Hainbat gai gehiago: Parisen iheslarien giroa, ikasleena, Burgosko epaiketa,  eta hainbat gai txiki.

Garai bateko giroa, 70ekoa

Hainbat hausnarketa, gai pila, … pasadan azaletik.

Kritika zorrotza du hainbat gaiez

Gaiok ukitu besterik ez ditu egiten, mintza harrotu, hari punta eskaini tiratzeko

Kontaera bizia du

Herri esaldiz aberatsa

Irudi askokoa

Zeharkako adierazpen ugari

Azken zatian suspensea lortzen du, gaia bera muturrera eramanez, kontakizuna luzatuz

Liburuak

Jon Etxabe 2016/11/11 10:25
Liburuak 6. Zenbait libururi buruzko iruzkinak. Liburuak4 izenpean, batera joan ziren emanaldi ezberdinetan sarean jarri nahi nituen atalak. Irakurleak, zorrotza denez, jakinen du zenbakioi ordena zuzena jartzen.

Liburuak 6

Ahotsik behartu gabe. Poema liburua. Bitoriano Gandiaga.

”Ai, hau pena”??

 Babeserako kopia. Goizalde Landarbaso.  Poema-liburua

Bidean gaude, aurrera goaz, jan zirenekin. Ibon Muñoa

Bost truke. Jon Sarasua

Errege izateko zen gizona Ruadyard Kipling

Estolda jlasak. Jon Aretxe

Farorantz. Virginia Woolf

Gure Jerusalen galdua. Erresuma eta fedea III. Aingeru Epaltza

Heriotza Venezian. Thomas Mann

Hondamendia. Xabier Montoia

Kearen fiordoa. Iñaki Petxorroman

Kometaren eraginpean. Jon Bilbao

Lapur banda baten etika ala politika. Joseba Sarrionandia. Saiakera

 Lili eta biok. Ramon Saizarbitoria

Metamorfosia.  Franz Kafka (Anton Garikano)

Mis memorias. SantiagoArizmendiarrieta

Sumisioa. Michel Houellebecq

Watsondarrak. Jane Austen

Zirkulua. Andoni Urzelai

Zoririk ez. Imre Kertèsz

Zu. Anjel Lertxundi

 

Liburuak 12

Ahotsik behartu gabe. Bitoriano Gandiaga

Lehenengo sailari naturaltasun falta aurkitzen diot: ez dut gozatu, buelta asko eman behar diet poemoi ulertzeko.

Lehen poemok ebakiegiak dira, behartuak bai hiztegian bai egituran: gaztarokoak agian.

Golpeka tailatutako harriak dirudite, leundu gabeak, latzak, ertz bizi ugarikoak, oso kontzentratuak.

Intelektualegiak, landuegiak, hotzegiak, buruarekin eginak, sentimendu gutirekin.

Taila ederrak baina hilak. Zurrunak, bizitza galdu arterainokoak ia.

Erritmoa dute, bihotzik ez.

Sarrerak poemak bezain gustura edo gusturago irakurri ditut.

Politak dira, hor aurkitzen dut Gandiaga.

"Ta aurrean udazken": gerra aurreko klasikoen taxua du, gaian, konposaketan eta idazkeran.

"Ni naizen", hizjoko polita:  filosofo existentzialista da Gandiaga bertan.

"Geldi ta itsu": aditz trinko sorta. Pesimista.

"Bakartade": deskribapen fisikoa, bizia eta ederra.

"Zein laster", ze polita.

"Amak "zatoz" esan eustan":  gauza politak ditu.

"Iru torreak": errepikapenak bereak ditu poemotan.

"Eta goian": hitz-jolas polita, barne egoera definitzen duena.

"Zuriak": hitz jolas polita.

Monastegiko sentipenak mundutik kanpokoak dira, bizitzako garrastasunik gabe, heriotzaren garraztasunak ez badira. Idilikoak, sublimatuak. Ez dira bizitza honetakoak, beste mundu batetara jauzia dira.

Gera aurreko poeta klasikoen antza dute.

Nekazari girokoak dira.

"Bakazioak": itxuraz xumea baina ze hitz-jokoa!.

"Urtarrila": errepikapenaren polita!.

Zati hau mardulagoa da, sendoagoa, eginagoa, da hemen Gandiaga, ez ideetan poema egituraz ari naiz.

Sentziloagoa, naturalagoa, leunagoa.

Errementeriarena ze polita, orekatua, logikoa.

     

”Ai, hau pena” - ??

Sarrerak izugarri gustatu zaizkit, halako giro berezia ematen dio, antzinakotasuna ere, eta kontakizuna kokatzeko bide aparta da

Oso istorio erakargarriak dira, jakin-mina sortarazten dute

Euskarak segurtasuna ematen du, niri behintzat, gramatikalki ondo dagoen bermea.

Hikako elkarrizketak oso aberasgarriak dira, ekarpen oso baliagarria

Suspensea du Gurdikamarenak, baita hurrengo istorioa zein izango ere,

Une batzuetan iruditu zait lagunen arteko nork ze istorio kontatu lehia hori bigarren mailara pasatzen den pentsa izan dela, nahiz azkenean zentratzen den.

Ez izan errukirik jorraketekin, kontakizuna arindu eta borobildu egiten du.

Herri-herriko esamolde asko dago, oso aberatsa da.

Bizitzari buruzko ideia interesgarri asko dago: azken zatiko heriotza, elkarbizitza, ...

Beste elkarrizketa batzuk aldiz arruntegiak dira gaiez zein kontaeran, astunagoa egiten du irakurketa  eta moteldu istorioa, batez ere lau lagunak hizketan jartzen direnean. Nik uste borobildu egin behar direla elkarrizketok, zorrotzagoak egin, zerbait berria eskaini dezatela, ...

Herri giroa falta zitzaiola irudipena ere izan nuen hasieran, eta giro hori izan beharko lukeela lotura eman beharko liokeena kontakizunari, baina aldatu egin dut iritzi hori. Nolanahi izan nuen lehen iritzi hori ere. Uste dut herri giroa oso ondo ageri dela.

Lirismo edo xarma ukitu apur bat falta zaiola sentipena izan nuen hasieran, idazkera zurrunegia zela, idazkera hotza, akademikoegia, edo forzatua, baina aurrera egin ahala ez dut sentipen hori bera izan.

Lehenago eta gehiago identifikatu beharko litzake kontalaria, besteengandik nabarmendu; lehenago ere aipatzen da, baina ni Aita Domingo atalera arte ia ez naiz jabetu Bixente dela kontalaria: lehentasun handiagoa emango nioke, baina ez nago ziur, irakurketa jarraituz, orekatuago eta garbiago ikusi dudalako kontalariaren afera hau.

Pieza solteak nolabait elkarri lotuak iruditu zitzaizkidan lehen atalean, zatiak lotuz joango balira  bezala, barne loturarik gabe.

Garai hartako giro politikoa azaltzen du, esan beharra zegoen; agian nik entzun izan ditudan beste kontu batzuk ere falta dira, …

Jeltzaleen orduko joerak gaurkoaren kontrastea dakar: irakurleak eginen du

 

"Eupadak".

Panfleto ondo idatziak: arazoez ari da, iritziak ematen.

Ideiak dira azaltzen direnak.

Poesia erreala, ez du aurrekoen ukitu poetikorik.

Taupadak: euskarari buruzkoa: polita, indartsua, egokia, erakargarria.

Euskara talde batek karteletan jartzeko esaldiz blai.

Dotorezia idazkeran dago, ez sentipenetan, barne fintasunetan.

Erritmoa dute poemok.

Zein dotore jolasten duen hitzekin!.

"Honetaz behar huke idatzi":  baina ematen die bai erliebea bere hitzei, demontre, ez da hain apala, ale!.

"Inperioa": Euskara, askatasun tresna, egin euskaraz!.

"Ez dut nahi": askatasuna, gai labaina.

"Badaezbadako", hitz-joko abila.

"Poz" "bizi" hitzekin darabilen jolasa ze polita!.

Hitz lauz idatziak dirudite, baina edertzen duten doinu eta erritmoz.

Prosa bezala irakurtzen da, ikutu poetikoz gaia gainditu eta orokortu egiten badu ere.

Sail honetan gustukoagoak ditut poemak sarrerak baino

Oso elizkoi eta fraide, gizatasun elizkoia.

Gabonak eta Jainkoa gai sarriak ditu Gandiagak.

Baina sortzen du giro subliminal, gain-giroa.

Mezu sinple, biziak, eguneroko filosofia txikiak gozo esanda.

Oso ezkorra da Gandiagak hemen.

Erritmo aldetik tradizionala, ohizkoa, polita

Bitxikeriak dira hitzen erabilera, armonia eta erritmoa.

"Errekan behera": ze dotore jolasten duen "Z"rekin bai sarreran bai poeman.

Suarena: diona, nola dioen, poema bera garra bezala luzatzen.

Sarrerak eta poemak denak dira politak eta gustagarriak hemen.

 

Bidean gaude, aurrera goaz, jan zirenekin. Ibon Muñoa

Ibon bere estiloan

Gai ezberdinak

Bertso neurri ezberdinak: oraingoa ez dio zer neurri eta doinu duten

 

Bost truke. Jon Sarasua

Euskara eta hezkuntza gaiaren inguruan Sarasuak egin dituen bidaietako bere burutapenak

Mundu ezberdin batzuetara darama

Gai interesgarriak jorratzen ditu gai nagusiaren inguruan batez ere

Kolonbia

Ze adinetan irakatsi umeei irakurtze-idaztea

Indigenen kulturak ala geroak du lehentasuna

Bertako kultura jarri ardatz ala unibertsitaterako prestaketak du lehentasuna

Zaharren lekua gizartean

Bolibia

Meatzarien kooperatibak, Enpresa publikoen kontraesanak, Sindikatuak,

Guarani hizkuntza eta transmisioa, Aimara, ketxua, … hizkuntzak

Evo Morales

Kurdistan

Errefuxiatuen kanpamenduak, gerra, Sozialismoa, …

Hezkuntza, Dantza, Hizkuntzaren transmisioa, …

Ekuador

Ketxuera, Hizkuntza politika, Zonifikazioa

Eskubidea eta sinesgarritasuna

Correaren politika, errealitateari itsatsitako politika, …

Herri mugimenduak, indigenen sentipena eta hizkuntza erabilpenaren arteko kontraesana,, kontzientzia linguistikoa, hizkuntza eta identitatea,  …

Hezkuntza elebiduna, Lege berri baten sorkuntza, Kitxuaren gabeziak, …

Hizkuntza gutxituen eta txikien mundua, Lana eta borroka, …

Urbano aldatu da nekazaria zen indigenen herria, hizkuntza kolokan jarriz

Euskararen kokagunea hizkuntzarekiko: kooperazioa

Helburu zabalak eta jarrera eraginkorrak, Hizkuntza ala erakundea helburu erreala?, …

Hainbat pertsonaia ezberdin, beraien jarrera eta bilakaera

Kito hiria

Chaves, Correa, Morales, … politikaren eragina erresistentzia eta borroken harago

Unibertsitatea

Servia, Kooperatibak

Bortxakeria, garbiketa etnikoak, gerra historia errealaren ezagupena, gerra zibila, …

Giro ekonomikoa, lantegiak eta bilakaera, Tito,

Sozialismo erreala, Kooperatibak, langileen eta teknokraten kudeaketa, joera industriala, Lan erregulazioa, funtzionaketa, ……  

Autoeratzea-autoeraketa,

Idatzondokoak

Identitatea, egoera, nola sortu gaur eguneko pentsamolde eta arau ideologiko eraginkor asegarriak, modernitaten bidean eraiki, …

Autoritatea, boterearen arriskuak, helburua non, hizkuntzaren galera eta alternatibak, …

Ortzi-mugaren nolakoa, lausoa ala zabala, non jarri, ze baliabide edo osagai, …

Ezkerreko gerrillariak eta mugimendu indigena

*Gai ezberdinak zatika bezala osatuz doaz, irakurleak osatu behar du puzzlea.

Idazkera zalua, erraz eta gustura irakurtzen da

Esaldi herriko asko

*Sentipen mingotsa uzten du

 

Errege izateko zen gizona Ruadyard Kipling

Bi tipo berezi ezagutzen ditu narratzaileak, errege izatea nahi eta arabakitzen dute biek

Lortzen dute errege izatea, erregetzako gorabeherak eta porrota

India Ingalaterraren kolonia zenean kokatutako istorioa

Indiako zenbait lurralde ezberdinetako bizimoldea kontatzen du, bertako hainbat zertzelada

Indiako etnia ezberdin, eta beraien arteko borrokak.

Arraza arazoak: ingelesak, bertakoak, musulmanak, beltzak, zuriak, …

Apaizen boterea, …

Bertako deskribapen laburra edo aipua egiten du: giza talde eta jende ezberdina, karabanak, trena, …

Egoera xelebreak, umore ukituarekin

Masoien zenbait aipamen eta zantzu ere bada

Marrazkiz osatuta dago kontakizuna, trazu sendo, kolore nahastu gabeak, xaloak, … istorioaren taxukoak

Denborak ez du garrantzirik

*Idazkera erraza, paragrafo luzeak egiten baditu ere

Berak ez du egiten kritika zuzenik, kontatu egiten du , irakurleak aterako ditu ondorioak

Gutxi erabiltzen diren hainbat hitz, itzultzailearen filosofiagatik edo jatorriko testuak behartuta?

Bada esaldi berezirik

Erraz eta gustura irakurtzen da

 

Estolda jlasak. Jon Aretxe

San Frantzisko Bilboko kaleko giroa,atzerritarrak, hilketa bat, Ertzaintza, Bamako-Mali, mafia, …

Bamaco-Mali-Afrika: mafia, ustelkeria,

Mali: Bi kontakizun: narratzailea, hirugarren pertsonan, eta istorioa bizi duenarena, tartekatuta.

Oso modu xumean ari da Afrikari buruz: pertsonaiek hitz egiten dute batez ere, egintzek ere bai, noski.

Kritika puntua du kontakizunak.

Moraltasun kutsua du pertsonaiak Afrikari buruz ari direnean.

Bizitzak ezer gutxi balio du Afrikan

Hai gai gordina eta gogorra izanik, maitagarria egiten dira etorkinak, Afrika, … sortzen duen giroa bera

Liburu xumea da edukiz era idazkeraz , baina zuzena eta ziurra.

Ez du hain gustuko ditudan hausnarketa eta burutapenik

 

Farorantz. Virginia Woolf

Familia bat itsasertzeko  etxe baten bizi da, farora txangoa proposatzen dute, eguraldiagatik utziko dute eta liburuaren azkenean, urteetara, gauzatuko dute.

3         zatitan  banatua, eta zati bakoitza zenbatutako atal laburretan, atal bakoitzean pertsonaia edo ekintza ezberdina nagusitzen dela.

I. LEHIOA

Ramsey andre-gizonak, seme-alaba piloa: Paul, Minta, Andrew, Nancy, … eta inguruko zenbait lagun (Lily, Bankes, Tansley, Railey, farora bidaia proposatzen da, baina eguraldiagatik baztertzen da asmoa.

Etxe barruko gorabeherak,  lorategia, paseoak, gelara joango da ama, jantziak, hondartzara doaz gazteak, afaria, gosariak,

Pertsona, leku eta ekintzen deskribapenak: etxea, laguna, lorategia, … xehetasunak, pentsamenduak, elkarrizketak, irakurtzen dute,

Farora txangoari buruzko aipamena tarteka nolabaiteko lotura emanez kontakizunari

II  DENBORA AURRERA      

Etxeaz arduratzen den neskamearen inguruan doa kontakizuna

Neskamearen, etxearen eta familiaren berri ematen du: etxea utzi zuten, Londresera joan ziren, neskame izandakoak du etxeko ardura, familiako batzuk hil dira(etxekoandre, seme bat gerran), ezkondu ziren gazteak banatu dira,

Etxearen berri ematen du, giro erabat goibela, hitsa, dena dago hondatua

Etxea txukuntzen dute, bukaeran Lily eta Carmitxel, aurreko zatiko pertsonaiak, etxeko lagunak, datoz bertara: esperantza izpi bat

Aurreko jite eta estilo berean kontatzen ditu zati honetako gorabeherak ere.

III.FAROA

Lily bakarrik etxean bere oroitzapen eta egoerako gorabeherekin,

Ramsey jauna eta hiru seme-alaba ere bertan dira …

Lily pintatzen badiara begira txalupari begira, iraganeko oroitzapenak hausnartzen, alboan Carmitxel.

Txalupa badian: aitaren jarrera, hiru seme-alaben aitarenganako sentipen kontrajarriak, …

Tragedia kutsua hartzen du, baina heltzen dira farora, Lilyk bukatzen du koadroa.

*Gizakien arteko komunikazio berezi ezkutua,

Gizatalde eta gizakien harreman-mundu berezi bat marrazten du, eta

Guzti horretan kiribiltzen da, engranaje batek bezala zer batek bestera darama, iritzi  pentsamendu edo gogoeta batek besta bat dakar ondotik berari lotuta, jauzika doa gai batetik bestera, …

Zehaztasunetan finkatzen du begirada

Pertsonen barnera sartzen da, beraiengan biltzen: isil barne pentsamenduak, gogoetak, asmoak, … ezkutuenak ere, azaleratzen ez direnak.

Pertsoen berekiko kontraesan eta kontrasteak.

Une bakoitzean ia ezinezkoa da esanahiaz edo muinaz jabetzea, hain dabil jauzika, baina begirada edo orokortasuneko sentipenea gelditzen zaizu pertsonaiekiko eta bizitzarekiko iritzi nahiko zehatza.

Mila gai ezberdin, mila ukitu, burutapen eta iritzi kilikagarri, kontakizun osoan daude barreiatuta, ereinda, apurka, …

Aitortu eta azaldu gabeko sentimenduak,

Pertsona ezberdinen galeria, bakoitzaren barnea arakatuz

* Harrigarria da idazlearen imajinazioa, etorria, irudimena, hausnarketa ezberdinak korapilatzeko ahala.

Ez du zuzenean esaldi borobilik botatzen, baina jardunaldi luze eta borobil batek adina edo gehiago esaten du osoki hartuta.

Bigarren mailako osagaia da denbora kontakizunean, ia ez da existitu ere egiten; denbora lasai mantso doa kontakizunean, baina bizitza hor dago,

Paragrafo luzeko parentesiak

Proust, Joyce, Joxe Agustin Arrieta , Amurizaren, … ildo bera: estiloa gustukoa duenak disfrutatuko du

 

Gure Jerusalen galdua. Erresuma eta fedea III. Aingeru Epaltza

Hiru liburuki idatzi ditu, hau hirugarrena eta azkena da

Bi pertsonaia nagusi, Joanes Mailu, nafar noblea, eta Pedro Agerre elizgizona: bi horien bitarteaz doa garaiko historia kontatzen

Gerra erlijiosoak, Frantziako eta Nafarroako erregetzaren gorabeherak, Iruña, Paris, hainbat hiriburu ezberdin, garaiko gertakizunak, …

Enrike Nafarroako eta Frantziako erregea, Margarita erregina,

Higanotak, papistak, Ligakoak, erreformistak, frantsesak, espainolak, kalbinistak, …

Erresuma ezberdinetako jauntxoak, …

Gai historikoekin eginiko eleberri guztietan bezala, hemen ere gauza bera gertatu zait.

Aldi bateko giroa erakusten du, baina egiaren arrasto bat besterik ez da historiarik ez dakien irakurlearentzat..

Zein da errealitatea?.

Bukaeran, Gibel-solasean, argitzen ditu gauza asko. Hasieran irakurtzekoa da, irakurlea zentratzeko.

Gizarte eta giro gordina, hitsa, hilketak, gezurrak, saldukeriak, azpilana, gehiegikeriak, gosea, esplotazioa, handikien nagusikeria,  …

Denak dira berdinak, alde batekoak zein bestekoak., euskaldunak ere, zer esanik ez.

Kartzelak, gizarte sailkapenak, jantzi bereizgarriak, galerak, galerianoak, elikadura pobreena zein aberatsena, liburuak, idazteko baldintzak, …

Pertsona, herria, leku, gaztelu, aro, gertakizun, … nahasmen batean aurkitu naiz, labirintu batean bezala

Sarri ez dakit zer esan nahi duen esaldi batek, nahiz literalki ulertzen dudan, galduta bezala.

Tarteka ez dakit inprenta akatsak diren ala ezagutzen ez ditudan arau berriak, … segurtasuna kentzen dio irakurleari, fida daiteken idazleaz, ….

Latinezko zita asko, agian kontaketa girotzeko, nire latina gogarazteko balio izan dit, ariketa ezberdin bat.

Oso aberatsa da esaldi ezberdinetan, herri esaldiak, …

Hiztegi aberatsa du, nahiko zaila edo ezezaguna, ez dakit batua diren ala Iparraldeko euskaratik hartuak

Idazkera zaila egin zait, Aingeruren gauzak esateko modu korapilatsua

Aldi berean idazkera aberatsa, ohikotik ezberdina, ohikeriarik gabe, idazkera propioa du, alde horretatik aberasgarria

Oraingoz ez ditut aurreko biak irakurriko, agian hisorian bai begiratuko dut, edo liburu historiko zenbait begiratuko

 

Heriotza Venezian. Thomas Mann

Bost ataleko kontakizun laburra da

Pertsonaia aurkezten du, ondo-bizia, adinekoa,  poeta ere, bere biziaro ezberdinak,Veneziara doa, hotelean zirrara eragiten dion gaztetxo bat ikusten du, hondartzara doa batez ere gaztetxoa ikusteko irrikaz, Gehienez begirada iheskor bakarren bat gurutzatuko du, Venezia uztea erabakitzen du eguraldiagatik batez ere, damutu egiten da eta hotelera itzuliko, egun gozagarriak pasako ditu gaztetxoarekin liluratuta bere hurbiltasunagatik, beraz maitemintzen da, izurritea, gure protagonista hondartzan hilko da gaztetxoari begira.

Pertsonaiaren burutapenen barrena dabil, bere barneetan, bere sentimendu eta gelditu eta sakonduz.

Pentsamenduei emana, gai ezberdinak jorratzen ditu: bidaiatzea, pertsonaia ezberdinak, izurritea, ametsa, poesia, gogoeta kate etenik gabea. uhol

Hausnarketa da, ulerzailak sarri, idazlearen egitura mentalarengatik zein egitura literario ezberdinez emanak daudelako, jarraipen logiko zailekoak sarri.

Protagonista dabilen inguruak deskribatzen ditu, deskribapen zehatzak dira: Munich, bidaia, Venezia, gondola, kanalak, hotela, hondartza, 

Giro berezia sortarazten du umela, beroa, misteriotsua, iluna eta aldi berean argia.

*92eko itzulpena da, ez dakit horrek eragin edo ezberdintasunik duen, gaurkoekin alderatuz

Perpausak ez ezik esaldiak ere luzeak egiten ditu.

Esaldi bihurriak dira bere esanahia agertzeko

Hitz berri niretzat ezezagun asko, jatorrizkoek eraginda, giroa sortarazteko

Hiztegi berezia da, aberatsa, aldi berean edo horregatik irakurketa zailtzen duena, hitz berria sortarazten ditu,

Adjektiboak usu eta zehatzak, esanahia zehaztu eta borobiltzeko

Gaztelerazko hitzak ekiditen ditu, oso gutxi darabil, atzizki bide egiten ditu hitz-joko ezberdinak

Bitxia egiten da hiztegia eta esaldien egitura bera

Poeta samarra ere ba da, giro liriko bat sortarazten du sarri, egoera, leku eta pertsonaien inguruan.

Idazkera mitiko, mistiko, ia epikoa ere hartzen du tarteka, mito grekoen erreferentzia, …

Moldiztegiko hutsak daudelakoan nago, eta tarteka ez dakizu huts bat den ala hitz ezohiko horietako bat.; tarteta “eta” bi alaldi jarraian datoz “eta eta” ez dakit huts bat den ala esanahia azpimarratu nahi duen.

Irakurketa zaila egin zait, hitzengatik, atzizki bidez hitzei esanahi zehatzago ia ezberdina ematen dielako, ezohiko eran.

Diona soilik ez ezik esaldiak ulertzeko zailtasunak era zailtzen du irakurketa, ariketa zaila bihurtuz tarteka.

Liburu edo kontakizun arraroa egin zait, atsegina eta zaila aldi berean, sentipen kontrakarrez irakurri dut.

 

Hondamendia. Xabier Montoia

19 ipuin hiru ataletan banatuta,

Gibel begirada: Harpeetako gizakia / meteoritoa erori zenekoa / gosetea / Agirre traidorea / Bartzelona 37an / Jokalariak / Hitler / bonba atomikoa.

Aitzin soa: untxi izurrite bat irlan / neskatoa eta balizko osaba / poliziak Jesus hiltzen du Vatikanoan / semea ehorzteko dirurik ez zuen emakumea / amona hitz-lapikoa eta semea bila datorkion ama / Noe modernoa, Bibliakoa ez da bete / putakumeak ikertzera etorritako estralurtarra / homosexual kantaria, bikotea eta tabernaria / etorkinak itsasoan poliziak  erasota /

Etorkizuna: bikotea seme-alabekin basamortu bihurtutako eremuan mamuak noiz helduko / arabiarrek gerran bahitutako hiru kazetarien amaiera. Liburuaren izen buruak adierazten duen bezala gizarte eta historiako gertakizun latzak dakartza, inguruko osagai eta baldintza gordinenekin

Hondamendia diren egoerez ari da, kontakizun bakoitza da egoera ezberdin bat, beti muturreko latza.

Erakusten duen sakoneko egoera bezain latzak dira sarri istoriook, edo sakonean nabari den egoera latza izugarrizko kontrastea da konta-moldearen  dotoreziarekin.

Hausnarketa eta burutapen bipilak ereiten doa kontakizunak

Suspensea sortarazten du, baina misteriorik gabe bukatzen. 

Ironia eta kritika ukitua dario kontakizunari

Hitzari buruzko hausnarketa erakargarria kontakizun batetan

Hunkigarria ere bada tarteka

Gordina eta latza askotan

*Astiro irakurri behar da, nahitaez, idazkera landuak behartzen du horrela egitea, baita gaiaz jabetzeak ere, esanahia dosifikatuta baitoa

Gaiez gain idazkera da batez ere erakargarria egiten dituena ipuinok, kontaera, hausnarketak, …

Poesia kutsua du gai latzak arren

Esaldi laburrak egiten ditu, paragrafoak ere laburrak dira, orokorrean baina badu 7 orrialdeko ipuin bat paragrafo bakarra, komak besterik ez dituena, eta erraz eta ondo irakurtzen da segida duelako, beste ipuin bat paragrafo ezberdin oso luzeez osatua, baina puntuak jarriz.

Abila osagai ezberdinak, zehaztasunak, pertsonaiak, non, nola, … dosi txikietan ematen, istorioa osatu eta borobiltzen. 

Elkarrizketa laburrak, inolako bereizketarik gabe, tarteka paragrafo barruan, baina erraz jabetzen da irakurlea, narrazioaren jarraipena bezala dira.

Originala da, ezustean harrapatzen zaitu gehienetan

 

Kearen fiordoa. Iñaki Petxorroman

Baleazaleen jardunaren testigantza XII. Mendearen hasieran. Islandian kokatuta.

Ontzien antolamendu eta hornitzea, bidaia, Islandiako deskribapen fisikoa zein biztanleriarena, baleen arrantza, Islandiako antolamendua, baleei etekina, bertakoekiko harremanak, Euskara eta Islandiaren arteko sinbiosi edo hizkuntz trukaketa, oztopoak, tirabirak, bertako jauntxoen interes politiko eta ekonomikoa, Danimarkako erregearen jarrera, kortsarioak eta esklabo tratanteak, …

Ekaitz batek neguan bertan geratzera behartuko ditu.

32 baleazale hilko dituzte, gutxi batzuk lortuko dute itzultzea.

Maitasun istorioa bat ere sartzen du

Niri ez dit ezer berririk erakutsi; gaiari buruz ez dakienarentzat oso aberasgarria izan daiteke, batez ere delako hilketari buruz.

Geratzen zaizun betiko galdera, zer da datu erreala, zer osagaiak lotzeko asmatutakoa. Nolanahi sinesgarritasuna erakusten du.

Erraz eta gustura irakurtzen da. Ez du inolako zailtasunik. Intriga puntua du, batez ere azken zatian.

Euskara landua, bermea eskaintzen duena. Baina ez da apaingarri bitxietan sartzen ez egituretan, ez esaldietan, ez hiztegian.

Ez du burutapenik, hausnarketarik, kritikarik, … istorioa kontatzen du eta kito, irakurlearen esku geratzen da guzti hori.

Izan eta Edun aditz laguntzaileei buruz sortu dizkik galderak, badaude arau berriak edo eztabaidak, … trantsitiboa eta intrantsitiboa nola jokatu, …

 

Kometaren eraginpean. Jon Bilbao

8 ipuin edo narrazio dira

Andre.gizon bikote batek auzoko familia espiatzen du / Aldi baterako etxea alokatu zuen neska / Bikote bat eta umea hondartza batera doaz eta bertan bale bat hilda aurkitzen dute / Bikote batek itotzetik salbatzen du txakur bat / Albaitaria, senarra eta honen amorantea / Zentral termikoa / Ume bat desagertzen da eta bila dabiltza / Kometa bat agertzen da eta eremu zehat bat ez argi, ez ur ez …. uzten du.

Betegarri bezala zenbait gai ezberdin aipatzen ditu tarteka.

Harat hona dabil ezer funtsezkorik esan gabe

Ez dago hausnarketarik, zuzenik behintzat, ez du esaldi filosofiko teorikorik egiten

*Gazteleratik itzulpena da

Erraz irakurtzen da, paragrafo motzak egiten ditu eta horrek asko laguntzen du irakurketa.

Tentsio puntua mantentzen du ipuin bakoitzean, zerbaiten esperoan dauka irakurlea, nahiz azkenean ezer ez den gertatzen: hirugarren kontakizunetik aurrera trikimailu horrek ez du balio, badakizu ez dela ezer gertatuko, eta beste zerbaitetan jarri beharko duzu interesgunea.

Denbora pasarako ipuintxoak

Dosika, aipatuz soilik,  ematen ditu kontakizuneko osagai, argibide eta ezaugarriak

Azkenez lotuko diren bi istorio edo gertakizun paraleloa erabiltzen du narrazio zenbaitetan.

Elkarrizketak sartzen ditu, era berezian, inolako ikur edo berezigarririk gabe, baina ondo ulertzen dira elkarrizketa bezala

Hiztegi berezi bat darabil tarteka, hitz niretzat ezezagunak, zail samarrak batzuk erdal hitzak ekiditeko edo.

Hitz asko bihurtzen ditu aditz

Ez dit ezer eskaini, denbora tarte bat pasatzea besterik, erabat hotz utzi nau denbora galdu izanaren sentsazioz.

 

Lapur banda baten etika ala politika. Joseba Sarrionandia. Saiakera

Euskal Herriaren bilakaera urrundik nola ikusten duen galderari erantzuna

Josebak Mondragon Unibertsitaterako idatzitako saiakera da lehen zatia; bigarrena, bertako zenbaitek eginiko iruzkinak, asko, testua argitzen dutenak, eta Josebaren erantzunak.

Lapur banda, komenentziaren araberako etika duena, konbentzimenduaren etika menderatuz eta baztertuz,

Ezker Abertzalearenganako kritika zorrotza baina aldi berean baliagarria, positiboa.

Perezagua eta Ulazia alderdietatik boteak,

Gai pila ukitzen ditu: errealitate politikoa, sektarismoa, politika zer den, estatua-nazioa, nazio ezaren motiboak, iraultza, ezkerra, kapitalismoa-alternatiba, ezintasunak, jarrera politizatuak, karlistak, bandoak,  gerra, kultura, lengoaia, eskubideak, Gure Esku dago, bertsolaritza, zinea, …

Kritika, aldi berean proposamenak: gerora begira nola eta zer, idealismoa: gauzak idealizatu egiten ditugu gabeziak ezkutatzeko edo zerbait aldatu nahi dugulako, bilerak, agintariak, obeditzaile asko, partidu politikoak, kritikaren premia, ETA sortzearen zergatia, biktimismoa,  ETA eta Estatuaren biolentzia, kartzela, tortura, legea-justizia, egia, biktimak, memoria, erantzukizuna, plaza hutsa-demokrazia, askatasuna, euskara, lapur banden interesen arabera funtzionatzen du sistemak, medioak politikan, iraultza okerbidetik doan egoera geldiaraztea, erabakitzeko eskubidearen lorpenak salbatuko luke, …

Subjetibitate politikoa: gai nagusia, herriak egin behar du politika, herritarrek, ahalegin kolektiboa, eraikitze lana, geu subjektu izan, …  

Berrikuntza teknologikoen eta berrikuntza politikoen sinesgarritasun eskasa, …

Bakoitzaren egunerokotasuna  politika da, kontzienteki egitean dago gakoa, mundua berrosatu behar da, plaza hutsa, bidea bilatu behar dugu,

Oinazera abiatu eta Ganboara heldu ez gaitezen

Itota bezala uzten zaitu, pentsatzen duguna jartzen digu aurrean, pentsaraztera bultzatzen du, urduri jartzen zaitu, galduta,

Argia da ideien azalpenetan

Euskara aldetik ohi duen bezain aparta.

 

Lili eta biok. Ramon Saizarbitoria

Faustino da pertsonaia nagusia, adinekoa, idazlea, psikologo ohia; Lili gaztetxoarekin topo eginen du Ana lagunaren bidez, gizona eta neskatila elkartuz doaz kontakizunaren barnean, elkarri mila kontu kontatuz, dramatikoak asko; paraleloki, edo korapilatuta beste bi istorio nagusi doaz: Larramendiren Hiztegi Hirukoitzaren gorabeherak, eta gerra garaiko istorio bat: falangista eta neska baten arteko harremanak zeinei lotuta emakume bati eta bere senarrari buruzko ia obsesioa sortzen zaion protagonistari, nobela posible berri baten ardatza ere ematen doa; guzti honekin harilkatuz mila zertzelada eta istoriotxo ezberdin, kontakizun ardatzaren barnean,  albo edo zeharkako kontakizunetan nahastu, kiribildu edo galtzen da, bestelako istoriotxook txertatuz. Txakur bat ere bada tartean, zein ia pertsonaia nagusietakoa bihurtzen den, istorioko lotura bezala.

Tarteka kontakizunaren laburpen bat ematen du, eta honek asko laguntzen du irakurlea galdu ez dadin, beharrezkoa ere bada..

Pertsonaien pentsamendu eta sentipenetan kiribiltzen da, korapilatu ere, gerra garaiko oroitzapen, bizipen eta sentipenak..

Pertsonaia eta gertakizun historikoen kontakizuna  dago bilbe nagusiaren barnean, labur, flash bat askotan

Pertsona eta egoeretan barneratu eta korapilatu nahi du, baina errepikagarri astuna gertatzen da, sobera dauden sentipena sortaraziz, .

Iritzi, burutapen eta oroitzapenez zipriztinduta dago

Memoria historikoari buruz ironiaz ari dela dirudi, batez ere forenseari buruz, pertsona konkretu bat duela buruan dirudi, …

Gai ezberdinak bata bestearen ondoren, etengabe, pila: Gerra Zibileko hainbat pasadizo eta izugarrikeri lirateke eduki nagusienetarikoa, , zaharren heriotzari beldurra, poetak, ikastea, suizidioa, psikiatria,  matematika: numeroak -memoria, pixa-poltsaren erabilera eta ondorio psikologikoak, prostitutei buruzko hausnarketa, koldarkeria, prostituzioa, pixa poltsa, txakurrak, emaztearekiko tratu txarrak, elkarbizitzaren gorabeherak, literatura eta memoria historikoa, liburuak norbaiti uztea,  …

Melodramatikoa, trukulentoa ere, bilakatzen da tarteka istorioa.

Memoria historikoa berreskuratzeko ahalegin bat ere bada, isileko hainbat gertakizun agerian utzi edo gogaraztea..

Donostia deskribatuz doa, bertako eraikinak eta pertsonaiak, historia, kaledia eta bertako eraikinak, …

Paisaia ezberdinak deskribatzen ditu, baserriak, etxeak, ….

Pertsona ezberdinen aipamen eta zehaztasunak: Aitzol, Urkixo, Munibe, Pañafloridako Kondea, S. Juan Lizarralde, Larramendi, B.Etxeberri, Cobreros Uranga, Lauaxeta, …

Idazleak, filosofoak, politiko, … en  zitak, nobela titulu asko, …: irakurlea aberasten baino idazlea bere burua lustratzen ari dela iruditzen zait, moda antzerako bati jarraiki.

Interesgune handirik ez dakarte pasadizo gehienok.

Betiko arazoa: zer da errealitatea, zer asmatua, edo egokitua, zer egia, zer zurrumurrua.Zenbait pertsonaia ez dakizu errealak ala asmatuak diren,

Interesgarria bihurtuko zaio tartekako istoriotxo horietaz interesa duenari

*19 kapitulutan sailkatuta

Pertsonaia ezberdinen solasaldiak dira kapitulu ezberdinetan istorioen zertzeladak argitzen doazenak.

Eten gabe dabil handik hona, baina dion asko betegarria iruditzen zait, interesik gabekoa.

Badakit gramatikako eta bestelako desadostasun iritzi ezberdin asko dagoela Ramon eta beste zenbait idazle, gramatikari eta hizkuntzalarien artean; ez dakit zertan datzan ezberdintasun horiek, nik naturaltasun osoz irakurtzen dut azpiko desadostasunok non dauden antz eman gabe, nahiz zenbait esaldi arraro edo ezohiko  iruditzen zaizkidan. Eskertuko nuke norbaitek nonbaiten ezberdintasun horiei buruz idatziko balu, asko ikasiko genuke irakurleok.

Errepikamen asko, gehiegi,

Proust, Joice, …  imitatu nahi ditu baina bide erdian gelditzen da.

Ez du interesgune nagusirik sortarazten, ezusterik ere ez du, une batez zerbait gertatu behar dela badirudien arren, edo azkenean istorioa ezusteko batekin irauli egiten duen arren: ez du indarrik.

Ezer esaten ez didaten pasarte asko, nahiz kontakizun orokorrari lotuta dauden, betegarri iruditzen zait, literarioki soilik izan ditzake interesa, gauza pila errepikatzen ditu, korapilatu, irakurlea nahastu, .. ezer berririk ez eskaintzeko, entretenimendurik ere.

Barrokoa da esaldia korapilatuz, gaiak nahastuz, pilatuz, dotoretasunez,

Paragrafo luzeak egiten ditu

Deskribapen laburrak ere badaude, flash bat diruditenak, apartak, …

Tarteka bere idazkeraz gozatzen ari dela dirudi, nartzisismo literarioa.

Lasai eta geldi irakurtzekoa, kontakizuna korapilatzen delako, burutapen pilaz zipriztintzen duelako, euskara trinkoa darabilelako

Lasaitasuna eskatzen duenez irakurketak, lasaigarria bihurtzen da

Zehatz deskribatzen ditu egoerak, pertsonak, …

 “a” artikuluaren erabilpenak ere tarteka deskolokatzen nau, dudaz betez, arau berriak ez ditut ezagutzen, iritzi okerrak ditut, edo eztabaidan dauden iritziak dira.

Hiztegi nahiko berezia, hitz ez asko erabiliak, hitz berriak ere sortzen ditu atzizki eta batuketekin, hitzak aditz bihurtuz,

Gaztelerazko hitzak lasai darabiltza eta aldi berean euskarazko hitzekin jokatzen du konposaketa eta atzizkien bidez  gaztelerazkoak ekinez.

Esaldi deigarriak ere egiten ditu

Umore puntua

Elkarrizketa gutxi

Erdira laburbildu balu asko irabaziko zuelakoan nago.

Bere nobela justifikatu nahi dituela dirudi tarteka, desenkusatuz bezala.

Idazkeraz gozatzen duenak irakurriko du liburu hau

 

Metamorfosia.  Franz Kafka (Anton Garikano)

Hiru zatitan banatutako kontakizuna.

Ezustea izan da, oso aspaldi irakurri nuen, eta gerora entzundakoekin uste nuen gorputzaren eraldaketa kontatzen zuela, baina aldatuta esnatzen da eta ondoriozko gorabeherak dira kontakizuneko ardatza eta mamia.

Aldaketak beregan eta besteengan duen eragina kontatzen du: psikikoa emozionala ekonomikoa …, pertsona ezberdinen sentipenak, pentsaerak, jarrerak, …

Zomorroaren eta pertsonen izaera, pentsaera eta jokamolde ezberdinak, kontrasteak, …omorroa hiltzen da eta lasaitasuna dator etxera

Saltzaile bidaiari bat zomorro bilakatuta esnatzen da, zomorro gorputza du baina gizaki bezala pentsatzen. Egoera berriko gorabeherak: komunikatu ezina, ezinak, egoera berrira egokitzea fisikoki eta mentalki, lehen esperientziak, etxekoak hor daude beraiengandik gorde beharra, pentsamenduak, …  azkenik gelako atea irekitzen du.

Egoera berrira egokitzen da, etxekoekiko harremanak, etxekoekin aurrez aurre jartzen da, neskamea izutzen da, … zomorroaren bizimodua aldatuz doa

Neskame berri bat, hiru maizter, … etxeko giroa zitaldu egiten da, ezinezkoa bihurtzen da elkarbizitza, lehertu ere.

Normaltasun osoz kontatzen du egoera sinestezina,  errealismoz pertsona normalak bailira.

Oso mantso eta zehaztasunez, batez ere modu errealean kontatzen du istorioa, …

Egia da harremanak zehatz kontatzen dituela, jarrera ezberdinak, …

Huts egin dit liburuak, desengainatu, beste zerbait espero nuen, pertsonen eta egoeren beste erabateko tratamendu bat, sakonagoa, agian teorikoagoa, …

Ez nau inondik ere harrapatu, interesatu ere, are gutxiago liluratu-

Denek horrela goraipatu eta goraipatzen dutenean nik ikusi ezin ahal izan dudan beste zerbait du.

 

Mis memorias. Santiago Arizmendiarrieta

Santiren Espainiako gerra zibilari buruzko oroitzapen eta iritziak dira, esperientzia gogor baten testigantza zuzena, urte haietako argazkia..

Xumea kontaeran baina sakona eta gordina edukian eta esanahian.

Biziraupena dago jokoan, gizakiaren irauteko sena ageri da lan osoan.

Bi zati ditu: atari gisako hiru hitzaurre ezberdin eta Santiren testua: honek ere bere sarrera laburraz gain hiru atal ditu, Eibarko gorabeherak gerra hasi zenean, kontzentrazio eremuko zertzeladak eta Ondarretako kartzelakoak.

Sarrerak:  Lehen atarikoak historiagilearen koordenadetan kokatzen ditu oroitzapenok, hauek eskaintzen duten ekarpena; bigarrenak, nahiz gaztelaniak idatzita egon oroitzapenok,  euskararen ikuspuntutik begiratzen dio, Eibarko euskararen erabilpena, berezitasunak, gazteleraz arren euskararen eragina, … asko baitira euskarazko esaldiak, baita dakartza Santiren nortasun eta izaerari buruzko hausnarketak ere; hirugarrena Toribio Etxeberriarekiko harremanei buruz ari da.

Atarikook irakurketa osatuagoa egiten laguntzen du, irakurketan oharkabean pasatuko liratekeen hainbat ikuspuntu eta ezaugarriak azpimarratu eta ohartarazteko. Oso baliagarriak dira.

Santirenak:

a.- Gerra garaiko Eibarko giroa, antolakuntza, alderdi politikoak, pertsonaiak, frentea, bonbardaketa, iheslariak, errefuxiatuak, … Maltzaga, Eibar,  Bilbo, … Hunkigarria egiten zaigu nagusioi, giro hori bizi izan baikenuen, agian Eibarren ginen ihesi egun horietako batean. Oroitzapen lausoari gorputza ematen die, errealak bilakatzen, oso antzerakoan izan zirelako

b.- Kontzentrazio eremuak, Langile Batailoiak: eremu, toki, eta lan ezberdinak ageri dira

d.- Ondarretako kartzela: kartzela hartako giroa, zenbait pertsonaia, kantua, … oso gutxi kontatzen du.

Harritu nau ez duela islatzen han bizi izan ziren drama izugarriak: fusilatzera atera zituenak, libre utzi, atean hartu eta hil zituztenak, …  ez da inolako aipamenik eta han barruko horri buruzko girorik agertzen, erabat harritzen nau.

Testigantza zuzena, zehatza, egoera giroa, gertaerak argi jabearazten dituzten deskripzioak.

Ohitura bizimolde, eta bizikidetzako hainbat zehetasun interesgarri.

Pertsonen portaera ezberdinak, presoenak eta zaindarienak, militarrenak, ….

Bere iritzi eta hausnarketak: zenbait agian eztabaidagarriak, …

Kontraesan zantzuak bezala daude tarteka pentsaeran eta jokabidearen artean, interesgarria da joko hori.

Arrunta dirudi tarteka, baina hunkitu egiten du, bizitzaren muina baitago bertan.

+Ponposoa da tarteak , bai esaldien egituraketan, bai zenbait hitzeen erabilpenean, bere idazkera, agian bere gazte garaiko hezkuntza eta irakurketen ondorioa da, agian idazkera oso landuegia ez zuelako ere. Irakurketa bai.

Euskaraz pentsatzen du eta hori nabaria da

Ez nuen pertsonalki Santi ezagutu, ni kartzelatik irten berri-berri hil zen. Alabarekin nuen harreman estua eta honek eskatuta ni izan nintzen hilkutxa eraman zuenetariko bat.

 

Sumisioa. Michel Houellebecq

Huysmans idazlearen inguruan dabil etenik gabe, bere pentsaera eta lanak aipatuz, berari erreferentzia eginez

Narratzailea Parisko Unibertsitateko irakasle bat da eta beraren bilakaera kontatzen du gaztetatik berriro katedradun bihurtu arte; giro politikoak eta beldurrak eraginda alde egiten du, itzultzen da eta musulman bihurtuko da. Bi aro ezberdin bai Frantzian, batez ere Unibertsitatean, bai Europan.

Etorkizun oso hurbileko balizko bilakaeraz ari da, Pariskoa eta Europa osokoa, Islamismoa indartuz doa eta nagusitzen da, giroa erabat aldatuz doa, modu baketsuan baina bere arauak inposatuz, Europako Batasuna mantenduz,  Unibertsitateko aldaketa, Arabia Saudiko dirua dabil Frantzian, sexu kontuak tarteka nahiko gordin sarri, askok musulman eginen dira irakasle lana izateko,  

Frantziako egoera politikoa, hauteskundeak, Frantziako alderdi politiko ezberdinak, Parisko kale istiluak (Maiatz batean kokatzewn ditu ere), hezkuntza eta erlijioa, giro oso nahasia, musulmanak, judutarrak, katolikoak, politikaren tratukeria,  abertzaletasun frantsesa, produkzio sistemaren aldaketa,  distributismoa: familietan oinarritutako produkzioa, musulman pentsaeraren eragina, poligamia, Korana, fede berrira konbertsioa,  sexu gaia oso presente dago,hinkutza frantsesaren loraldia etorriko da,  …

Islamimsmoaz luzatzen da azken atalean

Giro intelektuala du kontakizun osoak, hausnarketa teorikoak politikari buruz, Filosofo eta idazle askoren erreferentzia etenik gabea, izenak eta lanak, Bloy, Peguyren poemak, jende ikasiaren giroa,

Frantziako historia eta literaturaren gutxienezko ezagupen bat behar da kontakizuna jarraitzeko.

Pertsonaia ezagun ezberdinen aipamena

Irakasleen mundua: bikoteak - ondo-biziak, ,

Monasterio bateko giroa,

Barne sentimenduetan sartzen da, xume itxuraz baina sakon, gizarte eta pertsonekiko zertzelada ezberdin asko emanez,

Sarri ez dakizu ironiaz ari den, kritikotasunez ala benetan.Gogoeta erakargarriak egiten ditu

*Paragrafo luzea egiten ditu, eta paragrafo bakoitzean esaldi luzeak sarri.

Liburu bitxi samarra da, arraroa, idazkeragatik, gaiagatik, freskotasun bat du

Deskribapen dotoreak egiten ditu pertsona zein tokienak, Errepikakor samarra ere gertatzen da tarteka

Atzizkiak darabiltza asko itzultzaileak, batez ere  –tsu.

Ez da sarri erraza irakurtzeko, gaiagatik eta paragrafo eta esaldi luzeko egituragatik.

 

Watsondarrak. Jane Austen

Watson izeneko familia txiro bateko alaba bat etxera bueltatzen da 17 urte kanpoan egin ondoren, bere harremanak etxean eta ingurukoekin

Ingalaterrako landa giroko herri bat, XVII-XVIII. mendea izan daiteke,  familia txiroak eta ondo-biziak, aristokratak eta handikien mundu eta manera hanpatuak, bakoitzaren bizimoldea, ohiturak, beraien arteko zertzeladak, asperdura, harremanak, dantza, bisitak, txutxu-mutxuak, maiseaketak, ezkontzak, nesken  senar-egarria eta ezkondu beharra, distira, garraioak, arinkeriak, …

Pertsonaia ezberdinen galeria bat, jiteak, handiki eta pobreen moldeak, portaerak, solasak, konplimenduak, aurkezpenak, hitz hutsalak, … gizarte baten argazkia.

Oso azaletik, baina orokorrean garai hartako egoera nahiko osatua ematen du.

Umore puntua, ironia, …

Elkarrizketa dira liburuaren egitura erdia

Esaldi asko ulerzailak dira, ez dakit itzulpenagatik ala jatorrizko idazkeragatik, korapilatsua da tarteka,

Ez naiz fidatzen esaldi askorekin, ezberdin edo arraroak egiten zaizkit, ereduak aldatu dira, inprenta-akats dira, zuzenketa hutsak,, …

Kuriositatez irakurri dut, aldi berean gustura, mundu ezberdin baten murgilduta, laburra da oso.

 

Zirkulua. Andoni Urzelai

ETAren aurkako borrokan, talde parapolitikoak borroka propioa hasten dute, pertsona normalen hilketak gauzatuz,  herria izutu eta horrela talde armatua isolatu eta ahultzeko

Argumentu txepela da, nahiko sinesgaitza, nolabait, erreala arren, burutapenetan diluitua

Etenik gabeko hausnarketak, labur, iheskor, pilotak dejadak bezala “harrapazak”.

Mila gai ukitzen ditu hausnarketotan: perfumeak, polizia, isileko polizia, pertsonen izaera ezberdinak, telebista, gizartea, gerra zikina, Ertzaintza, ETA, Estatua, psikologiari buruzko gogoeta ugari, heriotza, militarrak, Bilbo, kazetariak, gizarteari kontrola,

Pertsona eta egoeren deskribapen zehatzak egiten ditu

Deskribapen eta hausnarketotan harilkatuta doa kontakizuna: hausnarketok garrantzia handiagoa hartzen dute ia beti kontakizunak baino.

Burutapenotan kiribildu eta luzatzen da, kontakizunetik aldenduz

Tankera berdinekoak dira hausnarketok, ia galdu egiten da haria eta horrek eta horrek ia interesgunea kontakizunetik desbideratzen du, jakin-mina ahultzen irakurketari, galdu egiten da hitz jarioan.

Erdialdetik aurrera hartzen du interes gehiago kontakizunak bertara gehiago biltzen delako.

Kritikoa da, ironiaz darabil batez ere.

Idazlearen iritzi garbirik ez dago, ez da konprometitzen, intsinuatu besterik ez, denak zirikatuz.

* Trama arina, hari gutxiko ehuna, amaiera ahul eta lausoarekin

Atal bakoitza pertsona batetan zentratzen da batez ere, une batez nahiko nahasketa sortarazten du, baina azkenerako irakurleak ezgutzen du pertsonaia bakoitza

Bigarren pertzonak hizketan hari dira pertsonaia ezberdinak, bere buruari zuka.

Ez da korapilatzen esaldi dotoreak egiten, edo hiztegi konplikatua edo aberatsagoa erabiltzen, lexiko xumea du.

Irakurterraza da

 

Zoririk ez. Imre Kertèsz

Hungarian kokatua, Budapesten.

“Kontzentrazio-esparruetako zorionaz” mintzo da.

1.- Familia judu bat, 15 urteko semea da liburuko narratzailea. Juduen bizi-giro eta baldintzak. Aita lan-eremu batera deitzen dute, agur aurreko azken eguna, familia osoa ezagutzen dugu, judutar izaera, paparreko izarra, … 2.- Semea lantoki batera deitzen dute, neska judu batekin maitemintzen da, solasak, judutartasuna eta ondorioak. 3.- Gaztea eta halduagoen talde handi bat autobusean lanera doazela bahitu eta giltzaperatzen dute. 4.- Atxiloketa orduetako gogoeta, jarduera, portaerak, fedea, zain daudeneko harremanak, galderak, … Lanera joateko eskaintza egiten diete, izena ematen dute, zer gertatuko ote, ezjakintasun totala, jendarme hungariarren jarrera soldadu alemanena baino bortitzagoa da, ... Trenean sartzen dituzte, merkantzia trenean, ganadua bezala, denak pilatuta, egunetan; bidaiako bizipenak, iritzi ezberdinak, zer gertatuko ote, ezbaiak, alemanekiko iritzi kontrajarriak, … Lau eguneko bidaia.  Auschwitz-Bikernaura heltzen dira, lanera doazela uste dute. Lehenengo harremana esparruko kontzentratuekin, han ere engainatu egiten dituzte, banatu, biluztu, garbitu, sailkatu; oraindik ez dute susmo txarrik, pausoka-pausoka, ia ustekabean, protokolo dena pasatuko dute eta kontzentrazio-eremuan aurkituko dira bete betean. Kontzentrazio-eremuko zehaztasunak, errausketak, Mutiko gazteak kontzentrazio-eremua deskubritzen du. 3 egun egiten ditu Auschwitz-Bikernaunen. 5.- Buchenwald kontzentrazio-eremua, Zeitz lan-eremua. Merkantzia batetan eramaten dituzte, 80 lagun bagoi batetan.Hausnarketa burutsuak bizipenei buruz, lagunkoiak bezala baina tragikoak errealitatean. 6.- Zeitz lan-eremua. Presoen filosofia, iraun bizibeharraren trikimailuak, Pertsonen barnean sartzen da, eremuko bizimodua xehetasunez kontatzen du, mintzagaiak, sentipenak, harremanak, jipoiak, harremanen bilakaera, elikadura, bizi-baldintzak, talde ezberdinen banaketa izarren kolorez eta hizkiz eginda, suizidioak, ihesak, zigorak, oinetakoak, merkatu beltza, … mila zertzelada ezberdin. 7.- Eremura egokitzea, bertako bizimodura jartzea, nolabait onartzea ere, plazer txikiak, aldi berean etsipena, suminkortasuna, desesperazioa. Gaixotasunak, erietxea, arkakusoak, zauriak, … Erdi hilda bizi, kontraesanak: sumindura-poztasuna, … 8.- Buchenwalden berriro. Erietxea, osagileak, eremuetako bizitza sozial ezberdinak. Presoen sailkapena: izarren kolorez, adinez, nazionalitatez, betebeharrez, ofizioz. Bertako egoera izugarria. Esparruko azken egunak, urduritasunak eta askatasun lehen orduak. 9.- Etxera itzulera. Urtebete egin zuen kontzentrazio-eremuetan, bueltako bidaia, bere aldaketa, herrien egoera, bere herria, herritarren jarrera ezberdinak, jendeak ez du ulertzen gertatutakoa, ia sinesten ere, harrera kontrajarriak, … Esparruak zer diren azaltzen doa, sakontzen,  hausnartzen, horren berri eman behar den ala ez, preso ohi baten sentipen eta bizipen kontrajarriak, egokitze zailtasunak, … Bere etxera itzulera, aita hilda -kontzentrazio-eremu batetan-. Azken hausnarketak esparruei buruz zirraragarriak dira, bizitzari buruz orokorrean ere jendearen zailtasunak eremuen arazoa ulertzeko.

“Bizitza jarraiezina  bizitzen jarraituko dut”

*Xehetasunez kontatzen ditu gertakizun, zertzelada, eta gorabehera guztiak

Gazteak bere gaztetasun eta ia axolagabetasunetik giro jostari batetan kontatzen du dena, ez da gertatzen ari denaz jabetzen.

Dramatismo gabe kontatzen du, xume, naturaltasunez bezala, garraztasunik gabe, alemanen aurkako sentipenik gabe, ironia ukituz, baina kontatzen duen errealitatea, gertakizunak, izugarri dramatikoak dira

Gauza jakinak dira, baina bizi izan duen batek kontatuta, unean uneko bizipen eta burutapenak, 

Gatibuaren barne zirrikituetan sartzen da, gizakien onbide eta miseriak, … kontraesan oro agerian utziz.

Azkenean egoera gorrien eta latzenetara ohitu egiten da.

*9 kapitulutan banatuta, bakoitzean kontzentrazio-eremuko zati ezberdin bat kontatzen du

Erraz irakurtzen da, batzuetan ez den arren erraza zenbait esaldiren esanahiaz jabetzea.

Ez du apartekotasunik, ez esaldi biribilik, … baina euskara seguru eta sendo baten sentipena uzten du.

Gai hain gordinak eta latzak,  kontatzeko modu itxura arina, edo sumindurarik gabea,  litzake estiloan deigarriena.

 

Zu. Anjel Lertxundi

Bikote heldua, emazteari minbizia sortzen zaio, senarrak gaixotasun aldiko gorabeherak eta zertzeladak kontatzen ditu, prozesuaren pauso ezberdinak.

Minbizia, osasuna, osatzea, kimioa,

Burutapen, hausnarketa, oroitzapen, … kontaezinak, pila gai ezberdinei buruz, gaixotasunaren inguruan gehienetan.

Ez du inolako iritzi kritikorik kimioari buruz, nahiz zerbait adierazten duenm berdin sendabide alternatiboei buruz, nahiz horri erantzuten dion zeharka.

Gai ezberdinak kontaezinak dira, bakoitzean sakondu gabe, azaletik, batzuk gehiago edo asko errepikatzen dira –oinazea- baina ideia kilikagarriak eta pentsaraztekoak dira denak.

Kontaezin gai ezberdin: bizitza, argitaletxeak, idaztea, koldarkeria, abandonua-ihesa, gaixoa ulertzea, isiltasuna, animoak ematea, Arantzazu, Josu Uribeetxeberria, liburuak, oinazea, kazetaritza, senideen barne egoera, fedea, medikuntza, osasun-zerbitzua, suizidioa, idaztea, aitortza, hitzaldiak, norberarekin hitz egitea, jainkoa, gaixoari zor zaion egia, teknologia, depresioa, erizainak, tragedia-zigorra, samina-jainkoa, ustelkeria, mina-sufrimendua, artista eta ospea, alzheimerra, kanpaiak, heriotza, enpatia, barne bizitza, tuberkulosia, protokoloa, iazle baten kezka eta dudak, negarra, Elena Asinen obra baten esperientzia, medikuntza eta literatura, bidaiatzea, matrimonioa, bizitza kalitatea, memoria, tortura, Ars moriendi, tanatorioa, duin hiltzeko eskubidea, denbora fikziozkoa eta erreala, … et ita porro.

Bikotearen elkarbizitza ia idilikoa marrazten du, gaixotasun  larri eta egoera gordinean arren, bikote elkarbizitzaren zailtasunak jakinda, faltan botatzen dut bikotearen arteko haserre puntuak, zailtasunak, … hutsune horrek fikzio kutsua damaio beste guztiari, gauza askoren sinesgarritasuna galtzen du.

Asimilatu ezineko ideia eta hausnarketa zaparrada da, gainezka egiten dizu, labainduz bezala pasatzen zaizkizu, …

Egile askoren zitak, pentsarazten dutenak. Baina zita uholdea.

Beste zenbaitzuetan zitei pedante kutsua hartu izan diet, baina hauei ez, agian lotuta doazkien hausnarketengatik.

Autobiografiatik asko daukalakoan nago, egilearen aitortza bat dirudi. Azkan zatian badio dietario edo saiakera bat bezala ere ba bezala dela, .

Une batez liburua idaztearen zergatia justifikatu nahian bezala dirudi, defentsiban, emaztearen gaitza erabili izana, ...

Lertxundiren katarsi bat dirudi

*Oso trinkoa da zita, hausnarketa eta burutapenen sarea: nekatu egiten du irakurlea, ez dio atsedenik ematen irakurleari, kontakizunak oso leku gutxi hartzen du.

Beti gai beraren inguruan, aldizka monotono, astun, errepikakor, aspergarri zamarra ere, bilakatzen da, agin horrela delako gaixotasuna bera ere.

Atal motzetan idazten du: narratzaile baten kontakizunak eta senarraren sentipenak eta burutazioak  tartekatuz doaz; liburu, pertsonaia eta gertakizun askoren zitek ere osagai garrantzitsuak dira.

Trikimailu literario edo teknika ezberdinak darabiltza kontakizuna arintzeko mezua edo esan-beharrekoa azaltzeko, baina arifizial jitea hartzen du, naturaltasuna falta zaio, …

Pasarte edo atal askok, nahiz gai nagusiari lotuta, betegarri itxura dute, gehigarri bat bailitz, txatal bat ezarria, nahiz dotore, badirudi esan nahi dituen iritziak direla eta baliatzen dala gaiaz horretarako.

Badirudi bere karpetan dituen burutapen eta oharrak ateratzeko baliatu duela kontakizuna

Tarteka gehiago dirudi saiakera bat, batez ere bigarren kapituluan,  gai ezberdinak aletuz doa, ia narrazio edo deskripziorik gabe.

Artifizial edo akademiko jitea hartzen du tarteka gai ezberdinok erakutsi beharraz

Nire buruari galdetu diot

Sarri, Lertxundi izugarri asko dakiela, rabat batean arrazoitzeko izugarrizko gaitasuna duen,

Ala zita eta gogapenen bilduma izugarria egin duen eta hori dena erabiltzeko gaitasun eta abilidadea den.

Nola nahi irakurketari zukua ateratzeko gaitasun izugarria da eta irakurritakoe inguruan hausnarketa egiteko gaitasuna erakusten du

 Zuzenean idatzi gabe tarteka ideia, metafora edo errekurtso berriak bilatuz idazten du.

Esaldi bikainak, idazkera erabat dotorea

Hitz joko pila

Erraz irakurtzen da

 

 

Liburuak

Jon Etxabe 2016/11/07 09:30
Liburuak 5. Zenbait libururi buruz iruzkinak

Liburuak 5.

Adiskide paregabea. Elena Ferrante

Aita gurea. Iñaki Irasizabal

Arantzak barrurantz. Xabier Mendiguren Elizegi

Aratz, begiradaren atzetik. Mikel Rodriguez

Atertu arte. Katixa Agirre

Beluna jazz. Harkaitz Cano

Bristoleko hilketa. Philip Prowse

Collini auzia. Ferdinand von Schirach

Ez tiro egin anbulantziei. Mikel Aylon

Historia, arraza, nazioa. Renan eta nazionalismoaren inguruko topiko batzuk. Joxe Azurmendi

Iazko hezurrak. Unai Elorriaga

Jende desegokia. Gaizka Zabarte

Jururù. J.E. Urrutia Capeau

Karanbola toxikoak. Andoni Urzelai

Koldar hutsa zara. Aritz Gorotxategi

Lorea Gernika andrazko bat. Koldo Izagirre

Makinaz idatzitako ipuinak. Gianni Rodari

Maleta. Sergei Dovlatov.

Mamuak. Ana Urkiza

Neguko egunerokoa. Paul Auster

Odol mamituak. Alaine Agirre

Ordaina. Philip K. Dick

Plazeraren gau ilunekoak. F. Scott Fitzgerald

Prime Time. John Andueza

Samina. Marguerite Duras

Soldaduaren itzulera. Rebecca West

Terra sigillata. Joxe Austin Arrieta

Txanpaina, mesedez. Oier Santos

Ukabilak eta loreak. Julen Belamuno

Zorion klandestinoa. Clarice Lispector

 

Adiskide paregabea. Elena Ferrante

3 Ataletan banatua: Napolin kokatua

Atarikoa. Oso  motza, non Lina eta Elena-Lenù (narratzailea da hau) agertzen diren, jada adineko; beste bi atalak bi nesken haurtzaroa eta nerabezaroa kontatuko dute

Haurtzaroa. Umetako oroitzapenak, umeen bizipenak, jolasak, harremanak, herriko-familiako-umeen arteko giroa, eskola mundua, heriotza, pertsona ezberdinen erakusleihoa: izaera, jarrerak sentimenduak, jokaera, portaera, …, 

Nerabezaroa. Bi nesken historia da batez ere, baina aldi berean inguruko gazteen bilakaera fisikoa psikikoa izaera era guztietakoa, arazoak, kezkak, bizipenak, aldaketak, aldarteak, harremanak, besteengan eragina, mutilekiko harremanak, kontraesanak, sentsazioak, ezinak,  ametsak, ikusezinak, demak,  mutilen mutiltzea, gizartearen aldaketa, gizarte arauak, ikasketak: eskola  institutua unibertsitatea, irakasleak eta hauen portaera, gizarteko maila ezberdinek, maitasunera esnatzea,  kidetasuna, hilerokoa, lagunartea, amodioak eta desamodioak, gurasoekiko harremanak, bizitzara esnatzea, iritzi sentipen bizipen ikuspegien kontraesanak, gizartearen eta gizakiaren azpi historiak, gorrotoak, herrak, familia ezberdinen izaera eta jokaera ezberdina, auzoko ezinikusi eta ezineramanak,  batak bestearen premia, irmotasuna eta adeitasuna, eskolatu eta eskolatu gabeen kontrastea, herriko era guztietako ezberdintasunak eta liskarrak, plebez zer den, gizarte diferentziak,  …  hizkuntza ezberdinak edo dialektoen erabilpena, aberatsak eta pobreak, dirua eta bere eragina, jainkoa eta Espiritu Santua, mundua eta gizartea, …, Urte Berria Napolin, petardo festa, Ezkontza, ezkontza oturuntza, ,

Bizitzaren eta gizakien mila ukitu eta aurpegi ezberdin, mila ukitu berezi,

* 9 familia daude eta pertsona bakar batzuk gehiago. Horien inguruan dabil kontakizuna: pertsonaien zurrunbiloa jarraitu ahal izateko hasieran familia bakoitzaren eta bertako pertsonen zerrenda jartzen du, .

Batez ere bi nesken barnean sartzen da, toles-gune gordeenetan, pertsonak deskribatzeaz harago, pertsonon barnean sartzen da.  

Ezkontza, tarte luzea hartzen du, liburu osoaren laburpena dirudi, pertsonaia eta jarrerak denak daude

Amaiera goibela du, garratza ere

Lasai giroan doa kontakizuna, baina azkenean sortzen da suspense giroa

Bi pertsonaion helduaroa ez du kontatzen, lehen atalaren eta beste denaren arteko tartea, irakurleak ez daki zer gertatu den

Badirudi ez duela ezer esaten, baina gertaera eta jarrera izugarri gotorrak eta sakonak daude , izugarrikeriak ere.

Paragrafo luzeak egiten ditu, orrialde osokoak asko.

Tarteka elkarrizketak, gehienetan motzak,  batzuk luzeak.

Zuzenean ez du esaldi borobilik, baina hausnarketarako oinarri eta biapunta asko ematen ditu, kontatzen duenak du indarra, esaldiak berak baino.

Erraz irakurtzen da, esaldiek ez dute zailtasunik, laburrak dira, aditzarekin ez du bihurrikeriarik egiten, hitzak adiztu, …

Hiztegi aberatsa du

 

Aita gurea. Iñaki Irasizabal

Enpresa bateko gorabeherak, droga mundua, psikologia, apaiz baten fede galtzea, …

Gertakizun ezberdin sinpleki harilduak, gai ezberdinok hariltzeko

Huskeriatxo bat de istorioa azal azaletik gai horiez aritzeko

-Xalo-xalo kontatzen du istorioa,

Ez du indarrik, ez kontakizunak, ez kontaerak

Agian idazleak berak badu hori dena kontatzeko arrazoi pertsonal bat eta konta nahi zuen.

Ez du inolako ekarpen edo aberasgarritasunik, ez edukian, ez pertsonaietan, ez idazkeran, ez gramatikan, ez literarioki, …

Badu alde on bat: oso erraza da irakurtzeko, irakurle berrientzat erosoa, irakurketan lehen urratsa emateko balio du.

Azkenean lortzen du jakin-min apur bat, baina ezerezean gelditzen da, bere horretan..

Jotapasa irakurtzekoa. 

 

Arantzak barrurantz. Xabier Mendiguren Elizegi

5 kontakizun ezberdin

Il viaggioatore pusillanime

Bidaiatzeari buruzko  gogoetak  eta Erromara bidaia baten istorio xume bat tartekatuta

Bidaiak, Erroma: desmitifikatuta, bakoak, …

Bidaiei buruzko testu edo lantxo bat bezala da

3. pertsonan narratua

Odola eta esperma

Ihesean egon den gazte bat herrira itzuli da, minbizia du, gaztetako neska bati deitzen dio eta egun bat egiten dute elkarrekin.

Neskaren eta gaixotasunaren istorioak trabatuz doaz kontakizunean

Neska da narratzailea

Gaixoaren jarrera, matrimonioa, zine kontuak, politika, Lekeitio, erabakikortasuna, Iparraldeko elizak, bikotearen hurbiltzea, ...

Harira ez datozen baina kontakizunaren uharan hainbat burutapen

Zenbatutako 4 ataletan banatuta

Orratzak

Umetako oroitzapenak: gaixotasunak, garai bateko anbulatorioak, penizilina, heroina,  frankista garaia, COPEL, …

Bi kontakizun paralelo azkenean batzen direnak: Artola preso ohia eta Don Domingo praktikantea

Izartxo  lerroz banaturiko atalak

Arantzak barrura

Psikologia neska ikasle bat atxilotzen dute, komisariara, galdeketa, aske, karrera bukatu, psikologoa lanetan, torturatu bat datorkio, psikologia jai batera doa, ohe-kidea  polizia torturatzailea dela deskubrituko du eta berak jasan e torturak biziberrituko.

Psikiatria, bikoteak, ikasleak, tortura, …

Izartxoz banaturiko atalak

Você nao é como os outros

Familia zabala, ama larriki gaixo, Iñaki semeetako bat erbestean egon da luzez, (errefuxiatu bezala?), brasildar neska petrikiloa ekarriko dute, bigarren aldiz ere, bigarrenean Iñakik etxera lagunduko dio brasildar neskari.

Suspense puntua eta duda azkenen unean

Konformitatea, etsipena edo halabeharra, etxe bateko giroa, ehiza giroa, …

Zenbatutako atalez banatutako atalak, …

* Kontakizun bakoitzean gai ezberdinei buruz  luzatuz doa burutapen ezberdinez, han-hemenka ereinez baina landu gabe

Erraztasun handia du edozein dela gaia, burutapenez kontakizuna saretzeko

Txukun eta jator idazten du inolako konplikazioetan sartu gabe, ez egituretan, ez hiztegian, ez aditzean, …

Paragrafo motzak, tarte zuriez banatutako azpiatalak, elkarrizketa edo pertsonaien esaldi oso laburrak, …

Ez du ekarpenik literatura aldetik

 

Aratz, begiradaren atzetik. Mikel Rodriguez

Eleberri bateko fikzioaz harago doa, mundu ezberdin batera garamatzalako

Ertzaintzak sortutako pertsonaia bereziez ari da: aktiboak deitzen diete, izaera, prestakuntza, ahalmen  berezikoak, humanoak ez direnak, ia-ia mutanteak , poliziaren osagarri bereziak  

Bi aktibo horietakoek ihes egiten dute eta beraien atzetik dabil Ertzaintza

Ertzaintza, Polizia orokorrean, polizia mota guztiak, Gobernuak, Jaurlaritza, ETA, Anarkismoa, Komando Antikapitalistak, politikaren ustelkeria, indarkeriaren erabilpena, …

Polizia ezberdinen arteko ezinikusi eta lehia, …

Bi zati bezala ditu, batez ere bigarren erdian ukitzen ditu gai interesgarrienak

Euskal herria batua eta bakarra izan zenekoa: Napoleon, Ingalaterra, … orrialde batez luzatzen da

Galdera boteaz bezala doa kontakizuna, galderak sortarazten ditu, dudak sortu, posible ote holakorik, azpian zer dago,

Kritikotasun puntua du, edo puntua baino gehiago, baina galdu egiten da hain kontakizun korapilatsu eta luzean

Denentzako du  jarrera kritikoa, Kritikotasunarekin batera justifikazioak, … iradoki egiten du, … Idazleak ez du jarrera garbirik erakusten

Baina hori dena ia ezerezean gelditzen da, diluituta kontakizun nahastuan, hutsaren hurrengoa bezala hain kontakizun luzean

Filmetako polizia eta gaizkileen arteko borroka luze amaigabeak dira, zehatz deskribatuak, hain luzeak eta errepikagarriak azkenerako aspergarriak

*Egoerak, kontakizuneko gorabeherak errepikatu egiten ditu, irakurleak badakizki edo argi sumatu ditu,, alferrikako luzapenak dira

Iparraldeko euskararen zantzuak edo ukituak.

Euskara erraza darabil, erraz irakurtzen da, lexiko arrunta, …

Ez da ezertan korapilatzen, abila da borroken deskribapenetan

Literatura edo euskara aldetik ez dit ezer eskaini

Atal bakoitzean pertsonaia ezberdin bat ari da, beti berdinak, bizpahiru.

Ze mania hartu duten idazleek zita ingelesak botatzeko, …

*Bigarren liburu bat atera du, baina ez dut irakurriko, ez dit ezer berririk edo tentagarririk eskaintzen

Egia da jakin-mina utzi didala ia ze irtenbide ematen dion, baina dena da fikzioa eta idazlearen irudimen eta abilidadearen araberakoa izanen da, artifizio hutsa

 

Atertu arte. Katixa Agirre

Bidaia bat egiten ari da bikotea, Euskal Herria ezagutu asmoz, euskaldunak dira baina Madrilen bizi dira.

Bidaiako zertzeladak, harremanen nondik norakoak eta nolakoak, atzera jauziak, bakoitzaren zertzeladak, … Ama, hirugarren emakume bat sartuko da tartean,

Zenbait gai, datu eta gertaera historikoak barne: emakumea, tabakoa, laguna, gidatzea, euskal harrotasuna,  gerra arabiar-erromatarra, terrorismoa, ETA, kartzela, atentatuak, presoak, preso baten neskarekin harremana,  aita baten absentzia, Atotxako atentatua, errefuxiatuak, Einstein, Gasteizko erailketa, Auden eta homosexualitatea, Britten musikariaz luze, musikariak Madrilen, musikariak, zenbait datu berezi: gillotina,

Ezer esaten ez didaten, interesatzen ez zaizkidan, edo ezagunegiak zaizkidan gai eta hausnarketa, gogoeta, kontakizun, atal, tarte … gehienak edo asko behintzat.

Tarteka bada gogoko eta kitzikagarri zaidan burutapenik, baina gutxi.

Kritikoa da, baina zeharka, ironiaren bidez, …

Ez du jakin-minik sartarazten, azken ataletan ezik

*

Esaldi motzez idazten du, hitz bakarrak sarri: irakurketa arindu eta erraztu egiten du.

Flash-ez edo plano motzeko eszena laburrez,  bezala idazten du, egoera bat hemen beste bat han, handik hona dabil. Edo puzzle bat bezalakoa da, txataltxoak ematen ditu eta irakurleak osatu behar du koadroa. Egoki nahasten ditu zatiok, abilki.

Azken aldera abiadura eta jakin-minak bizitasuna hartzen dute,gaiez eta kontaeraz. Ez da sarri erraza txatalok kokatzea edo flash-ekin argazkia ikustea.Kontakizunean zehar alboko hausnarketa eta gogoeta ezberdinetan kiribiltzeko gaitasun handia du, gustukoa dut trataera hori, baina gaion ez didate hemen ezer kilikagarririk eskaintzen, ez dute indarrik.

Azkenera, musika emanaldia eta bikotearen elkarrekiko aitormenen nahasketa bikaina da

Ikasgai bat ematen arei dela dirudi zenbait pasartetan, liburutik kopiatzen bezala, hotzegia gertatzen da.

3. pertsona eta lehena nahasten ditu kontakizunean

Betegarri diren atal asko dago, agian idazleak esan nahi zituen gauzak dira, eta hor gelditzen dira..

Esnob samarra iruditzen zait hainbat izen, titulu, zita eta abarrekin.

Jo eta pasa irakurri dut tarte asko, lasaiago zenbait tarte. 

 

Beluna jazz. Harkaitz Cano

Beluna istorioko jazz joaldi nagusiko klubaren izena daBob saxo-jolea, Nikola piano-jolea,  Klara maitalea, … pertsonaien deskribapena, batez ere lehen bien ibilerak jazza joz

Boben aita Kentuckyko euskalduna da, Ieregi du abizena

Jazz giroa, eta jazzari aipamenak uneoro

Jazz-joleen ibilerak, bizimodua, jitea, edanak, emanaldiak, emanaldien zertzeladak, … gertakizun eta egoera ezberdinetan ikusten ditugu, berez ez da kontakizun kronologiko bat musikarien nortasuna, beraien bizitzako ikuspegia eta zertzeladak azaltzeko baizik

Gai asko ukitzen ditu, zeharka bezala

Erietxea, psikiatrikoa, ahanztura, fama, telebista, eroen mundua,

Irudi edo sinbolo batzuk errepikatzen ditu: erleak, …

Ez du kritika zuzenik egiten,  ziraldoka, alboetatik, edo zeharka baizik, ironiaz beterik, kritika kutsuaz, …

+ Pertsonaia, datu eta zertzelada ezberdinak pixkanaka doaz agertzen, ondo dosifikatuta, istorioa osatuz eta borobilduz

Poesia dirudi tarteka, irudien erabileragatik eta sortzen duen giroagatik

Ariketa literario bat dirudi, hausnarketetan kiribiltzeko jolasa eta era berean jokoa

Deskribapen oso laburrak, arranditsu kutsua darie.

Deskribapenetan luzatzeko gaitasun aparta erakusten du, ingurua zehaztu eta beraietan kiribiltzeko abilezia.

Umore puntua

Kritika puntua

Adjektiboen erabilera aparta eta abertatsa

 Estetika gozamena da irakurtzea

 

Bristoleko hilketa. Philip Prowse

Hilketa bat, gaztetxo bat jotzen dute hiltzaile, hau kamioilari baten lagun eginen da, eta bien artean hiltzailea aurkituko dute

Kontakizun xumea eta erraza, irakur grina sortarazteko asmatua

Eskolako gaztetxoentzako idatzi eta itzulia

Trama eta idazkera jarraierraza

Euskara oso erraza

Hiztegitxo oso erraza orri oinetan

Estilo xume, lau eta irakurterraza

Suspense puntua du

 

Collini auzia. Ferdinand von Schirach

Hilketa bati buruzko epaiketa inguruan

Guardiako abokatu hasi berri batek hartuko du hiltzailearen defentsa

Epaiketa baten trikimailu eta barne osagaiak datoz zehatz kontatua, epaileen jarrera, abokatuen arteko harreman eta jarrera, trikimailuak, …

Naziek egindako mendeku hilketa: milaka eta milaka zibil errugabe fusilatu

Alemanian gerra ostean egon zen legeen historia, errugabe atera ziren hiltzaileen gorabeherak, …

Batez ere azken erdiak sortarazten du interesgunea.

Morgea eta autopsia deskribatzen ditu

Ez dauka ezer berririk baina gustura irakurtzen da

* Ez du konplikaziorik ez dakit jatorrikoak ala itzulpenak, oso euskara erraza du

Euskara aldetik ez dit ezer eskaini

Azkar eta erraz irakurtzekoa

 

Ez tiro egin anbulantziei. Mikel Aylon

III – II – I – 0: Atzetik aurrera doa kontakizuna: ondorioak kontatzen ditu hasieran, tartekoak gero, kausak azken aurren, eta preludioa amaieran. Ez dakit zergatia. Nolanahi filmetan asko erabiltzen da teknika hori. Orijinala izan nahi du?.

III. GERARD. Kartzelan ahantzitako presoa

ATZO

Karim, Montag, Fred, Telmo, eta Gerad

Ez da ezer nabarmenik gertatzen, ez dago istorio edo gertakizunik, desagertzea bera erdi ezkutuan doa, zergatik ez dakizula

Kartzelako egoera, bost presoon bizipen, sentipen eta jarrerak.

GAUR

Bost presoak eurak diraute protagonista

Presoen ihes ametsak eta ezinak

Burutapen interesgarriak, kartzelari, ihesari, gizakiari, … buruz; baina ez da ezer gertatzen,

BIHAR

Banan banan desagertuz doaz preso den denak, kartzelariak ere, eta Gerard soilik geratuko da

BETI

Gerard, kartzelan, bakardade osoan, luzaro.

Sylbiaren aipamena

II. SYLVIE. Sylvieren hileta

Laburmetraia baten egitura da: PAL hasieran STOP bukaeran.  “Oharra” izenburuz da narratzailea, eta pertsonaia ezberdinak egiten dute hitz

“Oharra”k ere gogoeta interesgarriak egiten ditu, ehorzketa narratzen du

TRCK 1

SYLVIE. Sylvieren heriotza

Bi ehorzleen gogoetak: unea istant bat da / hil ondorengo eternitatea / gaur egungo harremanen eskasia edo ezina / heriotzari buruz, …

Historia triste ilunak kontatzen dituzte

Sylvia ekarri dute lurperatzeko

TRCK 2

Sylviaren ahizpa, iloba, adineko emakume bat Teseoren historia kontatuz: Sylvia ezagutuz goaz: bere buruaz beste egin zuen

Gerard dakarte poliziek lur-emateko azken unean

TRCK 3

Sylviaren ahizpa, iloba, ehorzlea, adineko emakumea, Gerard,

Sylviari buruz argitasun gehiago,

Sylviaren amaren heriotza

I, SYLVIA ETA GERARD.  Ustekabeko maitasun istorio ezinbestean samina bat

Filmeko teknika darabil: sekuentzia eta planoak

KALEA

Sylviek eta Gerardek topo egiten dute kalean: elkarrizketak, kalean zehar doaz, … taberna batetan sartzen dira

TABERNA

Geraden jardun luzeak, Sylviek esaldi labur gutxi batzuk besterik ez ditu

Gerardek umetako Historia kontatzen du, gaur eguneko egoera eragin diona,

Greba Handia agertzen da, eragin handia izan zuen baina ez da ia ezer zehazten; aita lanik gbem bere buruaz beste egiten du, Gerard urteurrenero joanen zaio hilerrira, Sylviek ere haurtzaro arazotsua du, …

Gerad eta Silvye ezagutuz goaz: Geradek gaitz psikologikoak ditu, Sylviek ere terapia behar du

Harreman zailak, elkarrizketak ere zailak dira, u irakurleak ulertzeko ere

Silvyek beste norabait eraman nahi du Gerard

Berreskuratutako azken planoan lehen ataleko pertsonaiak azaltzen dira: Fred, … Sylvieren ezagunak dira

Polizia dabil inguruan, zerbait larria gertatzen da, …

LIBURUTEGIA

Liburutegian daude

Geradek jarraitzen du berbaldi luzeak egiten, Sylviek motzak

Liburu eta irakurketari buruzko burutapenak

Liburu bat hartzen dute, gero beste bat, …

Sylviek lehen ataleko pertsonaien oroitzapenak dakartza, zenbait izenburu bat ere agertzen da azpimarratuta “Orain”.

Liburutegiko berbaldiak nahiko erretolika aspergarriak ere bihurtzen dira interesgarriak diren arren, burutapen  luzeak erreskadan, ideiak erein besterik ez,

PARKEA

Bikoteko bakoitzaren esaldi laburreko elkarrizketak osatzen dute azpi-atala, paragrafo narratzaileak ere motzak dira,

Gerardek aitaren hilobira alde egin nahi du, Sylviek Itakara, noraezean biak

Polizia inguruan, Gerardek bere hotela eskaintzen dio Sylvieri gordeleku bezala

Sylviek argazkia aterako dio Gerardi: Lehen atalean agertzen da

Hirian barrena doaz, hotelera heltzen dira

HOTELA

Narratzailea da batez ere kontakizunaren oinarria, deskribapen luzeekin

Hotelera sartzen dira, igogailua, gelara jotzen dute, harreman zail ulergaitzak irakurlearentzat ere, …

Germand lo, Sylviek paper bat idatzi eta alde eginen du, ez daki nora, postontzian liburua eta papera uzten ditu

Baztertutako planoa: polizia gelan sartu eta Gerard atxilotzen du, kanpoan tiroa entzuten da

Baztertutako bigarren planoan Sylvie hilik datza kalean, bere buruaz beste egin duela dirudi

  1. ELSA.

Preludioa

Sylvie hizketan: bere izena Else da, Fredekin topo egiten du, Aldous tabernara eramaten du, tabernan Karim dago, Telmo ezagutuko du parkean,  Vasilin (Montag) , Telmo ezagutuko du parkean, …

Gizartea aldatuko duen zerbait handia egin nahi dute, ….  baina ez da ezer argitzen, ganduan geratzen da, Telmo eroak dio  “ez egin tiro anbulantziei”.

Nahastuz doaz azkeneko gaua, kartzelako kontakizuna, aurreko bizipenak,

* Gogoeta ekitaldi alegorikoa, hainbat irudi eta esanahien irudia edo iradokizuna, irakurlean asmatu beharko du sakonean zer dagoen, bitartean hainbat burutapen zehatzez jabetu ere.

Hainbat gertakizun, istorio eta esaldi daude, baina dena gelditzen da ganduan,

Gertatuaz eta etorkizunaz ari  da baina dena dago ikusgai

Bukatu eta berriro irakurri beharko litzake, argitzeko, baina ez du pena merezi

Han hemen, ken atalean ere, agertzen da aipatuta beti ere liburuaren izenburua, adina ez dakit zertara datorren, ez du loturarik  edukiarekin

Atzetik aurrera kontatuta dago, atalen banaketako zenbakietan ere: bukaerako zatiak argitzen du, nolabait, baina inola ere erabat, irakurlearen asmakizun edo irudipenean geratzen da gertakizunak irudikatzea, . Zineko teknika bat. Mundu irreala dirudi, baina mundu errealaz ari da, irakurleak asmatu beharko du azpiko istorioa,

Ez dago istorio zehatzik, hausnarketak dira nagusi

Trazu labur batzuk besterik ez, presoei eta kartzelari buruz, ez dago istorio jarraitu bat, atal bakoitzen datu bakarren bat soilik gehituko da

Elkarrizketa amorfo kutsua dute, baten esanak eta besteenek ez dute ia lotura zuzenik, edo ez dute, …

Lortzen du irakurlea intrigatzea

Zineko gidoi bat dirudi, zenbait pasartetan, gidoi peto petoa, bikotearen hitzak, planoak, inguruaren deskribapena: Atal batetan baztertutako planoak datoz, gidoiari zenbait zehaztasun gehiago ezarriz

Baztertutako planoak kontakizuna errazteko tranpa bat dira, osagai horiek kontakizun zuzenean korapilatzek zailtasunagatik, zatika eman eta kito.

Ezleku, ezdenbora, ez hemengo, ez oraingo, ilunetik argira bidea, …

Denbora gelditu balitz bezala idazten du, denborarik ez balego bezala, eztenporala dirudi giroak

Ezer ez da gertatzen, baina zerbait grabea gertatzen da, gertatu da edo gertatuko da

Aparteko dotorezia ukitua ematen die esaldiei, irudiak sartzen ditu, modu ezberdin batetan esaten ditu gauzak.

Esaldi ikusgarri politak eta eduki eder kilikagarrikoak, tonu eta era berezian emanak

Lexiko ezaguna darabil, sinonimo eta hitz  ezberdin gutxi erabilitakoetara  jo gabe

Adjektibo zehatzak jartzen dizkie izenei

Esaldi landuak dira denak, baina ez korapilatu edo zainduegiak.

Erretolika idatzian luzatzen da, ideia eta iritzi ezberdinak bata bestearen ondoren baina azken orduko ia esaldi batez azaltzen du istorioko pauso berria.

Hitzekin jolasean dabilela dirudi, besterik gabe, tarteka ideia interesgarriak botaz

 

Historia, arraza, nazioa. Renan eta nazionalismoaren inguruko topiko batzuk. Joxe Azurmendi

I

RENAN EUSKAL HERRIAN

Nazioari buruzko iritziak: a) Alemania:historia, hizkuntza, … b) Frantzia: herriaren erabakia

Euskal idazle ezberdinen iritziak

*Azkenean ez dago erabaki garbirik:  bakoitzak bere jarrera politiko, izaera eta interesen arabera dio diona

RENAN PARISEN

Renanen bizitza

Renanen “Jesusen bizitza” liburua

* Ezer erabakigarririk ez, bakoitza bere jitearen ondorioz ari da

Akropoliri otoitza: Atenas / kontraesanak / politika …

“Zer da nazioa” hitzaldia, eta beste hainbat lanen aipamena

ARRAZA BRETOIAREN ESPIRITUAZ

Karaktere nazionala: Herri bakoitzak bere izaera propioa du, faktore ezberdinen arabera

Arraza: lurra, arima, historia, espiritua, odola, … maitasuna.

Renan bretoia da: herrimina, harra, …

Eskozia

II

MODERNIA: HISTORIAREN GARAIA, FILOLOGIAREN ORENA

Historia:  eraikuntza nazionalaren oinarria, zientzien zientzia, fedea-historia, kritika. Filologia, …

HISTORIA, ZIENTZIA, PROGRESOA

Historia bera da bere buruaren Probidentzia, atzerapausoak aurrerapausorako urratsak dira, historia aldaezina da, biolentzia emankorra, …

Zientzia izanen da geroko erlijioa, dena esplikatuko duena, moderniara darama, …

Modernia: gizakia da moderniaren subjektua,

Ederra eta ongia: ederrak liluratu egiten gaitu, egiak bete

Gizadia hezitzean datza progresoa

Sinkretismoa: analisia-sintesia

Progresoa: gizartearen parte txiki baten pribilegioa da

III

ARRAZA: GIZADIAREN KONTZEPTUA

Zientzia historikoen ikuspuntutik

Zibilizatuak –barbaroak

Arraza beherak – bitarteko arrazak – arraza garaiak

Gizakia: espirituaren monopolioa: ariarra eta semita: hauek biak kontrajarriak

Renan antisemita da

Guzti honek eragina du nazio gaian

ARRAZAK, HIZKUNTZAK

Zientzia historikoen ikuspuntutik begiratzen du

Arraza bakoitzak bere hizkuntza ezberdina du arrazaren araberakoa

Hizkuntza bakoitzak bere ahalbidea du

ARRAZAK ETA ZIBILIZAZIOA

Paisaia herri espirituarekin lotuta dago

Arioak filosofia eta pentsamendurako berezitasuna dute / semitak monoteistak dira: paisairen eraginez

Semiten hizkuntzak ez du eboluzionatu

HISTORIAREN FILOSOFIA ARRAZI(ALI)STA

Semitek monoteismoa besterik ez dute sortu, erabat sinpleak eta pobreak dira, filosofiarako gaitasunik gabekoak, hizkuntza sinple batekin

Semiten gutxiagotasuna, arraza, moralez, espirituz

Ezgaiak dira,

Semitek hazia erein dute, izan zuten garai oparoa, baina ez dute Modernian eraginik.

Indoeuropearrek ekarri dute Modernia

MODERNITATEAREN FILOSOFIA EUROZENTRISTA

Europearrena de etorkizuna Juduek anarkia erlijiosoarekin bukatu dute, eta kito, ez dute beste ekarpenik egin

Aleman eta frantsesen arteko dialektikak ekarriko du garabidea, progresua, modernia: Europa de Modernia

FRANTZIA ESENTZIALA

Europako estatu latinoak germaniarrek lortu dituzte

Monarkiaren inguruko hausnarketak eta iritziak

Renan iraultzaren aurka dago

Monarkiaren defentsa egiten du: Renan ez da nazionalista, nazionala bai / Iraultza absolutismoa da / Demokrazia eskulotzea da / Errepublikaren aurka

Ikusten ditu kontraesanak, baina denei bilatzen die esplikazioren bat

TRADIZIO ARRAZ(IAL)ISTA FRANTSESEAN

Arrazista da baina garaiko girotik edaten du, arrazista teoria ezberdinak, tradizioa arrazista bat zegoen, ….

Renan antisemitismoaren fundatzailea da, ez arrazismoarena

Voltaire: nor zen, bere iritziak / Renanen aitzindari: beltzak ez dira humanoak, …

Voltaire eta Renanen konparaketak: beltzak, txinoak, semitak, …

IV

KRISI FRANKO-ALEMANA MUNDUAREN ETA ZIBILIZAZIOAREN KRISI BEZALA

Alemanzale porrokatua arren, kultura frantsesaren alde jartzen da gerrarekin

Gerra franko-alemana gaizkiarik handiena da,  progresuaren bidea eteten du.

Frantziak berrantolatu behar du bere egitura, nazio kontzeptua, nazioa bera berregin: erregetza,  noblezia, burgesia dira oinarriak.

Herriak ez du lekurik berrantolaketa honetan,

Populua ez da nazioa

Gutxi batzuen jaiotza: erregea, nobleak, …, da nazioari goratasun intelektual eta morala ematen diona.

Arrazak ematen dio espiritua nazioari, horrek ematen dio nazio espiritua

Alemaniak ez du egin nahi  Errestauraziorik, Frantziako Errestaurazioek huts egin dute. Frantzia berria  ez da gai Errestaurazio  bat egiteko

Frantzia ez da berregingo Alemaniaren modura, monarkia eta noblezia dira bide bakarrak

“LA PERIODE QUE NOUS ALLONS TRAVERSER”

Konfuso dago Renan, nahastuta, zientzian bakarrik du esperantza

Frantses hizkuntza eta arraza dira salbabideak: arraza linguistikoaz ari da.

Alemanen aurka.

Arrazaren balioa eta eragina azpimarratzen ditu, juduena beti baztertuz, arraza zelta goraipatzen du,

Arraza- hizkuntza: ez du argi, geroago bai

Indarra da eragile nagusia

Galduta dabil gerra franko-alemanaren ondoren, lozorro eta nagi

ARO BERRI BATEN ATARI ESTUGARRIAN

Aro berri bat dator

Hurrengo aroa zientzia eta erlijioaren sintesiarena izanen da

Nazionalismoak desagertu eginen dira

Nazioaren eta indibiduoaren interesen arteko lehia izanen da

Alemania kopiatu behar da: zientzia, agintaritza indartsu bat, …

Renanek ez du gogoko demokrazia

Gizadiaren kontzientzia berria zientzia eta eta elite kulturalaren  lana da

“RIGHT OR WRONG, MY FRANCE!

Frantzia denaren gainetik dago, hori ez da nazionalismoa, Frantziaren metafisika baizik

Nahiago du egiarik gabe Frantzia

Bere traiektoriaren aurka

V

FRONTERA NATURALEN KONTUA

Nazioa arima da, ez frontera naturala / ideiak eta jokabideak ez dira berdinak /herri hautatua /, …

NAZIONALITATEEN PRINTZIPIOAZ

Nazionalismoa-kontsentimendua / ez dago nazionalismoaren definizio zehatzik / bortxaz datoz nazio eta fronterak eta ondorioz teoriak

ALSAZIA-LORRENAREN POLEMIKA

Arazo nazionalak: fronterak eta internazionalak: potentzien oreka / nazio bakoitzak bere arrazoi ezberdinak / / gerako gehiegikeriak / estatu bakoitzak bere arrazoiak: Prusiarenak: mugak, hizkuntza, …

RENAN-STRAUSS

Gutun gurutzaketa / Renanenak datoz batez ere: arraza, hizkuntza, komunitatea-  historia, -tribunalek erabaki dezatela – hiritarren borondatea

VI

QUATREFRAGES, VIRCHOW: ARRAZA, ARRAZA PRUSIARRA, BERBEREA

Quatrefrages, filosofo alemana: gerraren interpretazio arraziala egiten du / Virchowek aldiz dio Prusia arraza ezberdinen nahasketa dela. /  Renanek, aldiz esanen du beebereak demokrazia dutela eta horrek hondamendira daramatela, arraza ez da nahikoa nazioa egiteko /

“HOGEI EGUN SIZILIAN”. BERLINGO ANTISEMITISMOAREN POLEMIKA: ZER DA NAZIOA

Renanek Sizilia bisitatzen du: han arraza nahasketa bat dago, ez da nazioa / Antisemitismoa: jarrera ezberdinak nazio eta arrazaren kariaz / nazionalismo subjektiboa eta objektiboa.

VII

ZER DA NAZIOA

Frantziaz ari da batez ere

Ez du zehazten nazio kontzeptua

Historian sartzen da baina ez digu irispiderik ematen herri bat zergatik den nazio gaiari, nazioaren jatorriaz.

Herrien fusio aipatzen du baina ez du argitzen zer nola, prozesu historiko ezberdinen zergatia

Nazio batzuk sortu egin direla ahaztu egin nahi du zenbait kasutan

Kontzientzia eta ahaztura

Dena da anbiguoa, ekibokoa sarri, gai ezin garrantzitsuagoa omen arren: Joxek dio: “laburbilduz: nahaste-borraste bat”.

Joxek berak historiaz ari da, nola egiten ditugun mito historiako hainbat gai eta gertakizun

ZER EZ DA NAZIOA

Alsaziaz ari da batez ere

Nazioaren definizioa (jatorria eta arraza, tradizioa, hizkuntza, erlijioa, historia, … )  alde batera utzi behar dira.

Nazioa erlazio juridiko-politikoa da, “hitzarmen soziala”

Lurrak ez du nazioa egiten,interes ekonomikoak ere ez, ez rlijioak, ez arrazak, ez hizkuntzak, … nahi hauek ere zerikusi handia izan

Arima litzake nazioaren funtsa

ZER BAI DEN NAZIOA: EGUNEROKO PLEBISZITOA

Nazioa arima bat da: iraganeko memoria eta oraingo borondatea; baina horri buruzko sakoneko galderak airean uzten ditu.

Herritarren nahimenak egiten du nazioa. Ala nobleziak eta burgesiak?. Nahasmena.

Plebiszituaz ari da, baina zer da?:  Nazioaren existentzia omen legitimitatearen plebiszitua

Kontzientzia morala da nazioa, ez dago objetibotasunik,

Beretzat Nazioa Estatua da hemen, baina ez beti.

ALSAZIA PROBINTZIA DA

Onartzen du erabakitzeko eskubidea, baina Alsaziarena ez da argi aitortzen

Erreferenduma ez da nazionalitate printzipioa, bestelako eskabide mota bat baizik.

Kontraesanetan murgiltzen da Renan, erretorikara jotzen du

Indibiduoa azpimarratzen du nazioaz ari dela: polemikarako erretolika

IRAKURKETA ESPAINOL BATZUK

Canovas / Azorin / Ortega y Gaset / Jose Antonio Primo de Rivera / R. de Maeztu / M. Garcia Morente: perla ezagunak

VIII

ARRAZARA BUELTATUZ

Renanek dio arraza nazioarekin nahasten dela, talde etnografikoak eta linguistikoak subiranotasunarekin parekatuz. Horrek sakabanatutako taldeak berriro biltzeko eskubidea ematen du: dena litzake Alemania

Ez dago arraza garbirik / Ikuspuntu etnografiko eta linguistikoek ez dute eser balio / Ez dago arrazarik ez historiarik

Frantzia historiaren alde kokatzen da, Alemania zoologiaren alde

Badirudi Renan frantziarren txalo bila dabilela

ARRAZIZMO ALEMANA VERSUS ARRAZISMO FRANTSESA

Nazioari buruzko aurreko atalaren laburpena

“espiritu” frantses eta alemaniarra kontrajarriak dira, latindarra eta germaniarra, alegia.

Oposizio morala, politikoa, katolizismoa - protestantismoa, askatasuna, dimentsio historikoa, …

Bien arteko lehiaren historia

Hainbat autore ezberdinen zitak

Alsazia – Lorena daude beti jardunaren sakonean

Renanen harrera, harrera aldaketa eta arrazoiketa  : anbiguotasuna

Herrien berdintasunari buruzko iritziak

“Zer da nazioa” kapituluaren ardatza Renani dagokionez, eta beste zenbait testu.

KONTZEPTU BI ALA BI HISTORIA

Nazio kontzeptuari buruzko ikerketa intelektual ezberdinak: Estatua – Nazioa

Frantzian eta Alemanian ez daude hasieran bi kontzeptu hauek, bi esperientzia ezberdin baizik.

Frantzian Alemanian baino askoz lehenago jasotzen da nazio kontzeptuaren bilakaera

Estatua eta Nazioa elkarloturik ibili dira historian

Nazioa ideia da, Estatua, aldiz, dominazioaren errealitatea

Autore ezberdinen iritzi ezberdinak, zehaztasun eta argibideak: Fichte, …

Alemania eta Frantzia: bi kontzeptu edo definizioek eta historiek  bilakaera ezberdina izan dute.

Batasun alemana hiru gerren ondorioa da – Frantzia ere bortxaz ezarritako errealitatea da: erregea, errepublika, …

Etnia, hizkuntza, arraza, lurraldetasuna, …: teorizazio ezberdinak, interesatuak

Nazio kontzeptua hiztegi ezberdinetan

Abertzaletasun etnikoa eta konstituzionala

OHARTXO BAT TRADIZIOA ALEMAN ETA FRANTSESAREN ARTEKO DESBERDINGOAZ

Frantzia eta Alemania historia diren heinean bilakatu dira: bakoitza bera bihurtu da

Bakoitzaren berezitasunak

Autore eta zita pila: Herder, Kant, Fichte, …

Dikotomiak, oposizioak,  uxatu behar dira.

Askatasuna, anaitasuna, … historia guztia, bere osotasun konplexuan hartu behar dira.

Ugaritasuna, askotarikotasuna,diferentzien askotarikoa, …

Renanen  eboluzioa gaztetako askotarikotasunetik geroko  Estatu zentralistara

NAZIOA(K) FRANTZIAN

Nazioa kontzeptua eboluzioan dago, ekibokoa da

Nazio kontzeptuaren historia: Heterodoto, grekoak, hebreoak, … Galia, Zezar, Tzito, Zizeron, … Erdi Aroa, … pertsonaia ezberdinen nongotasuna, 

Nazio kontzeptuaren bilakaera: Eliza, Unibertsitatea, Merkataritza, Hizkuntzak, …

Nazio kontzeptuaren eboluzioa Frantzian: monasterioak, Eliza, zismak, protestanteak, monarkia, humanistak, …

Hobbes, Locke, Ingalaterra, Montesquieu, Rouseau, …. Zerrenla luzea gaiarui buruz

Nazio kontzeptu ezberdinen errepaso luze, sakon, zehatza.

Euskal Herriari buruzko gogoeta laburrak

Espiritu nazionala – aginte politikoa

Bakoitza norbera da – gizartean bizi da: ezberdintasunak antolatzeko sortzen da Boterea

Eliza – Gorteak – Epaitegiak – eskola –

Iraultza, Komuna, Errepublika Frantzian: Sieyes abadea

IX

PARIS ETA PROBINTZIAK

Hiriburuaren nazionalismoa, Parisen zentralizatzen da Frantziako bizitza mota oro, gai guztietan: modernitatea, moraltasuna, amodioan ere, … nazioaren kontzeptua bera laburbiltzen du

Jende xumeak eta handikiak adoratzen dute Paris

Kontua ez da oraingoa: Autore ezberdinen hainbat zita: Renan, Rousseau, Sarte, Balzac, Zola, V. Hugo, Maupassant, …: iritzi kontrajarriak

TRADIZIO JAKOBINOAN HIZKUNTZAREN ALDERAKO

Frantsesa gailendu eta hizkuntza bakar bat bilakatzearen aldeko hainbat testu: hizkuntza nazionala. Patois oro kalitu eta Frantsesa inposatu.

Sakonean eta zeharka bezala, hizkuntzak nazioa egiten duela onartzen dute

BRETAINIA, OKZITANIA

Renanek ez du nahi Bretainia modernizatu bat, iraganeko Bretainia maite du, oroipena besterik ez diete uzten bretoiei. Bretainia altxor bat bezala defendatzen du: kontraesanak.

Renanen bretoierari buruzko jarrera eta kontraesanak: maite du, goraipatzen, baina badaki etorkizunik ez duela.

Antzerako iritzi eta jarrerak Okzitaniari buruz, Provence

Frantsesaren paregabekotasuna, Frantsesak batzen ditu herriak

X

“KONTZIENTZIA BAKARRA”REN GARAIPENA

Renanen demokraziari buruzko iritzi dardaragarria. Egia ezin da denen esku egon. Zientziak gaindituko du demokrazia. Elite batzuen esku egon behar du gizarteak. Elitea armatua egon behar da, indarrez inposatu beharko du bere agintaritza. Agintaria mezenas bat da, manupekoak artaldea. Herriak jopu izan behar du, pozik gainera nork agindu duelako.

Bera ere beldurtzen da dionaz eta nolabait desenkusatzen da.

Morala erlatiboa da handikientzat / Oraina putza da, iragan handia du amets.

Erdi Aroan eta Elizaren kategorietan obratzen da bere pentsamendua; nahiz jende ona ez izan agintaria, beharrezkoa da hierarkia,

NAZIONALISMO ETA INPERIALISMO FRANTSESAREN APOSTOLU BETI

Nazionalismoaren topiko kultural denak daude Renanen izkribuetan:

Hizkuntza: Frantsesa bezalakorik ez dago / Batasun nazionala sakrosantua da, zentralizazioa / Pluraltasuna, batasunarekin harmonizatuz / Handi-handia beti eta denean, onean eta txarrean / Alemania baino gehiago da / Espiritu frantses unibertsala / Misio kolonial espirituala du / Aljeria zibilizatu zuen / Iraultza gizadiarengatik eta gizadiarentzat egin zuen, sakrifikatuz, Israel bezala.

+ Era guztietako datu autore hausnarketa eta iritzien uholdea, tsunami bat bezala dator, iritzi asko desegiten ditu, baina beste iritzi batzuetarako hazia erein eta lurra bustitzen

Mila eta bi zehaztasun, datu, kontzeptu eta zita argigarri gai bakoitzaren inguruan

Ezinezkoa hori dena asimilatzea irakurle arrunt batentzat

Irakurri ahala hausnartu eta gozatu, nolanahi asko gelditzen da irakurlearen mtxilan

Oso zaila da iritzi propio zehatz bat egitea horrelako ugaritasun ezberdin sarri kontrajarriekin

* Joxeren liburuan dagoena eta berarena zer da: ikerketa luze eta sakon baten ondorio dela ez dago dudarik; hortik harago, beraren jakituria, hausnarketarako ahalmena, pentsalari sena, … eta fitxategi aparta lanaren ondorioz

* Gozamena da hausnarketa guztiotan murgiltzea, ikasle garaiko atzera jauzia

* Gaur egungo arazoez hausnarrarazteko hari-mutur etengabeak eskaintzen ditu

* Bi mundu ezberdin ikusten ditut: pentsalariena eta herri xeheenarena erabat ezberdina biak, eta bata besteengandik aldenduak

* Galdera bat sortzen zait: Goi mailako arrazetan ere, ario eta semitetan, ez ote luketen eginen beste banaketa edo bereizketa bat: goi mailakoak, ikasiak, direla  pentsalari, zientifiko, … eta abar jantziak eta kale-zoruan eta basatzan gabiltzanok, alegia; nortzuk dira beretzat, beraientzat goi arrazako horiek?. Buruz jantzitako horiek lirateke pribilegiatuak, besteok ez.

* Gogoeta bat aurrekoari lotuta: intelektualak eta herri xehea bereizten daitezke: politikoena kasta ezberdin bat litzateke

* Gaur egun ere germaniarrak ez dira ari Europako Estatuak gauzatu baldintzatzen,

Hitz berriak osatuzen ditu, hitzak aditz bihurtuz, bi hitz elkartuz, …, horrela ideia azaltzeko bidea laburtzen du

* Zenbat aldaketa pentsaeran, iritzietan, analisian. Jarreran, …: ez da fidagarria une bakoitzean diona, beleta bat dirudi, erabat aldakorra bere interes, harreman eta egoeraren arabera

*Ideia asko errepikatu egiten dira autore baten eta besteen ahoa edo idatzietan

* Ideia ezberdinen uholdea

* Nahi adina ideia ezberdin jaso ahal da

* Frantziako eta Europako historiako mila zertzelada eta atal

* Autore pilaren zitak eta iritziak

* Teoria ezberdinak nazioari buruz, oso zaila da ideia garbi bat ateratzea

+ Etnia, arraza, lurra, hizkuntza, historia, ekonomia, … osagai asko ditu edo izan dezake nazio kontzeptuaren eta errealitatearen definizioak. Autore bakoitzak bere definizioa egiten du bakoitasunaren arabera. Oso gai nahasia, zaila eta labainkorra. Uste dut azkenean herri kontzientzia dela funtsezkoen eta eraginkorreena, ibilian garatzen dena. Baina duda: herriak ala eliteek garatzen dute nazioa?

* Euskara aldetik oso aberatsa gertatzen da:  hiztegi zabala darabil, baina batez ere hitzak adiztu, atzizkien bidez hitzei eta ideiei zehaztasun sakonagoa ematea, hitzen eraldaketa, hitzei esanahi sakonago eta zehatzagoa, hitzekin jolas egiten du naturaltasunez, …

 

Iazko hezurrak. Unai Elorriaga

Biolentzia, gerrak eta gerrako izugarrikeriak, Euskal Herrian eta mundu osoan; baladak-gerrak-indarkeriak, … alderatzen ditu; gerren eragina,

Datu pila zernahiz, kontaezin gertakizun,  gehiegikeria izugarriak, amaigabeko gerra zerrenda eta parte-hartzaile, idazle,

Atal orotan gertakizun, egoera leku, … berdinetara itzultzen da, aurrekoa osatuz edo errepikatuz-azpimarratuz;

Koktel erraldoi bai da, irakurleak egin behar du batuketa lana.

Irene Irribasen bizitza: hari mehe bat besterik ez da, oso laburra gainera eta horren inguruan kiribiltzen ditu esanbeharreko guztiak.

* Lau ataletan sailkatu du liburua

Lehen atala

Irene Arriasen aurkezpena, haurtzaroa, takikardia zantzuak

Irene aitzakia bat da, besterik ez, jauzika ari da atzera eta aurrera bere bizitzan, eta jauzi bakoitzeko garaiko munduko lurralde ezberdineko kontakizunak narratzen ditu.

Giza historiako hainbat gertakariri heltzen dio, bortxakeriez eta diktadurez ari da batez ere, dotore nahastu, harilkatu eta saretzen ditu, koktel zirraragarria.

Eichman, Milgram, Faulkner, Afrika, hutuak, hilketak, bahiketak, giza jarrerak, gehiegikeriak, Moskuko Olinpiadak, Argentina, .

Euskal Herriaz ere, Algorta inguruan kokatzen da gehien bat: Txikia, Carrero, bahiketak, Ikastolen sorrera,  gerra zibila,

Gogoeta eta iritzi ezberdin asko sartzen du, oso labur, iruzkin bezala, kritikotasunez ia beti, zabalera dejada bat bezala: obedientzia, heroiak,

Atzerriko egunkarietan aurkitutako hiru narrazio

Egoera bortitzetan kokatua hiru narrazioak. Bukaera ustekabekoak, dena galdera, irakurlearen esku geratzen dira erantzunak, umeak beti tartean..

Ilaretan: Preso dirudien batek bere historia kontatzen du, herri baten exodoa, giro bortitz batetan.  

Brogodiren zuhaitza: Etnia edo herri ezberdinen kultura eta jokabideak, gerra giro batetan

Umeen alde: Espainiako Gerra Zibileko bonbardaketa batetan kokaturik diruditen 5 flash literario, ume  jaioberri bat tartean.

Bigarren atala

Irene Arrias Unibertsitatera doa, azterketa egiten du, lagunekin bazkaldu eta etxera itzultzen da. Tartekatuz mila kontu eta burutapen ezberdin. Takikardia nabarmentzen zaio.

Aurreko tankeran jarraitzen du, gai ezberdinak Irenen istorio laburrean kontakizun eta burutapen ezberdinak sartuz.

Hemen azpi-atal ezberdinak zenbakiz banatzen ditu

Droga, kartzela, tortura, garaiko gorabeherak, gerra ondorengo giroa, errepresioaren beste aurpegi bat: mojak-Cara al sol, errepresioa,  buruko gaitzak, organoa,  

Julio Cortazar,

Algorta deskribatzen luzatzen da, gida-liburua dirudi,

Beste hiru narrazio

Hamar txakur:  Berorika ari da, epaileri edo apaizari: armairu baten garraioa orga batean, gorpu pilarekin aurkituko da azken unean. Tentsio puntua du.

Etxanda: Orduak leihorik gabeko gela apartatu batetan, itxarote luze jasangaitza, bainera tortura,

Hirugarrena: Zabortegi batetan gordeta dago bat, bonbak urrutian, azkenean zabortegia ere txikitzen du..

Hirugarren atala

Irene nota bila doa Unibertsitatera, lana aurkitzen du, bikotea, etxea, ezkondu, erditzea, alaba, …

Gai ezberdin pila: nagusiak batzuk, zeharkakoak besteak:

-  Burutazioak, gogoetak, agerpenak,

- Algorta; burua galtzeko beldurra; agintarien desobedientziari beldurra; torturen-indarkerien  grabaketak-bideoak; propagandaren erabilera;  antropofagia: txoa arrantzontzian; ume hilketak; …

- Ruanda, Algorta, ETA, Ertzaintza,  kuartela, Txikia, Solaun, Japon-Japongo suizidioak;  

- Lobo Antunez: errepresioa Portugalen, Angola, …, kontraesanak; Melo Antunez; Paraguai:Chaco; Ambrose Bierce: Estatu batuetako gerra zibila, kazetari deseroa,,; Mikel Zarate eta indarkeria; Saddan Hussein urkatua; Ceaucescu-Errumania; Tolkien: Mundu Gerra; Euskal Herria: Txillarrre, …;  Olga Txesukova: Errusia, Lituania, Polonia; Orwel: Birmania, Espainiako gerra zibila, 1. Mundu Gerra; Lauaxeta, Urkiaga, Aitzol, …;

Beste bi narrazio

Izaretan: matrimonioa eta alaba txikia etxean, ama bulegora ondoren aita hitzen dute, umeak aita hilda aurkituko du, bere altzoan geratuko da lo

Aitaren aurkako bortxakeria, alabarengan oihartzuna izango duena.

Ez kantu guztiak: Kontalariak ondo ulertu dela uste duen arren, irakurle honek ez du tutik ulertu, usteak soilik izan ditzake

Laugarren atala

I.Arrias bulegoan lanean dago, dei bat jasotzen du: etxean zain dauzka, ez du hara joan behar, Algortara doa eta etxetik hurbil geratzen da

Derryko hilketa, talde armatu ezberdinen aipamena, …

II. Bere etxea behatzen du urrutitik, herrian dabil, eztandak, ...

Hilketei erreferentzia laburrak, Txikia, errepresio garaia, …

III. Algortako kaleetan dabil, ihesean, estratetan barneratuko da, gaua han pasako du, etxe-hondakinak, bigarren gaua, eztandak,  jende bat topatzen du, tunel bat aurkitzen du, bertan gizonak,  ateratzen dira argira, gizon gehiago, kanoikadak, harrapatu eta autoan eramaten dute  

Sufrimendua, ihes bateko urduritasun eta larrialdiak, …

IV.   gela baten sartzen dute, gelako gorabeherak: deskarga elektrikoak, argiak piztuta, hotsak, galdeketa luzeak egunetan, …

Gela, galdaketa, tratu, … arraro artifiziala; … agian intsinuatu egin nahi du, irakurleak irudikatu dezan atxiloketa bat, … baina ez dakienak hemendik ez d ezer aterako.

Egilea bere liburua justifikatzen bezala dabilela dirudi, esandakoak laburbilduz edo idatzitakoaren zergatiak argituz, …

Bere estiloan darrai,  ezer berririk eskaini gabe abileziaz luzatzen da, erretolika idatzian, jotapasa irakurtzekoa, literarioki ere ezer gutxi, errepikagarria, jakinminik ere ez du pizten, :

Amaiera, ezereza.

* Izugarrizko datu bilketa dago guzti honen aurretik, eta hori dena kudeatzea zaila behar du izan.

Bizpahiru orrialdeko zatitxotan banatzen du atal bakoitza, hutsunea erdian, gai ezberdinak nahastuz, harilduz  edo sailkatuz

Hiru narrazioetatik lehena da bizpahiru orriko luzeena, motzagoa bigarrena, eta horri bat baino ez askoz luzeagoa azkena.

Narrazioetan ikusleak atera behar du esanahia, zeren sinbolo den.

Baladak darabiltza gai berri bat sartzeko

Idazki eta abesti zaharretako esaldiak sartzen ditu  osagai esanahia azpimarratuz

Kiribiltzen da gai ezberdinetan, zurrunbilo baten bezala, gaien inguruan, kontakizunean zeharkako gorabeherei erreparatuz, alboko zehaztasunetan luzatuz, …

Ingeleseko zitak, dokumentatu egin dela adierazi nahian bezala, esnob jite ematen badu ere

Aditzik gabeko esaldi laburrak jartzen ditu, esaldi nagusiaren barruan, koma artean, bi hitz soilik, esaldiaren bukaeran gehienetan, esan nahia osatuz: irakurleak erraz josten ditu.

Esaldi motzak gehienak, pausoka bezala do aurrera kontakizun eta gogoetetan

Errepikapenak sarri, ideia bat azpimarratuz, …

Ez da konplikatzen egitura luzean korapilatzen eta edertasun itxurak ematen, ezta hiztegia eta sinonimoekin ere.

Xalo idazten duela dirudi, baina oso landutako idazkera da

Oso estilo  edo idazkera bere propioa du.

Ez du eleberri izaerarik, Irenen istorioak ez baitu gorputz edo bilakaera handirik

 

Jende desegokia. Gaizka Zabarte

14 ataletan banatua; bi istorio daude kontakizunaren barnean, azkenean kontakizun nagusiari lotuak

Zuazok hitzaldi bat emateko konbita jasotzen du Desegokituen Elkartetik

Hortik aurrera hitzaldi horren inguruan ehotzen da kontakizuna, antolaketa, elkarrizketak, bilkurak, partaide bakoitzaren gorabeherak,

Bi kontakizun xelebre ere badaude: irratikoa eta lantegikoa

Pertsona xelebre, ezegoki, zenbaiten erakustoki bat

Ez du esaldi potoko borobildurik botatzen, ez edukiz ez idazkeraz, baina bizitzari buruzko zipriztinez beteta dago

Zeharka bezala botatzen ditu iritziak, burutapen kolateral zeharkako bezala

Teorizatu gabe, bizitza kontatzen du

Bizitzako zirrikituetan dabil,  gizarte, politika, gizakia beraren , … zirrikituetan , zertzelada arruntei buruz hausnartuz

Zer da egokia, zer desegokia: desegokitasunari buruz ari da, teorizatuz tarteka elkarrizketa eta hitzaldien bidez, baina pertsonaia eta ekintza desegokien bidez batez ere.en bidez

Bizitzako eguneroko zertzelada arruntak ukitzen ditu

Bikote baten ohikeriaren arazoa, bakardadea, gizaki eta gizarte harremana ezberdinak, dudak, gorrotoak, kontatzen ez diren burutazioak, iritzi ezberdinak, miseriak, ezinak, Kongresu, eta antzerako elkarraldien kritika, eztabaida inozo azalekoak, ipuina: zer fikzioa ala errealitatea, …

Bikote gaztearentzako iritzi ezkorra

Dena umorez oratua

Parodia kutsua du

Kritika kutsua uneoro,

*  Asko luzatzen da tarteka istorioari buruz ezer esan gabe bezala, baina eguneroko bizitzari buruz hainbat zertzelada botatzeko baliatzen du

Esaldi luzexkak egiten ditu tarteka, ohikoa baino korapilatsuagoak, baino ulerterrazak

Paragrafo luzeak egiten ditu, astun samarrak tarteka, kontakizunari ezer berririk ezartzen ez diolako

Tarteka elkarrizketekin arintzen ditu paragrafo luzeak

Kontrasteak irudipen handiz, eta argitalpen kontrasteak

Hitz-joko politak eta interesgarri esanguratsuak tarteka,

Umore puntua uneoro

Ganberro samarra ere bada tarteak

Egoerak luzatu eta deskribatzeko abilezia du

Erraztasun handiaz idazten du, erraz irakurtzeko estiloan

Ezustea ere badu bukaeran

 

Jururù. J.E. Urrutia Capeau

Jururú Kubako itsasertz apartatu bateko lurmuturreko sarrera da, edo badia. Bertako itsasertz, itsasadar, golko, badia, hondartzak, …

Bertako istorioa pila kontatzen ditu, pertsonaia ezberdinak, bertako jende xumearen izaera, jokaera, bizibideak, lanbideak, bizibeharra, eguneroko bizitza, …

Konkistatzaileen istorioak, Kubako zenbait egoera sozio-ekonomikoak agertzen dira, …

Pasadizo xelebreak, hunkigarriak batzuk, elkartasuna, laguntza, elkarrizketarako jarduera,  izugarri humanoa,

Beste mundu bat da, kontraste izugarriak, gizaki puska izugarriak, … Kuba ezberdin maitagarri bat

* Iparraldeko idazkeraren eragin erabatekoa

Hiztegira jo behar da

Baditu esaldi berezi batzuk

Bestela idazkera xume normala du

 

Karanbola toxikoak. Andoni Urzelai

7 kontakizun ezberdin dira

Ezberdinak arren istoriook, badute nolabaiteko lotura, pertsonaia berdinak errepikatzen dira istorio ezberdinetan lotura antzeko bat iradokituz, lotura ezkutu batez kateatuta bezala,

Bai istorioak bai pertsonaiak bereziak dira, korapilatsuak gehienak, halako aparteko nolakotasuna dute

Istoriook burutapenetarako aitzakia bezala dira, gogoetok interesgarriagoak dira kontakizuna bera baino

Bai pertsonaiek bai istorioek eurek erakargarritasuna dute, hausnarketa etengabeez aberastuta eta osatuta datoz

Iritzi interesgarriez txirikordatuta doaz istoriook, burutapen etengabez kateatuta datoz kontakizunok

Esaldi borobilak botatzen ditu, errefrau edo atsotitz tankerakoak.

Zirikadaz beteta dago, ironiaz, … gizakiari eta gizarteari buruz, …

Twitter, polizia, gizaki zelatatua, Gederiaga Elkartea, ETA eta ondorengo giroari begirada, masturbazioa, bizitza erreala eta irudikatua, osagileak, umeak, jakin-mina. Telebista, gauzak begiratzeko zaletasuna, Ertzaintza: jarrera jitea eta jokamoldeak, psikoanalisia, gizakiaren barne katramila ezberdinak, emakumearen izaera, idaztearen korapiloak, sormena,  minbizia eta berari aurre egiteko jarrera, aberastu berri bat, hilaurreko sentimenduak, iraun nahia, hileta elizkizunak, bizitzari buruzko jarrera ezberdinak: batek joan nahi du besteak bizi, … eta kontaezin gaiez zipriztindutako kontakizunak

*Dotoretasun ukitu du idazkerak

Ez da esaldi borobil bitxietan korapilatzen, naturaltasuna dario

Irudi asko darabil, alderatzeak, sinboloak,  

Biziak era erakargarriak, oso herrikoak, dira elkarrizketak

Adjektibo eta osagarriz beteta doa kontakizuna 

 

Koldar hutsa zara. Aritz Gorrotxategi

Bi zati ditu, luzea lehena laburra bigarrena. Lehenengoan gaztaroko gorabeheraz ari da, bigarrenean ondorengoan adinean  kokatzen da, jada ezagunak zaizkigun pertsonen bilakaera kontatzen digu, eta helduaroko arazoak, baina tarteka gazte abertzaleak zirikatzen ditu berriro.. Gazte jendeaz ari da batez ere.

Diktadura ondorengo urte luzeen, hamarkada ezberdineko gertakizunen kontakizuna, eta beraiei buruzko gogoetak, urte haietako laburpen osoa, …

Garai baten kontakizun orokorra eta erabat partziala.

Pertsonaia nagusia bere barnean sartzean da, bizipen eta iritzi ezkutuak ere azaleratzen. Azkenean erabat eszeptiko bihurtzen da, denari bizkar emana.

Bere koldarkeria justifikatu eta zuritu nahi duen kontakizun koldarra da kontakizun osoa, eta hala bukatzen du protagonistak ere amaraun korapilatsuan atrapatuta

Kontakizun asko, xumeak, pertsonaia, gertakizun, eta gogoeta ezberdinetan kiribiltzen da.

Horregatik denaren azalean geratzen da, gainetik pasa besterik ez du egiten.

Ikasleak, ikasitakoak, eta buruz jantziak dira pertsonaia denak

Hausnarketa dirudite, gaupasetako iraultza ametsen antzerakoa.

Etenik gabeko edanean, belarra erre eta erre, … mozkorraldiko hausnarketak dira pertsonaienak

Pertsonaia gehienak snob batzuk dira, autoreak zitatzen, ….

Krapula taberna biltzen da jendean, beraien arteko tertulia, elkarrizketak,  beraien bizitzak, … berain inguruan doa konta beharreko dena, taldea deseginez doa,

Gai piloa ukitzen ditu, orokorrean baloratu behar dira, gutxika egiten baitu gai bakoitz ezberdinerakoei

- irakurtzearen balioa, idaztea, ikasketak, irakaskuntza, ikastetxeko arazoak, etorkizuna, publikatzea, fantasia, gerra garaiko irakurtze kontuak, idazle zerrenda luzea eta beraien kritika: Bergamin, Baroja, Celaya, Lorca, Imanol, Saizarbitoria, Capote, eta hainbat eta hainbat autore,  … hezkuntza, heziketa,

- Frankismoa, diktadura ondorengo giro politikoa, abertzaletasuna, lazo urdina, Gesto, Laza eta Zabala, ETA, Yoyes, kale borroka, presoak, bahiketak, kontzientzia politikoa, soldaduska, banderak, ikurrina, euskaltasuna, independentzia, hauteskundeak,  JARRAI,LKI, EE, LAIA, Nueva Izquierda, EMK, PODEMOS, …: ia zitatu besterik ez baditu ere egiten, atxiloketak, tortura, presoen familiartekoak, iheslariak, Marxismoa, Lenin, … et ita porro.

- Gizartea, jarrera ezberdinak, pobreak eta eragina, sexua, maitasuna,  bizitzari buruzko jarrera ezberdinak, mundu-gerra eta juduak, matxismoa, gorrotoa, homosexualak, Erasmus, familia eta harremanak, gazteak, gaupasak, gaixotasuna, kontsumismoa, ametsak, heriotza, erruduntasuna, ideologia, kontzientzia,  kirola, sistema ekonomikoa, egunerokoaren herdoila, sistema ekonomikoa, maitaleak, zinegileak, garraio publikoa, teknika berria: tableta,  ,… bukaerarik gabe.

- Donostia, auzo ezberdinen deskribapena, Donostiako hainbat gertaera, pertsonaia, istorio, Relala, tabernak, arraindunak, musika-kontzertuak-musikariak, … eta segi.

Neutrala izan nahi du, hiru jarrerak eta pentsaerak erakusten ditu: alde, kontra eta erdikoenak. Baina erabat beligerantea eta partziala da.

Baina abertzaleengan kokatzen da, eskuindarren jokabidea ez da ia agertzen, ez dago horiei buruzko kritikarik, hain dira gutxi, beste aldekoenganakoak aldiz etengabekoak.

Gertakizun, pertsona, erakunde, … asko isildu egiten ditu, garai horretan eragin erabakigarria eta funtsezkoa izan zuten arren, alde batekoak soilik, edo erreferentzia arin.

Ezker abertzalea, kale borroka, gazte borrokalariak, hauek beti  erridikulizatzen egiten ditu,

…. ditu jo-puntuan, beti giro zitalean, beraiez dena da negatiboa, mesprezuz tratatzen du Ezker Abertzalea. Zergatik ez Ezker Iraultzaileko alderdiak, EE,EB,ARALAR, PSE, PNV, . . . badute zer kritikatu, garai berekoak dira eta funtsezko eragina izan zuten garai berean.

ETA da erreferentzia nagusia, harira etorri edo ez. Donostian egon diren aldaketez ari da ere, baina inolako kritikotasunik gabe, eta bada zer kritikatu. Narratzailea, protagonista, EE,EB, ARALAR, PPODEMOS, edo hor ingurukoa da edo hor nonbaitetik edaten du.

Narratzailea, pertsonaia nagusia, bera da koldarra, batez ere ezker abertzaleko ez den inoren aurka ausartzen ez delako, beste inori kritika zehatzik egiten ez diolako, kritika orokor difuminatuak soilik, etsai errazegia hartu du gaitzak, erasotzea erraza eta arriskurik gabea den garaian..

Hausnarketa asko, gogoeta erakargarriak. Egi borobilak botatzen ditu, baina arrunkeriak ere franko.

Pertsonen deskribapen sakon zehatzak eta laburrak egiten ditu tarteka

Gehienetan pentsatu pentsatzen ditugun baina kanporatzen ez ditugun gogoetei letra jartzen die, politikaz eta bortxakeriez baino, (horiek errepikatuenak dira esparru komunikatibo guztietan) bakoitzaren barne bizitzari buruzkoak, hor barruan dabilzkigun sentipen eta iritziak.

Adinekoentzat ez dago ezer berririk, topikoak ere bazaizkigu; garai hura ezagutu ez zutenen gazteentzat seguruenik interesgarria da, laburpen bat bezala delako.

Kritika puntua nahiz ez den zuzena, zeharka baizik elkarrizketen bidez, ….

Ez du bere jarrera finkatzen, besteen ideia eta jarrerak mahairatzen ditu, duda,

Infantila iruditu zait tarteka, arina, azalekoa erabat, gauza eta iritzi jakin maiz eta denek erabiliak.

Giro bat deskribatzen duenean ez dut gogoko, azalekoegia eta orokorregia dirudit

Nietzsche zitatzen du etengabe, bere eragina du agian liburuko giro osoak. Agian ikuspegi orokor bat eman nahi izan du, baina ezker abertzaleari buruz batez ere,

Erabat negatiboa, ezkorra, gizakiari, iraganari gaurkoari eta etorkizunari buruz, denari buruz, liburu oso tristea, etsigarria.

Erreala, baina mingotsa.

* Pertsonaia nagusia den narratzaileak kontatzen du istorioa lehen pertsona,

Ikasgai baten jitea dute gogoeta eta hausnarketok, mezu zuzenegia, irakasle bat gelan autore edo irakurketa batean jasotakoan emanez, artifizial sentipena sortarazten du, hotzegia, , 

Ez du indarrik, kontakizun planoa da, gogoeta eta hausnarketak ematen diote nolabait interesgunea.

Ez du poesiarik, ezer liluragarririk, gai ilun eta latzei ere begiratu ahal zaie goitiagoko begiradarekin.

Oso trinkoa da, gauza asko kontatzen ditu, jarraian, korapilatuz, baina artifizialtasuna dario, bere ideiak sartzeko txertatu beharren pasarteak sartuz.

Autore ezberdinak irakurri ondorengo notez baliatuz idazten duela iruditzen zait, Interesik ez duten leku-gauzen deskribapenetan luzatzen da, betegarriak iruditzen zaizkit

Paragrafo nahiko luzez eratuta dago, tarteka sartzen du elkarrizketarik,

Esamesa teoriko horiek eteteko edo arintzeko sartzen ditu egoera ezberdinak, baina betegarri kutsua darie, interesik sortarazten ez dutenak.

Nobela denak dira istorio asmatuak artifizialak, baina hemen artifialtasun hori nabarmen agerian geratzen da. Pasarte asko ezarriak dira, behartuata sartuta bezala, esan behar duelako.

Zati asko betegarriak dira, jotapasa irakurtzekoak

Erraz irakurtzen da, bai estiloagatik, bai lexikoagatik, ez da nahasten esaldi bitxi eta sinonimoetan.

Ez dit ezer eskaini, gogoetak eragin dizkit, baina ez dit jakin-minik piztu.

Bi sentipen eta iritzi kontrajarrirekin utzi nau: zentzuzko jarraitzeak egiten dituela, gure eguneroko bizipen arrunt gordetan sartzen dela, eta aldi berean jotapasako irakurketa interes gabekoetan galtzen dela. Eta oso partziala eta zitala dela

 

Lorea Gernika andrazko bat. Koldo Izagirre

Herri, leku eta egoera ezberdinetan dabil Lorea Gernika, eta horietako flash laburrez deskribatzen du andrazko hori.

Egoera bitxi bereziak dakartza ataltxoetara

Mota guztietako ideia eta gogoeta ezberdinak azaleratzeko aitzakia besterik ez da.

Ez bila mezu ezkutu edo subliminalik, , irakurri eta goza

Hausnarketa, gogoeta, kritika, gizarteko ikuspegi kontaezin, … aberatsa

Pertsona ezberdin askoren argazkitxoa, sarri ironikoa, kritikoa ere iradoki egiten ditu ideiak egoera iradokietan

Pentsamendu eta aldarte garratzak dakartza sarri Lorea Gernikak, hor barruan ernetzen zaizkigun aldartearen ertz zorrotzak, sarri mingarriak.

Eguneroko mila zertzeladari erreparatzen dio

* Atal motzetan gutxika doa Lorea Gernikari buruzko kontakizuna

Erreferentzia ugari kontakizun ezberdinetan, batasun bezalakoa emanez liburuari.

Lorea Gernika bera da liburuari batasuna ematen diona

Egoera berezi bitxiak dira

Irudiz azaltzen du sarri ideia edo deskripzioa laburbilduz: “kontzientziaren erpea”, “errain arranoa”, … kontaezin ahala

Zuzenki esan baino, edo esan adina baino, iradoki egiten du

Esaldi berean sartzen du sari kontraesana: “perfekziora ergeldu”, ….

Ideiekin, irudiekin, esaldiekin eta hitzekin jolasean dabil

Paragrafo barnea pertsonaren pentsakizunak sartzen ditu

Umore eta ironiaz bustita

Poesia kutsua dute hainbat esaldi eta pasartek

Zenbait kontakizunez ezustean harrapatzen zaitu,

Atal batzuk ulerzailak dira, egoera edo gertakizuna bera

Zenbait esaldi ere ez dira errazak ulertzen

Dotorea da idazkera, baina artifizial, landuegia eta handixko kutsua dario ere, goi maila batetik ariko bailitz

Hiztegi berezia, aberatsa, ukitu ezberdinak dituzten sinonimoak bailitzan

Esamolde ezberdin jostagarri berriak

Esaldi herrikoiak etenik gabe, elkarrizketetan eta kontakizun lauan

Gozamena da irakurketa, ohikotik ezberdina, pausatuagoa, pentsatuagoa, …lasaigao irakurtzera behartuz eta Lorea  Gernikanatz hurbilduz

Lasi, apurka, ondo tartekatuz, presarik gabe, patxadan eta denbora emanaz irakurri behar dira ataltxook gozagai izan daitezen

“ulu saminetan laketzea” da liburu osoa

 

Makinaz idatzitako ipuinak. Gianni Rodari

28 ipuin motz

Interesgarriak, bitxiak, ohikotik ezberdinak

Kritika puntuz gizarteko zenbait arlo eta jarrerei

89ko itzulpena da, Joxemari Iturralde itzultzailea

Jada orduan gaur egun atrebentziak edo pauso berriak diruditen urratsak ematen zituen, hitzak aditz bihurtuz, bi hitzekin bat eginaz, etab;  ez dakit bere kabuz ala itzulpenak behartuta

Hitz ezezagun berriak, agian itzulpenak eraginda

Agian itzulpenak behartuta, hitz elkartuak sortzen ditu,  erdal hitzak baliatzen

Hainbat hitz asmatzen ditu, “isektilkari”, “sukaltarri”, … aberatsa da

Literalki itzultzen ditu hainbat erdal esaldi: “zurira tiro egin”

Hitzak sortzeko edo moldatzeko jarraibideak ematen ditu

Zenbait itzulpen arraro egiten zaizkit: “kate alpetar”

Zenbait hitz arraro ere badira

Hitz ezberdin  bereziak darabiltza

 

Maleta. Sergei Dovlatov.

Dovlatov beraren bizipenak dira, idazlea da, Ipar  Ameriketara erbesteratzen da, Errusian mila ogibide izan ondoren.. Bere ondasun denak maleta batetan kabitzen dira.

Ameriketan jada maleta hustuz doa eta maletako gauzen arabera egiten du bere oroitzapenen kontakizuna:galtzerdiak, botak, lapurretak, eskultoreak, 

Trajea, atorra, botak, jaka, txanoa, galtzerdiak, eskularruak, gerrikoa, 

Errusiako komunismo garaiko giroa  erakusten du, umore eta ironiaz, zorrotz eta bizi.

Errusia eta batez ere errusiarren argazki hitsa, kaosa dirudi Errusiak.

Ez dago ezer positiborik.

Oso kritikoa, baina ez kritika zuzenarekin, kontakizunaren barnean zeharka baizik.

Zirikatuz ari da, sistema politiko ekonomiko sozial sobietarra zirikatzen

Gai ezberdin pila ukituz doa: merkatu-produkzioa, merkatu beltza, unibertsitatea, edari kontsumoa-taberna giroa, inaugurazioak, funtzionarioak, kazetaritza, salatariak, polizia sekretua, kuartelak, bikotearen harremanak, soldaduska, maitasuna, beldurra, bortizkeria, juduak, errepublika ezberdinak, gulak-ak, zine estudioak,

Zehatz deskribatzen ditu pertsonak, baina batez ere gizartea

Mota ezberdineko artisten izenak eta lanak botatzen ditu: zinegile, pintore, idazle, …  

Anarkia dirudi herri  giroa, berezia,

Itzulpena ez da inola ere konplikatua, ez da esamolde bitxietan nahasten, hiztegia ezagna da,

Liburu tristea, nolanahi partziala, zerbait onargarria egon behar du herrialde batetan

 

Mamuak. Ana Urkiza

13 kontakizun

Bizitzako zenbait mamu ezberdinez ari da:  Bikotearen artean maitale izandakoa / umeak izateko asmoak / ama-alaben harreman zail eta korapilatsuak / uztera zoazen etxeko oroitzapen eta kontakizunak /  seme gaixotua zaindu nahia / beti gidoi baten mende bizitzea / bikoteak alde egin ondorengoak / beti ihesian dabilen koldarrarena / garatu ez zen maitasun amestua / sentipena garai eta une egokian azaldu eza / bake prozesua garatzeko elkar ezagutu beharra / esperotako erantzunaren kontrakoa jaso izana / zuzenean esandakoak edo historiek ernarazten dituztenak / sentimenduei babesa eta harresia jartzea / lausotuta ere umetan jasotako zigor ez justuen gomuta / bortxaketa / haurtzaroko bizipen eta oroitzapenak.

Burutapen labur kilikagarri pila ereiten ditu kontakizunen harira,

Idazkera erraza du, esaldi motz, , zailtasunik gabeko, esaldi, hiztegi eta aditzekoez moldatua. 

Kontakizun bareak dira, baina ez dute irrikarik sortarazten, hotz gelditzen dira

Luze, errealismo zehatzez kontatzen du bortxaketarena, kontaketa bera mamu bihurtuz

Kontakizun motz bat eta gero luze bat

Bada kontakizun bat ”Idatzita dagoena” bukaera ulerzaila duena, bi pertsona nahasten baititu

 

Neguko egunerokoa. Paul Auster

Bere bizitzako gorabehera eta xehetasunak ez kronologikokoa, atzera aurrera dabil

Haurtzarotik hasi eta hirurogeitaka urte arte, bere bizitzako gorabeherak kontatzen ditu

Erromes herriz herri, etxez etxe, emaztegaiz emaztegai, …

Barnera bidaia bat bezala da, bizitza miatuko kontakizuna

Oroitzapenen bidez,  bere nortasuna geratzen da agirian

Bere barne egoera ezberdinak

Leku ezberdinak, Ipar Ameriketakoak zein Europakoak

Herri ezberdinetako giroa, bizimoduak, ohiturak, … gizarte bat agerian geratzen da

Bizitzarekiko jarrera ezberdinak, bizitzarekiko hainbat ikuspuntu, ….

Hainbat eta hainbat gai: idazteko zenbait baldintza, amaren heriotza, eskuen erabilera anitza, maitemintzea, jakiak, lorik egin ezina, pertsonen jarrerak, hiltzea, ume gaixoen eskola, ….. kontaezin ukitu ezberdin interesgarri

Pertsona mota ezberdinen erakusleiho

Egiten ditugun hainbat eta hainbaten zertzeladak agerian uzten ditu

Norbere buruaz azterketa edo gogapenak egiteko aukera ematen du

Austerren bizitza interesatzen zaionak gogoko izanen du, baina errepikagarria eta monotonoa gertatzen da

*Literarioki kontaketa modu ezberdin bat erakusten du, egunkari bat idazteko era ezberdin bat

Bere buruarekin zuka ari da

Ez dit irakurtzeko irrikarik sortarazi, tarteka erakarri banau ere

Zehatz kontatzen ditu pasarte ezberdinak,

Luzatu egiten da hainbat gai eta pasartetan, harrigarria da nola zehazten dituen hainbat gai

Harrigarria gai xume batetan korapilatu eta xehetasunetan luzatzeko gaitasuna

Jota-pasa irakurri ditut hainbat pasarte eta orrialde

 

Odol mamituak. Alain Agirre

Gaixo psikotiko baten eboluzioa, gaixotasunaren nolakoa, eta nondik norakoak

Orokorrean ez dago espazio eta denbora ezberdinen nahasketarik, atzera jauziak dauden arren atal bakoitzean: nahiko lineala da: ohean - ospitalean - ospitaletik kanpo - sendabidean - garaipena

  1. GORRIA

Gaitza, Gorria, barruan darama protagonistak, gorputza jaten

Zer da Gorria?

Gaixoaren egoera, ohean, gaixotasunarekin aurrez aurre

Neska da: kuleroak, …

Ez du ezer kronologikorik kontatzen, istoriorik,

Gaixoaren egoera, giroa azaltzen du: hondatuta dago, etsai bat du eta haren kontra ari da

Egoera larria da baina borrokan jarraitzen dui

Odola, mina, hotza, euria, haizea, gelako giroa,

  1. PSIKOSIA

Ospitale psikiatriko batean dago protagonista

Psikosia du: haluzinazioak, eldarnioak, ..

Aurreko historia ere ezagutzen goaz

Egoera nahasi konbultsoa, harremanak, osagilearekin, gaixoekin, bulimia, …, medikazioa, tristura, gaixo ezberdinak, … disziplina arauak, … psikotiko baten sendatzeko zailtasunak,

Ospitaleko giroa: lotuta, saio ezberdinak, giroa, harremanak,

  1. BIGARREN HASIERA

Ospitaletik atera da A, nekatuta, laster hilko dela uste du

Psikosia ez da sekula sendatzen, jendeak iritzi  negatiboa du gaixo hauekiko,

Botiken zeregina eta lorpenak

Bizitzan dituen zati eta osagai pila, bi orrialdeko paragrafo bakarrean, baina zation arteko loturarik gabe

Sasi-sendabideen zerrenda eta efikazia edo eraginaren eza, hutsa, alferra: liburuak,yoga, ikastaroak, terapia alternatiboen zerrenda luzea ia konpletoa

Loezina, jan beharra,sentimenduenganako menpekotasuna, gaitzaren ondorioak, …

Sendatuko ote den eta nola beldurra

Medikuak, medizinak, eta efikaziaren kritika jostagarria egiten du

Tarteka burutapen labur, iritzi izpiak

Ukitu gordinak

Barnea triste eta huts gelditu da. Barnera soa da irtenbidea.

IV. BIHOTZA ETA KLITORIA

3. Pertsonan kontatua

Bikotearen sentimendu eta sexu harremanez ari da, eta gaixotasunaren nondik norakoaz

Gaixotasunaren nondikakoa: nola A hustuta gelditzen den, gaixotu aurreko maitasun harremanak eta sentimendu horien puzzle zatiak, harremanok hondamendira eramango dute,

Gaixotasunaren jarraipena: W dotoreari egiten dizkion bisitak

Atzera jauziak daude gaixotasunaren nondik norakoak argituz

Bizitzeak merezi duela konturatzen da, bizi egin nahi du

S-rekin maitemintzen da, baina ezkondua da eta bertan behera gelditzen da harremana,;P gaztea ezagutuko du baina ez du aseko sexua falta zaiolako;  V-rekin nahastuko da zeinek sexua emanen dio baina besterik ez, N eroa ere ezagutuko du, bere antzerakoa izan nahi luke

Harreman honetan orekan aurreratzen du baina frustrazio bakoitzean hondoratu egiten da berriro

W medikoak uzten du, bakarrik bizimodu berri bat egin behar du, baina ez dela sendatuko esaten dio.

V. NARE

Itsasoak irensten du, itsasotik garbi ateratzen da, barnean zeraman Gorria desagertu da eta A bizitzen hasten da

Punturik gabeko paragrafo luzeetan kontatua,

2. pertsonan kontatua

Atal labur-laburra bi orrikoa

 * Hausnarketa zehatzetarako aukerarik ez du ematen, ez dago esaldi edo burutapen markatu borobilik,  baina gaitz psikotikoei buruzko hausnarketa orokor baterako bai ematen duela oinarria

Kuleroak, klitoria, alua. … erme darabiltza bizitza propioaren sinbolo bezala

Sexu jolasak zuzen eta erreal deskribatzen ditu baina ez gordin eta likits, inola ere ez porno giroan, bizipen erotikoak lagungarri zaizkio A-ri

Oso landua, egitura bera osotasunean, eta idazkera

Gradazio mailakatze,apartaz kontatzen ditu zenbait egoera

Lehen pertsona eta bigarrena tartekatzen ditu kontakizunean lehen ataletan, laugarrenean 3. Pertsonan narratzen du, 4.a hirugarren pertsona, 5.a bigarren pertsonan: funtzionala da eta gainera aberastasuna eta aldaketa damaio

IV atalean perpausa luzeak egiten ditu, paragrafo soak punturik gabe

100 atal txikietan banatuta dago liburua, oso laburra gehienak, luzeenak ere motzak: irakurketa errazten du

Pertsonaiek ez dute izen propiorik, letra izen larriz zehazten ditu pertsonaia ezberdinak, protagonista A da, psikiatra W, gaixoa bakoitzak bere letra du

Giroa sortzen du

Sinonimoak, errepikapenak, irudiak, … etenik gabe datoz

Irudiak, esanahia azpimarratu eta indartuz

Hitz zerrenda zaparrada batez erakusten du sarri egoera

Hiztegi normala du, ez du ez sinonimoetan ere, hitz berezi arrarorik bilatzen.Esaldi laburrez banatzen ditu paragrafo asko, lerro bakarrak ere, baina esanahi indartsuarekin

Itsasoa oso presente dago kontakizun osoan

Umore ukitua tarteka: lasaigarriei pintxo-potea deituko dio, …

Pasarte literarioki gozagarri asko ditu

Ariketa literario bat dirudi, egilearen dibertimendu bat

 

Ordaina. Philip K. Dick

11 narrazio ezberdin

Ordaina: Langile bat kontratua eteten diote, lantegiak ikusitakoaren, memoria ezabatu diote,  baina honek geroaren giltza du, polizia atzetik du, eta lantegitik ateratako baliabide batzuei ezker aurrera egitea lortuko du. Irudimen handiko argumentua, pelikula batetik ezaguna.

Bigarren aldaera: Amerikarrak eta errusiarren arteko gerra, amerikarrek ilargitik gidatzen dute gerra, errobot-arma berrien asmakizunak, Europa eta Amerika deseginda mortu, makinak gailentzen dira gizakiari,  armak bere kasa berritu ugaldu eta aritzen dira gizakia menderatuz, absurdoak  diruditen egoerak.

Inpostorea: Lurra planeta burbuila batez babestuta dago, estralurtarren inbasioa ekiditeko, gizaki batek izan dezake babes horren giltza, … 

Elfoen erregea: Elfoen eta Trollen arteko gerra, Ellfoek buruzagi bat aurkitzen dute eta gerra irabazten, baina trollek hor diraute, …

Doikuntza taldea: gizarte energizatu bat, gizakiak energia soila bihurtu dira, desenergizatu egiten dituzte komeni denean, txakurra funtzionalak dira  boterearen zerbitzura, eta tarteka doitu, eguneratu egin behar dira gizartea kontrolatu ahal izateko,  gerra giroan gauzatzen da irakaskuntza-umeak gerra egoerarako trebatzen dira, …

Foster hilda zaude: erosi edo hil, merkatuaren legeak,

Gutxiengoaren txostena: aurreikusmena, ahalezko gaizkileak, gaizkile posibleak gaizkia egin aurretik harrapatzen dituzte; geroaren igarleak;

Gailu preziatua: Ingeniari batek Lur planetara bidaia eginen du Marte planetatik; Martera, kolonizatua, kolonoak bidaltzen dituzte; gerraren ondorioak:erradiazioa, lurra erabat aldatuta, dena da ilusioa lurrean gerraren ondorioak ezkutatzeko,

Zure ordez den-dena gogora dezakegu: Martera bidaiatu nahi du lurtar batek, bidaia itxurazkoa, fikziozkoa izanen da, baina erreala bezala gertuko zaio oroimenean; bidaia gaizki aterako da eta dena konplikatuko, bidaiok poliziaren baliabide bat dira memoria irakurriz, 

Irteerako ateak barrura darama: Akademia bat, Estatuaren menpe, bihotz onekoa izatea misterio sinestezina da,

Aurki heltzea espero dut: Gizatalde bat planeta bat kolonizatzera doa hamarkadako bidaia batetan, bat ez da zeharo lokartuko, oroitzapenez elikatuko dute bidaia osoan, inkontzientzian nolabait kontzienteki, zentzumena aldrebestuta geratuko da, ...

*Fantasiazko kontakizunak dira, baina posiblea izan daitekeenean oinarrituz.

Geroko gizartea marrazten du, hurrengo aro berri bat, osagai konstanteak daude narrazio denetan, aurrerapen tekniko handiekin baina gizarteak gaur egungo gabezia, baldintza, arazo, ezin, eta portaera berdinekin jarraitzen du: planetak eta ilargiak kolonizatuta,  pertsonen erabilpena, polizia, errobotak, indar ekonomikoak, gizartea Polizia-Estatua eta  Ekonomiaren mende,  indar horien gizartea esklaboa da, gerrak, gerra kontrolaezinak, lurraldeak deseginda, lurralde berriak erabat desgizatu artifizialak, teknologia, gerra giroa, zapalkuntza, erroboten erabilpena, aurrerapen tekniko handiak tresneria berriekin, gizakia unatuta bizi da, arduraz, izututa, beldurrez, inola ere ez zoriontsu, zorrak, inola ere ez da zoriontsua, gizarte baliabidez aurreratua baina tristea, goibela, beti arriskuan, presaka,  gizakia erabat ezberdina izanen da baldintza ezberdinetara lotuta esklabo, etxebizitza negozio bat da, beldurra da negoziorako oinarria, premiak sortarazi jendea erostera behartzeko, sistemaren iraupena segurtatzea da helburua, gezurra itxura, denak daude kontrolpean, denek denak kontrolatzen dituzte, isilean-denaren azpian-gordean dabiltza erantzule eta arduradun nagusiak, automatismoa eta automatizazioa, azpijokoak,

Ez du gogoeta zuzenik ia egiten, tarteka noizbehinka, kontakizunean dago mezua

Tarteka iraultza baten itxaropenari atea zabaltzen dio,

*Galimatias bat bezalakoak dira narraziook, labirinto batean ibiltzea bezalakoa, beste mundu batetan,

Suspensea dute narrazioek, eta ezustea bukaeran,

Hiztegi ezberdin aberatsa

Hitz asmatu, egokitu, eraldatu, osatu asko: ez dakit itzulpenak behartuta ala hizkuntzarekiko filosofia ezberdin baten eraginez, gaztelaniazko hitzak ez erabiltzearren, … ekarpen zehatz baliagarriak.

Adjektiboa izen, izenak aditz, adberbioak … bilakatzen ditu

Aditz forma kiribildu konplikatuak ere badaude

Tokiak eta pertsonak zehatz deskribatzen ditu, hitz gutxitan,

Ironia, txantxa, … tonua du

 

Plazeraren gau ilunekoak. F. Scott Fitzgerald

11 ipuin, istorio edo kontakizun

Ipar Ameriketako garai zehatz bateko gizartearen argazkia edo deskribapena

Aberats giroko gazteak, beraien deskribapena, giza harreman ezberdinak, ziriak, maltzurkeriak, helduak, zaharrak, pobreak, unibertsitatea, eliza katolikoa, aitortza, dibortzioa,

Giza izaera, pertsonen jarrerak eta jokaerak,  maitasuna, bikote baten harremanen bilakaera, gerra garaiko pasadizoak, gerra osteko giroa, soldaduak,  dirua-diruaren eragina eta diru egarria,aberastasuna eta bere kultura,  jaiak, dantza, mozkorra, bizibide eta baliabide ezberdinak, emakumeak, seme-alaben zaintza eskubidea, …

Iri ezberdinak deskribatzen ditu, Amerikakoak, Paris, …

Burutapen kilikagarriak han-hemenka, eztenkadak,

Istorio bakoitzaren bukaera ezustea eta latza da, irakurlearen pentsu uzten du hainbat korapiloren hari-muturra

Jakin-min ezberdinak sortarazten ditu, oroitzapenen nolakoak, …

Pertsonak sakon aztertzen ditu

Kritika eta umore kutsua han hemen

Deskribapen zehatzak, adjektibo zehatzak jarriz, datu asko emanaz, …

Giro poetikoa deskribapenetan

Hainbat ukitu berezi kontaketa eta deskribapenetan

Erritmo bizia

Irudi asko

Historiek gatza dute, aberastu egiten dute,

Euskara dotorea

Ez du hitz arrarorik erabiltzen, ezta sinonimorik ere

 

Prime Time. John Andueza

Historia biluzia, gaiez, trataeraz eta idazkeraz

Ideia, argumentua, bukaera, … egokiak dira, baina ez naute harrapatu, tartetxo batzuetan ezik, ez dit jakin-minik sortarazi

Bilbon kokatua, hiriko hainbat  lekuren  erreferentzia

Burutapen asko, kritikaz bilduak, oso laburrak,

Mila gai ukitzen ditu, eztenkadak gehienetan, labur eta azaletik, iradoki soilik

Dena da arrunta ez dit ezer eskaintzen, ia suspenserik ere ez

Teknika ezberdinez idatzia, lehen pertsonan, narratzaileak, zineko egiturak, …: hori litzake liburuaren ekarpen nagusia

Elkarrizketa asko du, baina jo eta pasa egitekoak dira gehienak ez dute ezer eskaintzen edo errepikagarriak dira

Betegarri asko du, alferrikako bla bla bla, …

Elkarrizketak oso arruntak dira, inola ere erakargarriak, gutxiago kitzikagarriak

Basto samarra ere bada

Hiztegi oso ezaguna

Ez da batera dotorea edo landua

Herri herriko esaldiak: agian hori da beste ekarpen bat nahiz niri asko gustatu ez.

Erdia soberan dago

Ez ditut gogoko polizia liburuak, eta honek ez dit zaletasunik sortarazi

 

Samina. Marguerite Duras

6 istorio edo kontakizun ezberdinez osatuta dago liburua. M. Durasen oroitzapen, gogoeta eta bizipenak dira

I

Samina

Munduko 2. Gerra bukatzear kontzentrazio eremutik senarra noiz askatuko zain dago emaztea, D. pertsonaia kuttuna du eta berarekin ezkonduko da, barne korapiloa askatzen ari da emakumea, bakardadea, Parisen aske datozenei harrera, askatutako gatibuen zerrenda egite eta zabaltzen, gerraren amaiera egunetako urduritasunak, alemanen jokamolde gatibuekin, bizipenak sentipenak dudak sentipen kontrajarriak, De Gaulleri kritika, iraultza, hauteskundeak, giro politikoa, dudak, burutapenak asaldura egonezina beldurra itxaropen zapuztuak askatu diren bi gazteen testigantzak senarrari buruz, ezin asezko jakin-mina, aieruak desesperoa gerra izurrikeriak eta besteon erantzukizuna, senarra kontzentrazio eremuan aurkitu dute  bizirik baina gaizki, etxera dakarte hilzorian, sendaldiko egoera eta bizipenak, senda ondorengo egoera,  banatu eginen da, Erresistentzia, Gestapo, azpilanak, …

* Lehen pertsonan kontatua: protagonista da idazlea bere

Egunkaria bezala egituratuta: lehenengoz orokorrean “Apirila” dio, baina gero egunak zehaztuz doa gero jarraikiago, presa eta

jakin-mina areagotuz,

Hilzoriko kontaketa zehatza zirraragarria da

Barne barnetik eragiten dizu egoerak

Pertsonaiaren barnera sartzen da

Esaldi laburrez idatzita, txingor aleak bezala jotzen zaituzte, barne barnetik astindu

Atalez atal doa, paragrafo luzez, baina esaldi  laburrez idatzita, irakurterraza, nobela bat bezala irakurtzen da nahiz barne egoeraren kontakizuna izan

Erritmo bizia du, zineko plano laburrak bezala dira esaldiok

Aberatsa, itzulpenak behartuta edo, hitzak asmatzen ditu, izenak aditz bihurtu, …

II

Monsieur X

Lehen pertsonan kontatua: aurreko protagonista bera

Denboran, aurreko ataleko gertakizunak baino lehenagokoak dira hauek: Paris okupatuta dago, Erresistentziako emakume bat harremanetan jartzen da agente sekretu batekin azpilanerako: emakume hau da aurreko atalean kontzentrazio eremuen zegoenaren emaztea, eta orain alemanek eraman egin dutena. Aurreko ataleko D. pertsonaia ere hemen da burutxo, ..-.

Paris askatzen da, giroa,

Erresistentzia, azpilana, arriskua, beldurra, dudak, agentea hil?, hiltzea nahi dutenen kritika, bakardadea, emakumearen sentipenak,, bizi delako lotsa, herriak ez du oraindik alemanen izugarrikerien berri, …

Agentearen argazkia, bere barnean sartzen da, ez dute hiltzen, epaitu egiten dute, …

* Jauzika bezala doa, aurreko eta ondorengo gertakizunak nahastuz, irakurleak ordenatzen ditu

Lehen pertsonan kontatuta dago hemengo istorioa ere.

Fikzioa?, errealitatea, …. Funtsean erreala arren.

Paragrafo motza eta tarte zabalez banatuak, esaldiak beti laburrak, elkarrizketa gutxi.

Albert des capitales

3. pertsonan kontatua, baina narratzailea aurreko emakume protagonista bera da: D. ere pertsonaia nagusia da.

Gerra bukatu ondorengo gertaerak

Salatzaile bati galdaketa: Beldurgarri torturatzen dute, basatiki kolpeka: torturaren kronika zehatza eta luzea da. Azkenez ez zaien aitormenak arduratzen, mendekua besterik ez da.

* Errealismo krudela

Barnetik astintzen zaitu: polizia edo garaile denak, nazi okupatzaileak eta frantses liberatuak,  dira berdinak garaituekin,

borreroak, emakume protagonista ere bai berak zuzenean kolpatzen ez badu ere. Gure protagonistak ez du aurreko kontakizunean naziez ari denean, bere aurreko jokabidearen damurik erakusten. D. Pertsonaiak ere ez.

Jauzika bezala aitzinatzen da istorioa, zatika goaz ezagutze salatzailea eta gertakizunak

Ia ez dago paragrafoen arteko tarte zabalik, elkarrizketa ugariak erritmoa ematen diote.

Ter milizianoa

Ter milizianoa atxilotu dute, kolaborazionista da: bere argazki zehatza eta sakona egiten du.

Askatu ondorengo erresistentzian ibilitakoen giroa

Kuartelean erakunde politiko ezberdineko espainol pila dago Espainian eta Frantzian gerran ibilitakoak, hauen argazki garratza egiten du: erraz hiltzen dute, sentimenduak kamustuta dituzte, lapurrak, borroka besterik ez dute, berritsuak, ….

* Narratzaileak kontatzen du, aurreko emakume protagonista bera da.

Paragrafo luzexkak elkarrizketa laburrekin moztuak.

Asun Hautsia

Narratzaileak kontatzen du

Arrotz, langilea eta haur bat kamino ertzean egiten dute topo Paisko aldirietan Paris liberatu ondoren.

Ezer ez da gertatzen baina halako giro berezi  arraro bat sortzen da, beldurra, zerbait gertatu behar da, …

* 3.pertsonan kontatua

Bitxia eta berezia.

Elkarrizketa laburrez tartekatutako paragrafo nahiko laburrak

Lan literarioa da batez ere

Aurelia Paris

Neska koskor judua eta andre zaintzailea. Gurasoak deportatuak, amak ekarri zuen umea etxe horretara bera atxilotzeko unean.

Biak polizia noiz etorriko, emakumeak poliziak baita umea eta bere burua akabatzeko prest pistolarekin uneoro.

Gerra hegazkinak zeharkatzen dute zerua Alemaniara bidean bonbardaketara

* Kontakizuna jauzika doa hemen ere, atzera aurrera istorioa osatuz

Ia ez dago istoriorik

Estilo bera, paragrafoak, elkarrizketak, jauzia atzera aurrera, …

Aurelia Stainer da neskato judua, eta berak kontatzen du gero istorioa

 

Soldaduaren itzulera. Rebecca West

1-Kitty emaztea eta Jenny lehengusina Lehen Mundu Gerrara eraman duten soldadu joan den Chris gazte etxera noiz itzuliko etxea gertatzen ari direlarik enteratzen dira Chris zaurituta eta memoria galduta dagoela, beste emakume bat gogoa duelarik. 2-Chrisen berri: burua galduta, iraganeko beste neska bat maite du, Margaret, Chris etxera dakarte, lehen eguneko harreman zailak. 3- Protagonisten barne egoera eta jarrerak, Chrisek Margaretekiko harremana kontatzen du. 4-Chris eta Margareten arteko harremanak Margaretek kontatuta, Margaret Chrisengana eramaten dute honek eskatuta. 5-Chrisek bere barne munduan jarraitzea erabaki du, gaurkotasunetik at, Margaret eta Chisen arteko harremanak. 6-Doktorea Chrisen etxera dator, , Margaret eta Jennyren arteko elkarrizketa: alternatiba eta duda: Chris bere horretan utzi, zoriontsu, Margareten oroitzapenarekin, ala bere onera ekarri, inola ere zoriontsu ez izateko eta gerrara itzultzeko: egiari zor, sendatzea erabakiko du Margaretek.       

Pertsonen barnean eta barnerantz jotzen du.

Gogoeta sakon argigarriak eginaz doa kontakizuna, gizaki, bizitzaren ikuspegi, sentimenduei buruz: gerra, gerraren eragina, egoera soziala, gizarte-sistema sozialaren drama, maitasuna (ikus 13.orrialdea),  pertsonaren barne gatazka, elizari kritika, garai hartako gizarte ondo-biziaren giroa eta ohiturak jantziak, etxeak, itxura eta izana, sentimenduen eragina, garunen errotan ideiak ehotzea, maitasuna, pobrezia eta oparotasuna, autokontrola, erotasuna, giza maila ezberdinen arteko distantziak kritikotasun ukituz azalduta

5.a, hausnarketa sakonen atala, lasai eta buru argi eta lasaiz irakurtzekoa, gogoeta trinkoena.

+6 ataletan banatua, atal bakoitzean istorioaren pauso berri bat

Deskribapenak deigarriak dira: pertsonaiak, hauen erreakzioak, paisaiak, tokiak, etxeak, jantziak, …

Deskribapen biluziek arimen eta egoeraren biluztasuna adierazten dute

Deskribapenok istorioa girotzen dute, pertsonaiak eta istorioa ulertarazten ere.

Deskribapenen irakurketa plazera nagusitzen da, istorioak ez baitu aurrerapen edo luzapen handirik, laburra da luzeran, mardula sakoneran, suspense puntua lortzen badu ere.

Deskripzio asko literatura-poesia ariketa dirudite, edertasunaz ari delarik agian errealitate gordinarekin kontrastea egin nahian, agian plazer literario hutsez.

Giro berezia sortzen du, suspense eta jakin-mina ere bai.

Pertsona marrazteko gaitasun aparta du

Hitz gehigarri batekin indartu edo zehartzen du izen edo aditzaren esanahia.

Lore, zuhaitz belar, … izen ezezagunen  zerrenda luzea.

Lehena, oraina, pertsona ezberdinen kontakizuna kiribiltzen du, egoki paragrafo berdinean sarri

Konparazioak, alderaketak, bizitza eta medioaren ingurukoak, kilikagarriak

 

Terra sigillata. Joxe Austin Arrieta

Bertan esaten den bezala Biografia nobelatu bat da

Gaztetatik hasi eta heldutasunera artekoa

Terra sigillata idazlearen lurralde irudikatu bat da, errealitatearekin erabat lotuak, …

Euskal Herriko mosaiko kritiko bat da, puzzle osaezina dirudi, …

Badirudi lagun zaharrez ari dela, baina aldi berean edo bereziko bere barnera bidaia da

Beste antzerako leku izen asmatuak ere badaude, …. Itsas Mendi, Getarian getari, Gaztetako gorabeherak,

Minority Report, Reality Shou, …

Alegoriaz bezala idazten du ezin da sari zertaz ari den, edo zer uste duen benetan, …

Barnera bidaia bat da, bere barne zirrikituetan sartzen da, bere barnean kiribilduta dabil, zirimolatuta, …

Bizitzako gai ezberdin askori buruz filosofatzen du

Zenbait kapitulutan gaitz zehatzez luzatzen da eta orduan da irakurterrazena,  … hurrengo ez zaio antz ematen zertaz ari den

Pasarte batzuk, zehatzak

Oso iluna da, aldi berean argia, edo behintzat pentsarazten duena, jakin-mina sortarazten duena

Tarteka iritzi, ziztada eta kritika garbi eta zuzenak daude

Euskal Herriko egoera ari da, bilera ezberdinen erreferentziak ere antz eman daitezke, …

Zenbait pasarte, Elgeta, Donostia, Mutriku, Saturrarango emakumeen kartzela, … zirraragarriak dira

Idazle, pentsalari filosofoen, … en munduan barena dabil, zita ugarirekin

Zeharka bezala, baina aldi berean argi esaten ditu gauzak

Era guztietako istorio pila

Elkarteak, saltokiak, tortura, idaztea, idazlea, euskara, Euskal Herrian politika, askatasuna, idazlearen egia gezurra, barne isiltasuna, Bidasoa, Egunkaria, zer garen …

Hizkuntzari buruzko xehetasun eta erreferentzia etengabeak,  

Literatura mota ezberdin et idazle eta pertsonaia ezberdinei buruz ari da baina zaila da nortzuetaz ari den igartzea, susmoak soilik atera daitezke

Zertzelada asko sartzen ditu, didak, defentsa ere bat, kritikei aurre egitea, …

Bere buruari buruzko

Pertsona, testu, idazle, liburu,jasotze,  ezezagunak,

Abestiak, esaldiak, zitak latinez alemanez frantsesez, tarteka ugariz,

Hainbat gai linguistiko planteatzen ditu bere idazkera, ….

 Oso kritikoa Ezker Abertzalearekin ere, abertzale ororekin, ,… borroka armatuaz kritiko, … adina ez,

……,….……

Bi pertsonei idazten die, hori da egitura, presoak direla dirudi

Egoera, pertsonaia, hitzak eurak, izenak, tokiak, … dena darabil labirinto bat sortarazteko, hitzen eta ideien labirintua.  

Bere idazkera zalantzan jartzen du, kritika ere egiten dio, beste era batera ez omen daki idazten, … jabetzen da bere idazkeraren zailtasunaz

Idazkera trinkoa, esaldi labur batzuez iradokitzen du  ideia, gertaera, pertsona baten izaera, sentipenak, …

Etengabe jauzika idazten du, pertsonaz pertsona, gaiez gai, garaiz garai, adinenez adin, …

Hitz joko etengabeak, sinonimoak, hitzen egitura etenaz eta zentzu bikoitza emanez, …

Bitxikeria asko dago, hitz jokoak, hitz korapilatuak, … Ez da errez eta sarri gozamenez irakurtzen,

Jakin eta ikusminez, jarrera pertsonal berezi batez irakurri behar da, tarteka gizatuz, tarteka uzteko tentazioz edo jota-pasa, …

Norberak barne girotik sortutako giroaz soilik irakurri daiteke

Euskal esaldi pila

Gutxi erabilitako hitz pila, hiztegian daudenak, baina praktikara atera nahian bezala, … ez harroputz edo handi-mandi sentimenduz

Hitanoaren eta aditz trinkoaren erabilgarritasun ezin aberatsagoa, horrek bakarrik merezi du irakurketa

Pazientzia handia behar da, denbora asko eskaini, goatzeko ahalmena, …

 

 

Txanpaina, mesedez. Oier Santos

Intriga edo suspense kontakizuna, tokatzen zaion bukaera ezustekoarekin

Bi kontakizun paralelo, narratzailea eta pertsonaietako bat lehen pertsonan

BETA talde ekologista batek atentatuak egiten ditu bere aldarrikapenak aldarrikatzeko, Ertzaintza saiatuko da ekintzaileok harrapatzen

Maitasun istorioak tarteko

Gai interesgarri eta eztabaidarakoak daude baina ez dute inolako indarrik edo ganorarik eztabaida eragiteko.

Tarteka badago halako ukitu kritiko bat, baina indarrik gabe, eta orokorrean ere ez du indarrik hartzen: Ertzaintza, adierazpen askatasuna, medioen zeregina, maitasuna, elkarbizitza, …

Dena doa oso azaletik, istorioak ez du inolako sinesgarritasunik, …

Kontakizun inozoa da, ez du erakargarritasunik, ez du ezer esaten, errepikagarria eta mengela, …

Arazo larria errepikatzen da behin eta berriz, baina ez da larritasunik irakurlearengan sortarazten

*Betekizunez beteta dago, esaldi eta perpausa asko ezer ez esateko

Denbora hil edo huts asko dago

Buruari eragitea behin eta berriz errepikatzen du, kaskezurra, … baina aipamen arruntak eta erabat errepikakorrak dira

Orijinaltasun minimo bat aitortzen diot, baina jota-pasa irakurtzeko istorioa egin zait

Egitura, esaldi, hiztegi, … aldetik ez dit inolako ekarpenik eskaini.

 

Ukabilak eta loreak. Julen Belamuno

8 kontakizun ezberdin

Oso gauza ohargarria

Justizia jauregian lan egiten duen peritua:  bortizkeria pairatu duen emakume bat ari da kontatzen.

Mila azalpen ezberdin: jendearen ezagupena, tratu txarrak, medikuak, magistratua, maitalearekin harremanak, sexu jolasak, praktika sadikoak, …

Gauaren altzoan

Kontalariaren haurtzaroko oroitzapenak herrira itzulera: gizaki misteriotsu bat herrian esamesak sortarazten dituena.

Herri txiki bateko arnasa lasaia sentiarazten du, baina hutsala iruditu zait

Aitaren ezinean

Zine zuzendari bat Donostiako zinemaldian bere pelikula aurkezte egunean: bere aitaren alde ezkutua ezagutuko du.

Kazetarien lana, zinemaldiko giroa, umezurtasuna, fikzioa-errealitatea=zinema

Ukabilak eta loreak

Boxeolaria eta bere neska: bikote baten harremanak.

Boxeo mundua: konbate baten prestaketa, konbatea, … boxeoaren aurpegi errealista ilun hitsa.

Bizitzaren zentroa

Administrazioko funtzionario eredugarria, goikoek jipoitua

Administrazioko miseria, nolabaitekotasuna, mendekuak, …

Evening star

“Evening star” ontzian egiten du Irlandara bidaia kontalariak eta han ezagutuko ditu bi lagun eta neska bat.

Ontzia, bidaia eta ontziaren narrazioa, adiskidetasuna, bidaiatzea, … musika ikasgai bat dirudi zati luze batek

Txarrena opa

Funtzionario baten gorabeherak.

Ministerioko bilerak, herio mendeku ezberdinak, putetxe bateko giroa, stripu baten asmakizuna, etxean heriotza-mendekuak irudikatzen ditu

Egonerako egunak

Zuka idatzita, bere buruarekin hizketan

Negozio baten porrotaren historia, bazkide baten iruzurra, banaketa, bikote sentimentalean ondorioa, iruzurgilearen damua, ezkon banaketan etxea kendu zion emazteak eramango dio azkenean iruzurgilearen dirua ere.

Tartekatuz gizakiaren eboluzioa, bikote banaketaren bilakaera  eta harremanak, eta beste zenbait burutazio.

Kontakizun honek sortarazten du halako jakin-mina.

 

Burutapen pila, gai askori buruzkoak, xumeak, sinpleak, hutsalak, ahulak, edukiz eta formulazioan, irakurlearen egunerokoak.

Kontakizunek ez dute ezer liluragarririk.

Ez nau harrapatu, are gutxiago liluratu edo interesatu.

Kontakizun xinple xume inozo konplikaziorik gabekoak dira

Aurrez pentsatutako burutapenak josten joateko narrazioak

Ideiak argi azaltzen ditu, baina distira gutxirekin, dotorezia puntu hori falta zaio.

Kritikotasun puntua kontakizunetan eta kontaeran

Ez du ezer berririk ez interesaraziko duenik eskaintzen, ez kontakizunean, ez esamoldeetan, ez aditzean, ez hiztegian, …

Orri erdi inguruko perpausak egiten ditu, lerro gutxiko paragrafoekin

Ez da esaldi nahasietan kiribiltzen, esaldi errazak, zuzenak.

Elkarrizketek ez dute inolako ekarpenik, ez dute interesgunerik.

Ez dit ezer eskaini

 

Zorion klandestinoa. Clarice Lispector

25 kontakizun ezberdin labur

Emakume bat da kontalaria

Umeak ditu pertsonaia sarrienak

Gauza, egoera, pertsona edo ideia bat abiapuntu gai hartuz, hortaz, horren inguruan edo horrez aitzakiaz kiribilduko da ideia eta hitzen jolasean.

Pertsonen, batez ere umeen barne mundura garamatza, mundu misteriotsu ezezagunera

Kontaezin gai ukitzen ditu: maitasuna, jainkoa, arrautza,  senar emazte amorantea, bikoteen harremanak, poesia, familia, haurra, haurtzaroa, haurren bakardadea,

Haurren barne munduan zehar nabigatzen du, haurtasunaren kontzientzian barna  dabil

Filosofia ezberdin sakon aberatsa, bizitzari gizakiari gizarteari zahartzaroari buruz. 

Mundu ezberdin bat marrazten du, gizakiaren barne eremua, sail ulerzailak eta ezezagunak, erreparatzen ez diegunak.

Tarteka hausnarketa apartak, harritzen zaituen burutazio ustekabekoak,

Pertsonaien barne toles-guneetan sartzen da, barne sentimenduak harrotuz, sentimenduotan kiribiltzen da sakon eta erraz luzatuz.

Oso zaila da zurrunbiloon nondik norakoa ulertzea, galdu egiten zara, irabiatu egiten zaitu, itzez baino iritzi eta sentipen ezberdinez.

Sentipen eta gogoeten labirinto batetan sartzen zaitu.

Zaila da sarri diona ulertzea, jarraitzea, ez zara dionean barneratzen, distantzia batean mantentzen zaitu edo mantentzen zara, defentsa moduan agian.

Asimilaezinak dira zenbait kontakizun

Maila ezberdin batetan bezala dauden idazlearen eta irakurlearen arrazonamendua, ezustean bezala harrapatzen zaitu, bi mundu ezberdin, kategoria bilzailak.

Kontraesanez bezala osatutako pertsonaiak dira, sentimendu kontrajarriz, …

* Zenbait deskribapen apartak dira: ogia mahaian, …

Irudi asko sartzen du, irudiekin jokatzen du ideia argitu edo borobiltzeko, …

Adjektibo zehatzak, sarri bereziak, …

Egoera itxuraz xalo edo arruntei sekulako etekina ateratzen die burutapenen zurrunbiloan kiribilduz

Ezustean harrapatzen zitu hainbat esaldi ustekabeko, liluraz, harriduraz ere, biltzen zaitu

Ezohiko liburu bitxi berezia, iritziz, trataeraz idazkeraz, …

Liburuak

Jon Etxabe 2016/11/04 10:58
Aurreko bi emanaldiak akatsez beteta saretu dira, ordena okerren bat eman diot nonbait ordenagailuari edo blog orriari. 4 atal beratzen zaizkio oraindik Liburuak 3ri. Eten egiten dut arazoa konpondu arte. Liburuak 4 sareratuko dut ongi aterako den esperantzan. Liburuak 4. Zenbait libururi iruzkinak

Liburuak 4

Afrika express. Urtzi Urrutikoetxea

anarquistas y la guerra de Euskadi Los. La comuna de S.S. Manuel Ciapuso

Antologia Apetatsua. Julio Cortazar

Denak hasperenka. Gianni Celati

Dinosauruak horizontean. Joan Ziren: 1.a) Xabier Amuriza

Erlojuen mekanika. Jose Luis Otamendi. Poema-liburua

Ezkatak. Leire Bilbao. Poema-liburua

Infernuko hesteetan.  Charles Bukowski.Poema-liburua

Labartzari agur. Txillardegi

magodeOz El. Lyman Frank Baum

Oker ttiki garrantzigabeak.  Antonio Tabuchi

Picassoren zaldia. Asier Serrano. Poema-liburua

Riomundo. Jon Maia Soria

Sovenir. Poema-libura. Castillo Suarez

Tunela. Ernesto Sabato.

Zulo bat uretan. Iñigo Aranbarri

 

Afrika express. Urtzi Urrutikoetxea

Maroko, Mauritania, Mali eta Senegaletik bidaia.

Agian luzeegia kontakizun baterako.

Pasoko baten kontakizunak, bizipenak eta burutapenak.

Azaletik doaz deskribapenak eta hausnarketak.

Nahiz bakan eta labur, datu asko ematen ditu, ikusi herri eta lekuei buruz.

Idazle, liburu eta pertsonaia ugarien aipamenak dakartza dakusanaren inguruan.

Hausnarketarako hari-punta asko uzten ditu.

Kulturadun idazle baten itxura ematen du, edo bidaia sakon eta zabal prestatuta darama, hala aitortzen du berak ere pasarte batetan.

Izugarrizko errespetua erakuste du herriokiko.

Korapilatu gabeko, alferrikako dotoreziarik gabeko estiloa, xumea

Kontakizun erakargarria, eleberri baten suspense puntuarekin.

Galdu egiten zara hainbeste herri eta etnia izenekin.

Irakurleak ere herri eta etnien mapa zehatza beharko luke kontakizuna jarraitzeko.

 

anarquistas y la guerra de Euskadi Los. La comuna de S.S.. Manuel Ciapuso

Donostia gerra zibilaren hastapenetan, Altxamendutik frankistak sartu artekoa

Anarkista batek kontatua

Donostiako historiaren zati ezezagun edo ilun bat ezagutzeko aukera

Ikuspegi bakarra, edo ikuspegi bakarretik begiratutako gertaerak

Maingu eta herren gelditzen da historia

Beste alderdi eta taldeen jokabiderik ez da ia agertzen, kritikatzeko ez bada

Ez faxistei dagokienez, baita frontekoen alderdiari begira ere

Alderdikoia, faxisten aurkako artekoen artean ere beraiek dira onenak

Badirudi anarkistak soilik egin zutela dena Donostia defendatzen

Anarkisten apologia egiteko darabil liburua

Zuzenean egiten du apologia, ez da kontakizunetik ondorioztatzen

Panfletoa da orri gehienetan

Protagonisten elkarrizketak ez dira sinesgarriak literarioegiak edo artifizialak

Baina merezi du, interesgarria da

 

Antologia Apetatsua. Julio Cortazar

Zenbat hausnarketa gai eta egoera ezberdinen inguruan!

Ukitu finak han-hemenka kontakizuna borobilduz, osatuz

Ia ez du ezer kontatzen, kontagai sinpleak dira, itxuraz, baina zenbat gauza eta ze gauza esaten dituen

Hausnarketa interesgarri pila

Teknika ezberdin batez egina dago narrazio bakoitza

Esaldi luzeak egiten ditu. Bada dena jarraian eginiko narrazio bat, puntu eta apartekorik gabe, inolako tarterik gabe. Punturik gabeko esaldi pila daude, orrialde osoak sarri.

Biraka, kiribilduz, dabil sarri ia ezerezaren inguruak, zehaztasunak emanez, hausnarketak jalgiz

Irudiak,sinboloak, sartzen ditu tarteka,naturaltasunez

Estilo, idazkera erabat ezberdinen esperimentazioa da narrazio bakoitza

Narrazio berezia da bakoitza

Ez da erraz irakurtzen dena

Ez dira erraz saltzeko eginiko lanak

Bide berriak urratzen

1.- Etxe hartua

Ze gaitasun ia ezer esan gabe egoera bat deskribatzeko .Irudimen zoragarria behar da, edo lantze ahalegindua, hain istorio xumea asmatzeko, gaitasun handiagoa tentsio puntu hori emateko

Oso neurtuak dago kontakizuneko atal bakoitza, gradualki pausoak aurrera emanez.

Ez dago zergatik istorio harrigarriak, luzeak edo korapilotsuak asmatu beharrik, xumetasun horri sakontasuna ematean datza meritua.

2.- Amatxoren gutunak

Azaleko istorioak ez du ia ezer, pertsona bareko gorabeherak dira kontakizun: hausnarketa, kezka, bizipenek dute pisua eta indarra. Nola korapilatzen den Luisen barne pleguetan. Pertsonaien barnera bidaia da kontakizuna, nola korapilatzen eta luzatzen den pleguotan.

Intriga puntua hartzen du.

3.- Deabruaren lerdea

Argazki makinarekin kalera ateratzen denaren kontakizuna

Mutikoa,emakumea, gizona,eta argazkilaria

Izan dena eta izan zitekeena

Argazkilaritzaren ikuspegi baikorra, gaiaz hausnarketa berezia, ofizioa duintzen duena

Mutikoari buruzkoak, kontutan hartzekoak dira

Auto bat parkean, ingurua itxuratzen

Hari mehea kiribilduz soka potoloa lortzeko gaitasuna, abildadea, erakusten du

4.- Kirklades irletako idoloa

Trukulentoa, lazgarria, …

Ezusteko bukaera, zalantzazko amaiera

Literatur jolasa bat iruditu zait.

5.- Gaua ahoz gora

Istripu baten ondorengo sentsazioak, kolpatuak kontatuta

Ospitaleko bizipenak

Ametsak

Ezer gutxi eman eskaini dit narrazio honek, ez diot ezer erakargarririk aurkitu

Ezin uka kontakizun xumeari ateratzen dion etekina

6.- Bilera

Ez du istoriorik baina zenbat gauza kontatzen dituen

Kuba, Castro, Che, …nahiz zuzenki aipatzen ez dituen, , Che da kontalaria

Lurreratu den komando baten lehen orduen inguruan dabil

Kubako gerrillaren hastapenak, zergatiak, …

Lehen egunetako giroa, larritasunak, zailtasunak, sentipenak, …

Bizia da, bihotzez idatzia

Harrapatu egiten zaitu, zertaz ari den jabetuz zoazen heinean

7.- Gora andereñoa

Klinika bateko gaixo baten gorabeherak

Zehatz kontatzen ditu gertakizunak, gaixoaren bizipenak

Abilki nahastatzen ditu lehena eta oraina

Pertsonaia ezberdinak ere trebeziaz txirikordatzen ditu, bakoitzak bere kontatuz bezala: ama, semea, …

Esaldi berean egiten du sarri jauzia, semearena eta marena nahastuz

8.- Jarraibideak Jonh Howwellwnrzat

Antzezlan batetan inplikatu dute pertsona bat

Idazkera berezia, ez du puntuz bereizitako lerrorik.

Puntutik punturako esaldiak ere oso luzeak dira

Antzezlan baten egitura du edo jarraitzen du

Tentsio puntua du, nolabaiteko intriga

Literatur ariketa bat iruditzen zait

Bitxia

Literaturaz hausnartzeko hari punta

9.- Suak oro sua

Bi istorio paralelo, antzerakoak, bi gizon eta emakume bat, bi emakume eta gizon bat bakoitzean, bukaera berdinarekin

Narrio honetan ere, kontakizun ezberdinak tartekatu ez ezik, kontakizuneko zati bakoitzean esaldi eta pertsonaia ezberdinak nahastu korapilatzen ditu, maisuki, kontakizuneko haria eta interesgunea galdu gabe

Barne egiturak berak eragiten du idazkera, ez gramatika arauek

Barne bizipenak dira nagusi kontakizunean, idazkera bera bultzatuz

Xehetasunetan sakontzeko abilezia ikusgarria

Literatur ariketa da narrazio hau ere, bide berrien ikerketa

Hainbat hariko soka txirikordatua da kontakizuna, ezin estuago bihurtuta

10. Zinez maite dugu Glenda

Ez dit ezer berririk esan. Esamolde deigarri batzuk, ezer gutxi gehiago.

 

Denak hasperenka. Gianni Celati

Kritika zorrotzak egiten ditu

Gai asko ukitzen ditu

Hainbat hausnarketa mila gairi buruz

Baina denak lerro batetan, eztenkadak dira

Istorio xelebreak familia baten inguruan

Lizun puntua dute askok

Zabar ukitua ere ba

Baina oreka gordetzen du, neurrian dabil

Sarreran esaten du: denbora pasa, dibertitzeko eta lagunei barre eragiteko idatzitakoak dira

Errepikagarri samarra gertatzen da azkenerako

 

Dinosauruak horizontean. Xabier Amuriza

Biografia ba den ez den biografia

Bere barne munduan dabil Xabier, tarteka kanpora ere azalduz

Haurtzaroa, gaztaroa, seminarioa, baserria, herria, lagunak, apaizak, inguruko herriak, ...

Bizipenak eta burutapenak

Handik hona saltoka, bidea igartzea ere zaila dela, alboko bidezidor guztietatik alde egiten baitu

Xabierren mundu berezi, nolabait magikoa, tragikoa ere

Burutazioak, hausnarketak, bere filosofia naturala eta metafisikoa, ... ereinez doa kontakizunean

Munduari begiratzeko ikuspegi berezia

Humore puntua beti, aitaren arrastoa

Joicek Dublinen barrena bezala, Xabier bere barnean sartzen da, izana arakatuz

Joiceren Ulises liburuaren tankera hartzen diot, gaiaren trataeran eta idazkeran ere.

Ausarta egituretan, hitzak zein aditzak asmatuz, berrituz,  osatuz

Aditz sintetikoaren erabilera funtzional ezin aberatsagoa

Aditz sintetikoa esanahia zehaztu eta esaldia moztu aberasteko darabil, ez erabiltze alde

Aditz berriak sortzen ditu, hitzak konposatuz, baina esan beharraren arabera, ez manierismoz

Atzizkien erabilpen aparta, hitz berriak sortzeko, aztertzeko gaia da

Argi dirdaiak bezalako esaldiak, biziak, ezuste atsegin ederrak

Hitzak asmatzen ditu: urlu

Erdal hitzak, gaztelerakoak, lasai hartzen ditu, neurriz eta egoki, baina erreparorik gabe, funtzionaltasunari begira, esaldia luzatu edo korapilatu gabe

Aurrizkiak ere erruz sartzen ditu, erabiltzen

Hitz konposatu berriak, bi hitzekin esanahi berria sortzeko ahalmena du

Esaldi luze luzeak, ia amaierarik gabekoak, bikain trabatutako azpi esaldiz osatua: Joiceren antza.

Esaldi motzekin konbinatzen du: Joice berriro nire buruan

Burutapen xumeenak labur agertzeko ahalmena: belaun-bihur

Harrigarria burutapenak zehatz eta labur agertzeko ahalmena eta modua, hitzak moldatuz atzizkiz, aurrizkiz, konposatuz, ...

Nolako naturaltasunez sortzen dituen hitzak eta esaldiak kontakizuna erraztuz

Esanahi garbia dute hitzek, zehatza, inola ere ez anbiguoak, esanahi pluralekoak, esanahia zehazten die aurrezki atzizki konposatuz, ..

Baina sartzen ditu iz inork erabiltzen ez dituen hitzak ere, esanahi zehatzagoaren bila

Ohiko idazleen, gramatikako, edo akademien arau estu uniformatuegiei ihes egiteko askatasuna eta arnasa eskaintzen du

Kortse  estuegietatik askatzeko askatasuna erakusten du

Baina arau ofizial oso errespetatzen du   

Hitz-jokoak ugariak dira: zorabioak zoramen ... bahator ala ez hator, Banoa

Baina ez da liburu irakurterraza,

Kontakizunak baino kontaerak erakarriko ditu irakurlea

 

Erlojuen mekanika. Jose Luis Otamendi. Poema-liburua

BAT

Ez egituran, ez edukian, erritmorik hartu ezinik ibili naiz hasieran

Ezberdina eta korapilotsua egin zait, nahastua.

Baina hartu diot neurria azkenik

Hamargarrenez irakurriz, hartu ahal diozu esan nahi duela uste duzuna, orduan hartzen diozu barne erritmoa ere, orduan irakurtzen duzu zenbait eduki zeure kabuz asmatuz

Landua, hotza, pentsatuegia, zaila, konplikatuegia

Ulertu beharrak edo nahiak ez dizu pentsatzen uzten

Hieroglifikoa da poema bakoitza

Galduta zabiltza poemotan, eta irteera aurkitu duzula uste duzunean, nekatuta zaude

Bare eta denborarekin jarri behar zara irakurtzen

BI

Euskal Herriari buruz ari dela dirudi

Baina edozertarako balio dezaket poemok

Oso ezkor dago poeta, ez du bizipozik ereiten

Harritzen nau, luzatzeko, kiribiltzeko, azpimarratzeko, duen gaitasunak

Zergatik izan behar du hain bihurria poemak

HIRU

Iritzi eta deskribapen apartak

Poema kiribilduak, ulertu zailak

Kiribilean luze irabiatuz uste duzu ulertu dituzula

LAU

Ze konplikatua den gizon hau

Baina zenbat ideia eta iritzi lerro trinkootan

Gustura irakurri ditut, bizitzarekin lotu nau

Hausnarketarako bidea irekitzen dit

Asko iradokitzen du, pentsarazten

Badu traumaren bat dentistarekin

Patxadan irakurri beharrak erlaxatu egiten nau

Ze gaitasun gai batetaz luzatzeko, irudiak, iritziak, hausnarketak luze txirikordatzeko

Erritmoa, giroa, …

ABERIAZ ZELAN AHAZTU. Gehien gustatu zaidanetariko bat

 

Ezkatak. Leire Bilbao.  Poema-liburua

Bizitzaz ari da, baina bizitza bera bezain askatzeko zaila den mataza da poema bakoitza, hainbat aldiz irakurri behar dira, eta honek aspergarria eta zaila egiten du irakurketa, eta ez dakizu idazlearekin bat egiten duzun

Galdu egiten naiz poema gehienetan, noraezean, ez dakit nora doan poema.

Nire iritzia soilik ateratzeko ez dut poemarik behar, kontrastatu nahi dut.

Esaldi bereziak, landuak, erakargarriak, deigarriak egiten ditu, baina esanahiak ihes egiten dit

Bertso soilek badute esanahi garbia, baina osotasunean ez

Ukitu epela dute, samurrak dira, tristuran ere

Hausnarketarako bidea eskaintzen du, nahiz bidean galtzen naizen

Ezkorra da, bizitzaren ikuspegi hitsa eskaintzen du

Erritmoa eteten zaiola iruditzen zait zenbait poemari, erreten batetan katigatuta bezala geratzen naiz zenbait pasarteren bukaeran, / erritmoa hausten zaio tarteka,zintzilik bezala geratzen zaizuz bertso batzuk, lekuz kanpo bezala

Hitz-jolasen xarma dute zenbait poemek

Borobildu gabe daudela sentipena uzten didate poema batzuk, azken ukituaren faltan bezala

HORTIK HASI, gustukoa izan dut, esanahiaz gain, ulerterraza delako

Astuna egin zait, bukatzeko desioz, nahiz oso gutxika irakurri ditudan poemok.

 

Infernuko hesteetan.  Charles Bukowski. Poema-liburua

Bere baitan bizi den poeta da Bukowski

Bere pentsaera gordintasun osoan botatzen duena

Poema garratzak, gori-gori jartzen zaitu

Bizitzan txertatutako gaiak, berean zein gureetan

Bizitzaz ari da, bizitza zehatzaz

Ezusteko ikuspegi batez erakusten digu bizitza

Begi berri batzuen, gutxienez filtro berri batzuen oparia da poema bakoitza

Aurrez aurre heltzen dio bizitzari

Matxino erreboltaria da, lege hauslea,  arauz kanpo bizi dena

Berak bizi duen giroa, ez d ez edertzen ez estaltzen

Beheko basatzan dabiltza poemok, ez nirvanako ganduko ihesean

Etenik gabe datoz iritziak, kritikak, … poema bakoitzean, iheskor bezala, sarri, labain, txokoan dejada bezala, … baina garunak astinduaz

Ez du errukirik, ez ezertaz ez inorentzat, ezta berarentzat ere

Errukirik gabe, leungarririk gabe begiratzen du ingurua

Askea lotsarik gabe usten duena botatzeko

Erabat garratza eta ezkorra, ukitzen duen gai ororentzat

Poesia-mundu ezberdin bat da, nora inor gutxi heltzen den

Zenbat hausnarketa, …askotan pare bat hitz besterik ez, orri osoa mamitzen duen esaldi laburrak besterik ez.

Poema trinkoak

Kolokatu egiten zaitu, bere poemez mozkortu, menpeko hartu, irakurtzen jarraitzera bultzatu

Zirrara eragiten dute poemok

Barne barnetik astintzen du, hain latza da diona, baina halako freskotasun darie poemoi, askatasuna usaintzen duzu 

Eleberri bat bezala irakurtzen da

Suspense puntua ere badu, poemaz poema

Sekulakoa da, gaiez gain, egituraz, bukaerez, tartekako iritziz, …

Irudiak, konparazioak, …

Bitxia,ezberdina da poemon egituraketa bera ere

Ulerterraza, ez da irudi, sinbologia labirintuetan galdu kiribiltzen

 

Labartzari agur. Txillardegi.

Hainbat gai ukitzen doa kontakizunean zehar, erabat azaletik,

Gaia plazaratzen du eta kito, muina soilik

Azken ataletan sakontzen du gehiago borroka armatua versuz politika egitea

Azken atal horietan botatzen ditu hainbat iritzi nahiz eskematikoki

Panfleto itxura dute

2005ean idatzia, argitaratua. 2008an Jose Luisek dio borroka armatua utzi egin behar dela, politika dela egin behar dena!!!, Denbora gutxian ze aldaketa.

Badirudi bere umetako oroimenak azaleratu nahi dituela

Nolabaiteko autobiografiaren jitea hartzen diot

Herritxoari buruzkoek ez didate ezer esaten

Hotzegia aurkitzen dut, bai kontaera bai gaia

Molde batetan sartuta bezala, bortxatuegia bere idazkera, nahiz erabat zuzena izanen den

Freskotasuna falta zaio

Lexiko aberatsa

 

mago de Oz El. Lyman Frank Baum

Mila aldiz entzundako izenburua, baina  irakurri gabea

Eskura etorri eta irakurri dut

Umeentzako fantasiazko ipuina

Korapilatsua ez, erraza delako, baina bai mila hariz saretua

Irakurterraza eta atsegina

 

Oker ttiki garrantzigabeak.  Antonio Tabuchi

Ez da ezer nabarmenik istoriotan

Pertsonaien barnean dabil idazlaria gizakiaren barnean sartzen da, barne zirrikituen deskribapena dira istoriok, gizakiaren barne topografia

Ideia pila botatzen ditu kontakizunean zehar, filosofiaz beteta dago dena, bizitzari buruzko hausnarketaz

Zeharka bezala botatzen ditu iritziok, gutxika,iruzkin bezala, lerro erdian sarri

Badirudi ez duela ezer esaten, baina gauza pila botatzen ditu, eta zen sakon, azkarregi irakurtzeko arriskua du, hainbat burutapen galduz.

Kontakizun xumeak dirudite, baina sakon sartzen da gizakiaren barnean

Ez du ezer garrantzitsurik kontakizun bakoitzak, baina gizakiaren barne pleguak dira

Izugarrizko ahalmena du egunerokotasunean murgiltzeko

Sentsibilitate bizi erakuste du gauzez eta zehaztasunetaz jabetzeko edo irudikatzeko, aldi berean ahalmen berezia hori dena  hitzez azaltzeko

Deskribapen zehatzak eta hausnarketak lirateke muina

Giro berezia sortzen du

Zehaztasunez  darabiltza adjektiboak, aberatsa da

Perpausa luzeak egiten ditu zenbait kontakizunean

Suspense puntua du ia istorio denetan

Hizkera ezberdinak nahasten ditu, hitanoa batik bat, naturaltasun osoz, inolako bereizgarririk gabe,nahasian bezala, baina irakurleak erraz bereizteko bezala

Xumea dirudi kontakizun bakoitzak, baina izugarri aberatsak dira, zaila behar du horrela eta hori idaztea

Erraztasuna eta aberastasuna

Idazkera dotorea du, ukitu berezikoa

Aberats aparta deskribapenetan, baina aldi berean konzisoa,trinkoa

Itzulpena: Hitz berriak osatzen ditu, esaldia laburtuz, ideia laburbilduz eta argituz,

NEGUAREN ESPEROAN. Idazle baten hiletaren eguna. Alargunaren sentipen, bizipen, hausnarketak, …Ez da ezer gertatzen, emakumearen barne egoera da kontakizuna, eguneko eginbehar sotilak. Lurreko suan  joanen da erretzen idazlearen egunkari pertsonalaren orriak.

Ohi duenez, zehatza da idazkera, adjektiboen erabilpenean batik bat.Xumea eta erraza dirudi, baina landua behar du izan.

REBUS. Adar jotze txiki bat. Intriga duen istorioa, baina igarkizun bat dela aitzakiaz bukaerarik ematen ez dion kontakizuna. Abileziaz eramana. Egoki neurtua.

Mila hausnarketa, ideia ugariz zipriztinduta.

SORGINKERIAK. Mutil koskor bat da kontalaria, ukitu iheskor batez ematen du hori aditzera Bere adineko alaba gaixo, -sorgin?- bat duen osabaren den etxe batetara eraman dute uda-pasa.

Zuzenki kontatua, egoera ezberdinak, hizkera, pertsonaiak nahastuz, txirikordatuz doa. Ezusteak tarteka kontakizunean, pausoz pauso, istorioa osatzen doan arabera. Hika nahastatzen du zukarekin norekin hitz egiten duen arabera, .  bere buruari edo besteez.  Suspense puntua du, tragedia puntua ere. Ez dakigu zer gertatzen den, ez du inporta ere gehiegi, bizitza hartako sentipen eta zertzeladekin nahikoa da.

ANY WHERE OUR OF THE WORLD. Gizon bat, (hika egiten du bere buruaz) itsasertz baten barrena, tabernetan eta kaleetan. Egunkari bat aurkitzen du non ezustean aspaldiko beste inork ez dakien gertakizun bat dakarkion. Suspensea sartzen du, dosi txikietan, esaldi laburren bidez, azkenean nolabaiteko azalpena emateko. Puntu eta partekorik gabeko sailkapen bakarrean doa kontakizun osoa. Inguruaren  deskribapena, ohi duenez zehatz. Hitanoa sartzen du, nahasian, erraztasun eta naturaltasun osoz, aparteko ezaugarririk gabe.Elkarrizketak ere sartzen ditu narrazioan inolako ezaugarririk gabe. Erritmo bizia du.

GORROTO GORDEAK ETA HODEIAK. Mendekuen kontakizuna. Gizakiaren barnean ibilbidea. Istorio itxuraz xumea, nahiz giza edukiz sakona, besteak bezala. Estilo zuzena. Pertsonaiaren arabera hizkera ezberdina, hitanoa tarteko, itxuraz nahastuak, baina irakurleak erraz bereizten dituenak. Hausnarketak: poesia, literatura kritika, … Suspense puntua,esaldi labur tartekatuz sartua. Hausnarketa ezberdinak kontakizunaren harira: pentsamendua, irainak, mendekuak,

UHARTEAK. Preso bat daraman presozain baten burutapen eta bizipenak. Legea gaindituz, jubilatze egunean, azken bidaian, preso baten gutuna postontzian jarriko du, bidaiako pertsona eta lekuen deskribapena. Estilo ezberdina darabil,  atalka zatituta dator: gutun bat, ontziko kamarotea, ontzia, irla, … Ohizko osagai, baliabide  uneko aldagaiekin

MADRASERA DOAZEN TRENAK.  Gizon bat Madrasera doa trenean, bidaia-kide bat batuko zaio departamentuan. Bidaiako kontakizun eta elkarrizketak eta deskribapenak. Bidaiatzeari buruz, Indiari buruz, … hausnarketak. Aldika zatikatu du kontakizuna oraingoan. Ohiko osagaiak.

ESKU-ALDAKETA. Bitartekari batek diru kopuru bat pasa behar dio beste bati, operan izanen da eta kontaktua neska bat izanen da. Diruaren esku aldaketaren kontakizuna da istorioa. Hausnarketak: Ohitura, New York, hotel eta antzoki bateko giroa, antzokiko jendeari begirada zehatza, …  Pertsonaiak nahastuta datoz, gutxika, pausoka argitzen doa zein nor.  Puzzle bat da kontakizun osoa, zatitxo txiki-txikiko eta ugariko puzzlea. Idazkera, elkarrizketa ezberdinak, mila gairi buruzko iritzi labur labainak, kritika ukituak, zehetasun pila, bata besteren ondoren nahastuak baina osotasun batetan elkarri lotuak. Opera lanaren deskribapena eta bere zeregina eta ardura, dena doa ere nahastuta. Egilearen ohiko ezaugarriekin.

ZINEMA.Film bat errodatzen ari dira, aktoresa eta aktorearen harremanak.Teknika klasikoena, kontakizun guztien artean. Ez du beste kontakizunen xarmarik, berezia eta bitxia den arren.

 

Picassoren zaldia. Asier Serrano. Poema-liburua

Ze pena ematen didan Asierrek

Porrot pertsonal tristea aitortzen du poemotako hitz loratuetan

Agian amarru literarioa dela esanen du, ez dela bere pentsaera

Justifikatze pertsonal baten itxura hartzen diot

Arina edo azalekoa iruditzen zaizkit poemok;  ideia, aipamen, irudi, esaldi, … pila ezer ganorazkorik ez esateko, edo ideia sinple bakarra airean uzteko

Bertso bakoitza ulertzen dut, baina asmatu egin behar dut poema bakoitzak zer esan nahi duen.

Barrokoa iruditzen zait, hain kiribildua moldean eta edukian

Pinturako estilo puntilista bezalakoa,  hainbeste ukitu txiki, mota, esaldi mota, bertso,  bata bestearen ondoren, ideia bakar bat osatzeko

 

Riomundo. Jon Maia Soria

Nekazari familia pobre bateko giroa

Nekazari lurralde bateko giroa

Agian ez dio ekarpenik egingo literaturari, baina interesgarria da euskaraz Extremadura eta Gaztelako giro hura azaltzea

Ekarpen nagusia orduko etorkin batek hemen izan zuten giroa kontatzea, euskaldunei eta beraien portaerari buruzko iritzia, etorkin haien ikuspuntua euskaldunoi buruz,…beti guk hitz egin dugu beraietaz, eta gehienetan mesprezuz.

Beste ekarpen bat: etorkin haien bizimodua beraiek kontatuta, gure begien bestaldetik

Umea klanean hasten direnekoa, …

Patricio Etxeberriarena, norbaitek gogoratu behar zuen!.

Baditu eduki interesgarriak.

Bukaera egokia du, sinboloz betea.

Kontakizun maitagarria egiten da, batez ere lehen erdia

Istorioa bat kontatzen du soilik, ez da zeharkako hausnarketetan sartzen

Baina kontakizunak berak kritika sakona dakar: Patricio Etxeberria, …

Gerra garaikoak ez du indarrik, ez kontaeran ez gaian, ezagunak zaizkigun gauzak dira

Xumea da, kontakizuna eta estiloa

Bigarren erdiak ez du indarrik

Gutxienez duina da,edukiz eta euskaraz

Ukitu fin asko ditu:aitaren usain hezea, …

 

Sovenir. Castillo Suarez. Poema-liburua.

Era bat galdua ibili naiz poemotan

Itsaso zabalean murgiltzea bezalakoa izan da, zeru-marra soilik inguru guztian, ez kostarik, ez izarrik, ez arrainik, itsas mortuan nabigatzea bezala izan zait, uhinetan gora eta behera, noraezean

Zerbait esan nahiko du, baina denari irudi bat ezarri nahian, iritzi oro irudiz bildu behar horretan, udazkeneko orritzeak lurrean estalitako ezkur bila ibiltzea bezalakoa egin zait,mezua edo esanahi bila.

Esaldi bakoitzak, bertso bakoitzak, irudi bakoitzak, asko eta biziak, iradokitzaileak dira bakarka, baina ez  dut mezu nagusia, esanahi nagusia, asmatzen, jasotzen:agian ez du.

Agian ez dago mezurik, iradokitzea soilik da helburua

Gehiegi iradokitzen dutelako ez dute ezer iradokitzen

Beti zirkulu berean aurkitzen naiz poemotan, zurrunbilo berdinean harrapatuta, non nagoen ere ez dakidala, ez zaizkit hegoak poemok, arnasa ere ez, lurrera nakarte, eransten naute, airera jaso baino.

Ezin dut tximeletarik, erlearen miztoa soilik, tximeletaren koloreetan,apainduran gordeta.

Deseroso sentiarazten naute, ulertu ezinaren deserosotasunean

Esnob baten tankera hartzen diot Castillori

Irakurketa erabat librerako poemak

Sekulako irudimena erakusten du bai irudiak bai esamoldeak asmatzen

Arrainen irudia errepikatzen da usuen

Nekosoa, ezerosoa, ulergaitza egin zait

Neure interpretazioa soilik dut, poetaren esanahiarengandik auskalo non

Uzteko egon naizen liburu bakarrenetarikoa, diziplinagatik bukatu dut

Gaur egungo  Arteak, Modernoak alegia, sortarazten didan inpresio bera sortarazi didate poemok: esperimentazio bat bezala, moldeak apurtzea, ikusle, irakurle, xumeok, ulertzen ez dugun esanahia eman nahiz, artista eta oinezkoaren arteko tartea zabalduz

Latzak eta ezkorrak dira poemok, ez dute bizipozik

Ez dira gogoa asetzen, hausnarketara erakartzen nauten poemak

Labankada dira poema ez ezik,bertso bakoitza, zauria eragiten dute, baina ez dute barnea astintzen, ez naute inplikatzen

Hotzegiak dira, pentsatuegiak, laborategiko kumeak, maitasunaren arnasa falta zaie

Arnasa, lasaitasuna hartu dut bukatzean, astuna egin zait gozagarria, espero nuena

Aurreko liburuen gomuta baikorra nuen, Souvenir ez zait oroitzapen gozoa izanen

 

Tunela. Ernesto Sabato.

Hausnarketa etengabea lehen orritik, mila gogoeta bata bestearen ondoren

Kritikoa gizartearekiko

Ezkorra ia denarentzako eta denentzako

Pertsonaren barnera bidaia da atal bakoitza

Gizakiaren barneko hainbat sentipen sekretu azaleratzen ditu

Nola sartzen den barne korapiloetan, korapiloak askatzen ez baditu ere.

Atal bakoitzak hausnarketa propioa du,  kontakizunari lotuta

Saiakera laburtu bat da atal bakoitzak

Gai pila: banitatea, sektak, elkarteak, alderdika, itzulpenak, Cervantes, polizia eleberriak… hainbat eta hainbat

Itogarria da kontakizuna, andea-gizonaren elkarrizketak batez ere

Tipo konplikatua da pertsonaia nagusia, erreakzio ezustekoak ditu

 

Zulo bat uretan. Iñigo Aranbarri

Gai ezberdinei buruzko hausnarketa, batzuek sakon, besteak tartekako aukeran: kazetaritza, Itoitz,  Makiak, armada alemaneko soldaduen gertakariak, errepresioa eta tortura: hemengoa, Lasa eta Zabala eta Argentinakoa (zirraragarria da leotzetakoa eta torturarena), lagunartea, giza harremanak, egia-errealitatea, Argentinako historia eta geografia, pintura-artea, matea nola egin, herrimina, hiletak,

Puzzle baten antzera doa kontakizuna, tartekatuz doaz kontakizuneko atalak, pertsonaiak, atalez atal eta atal bakoitzaren barnean atalez atal eta atal bakoitzaren barnean, tarte motzetan sarri, ez da erraza haria hartzen zaion arte pieza bakoitzari lekua bilatzea,

Iradoki egiten du batez ere, irakurleak osatu behar du kontakizuna

Gizakiaren barnera sartzen da

Zeharkako kontakizunak dirudite hainbat gaik

Jardun edo  ariketa literarioa dirudi, bide berriak urratzea, esperimentu edo ikerketa  lan bat

Izugarri aberatsa da: esaldi, esamolde, hiztegi, jatortasuna, …Aldi berean kaleko jarduna dirudi herri-esaldiak darabiltzalako, baina dotore

Idazkera berezia du, zehazten zaila, baina bere berea

Era berezian darabiltza hainbat esaldi, modu propioan

Esamolde propioak ditu, ezberdinak

Irudiz azaltzen ditu ideiak, poesiak antzo, eguneroko bizitzako irudiak dira asko

Poesia dirudi askotan, erritmoz, giroz, irudiz, sentsazioz,

Ausarta da idazkeran,kontakizuna eraikitzean zein hizkuntzan

Bide berrien urratzailea

Hitano oparoa

Deskribapen zehatzak, tentuz, mimoz eta fin idatziak

Herri esaldi pila, bata bestearen atzetik

Ohikotik aurrerago doan liburua

 

Liburuak 5

Zenbait libururi buruzkoa iruzkinak

 

Liburuak 5

Alea. Beñat Sarasola

Amuko zubia. Imanol Elias

Aulki-jokoa. Uxue Alberdi

Erretzailearen eremua. Jon Alonso

Esperantza. Andrè Malraux

Gau ilunekoak. Joseba Sarrionandia

Golgota. Xabier Montoia.

Hutsik. Peru Magdalena. Poema-liburua

Judu-kale. Toti Martinez de Lezea

Katilinarenak. Amélie Nothomb

Labirintuaren orduak. Amaia Iturbide. Poema-liburua

Lubakia.  Andrei Platonov

Memorias de una GEISHA. Arthur Golden

Orain ezin naiz hil (2.a:Joan Ziren). Xabier Amuriza

Teilatuko lizarra. Koldi Izagirre. Poema-liburua

Udaberri alua. Patrick Modiano

Zazpi etxe Frantzian. Bernardo Atxaga

 

Alea. Beñat Sarasola

Beñatek berak jakinen du non den edo zein den poemen hezurdura,nik ez diot antzik ematen,eman beha bazaio

Ze logika ote poemok: agerikorik ez.

Poema bakoitzak du esaldi, gogoeta edo zerbait interesgarri eta zirikatzailea, baina zaila da ideia orokor bat jasotzea, halakorik badago.

Agian irakurleari pentsarazi nahi dio, baina nire kasuan ez du lortzen, urrutiegi geratzen  delako, poemaren bestaldean.

Lotzen duzu hitzekin, idatzitakoarekin ere, baina ez idazlearekin, deskonektatuta gelditzen zara.

Irudi subliminalen tankera hartzen diet poema barneko esaldiei, bota egiten ditu, soltean, aurreko eta ondorengoarekin ia loturarik gabe, irakurlearen kontzientziara egin duelakoan edo, eta agian egiten dute, hor gelditzen da ematen duen zartada.

Anbiguoegia da,desorekatuta uzten du irakurlea, poetak tranpa egiten baitu

Ez da gai korapilatsuetan sartzen, gehienetan, argi eta zuzen behintzat,nahiz edozein interpretaziorako aukera ematen duen.

Puzzleak gustatzen zaizkit, literaturan ere, baina nik ez du asmatzen ze irudi osatu beharko nukeen ere.

Mila zatitxorekin ibili naiz jolasean neure puzzle propioa egiten, hobeto: jatorrizko modeloarekin zerikusirik ez duen neure marrazkia marrazten

Nekatu egiten nau, aspertu ere,luzeegia egiten zait, zatika, ia banaka, eta tarteka irakurri baditut ere.Arnasa hartu ut bukatzean.

4. atala egin zait gustagarrienena. Poema bakoitzak eta poemako marra bakoitzak, pintzelada lez,  koadro oso bat osatzen dutelako. Nonbaiten aldi bateko bizipenak direla uste dut. Horrek niri jubilatuekin egonaldi bateko bizipenak kontatzera eraman nau.

Nolabait azken atal honek adiskidetu nau, erdizka, Beñatekin,

Agian ez dut jakin aurretikako atalak ere irakurtzen. 

Edo poesiari buruzko iritzi erabat ezberdinak ditugu

Irakurriz hartu nion nondik norakoa, nire uste apalean

1. Modan egon zen forma eten kiribildu tarte berezik sailkatuz  osatutako poemak

2. Nahasian ateratzen du kanpora Beñatek bere barneko kosmosa, etorri ahala bezala, barnean daramagun zurrunbiloaren irudiko

3. EGUZKI APALEAN. Ibilaldi bateko gomuta, bizipen pentsakizun eta ikusitakoak, Ideia erakargarria da. Ukitu xarmanta du kontaerak. Forma hor dago, ez diot zergatirik ikusten, baina hor dago. Kontatu egiten du beste bati bezala.

SANT GERVASIO ELIZA. Beste paseo aldi bat. Gogoeta berri laburrak . Lehen pertsonan ari da. Beretzat ari da. Kaleko ibiliari  dimentsio berri bat ematen dio: teknika bera.

 

Amuko zubia. Imanol Elias

Duela 200-300 urteko Urola bailarako herri-giroa

Jauntxoak, Eliza-apaizak, nekazariak, errenteroak, epaileak, udaletxeak, …

Apaiz batek idatzia dirudi, edo eliza giroan, gaiez ez ezik  idazkeraz ere

Istorio baten bidez kontatzen du

Hari-muturra jartzen dio hainbat gairi, baina ez du bertatik ia gehiago tiratzen, badirudi istorioak bide bat hartu behar duela eta bere horretan geratzen da jarraipenik gabe; agian egileak suspense puntua jarri nahi dio

Garai bateko idazkera gaurkoarekin alderatzeko baliagarria da: 1988an idatzia dago

“-ez gero, ezkero”ren erabilpenean  nabarmentzen da: berak “Ez gero” darabil,”ez” banatuta, “behar izan ez gero”, “bukaera ez geroztik”, …baina baita ere behin “honez gero” darabil

Ekarpen gutxi hiztegi aldetik

Gai asko errepikatzen ditu, batez ere istorioko hainbat zertzelada edo kontakizun

 

 

Aulki-jokoa. Uxue Alberdi

Kontakizun ezberdinak,loturarik gabe hasieran, bukaeran puzzlea osatzen dutenak

Arrantzale herri bateko giroa deskribatzen du

Antzinako giroa, garai bateko bizimoldea

Gerra zibileko zenbait gorabehera ere ageri da

Bizitza kontatzen du, izaera ezberdinak eta jokamoldeak deskribatuz

Txikitako garaietara narama

Kontakizun bitxiak dira, historia kitzikagarriak

Hasieran ezer gutxi esan dit, kontakizunetik kanpo ezer gutxi esaten zuelakoan

Aurrerago eta beteago utzi nau, bukaeran osoki harrapatuta

Ukitu politak ditu, xarmantak ere, burutapen atseginak, pila: zikina eta kafe-mantxaren desberdintasuna, …

Sentiberatasuna astintzen du

Hausnarketa laburrak, gogoeta pila, eten gabe, zer pentsa iradokiz

Gorraren atala aparta da, hiltzearen pasartea, Martiñarena, Eutimio, . .. eta hainbat

Xarma du

Ez da itxuraz filosofia edo hausnarketa sakonetan sartzen, baina gogoeta ederrak, eragingarriak dira bereak

Buruari eragiteko hari-punta eskaintzen du

Elkarrizketa gozagarriak, Xabierrenak gogarazten dizkidate,hitz-jolasak dirudite

Gustura irakurtzen da, bukaeran jakin-mina piztuz

Neska batek idatzitakoa izateko kontakizun tristea iruditzen zait

 

Erretzailearen eremua. Jon Alonso

Hamaika ipuin edo narrazioa

Gaiak oso motzak dira, xumeak,bi hitzetan laburtzekoak

Ez dago ia historiarik, burutapen eta hausnarketak baizik

Istorioak hausnarketarako aitzakia besterik ez dira, Ideia, iritzi, gogoetarako abiapuntuak, …pila  zuzenean boteaz edo kontakizunean bilduta

Gauzen edo jarreren ostean dagoena iradokitzen du

Hari muturrak eskaintzen ditu irakurleak bertatik tira egiteko

Istorioaren azpian dauden arazo eta korapiloak dira interesgarriak, zuzenean aipatu gabe agerian uzten ditu, hausnarketara bultzatuz.

Ardatz horren inguruak korapilatzen dituen gehigarriak egiten dute aberats

Amaigabeko gogoetak, iritziak, digresioak, mila burutapen ezberdinetan korapilatzen da

Sekulako gaitasuna du idazleak matazaren hariari noiz bukatuko den ez dakizula tiraka jarraitzeko

Zorrotza kritikoa

Ezkorra da gizarteari, gizakiari, politikari, … buruz, herriaz, etorkizunaz, …

Politika eta Administrazioa, mundu ofiziala, dago beti presente

Idazlearen frustrazioak nabari ditut sakonean, politikaz ari denean

Umore puntua, ez da garratza, oso garratzak badira ere zenbait azpi-mezu

Itxura batetan idazkera xumea edo erraza du

Hausnarketarako  gai iturri  agortezina

Baina egitura konplikatua dute: kontakizun bakoitzak du ekarpen ezberdin bat

Idazkera landuagoa edo korapilatsuagoa espero nuen: gustatu zait egin duena

Ez da konplikatzen esaldi dottoreak egiten, baina kontakizunaren osotasunean konplikatua da

Gerora jabetzen zara: ez dirudi baina izugarri landua du idazkera, esaldiak luzatzen ditu, gogoeta borobiltzen eta osatzen ,…

Egiturari begiratzen zaio batez ere, hitzekin jolasteari baino

Idazkera trabatuagoa espero nuen, hitz jokoen jolasa

Baditu, ugari, esaldi oso finak: “aleak  merezi zuen hainbeste lastu”.

Irudiak sartzen ditu, erruz, abilki, esan nahi duena azpimarratzeko

Esaldi, perpausa edo jardun oso luzeak egiten ditu istorio askotan, orrialde osoak punturik jarri gabe, komatxoz soilik banatuta esaldiak. Edo puntu eta komaz soilik.

Atal edo ipuin bakoitza esperimentu bat da

Ez da erraza irakurtzeko batez ere zati luze horietan nahasten denean

Oso zehatza da deskribapenetan, mila ukitu ezberdin emanen dizkio kontakizunari

Ustekabekoak, iritzietan eta osagaietan batez ere,  jarraian datoz

Gauzen ostean dagoena iradokitzen du

Ze gaitasun duen iritziak korapilatu, osatu, iradoki, deskribapenetan luzatu,  … gaitasun miresgarria du. Harrigarria da gai bati heldu eta berarekin luzatzeko duen abilezia, mila burutapen ezberdin harilkatzeko

Etxe erosia

Lagun talde bat elkartzen da auzolanean kartzelatik atera den bikote bati etxea berritzen laguntzeko.

Pertsonaia, izaera eta jarrera ezberdinen galeria

Sakonean kritika estalia, isila, bai ezkerreko jendeari, bai gizakiaren hainbat kontraesani

Hainbat burutazio eta ukitu humano zein psikologikoak, xumeak baina gure eguneroko errealitatean daudenak, agerian utziz

Ezkerreko jendeaz edo progreez ari da

Hainbat ukitu eder bai ideia aldetik bai idazkera aldetik

Esaldi luzeak egiten dit

Liderra

Ezkerreko jendeaz ari da, ezkerra kritikatzen du zorrotz, ezkerraren miseriak

Ezkerrari buruzko hausnarketa

Eskuinaren maltzurkeriak ere agerian uzten ditu

Politikaren ustela ere

Istorioa bera ez da ezer, -talde politiko batek lider berri bat behar du-, aitzakia bat besterik ez.

Artikulu ideologiko baten tankera du

Zamaria

Istorio sinple bat gai ezberdinei buruz aditzeko

Futbolari izandako bati elkarrizketa

Sinboloa da, aitzakia, bide bat

Ez da erraz argitzen zehazki zertaz ari den

Damutuak, talde politikoen arteko tirabirak, …

Hari muturrak eskaintzen ditu irakurleak bertatik tira egiteko

Hausnarketa gai ugari

Afera pertsonal bat

Lehenengoz erabaki pertsonal bat hartzera behartuta aurkitzen den baten egoera

Hemen ez da gai politikoa zuzenean

Ez dago historiarik, burutapen eta hausnarketak baizik

Hiltzera doan aberaskume baten bizipenak

Dena egina eman zaion baten hutsunea edo hustutasuna

Lehena eta oraina:  gaurkoa gerokoentzat lehengoa guretzat ez bezalakoa, ezberdina, izanen da: erabat ezberdina. Guk ikusten ditugun laino berak ikusi zituzten Aristotelesek eta Platonek: ze irudiz biltzen edo lotzen zituzten lainook, zer iradokitzen  zieten haiei. Guri bururatzen zaizkigunak ez nolanahi…. Oso gogoeta iradokitzaile dira.

Bakardadea konpartitu ezina

Hainbat burutapen erakargarri

Hil aurretik bizitzari buruzko hausnarketa.

Hainbat ikuspuntu eta sentipen

Non fida, han gal

Gizon bati eztarriko minbizia diagnostikatu diote eta puruak erretzen hastea erabakitzen du. Puru kaxa bat oparitzen diote, eta hortik kiribiltzen da dena.

Egoera honetako bizipen eta burutazioak

Pertsona ezberdinen jokamolde eta iritziak eta interesak

Baina batez ere gizakiaren barrunbetan sartzen da, bere barnean korapilatzen da idazlea.

Hari-punta bati heldu eta sekulako gakorratz lana egiten du idazleak, huskeria bat dotoretu eta osatzeko

Baina hori bera itxura besterik ez da, zeren kontakizunaren sakonean sekulako arazoak planteatzen ditu, psikologia emankizun bat. 

Izeba Matilde

Izeba Matildek gaitz sendaezina zuen

Gaitz sendaezina duten gaixoez ari da: beraien eta familiaren egoera deskribatzen du, sigi-saga doa egoeran sartzen azpi-gai ezberdinak kiribilduz

Mila zehaztasun ematen ditu

Eutanasia, …

Errealitate aldakorraren ezpalak

Goio langilea eta Armani sindikalistaren elkarrizketa

Sindikatuei kritika zorrotza

Langileen hainbat ezpal ateratzen dizkio gaiari

Goio azkenik kalean geratuko da

Dena laburduraz esanda, eskematikoki

Pentsarazten duena

Nahiko zaila irakurtzeko, patxadan eta astiro irakurtzekoa

Esaldi bakarrean eginiko 8 orrialdeko kontakizuna

Esperimentu bat

Nahasian datoz gai ezberdinak, elkarrekin korapilatuz, bata besteari lotuta

Le bon sauvage

Gizon Handia deitzen dio. Enpresa bateko aholkularia da, berdin izan daiteke  politika alderdi bat edo gobernu bat

Goi mailetako harremanez ari da

Gaiari dagozkion esparruez harago, gizakiaren barnean sartzen da

Itxurakeriak, kontraesanak, handi-mandi jarrerak,  …

Eta guztiarekin korapilatuta hainbat burutapen eta kritika

Esaldi luzeak, -batzuk orrialde osokoak- egiten ditu.

Oso trinkoa da, lasai eta astiro irakurri behar da

Eulia azaroan

Valentinak ohean datzan bere aitaginarreba zaharra zaintzen eta artatzen du

Sukaldean ere ari da.

Idazlea korapilatzen da zeregin guzti horietan

Zahartzaroko miseria eta ezinak, sukaldaritza eta beste hainbat gogoeta kilikagarri

Ohi bezala deskribapen zehatzak. (Jon ere sukaldean aritzen da nonbait, gaixoren bat ere izan du inguruan))

Mailakatuago, zatituago doa kontakizuna, irakur errazago

Euskara izan

Kontalaria atxilotu egiten dute, galdeketa egiten diote polizia-etxean, …

Aita preso zeneko garaiak gogoratzen ditu

Anekdotatik sakonago doa hausnarketa

Itaunketa ondorengo barne paisaia

Atxiloketa uneak gauzatzen duen barne errealitate latz ezezagun bat

Bi kontakizun paralelo eta koma-arteak.

Ez dira orrialde osoko esaldiak, zatituago

Gizona teilatu gainean

Adineko gizon bat bota nahi dioten bere etxeko teilatuko bizkar gainean eserita dago egun luzez salaketa gisa: herritar xumea da

Etxea bota nahi dion erakunde edo taldeko kide den anaia bisitan doakio egoerari amore eman eta gizartean mardultzen joan den gizakia da

Hainbat gogoeta, ziri, … eta giroa

Esaldi motz eta elkarrizketez osatuta

Hasperen lumatuak

Hilda agertuz doaz ardiak, ugaltzen doazen saiek hiltzen dituztela uste dute herritarrek. Administrazioaren ordezkari den teknikariak ez daki ze jarrera hartu: ekologista izan zen baina hauteskundeak datoz.

Xumea da berez  kontakizuna; istorioari korapilatzen zaizkion osagaiak eta gogoetak dira garrantzia dutenak.

Politikoen kritika,eta arazo baten aurkezpena

Esaldi eta perpausa motzetan egia, irakur errazagoa

Suhiltzaileak .EPILOGA.

Sutan dago argitaletxe bat, suhiltzaileak itzaltzen dute

Argitaletxeen arazoak

Hausnarketa ezberdinak

Ohi denez politikariei eztenkada zorrotzak

Ironia,

Errepika baten erabilera aringarria, erritmoa damaiona

 

Esperantza. Andrè Malraux

Lehenbiziko zatia: Ilusio lirikoa

I.Ilusio Lirikoa

Espainiako gerra zibilaz ari da

Gerra zibilaren ikuspegi hurbil hurbilekoa, hausnarketa interesgarriz zipriztinduta.

Testigantza zuzen zuzena da berea, gerran egon baitzen

Kontakizun, bataila ezberdinak

Ospitaletako giroa: atal zirraragarria da.

Hasieran ez diot interesgunerik aurkitzen, ez dit datu berririk ematen

Geroago harrapatu nau: gerra zibilari buruzko mila zehaztasun, datu pila, niretzat ezezagunak, gerra hura sakonago ezagutzeko gogoa pizten du

Gerra zibileko giroa erakusten du

Luze ari da Asturiasko gerrari buruz ere, zati honen azken aldera.

Gerra hasi berria: kontakizunean iritziak sartuz edo hausnarketaz eginez.

Ez dago sail osorik hausnarketarako, saiakera tankeran

Gerrari buruzko hausnarketa motz zorrotz sakonak

Mila gairi buruzko hausnarketak kontakizunaren harira: gerra, buruzagitza, eliza, artea,…

Irudiak sartzen ditu narrazioa argitzeko,azpimarratzeko

Poesia puntua ere ematen dio, gertakizun garratzak arren, poemak dirudite hainbat zatik

Koadro ezberdinak bezala dira, kontakizun eta gertaera ezberdinak atal ezberdinetan

Oso zehatza da tarteka deskribapenetan, koloreak, zehaztasun asko

Kontaera bizia,

Deskribapen bikainak

Indarra dute kontakizunok

II Apokalipsiaren ariketa

Toledoko Alkazarreko borrokara mugatzen da batez ere

Elkarrizketa luzeak sartzen ditu, teorizatzeko trikimailua: ideologia, portaerak, ezkerra, eskuina, komunistak, milizianoak,  anarkistak, buruzagi baten heziketa edo bilakaera, …

Hainbat zehetasun eta gogorapen eder eta maitagarriak

Egun haietako giroa, nahiak, ezinak, arazoak, gabeziak, …

Porrot baten, ezinaren kontakizun epikoa, tristea

Bigarren zatia: Manzanares

I.-Izan eta egin

Errepublikako ejertzitoaren gorabeherak eta gabeziak

Buruzagi baten jokabide eredugarria

Pilotuen istorio eredugarriak

Pilotuen giro etsi katramilatsua

Madril defentsa gertatzen

Madrileko “bosgarren zutabea”

Zati erabat ideologikoa da

Gerra giroan eginiko gogoetak

Eliza, fedea, heriotza, artea, …

Bizitzari buruzko hausnarketak.

II. “Ezkertiar odola”

Madril faxisten erasopean

Bonbardaketak, suteak, suhiltzaileak, frankotiratzaileak, faxista gordeak,

Troparen morala, …

Xehetasunez kontatutako egoera

Gerra giroa sortzen du

Mila gogoeta labur hemen ere, kontakizun barruan

Xehetasun bitxiak: ardiak hiri barruan, txakurrak, …

Hirugarren zatia: Esperantza

Andaluziako frontea-Malaga-:  Gerrako pasarteak, …

Guadalajara: italiarrak

Levanteko frentea, Teruel

Hegazkin eta baliabide eza beti dago presente.

Deskripzio bikainak, zehatzak, koloretsuak, aberatsak, ..

Terueleko bonbardaketak bizitasuna du

Eten gabeko gogoeta laburrak: intelektualak, etika, kontraesanak, buruzagiak, politika, gerra morala, buruzagitza, … hainbat gairen artean

Herria, Errepublikako anaitasuna, langileen portaera, alderi iraultzaileak, … guztientzako maitasun eta mirespena ageriko da liburu osoan zehar

Nekazarien lanaren goraipamenak

Boluntarioak, nazioarteko brigadak, …

Esaldi laburrez idazten du batez ere, bizitasuna emanez kontakizunari

Kontakizun epikoa da.

Guadalajarako garaipenaren ondoren bukatzen da, esperantza giro batetan.

Itzulpena:

Hiztegi aberatsa

Hainbat esaldi arraro samarrak egiten zaizkit, agian originalagatik da

Tarteka ez naiz eroso sentitu, euskara aldetik, ez dakit zergatik

 

Gau ilunekoak.  Joseba Sarrionandia

Beste zerbait espero nuen

Kontakizun eta kontaera itxura xume batekin aurkitu naiz

Giro maitagarria sortarazten du

Alegoria bat da dena, argi bila dabilen Euskal Herriaren alegoria

Izugarrizko karga kontzeptuala du

Esaldi bakoitzak du bere esanahi zehatza, errealitatearen zati bat erakutsiz

Hain xumea itxuraz, ezin trinkoagoa da edukian

Errazegi eta azkarregi irakurtzeko arriskua du

Bitxikeria bar da, xumea itxuraz, sekulakoa izatez

Izarkume zaharra

Herri zaharra gara, aspalditik eta urrutitik gatoz

Hainbat bertsio daude gutaz, topo egin dugun bakoitzak du bere bertsioa

I. Gau ilunekoa

Argirik ez zuen planetaren historia. Oraindik herri-kontzientziarik ez zuen herriarena

II. Izarkumeak

Argia bilatzea, argiaren bila joatea erabakitzen dute, loak hartutako planeta hartatik. Denbora luze doa, baina bilatze asmoak, argi-egarriak dirau. Gizaldiz gizaldi doa argi-mina, argi-esperantza beti geroratua. Agintariek eta apezek ez dute argirik ekartzerik nahi. Sasoi egokian pizten den de egarria, argidun sasoi berria ezagutuko ez zutela jakin arren. Bakanak dira argia bilatzera irteteko aukerak edo garaiak. Goazen argi bila esanen dute askenez. Gazteak eta umeak dira gero-luzera bilakatzeari ekingo diotenak.

III. Argi zatiak

Argi bila joan zirenen berririk ez. Mito bihurtu dira herrian. Joandakoen familien malko isilak. Argi izpi batzuk heltzen dira, ikuspegi berri bat sortzen da. Zerbait argitzen dute argi-izpiok, errealitate berri bat azaltzen da, herria ikusi ahal dute.

Zazpi lagun bueltatzen dira argia ekarriz. Herria pozten da. Agintari eta apezak ezik. Joan zirenetatik asko galdu da bidean. Herriak ikusten ikasten du, baina zein zaila den errealitateaz jabetzea.

IV. Zuriak eta beltzak

Argiak zatiketa ekarri zuen herrira. Herriko alde ezkor eta itsusiak agerian utzi zituen argiak. Batzuk, lotsatuta, ezkutatu egiten ziren, eta argiaren aurka jarri ziren. Beste batzuk argiaren alde zeuden, zatar edo gaizki zegoena konpondu eta txukundu egin behar zela zioten. Bitan zatitu zen gizartea. Gerra hazi zen.

V. Gerraondoa

Iluntzea etorri zen berriro. Argiaren kontrakoak gailendu ziren. Baina argi egarria pizten joan zen gazteengan

VI. Immigrazio bulegoa

Argi bila jarraitzen dute. Gazteak e z ezik, baita zaharrak ere.Jende xeheak sinesten du bila dabiltzanen borondate ona. Baina epaileek, botereak, ez du sinesteko borondaterik.

 

Golgota. Xabier Montoia

Eskertzean dioenez badirudi gertaera batetan oinarritzen dela

Komentu barnean, mojen ariman sartzen da

Frankismo garaian gorriei buruz mojek izan zuten jarrera eta pentsaera

Munduari eta gizarteari buruzko mojen pentsaera, Jainkoak biltzen duen bizimodua

Agian partzialegia da, baina kontatzen duena halakoa da ezagutzen dugunontzat

Baina bazen ordua norbaitek gai horri heltzeko: komentua-mojak, eta mojek nola jokatu zuten frankismo garaian:ia bide horri jarraitzen zaion

Kriston astindua damaio mundu horri: izugarri gogorra da komentuko portaera

Aita eta arreba falangistek hiltzen dioten neska baten historia: moja sartzen da, komentuz komentu darabilte,  beti Gorriaren alaba delako mendekua ezarriz, moja uztea erabaki eta bere kasa bizitzen jartzen den arte

Mojei buruz ez ezik gizarteari buruzko ikuspegi ezkor goibela

Mila gai ezberdin ukitzen ditu, gertakizunak batzuk hausnarketak besteak

Apaiz progresista samar batek idatzitakoa dirudi

Dena oso azaletik, hausnarketarako matazaren hari muturrak dira

Gai gehiegi daude,  eta sakoneko gai ia bakarrak indarra galtzen du

Oso liburu tristea da, etsipena dario

Liburua orokorrean oso gogorra da, baina orriz orri edo perpausaz perpausa oso biguna

Zartateko bat da liburua, baina hain luze eta geldo doa kontakizuna zartatekoa erabat leunduta gelditzen da: zati bakoitzari falta zaio indarra, ez dionagatik, esaldien tonuagatik baizik

Inozo sentipena ere sortarazten du tarteka egileak, baina mojaren giroa sortarazi nahi du

Une ezberdinak korapilatuz doa, gogoetak, oroitzapenak  eta narrazioa nahastuz

Perpausa oso motzekin idatzita dago, irakurketa errazten du

Ideia errepikakorrak, nolabait aspertu egiten du, agian sortu nahi duen giro goibel hori indartu nahi du, baina kontakizuna astun bihurtzen du 

Erraz irakurtzen den arren astuna eta aspergarria egin zait

Baina azkenean adiskidetu naiz

Ia jarraipenik duen gaiak

 

Hutsik. Peru Magdalena. Poema-liburua

Hitz gutxi eta esanahi handiko poemak

Gogoetara daramate

Naturaren zati sentiarazten dute

Iradokitzaileak dira

Amets eragiten du

Irakurterrazak: eskertzekoa

 

Judu-kale. Toti Martinez de Lezea

Judutarren bizimoldea Erdi Aroan, Gasteizen kokatua

Erlijioari, jaungoikoari, … buruz hausnarketak liburu osoan zehar

Kristau eta juduen arteko harremanak eta gorabeherak

Garai hartako euskaldunak, bizimoldea, …

Eliza, Inkisizioa, fraideak,

Bizente Ferrerren erretratua egiten du: niretzako liburuko ikaskizun nagusia

Parisko ikasleen bizimoldea

Ohitura zahar asko aipatzen ditu: S.Juan suak: hala izanen ziren?.

Niretzat oso ezaguna diren gauzak gehienak

Garai hartako gizarteari buruzko hausnarketa, bai euskaldunarena bai Espainiakoarena

Ez dakizu zer den historia zer asmatua

Juduen poemak sartzen ditu tarteka: eskertzen da

Argibide asko ematen ditu, asko luzatzen da kontakizunean , ..

Nabari da erraztasun handia duela idazteko

Betegarri asko du, errepikapenak ere,…

Nahiago dut gaiari buruzko zerbait historia dena irakurri.

Itzulketari buruz:

Nahiko estilo arraroa egiten zait sarri, bortxatua,naturaltasunik gabea,

Tarteka badira esaldi herrikoak, erakargarriak

Bi hitzez bakarra egiten du sarri,itzulpenak eragindako beharrez seguruenik

Atzizkiez hitz normalean erabiltzen ez ditugunak sortzen ditu

Ohikoan erabiltzen ez diren hitzak, asmatuak, osatuak, … Sarri ez dakit ondo dauden ala ez, … nolanahi ekarpen bar dira, egin beharrekoak aurreratzeko.

Esaldi niretzat arraro asko, “biribil bat eratu zen” “se formo un circulo” esateko seguruenik. Gramatikalki ez daude gaizki baina oso arraroak egiten zaizkit

Seguruenik azpian itzulpena nola egin eztabaida dago, ahalik literalkien,ala euskal jitea gordez, bien arteko oreka, …

 

Katilinarenak. Amélie Nothomb

Bakardadean bizi nahi duen bikoteari egunean bi orduz bisitari bat etortzen zaio egunero, ezin dute bota: jokabide horren bilakaera pausoka.

Drama umore puntuarekin

Nobela beltza, baita psikologia tratatu bat ere

Gizakiaren barne pleguetan sartzen da, kontraesanak agerian utziz

Arintasunez dena

Hainbat gai ezberdin bisitariari hizketan ari dela, ...: kategoriak, ongia eta gaizkia, ...

Buruan darabilzkigun eta jokabidekoen arteko kontraesanak, ...

Nolabait norberaren barne araketa eta ezagutza

Gai asko ukitzen ditu, baina oso azaletik

Azken zatiak ez du originaltasunik bakarrizketa  antzeko luzeak nolabait elkar lotuak.  

Nola bukatuko ote den suspense puntua sartzen du

Bukaerak ez du erakargarritasunik, ezer gutxi deigarririk

Ez da istorio sinesgarria, ezta logikoa ere

Hainbat esamolde eta hitz niretzat ezezagun eta berriak: “mukurra jo”, “mintsu”, buruhas”, ...

Arraroa egin zait tarteka itzulpena,  arraroak zenbait esamolde, gaztelerazko hitzez hitzezko itzulpena  ....

 

 

Labirintuaren orduak. Amaia Iturbide. Poema-liburua

Erosi nuenean besterik uste banuen ere, ezin katramilatsuagoak egin zaizkit poemok

Parnasoan dabil poeta, poetentzat idatziz

Irudimena du idazleak, irudimena behar du irakurleak ere

Buruko kiribiletan oratua, bizitzatik urrun edo lur arras bizi garenon gainetik

Irakurri,berrirakurri, …lan handia ematen dute poemok poetak zer esan nahi digun asmatzeko

Agian irakurleak deritzona asmatzeko bidea besterik ez dira poemok

Irudiak bata bestearen atzean kateatuta datoz,

Nire irudiz: poetan ideia, mezu edo bizipen bat du, horren inguruan irudi pila asmatzen ditu eta ideia hori biltzen, azkenik ahalik dotore eta erritmo onenez ordenatzen:mezua non da arazoa.

Irakurlean bilatu behar du altxorra irudion artean

Gozagarria da irudion mundua

Taupadak hor daude, baina bihotza non?

Poema irakurketa, ikerketa lana bihurtzen ari da azken aldian

Zaila da, baina emankorra

Oropelak ageriak daude, politak dira, dir-dir-en iturria aurkitzea da jokoa

Soneto edo antzerako egitura berdina darabilsarri: 4-4-3-3

Lexiko aberatsa, hitz niretzat ezezagun ugari

BEGITARTE AZKENDUA, ERROMESAREN BEGITARTEA, …eta izenburua jaso ez dieten zenbait egin zaizkit erakargarri, ukitu naute.

Ez nau bizitzara hurreratu,neu joan behar izan naiz bizi-taupaden bila

 

Lubakia.  Andrei Platonov

Iraultza ondorengo garaiaz ari da: sobietak, kolektibizazioa, inperialismoa deuseztatzea, eta horren inguruko guztia.

Kritika zorrotza egiten dio Errusiako iraultzari, batez ere aldaketa prozesuari

Iraultza haren kontraesanak, ezinak eta zailtasunak jartzen ditu agerian

Ez du zuzenean erasotzen, isilean bezala,kontakizunaren bidez eta pertsonaien esaldi eta jokabideen bidez

Ezagutu ahal da garai hura, idazlea garai hartakoa baita, lan publikoan ibilitakoa

Oso egoera hitsa marrazten du

Etorkizun beltza iragartzen du

Liburuarena ere ikuspegi eta iritzi partziala izango da, baina seguruenik egiaren edo errealitatearen zati bat

Burokrazia, inefikazia, ameskeria, teoria hutsalak, faltsukeria, gehiegikeriak,

Dotrina ofiziala, zuzendariak, aktibistak, gulak-ak, nekazariak, koljos-ak, …

Herria bera berezia da, ezberdina, gizarteak ez du zerikusik gure gizartearekin: bi mundu erabat ezberdinak, nekazarien ohitura, jokabide, aldarte, …

Jokamolde eta bizimolde bat aldatzeko zailtasunak, herriaren erresistentzia isila, …

Herria, ekonomia, mundu eta gizarte guretzat ezezagun bat

Garai hartako zuzendari eta buruzagien miseriak erakusten ditu

Barregarri uzten du prozesu osoa

Zaila da zenbait pertsonen sinbolismoa ulertzea: neska, elbarritua,

Irudien eta edukien sinbolismoa ulertzea ere ez da erraza

Pertsonaia ezberdinak daude, pertsonaia bakoitzak rol ezberdina betetzen du eta denen artean gizarte haren berri ematen

Benetan berezia

Liburu latsa, garratza, ez du inolako errukirik ezeri

Kontakizun trinkoa, hausnarketa eta iritziz, berezia idazkera ere

Erakusten duen giroa edo gizartea bera erabat ezberdina da, ulertzeko zaila

Ironia, sarkasmoa, mesprezu giroa, …

Oso astiro irakurri behar da

Pentsarazten du

Kontakizunaz ez ezik, esaldi eta hitz bakoitzaz arduratu behar zara

Zati bakoitza, elkarrizketa bakoitzak dinamita darama

Egonezina sortarazten du

Ez zaitu kontakizunak erakartzen, oldean datozen ideiek baizik

Ezustez ezuste zaramatza, iritzietan eta idazkeran

Kontaera ere bezeria, oso modu ezberdinean esaten ditu gauzak, ez da erraza igartzea zein den gure pentsaeran esaldion itzulpena, pentsamolde ezberdina du, ez soilik ideia ezberdinak, ideiak azaltzeko moldea baizik.

Logika erabat ezberdina darabil edo erakusten du, gauzak edo jokabidea edo egoeraz adierazteko.

 Zenbait ahapaldi luze samarrak eta ilunak suertatzen, zailak; esaldi luzeak ez dute zergatik nahastuak izan behar, korapilatsua edo iluna.

Azken zatia nahiko errepikagarria delako edo, ez da hain erakargarria, hausnarketa bera jaitsi egiten da, ez da hain aberatsa

Itzulpena: hitz berriak sortzen ditu, bi hitz lotuz edo ohiko ez den hitz edo aditzei atzizki edo osagaiak ezarriz, ez dakit berenez ala jatorriko testuak behartuta

 

Memorias de una GEISHA. Arthur Golden

Geishen mundua ezagutzeko tresna edo bide bat

Kultura ezberdin baten agiria

Japongo argazki partzial bat

Gerra eta krisia garaiko ezagupen bat, tartean

Hainbat gogoeta, hausnarketa eta filosofia ezberdin

Konparazioak irudiak,…guretzat nahiko bereziak, ez dakit japoniar kulturakoak ala egilearenak soilik

Interesgarria

Interesgunea sortarazten du, jakin-mina,…

Suspense puntua ere badu

 

Orain ezin naiz hil -(Joan ziren: 1.a). Xabier Amuriza

Dinosauroen jarraipena, bigarren atala

Ildo beretik jarraitzen du, oroitzapenak, garai baten kontakizuna eta kronika

Seminarioa, herriko gorabeherak, jaiotetxea, jaioterria, ... eta mila istorioa gehiago

Mila eta bi gogoeta, burutapen, hausnarketa, batzuetan luze hurrengo lerro batetan

Txikiak diruditen filosofia sakonak bizitzari buruzkoa gehienak

Kontakizunean eta oroitzapenetan kiribiltzen jarraitzen du

Kontakizunagatik baino kontaketagatik egin zait hau ere erabat erakargarria

Euskarari buruz Dinosauroak liburuari buruz esandakoak berresan beharko nituzke

Klasikoak bihurtuko diren pasarte eta esaldiak dira hainbat

Iraultza bat dakar euskararentzat, mamituta eta gauzatuta, demostratua

Eztabaida sakona ekarri beharko luke

Aldaketa bat suposatu behar luke idazle berriengan

Harrituta nago eztabaida hori kalera atera ez izana

Abentura sena, ausardia, Euskararen ezagutza sakona ere eskatzen du aldaketa horrek

Zaila denez, epe luzera eta oso astiro etorriko da lan hauen eragina

Lasi eta denbora hartuz irakurri behar den liburua

Askorentzat, niretzat, gozamena.

 

Teilatuko lizarra. Koldo Izagirre. Poema-liburua

Arinak dirudite baina bizitzaren erritmoa dute

Bizitzaren taupadak entzun ahal dira

Abesti-erritmoa dute

Barne lege bat dute, niretzat ezezaguna

Barne musika dute, barne bizitza

Ezberdinak egiten zaizkit

Barne arau horiek aurkitzen jolastu dut

Musikatuta entzunez irakurri nahi nituzke, disko batetan bilduko balituzke

Erraz eta gustura irakurtzekoak

 

Udaberri alua. Patrick Modiano

Argazkilari baten bizitzaz edo berekiko harremanez ari da.

Erreala izan zen pertsona dirudi baina agian fikzioa da

Trikimailu edo teknika kontutan hartzekoa

Ez du hausnarketa teorikorik egiten, ez du esaldi landu zizelaturik, epitafio baterakoak, Baina kontakizuna pertsonaiengan sartzen da, eta pertsonok zehatz marrazten ditu

Kontakizun xume bat dirudi, baina pertsonen analisia bat da

Abilezia du uneak eta tokiak deskribatzeko,ukitu poetikoak bezala emanez

Ukitu zehatzak ematen dio tarteka deskribapenari,liluragarriak batzuk nahiz itxuraz xumeak,

Errazegi irakurri dudan damu erru sentipena dut amaitzean,jaso dudana baino gehiago eskaintzen zidala sentipena.

Arin, agian arinegi,  irakurtzen den liburu sakona

 

Zazpi etxe Frantzian. Bernardo Atxaga

Kolonietako giroa: kolonizatzaileena, armadakoa, gehiegikeriak, ustelkeria,  . bai

Angola deskribatzen du, bertako jendea, zapalkuntza-egoera, ... geografikoki, fisikoki, ..

Hitz zuzenez ez bada ere, kolonialismoaren salaketa gogorra da

Belgikako erregetza, aberatsen bizimodua, esplotazioa, ...

Pertsonen baitan sartzen da

Teknika bereziak asmatzen ditu kontakizuna arintzeko: Cocoren buruko zati ezberdinak, Donatienen anaia arrebak, protagonistaren familia-apaiza, ...

Erraz eta gustura irakurtzen da

Zehaztasunak sartzen ditu kontakizunean, gertaerak edo pertsonaiak borobilduz: zintzurra gora eta behera, ... baina alferrikako ezer gabe, oso ondo neurtuta

Mila ukiturekin osatzen eta betetzen du kontakizuna

Suspense puntua du historia osoan zehar, areagotuz bukaeran, baina une batez jakin-mina lausotu egiten da, berriz eskuratzeko

Metaforak darabiltza, baina aditzera ematen du darabilela: kuriosoa

Poemak sartzen ditu, poemagintzari buruzko giroa, presente dago liburu osoan, ....

Irudi asko, grafikoki esanguratsuak: ibaiak  suge baten azal zapaldua dirudi, ...

Umore puntua du liburu osoan zehar: agian aurretikako ezaugarrietako bat: Palmondo Nagusia da erregea, ....

Ironia da agian umorearekin orekatu behar dena

Gauzak kontatzeko izugarrizko abilezia erakusten du, dotorezia berezi bat

Ez du hitz arraro edo erabiltzen ez denik, ez da hiztegirik behar

Ez da hitz jokoetan sartzen, hitzak asmatzen, ...

Txikitako hiruzpalau hitz sartzen ditu, ia entzuten ez direnak: zirrara eragin dit: txibista, antoxina,  ...

Tentsioa galtzen du azken aldera baina berriro berreskuratzen

Bikaina da, gustura irakurri dut, baina ez nau inola ere asebete. Askoz gehiago espero nuen. Betiko ildotik ikusi dut. Gaiaren kokaguneaz gain, beste zerbait espero nuen. Ez dakit aurrerapausorik eman duen, nik ez diot ikusten.

Batez ere bera elkarrizketetan hain burutsu, pentsalari eta aberats gogoratuz, uste nuen beste zerbait gehiago eskainiko zuela

Beste gaur egungo zenbait idazle askoz aberatsago eta gustukoago ditut.

Istorio politik bat, bikain kontatuta, sendoagoa espero nuen.

Hurrengoaren zain geratzen naiz.

 

 

Liburuak 6.

Zenbait libururi buruzko iruzkinak

 

 

Liburuak 6.

Liburuak Adlotse. Jokin Urain

Basamortua. J.M.G. Le Clézio

Eroriaren logika. Juanra Madariaga. Poema-liburua

Ez dago etxean. Jokin Urain

Ez obeditu inori.  Mikel Peruarena

Habitat. Katixa Agirre

Hamazazpikotan. Karlos Linazasoro. Poema-liburua

Huntza hezur berritan. Juan Ramon Makuso. Poema-liburua

Ipar gazi, hego geza.  Mikel Bringas

Itzarri nahi ez zuen printzesa. Felipe Juaristi

Jaiotze markak. Nancy Huston

Karabana. Fermin Etxegoien

Loiolako hegiak. Imanol Murua Uria

Nora ez dakizun hori. Irati Jimenez

Olatu bat kuartelen gainetik. Xabier Amuriza

Ospitalekoak. Mikel Antza

Xahmaran. Jon Arretxe

 

Adlotse. Jokin Urain

Parabola bat da, sinboloak dira istorioko egoera eta pertsonaiak

Gizartearen historia, politikoak, herria, … sakonean Euskal Herriari buruzko hausnarketa

Hausnarketarako bide asko zabaltzen ditu

Gizartea tematia da, lehenera bueltatzen da, protestan dirau

Politikoak bere dorrean bizi dira, bere interesei begira, herriaren mesedea ahotan

Inposaketa, legeak, zigorra

Gizartearen historia luzea da

Tarteka hausnarketa eta pentsakizun interesgarriak jartzen ditu pertsonaien ahoan

Baina batez ere historia kontatzen du, Adloste herriaren gorabeherak.

Kontakizuna da gehiena

Istorio fantastikoa

Denborak ez du neurririk

Asko errepikatzen da: kontakizuna bera, osagaiak, eta kontakizuneko xehetasunak

Ezer berririk eransten ez duen betekizun edo luzagarri asko, gehiegi: aspergarria ere bihurtzen da

Agian historia bera ere horrelakoa delako,nahiko errepikagarria orokorrean: politikoak agintzen, behekoak legeak pairatzen, zigorrak, …

Iratxoen istorioek ez dute indarri, ez erakargarritasunik

Euskara aldetik nahiko aberatsa da esaldi eta lexikoz

Duda asko utzi dizkit gramatika,aditzik, … urte asko pasa dira idatzi zuenetik

Kartzelan idatzitakoa izanik, baseko militante soil batek, izugarrizko meritua du

 

Basamortua. J.M.G. Le Clézio

Bi zati ditu bakoitzean bi pertsonaiaren inguruan doa kontakizuna

Liburu osoa da alegia bat, parabola, ...

Afrikako aro baten bukaera

I.

Bi kontakizun bi errealitate ezberdin: paralelo doaz biak

Badirudi ez dela ezer gertatzen, istorioa oso xumea baita,  baina gartaera eta egoera izugarri gogor eta gordinak azaltzen dira

Nur mutil koskorra da zati baten pertsonaia nagusia

Arabiar saldoa giristinoengandik ihesi lur berri baten bila, herria herrari.

Desertuan nomada bihurtu direnen ibilaldia: desertuaren gogorra, nekea, ...

Musulmanen ohiturak, batzarrak, sinesmena, otoitza, ... islatuta daude

Giristinoek basamortuko herriak eraso eta suntsitzen dituzte

Lilla neskatila da pertsonaia nagusia

Arabiar hiri bateko bizimodua: ohiturak,,  portaerak, pertsonaia ezberdinak, istorio zaharrak, ...

Ez ditu zuzenean deskribatzen, kontakizunean agertzen da

Itsasertzeko desertua, fauna flora, luze deskribatzen ditu

Natura eta pertsonen sinbiosia

Mezua ez dago esaldi solte zuzen biribiletan, kontakizunean, egoeretan, gertaeretan, deskribapenetan, ...  baizik

Arabiar mundua azaltzen da kontakizuna aurrea heinean

II.

Lalla Marsellan.

Etorkinen drama, hiri handietan daramaten bizimodua, etorkin baten bigiran ikusita

Hainbat pertsonaia eta egoera ezberdin

Bakardadea, pobrezia, eragozpenak, ...

Marseillaren deskribapena, hiria, auzoak,

Atal  honetan ez dago lehen zatiko ukitu goxori, dena da latza

Nur ihesean doan herri, buruzagi eta ejertzitoarekin

Basamortuko herri eta buruzagien dekadentzia

Europan Ipar Afrika konkistatu zuenekoa

Diruaren boterea, saldukeriak, ... gerra ororen azpi-mundu zikina

Ez da istorioaz gozatzekoa, pertsonez eta naturaz baizik

Deskribapen apartak, zehatzak biziak, argiak; xumeak dirudite baina konplikatuak dira

Maitasunez idazten du, fintasunez ere

Begirada mota oro, haize mota oro, ... dago deskribatuta

Bigarren zatiak kontaera bera ere austeroa da, biluzia egoeraren parekoa, hango ukitu goxorik

Zerbait berezia du bere baita, agian poesia ukitua

Irudiak, konparazioak, ...

Pertsonei buruzko ukitu kilikagarriak

Esaldi berezi ezberdin pila

Onomatopeia usu darabil

Ukitu berezia du itzulpenak ere, hitzak aukeratzekoan, hitzak aditz bihurtzerakoan, Iparraldeko euskararen eragina, .... hitzei ematen dien bustidura ezohiko bitxi berezia, hitz molde ezberdinak,

Presarik gabe irakurtzeko liburua, historiaren bila joan gabe, kontaeraz eta ñabardurez gozatuz, pertsona eta lurraldearen ñabardurez, baita idazkera eta itzulpenaren ñabardurez ere.

 

Eroriaren logika. Juanra Madariaga. Poema-liburua

Errazagoa izanen zen esperantzan erosi nuen

Baina azken aldiko poema liburuen ildotik doa

Irudiak, zeharkako esaldiak, metaforak, ...

Irakurleak asmatu beharko du berak zer esan nahi duen

Irakurleak nahi duena ikusi dezake

Idazleak zer esan nahi duen ez jakiteak herren uzten du poema, antzua

Nik neure ondorioak ateratzen ditut, neure iritziak

Agian egilearen asmoan ez zeudenak

Baina hausnarketa zenbait egiteko laguntzen du

Poesia mota hau talde murriztu gutxitu batentzat da

Ez da herriarentzat poesia

 

Ez dago etxean. Jokin Urain

Kartzelan egon diren idazleen sinopsia egiten du sarreran: bikaina,orain arte aurkitu ez dudana.

Harrigarria da zenbat idatzi den  kartzeletan: asko eta asko:horren berri ematen du, gogoetak eginez errealitate horri buruz.

Sinestezin aberatsa da presek eginiko literatura, edozein arlotan, narratiba, poesia, ipuina, itzulpenak, bertsoak,  …

Mundu ezezagun berri bat erakusten digu

Presoak idazteko duen premiaz ari da sarri: zergatia, zertarako, zertaz, …

Gai ezberdinen inguruan, atal laburretan kartzelako idatzi ezberdinak

Preso idazle ezberdinei buruzko hurbiltze  bat:idatzi dutena,eginiko ekarpenak, …

Preso eta kartzelei buruzko gai eta arazo ezberdin gehienei hurbiltze bat

Kartzela inguruko gai ezberdinak argiratu, hausnarketak egin…

Kartzelari buruzko gogoeta eta hausnarketak bata bestearen ostean

Kartzeletako zertzelada eta bizi-baldintzak, pasadizoak, ihesak, preso ohiak, …

Hainbat zehaztasun hunkigarri

Unairenak dira gogoeta asko eta asko, idazlanetan datozenak besteak

Maitagarriak dira kontaketak

Konparaketak, irudiak, …

Zirrara eragiten du

Dotorea da idazkeran,baina hausnarketak dira kitzikagarrienak

Poesia ukitua du

Azkenerako errepikagarria gertatzen da gai askotan, idazleak ezberdinak diren arren

Hainbat hitz berri sortzen ditu: trikutu, …

Hitz eta ideia joko erakargarri eta dotoreak tarteka, …

 

Ez obeditu inori.  Mikel Peruarena

Hainbat eta hainbat gai ezberdin ukitzen ditu

Kritikoa da, ukitu freskokoa

Iraultza eta borroka politikoaren aipamena sarria da, gizartea, mundua bera salbatu nahi duen taldea baita

Anarkismoa,

Borroka, borroka armatua, nahiz alegoriaz edo zeharka

Ideologia handi-mandien kritika

Politikak egin ohi duen herritar xehearen erabilpena

Borrokalarion miseriak, ezinak eta porrotak

Donostiako garai bateko giroa, Parisko Komuna, Angiolillo, ...

Kubako gerra presente dago kontakizun osoan

Bertsoez ari da luze hausnarketa kilikagarrietan

Euskaldunei buruz hainbat hausnarketa eta iritzi

Orri bat nola inprimatzen zen erakusten du: prozesu osoa

Letrei buruzko hausnarketa: hizkiak konbinatzearen miraria

Suspense puntua du ikusmina sortaraziz

Zatiak doa kontakizuna, atzera aurrera, atalka, apurka, puzzlea bailitzan, irakurleak ordenatu eta lotu behar ditu

Nahasiegia iruditu zait, ulerterrazagoa behar luke kontakizunak, irakurleari hainbeste lan eman gabe, batez ere irakurraldi batean irakurtzen ez bada.

Herri esaldiak, herri kutsua dutenak behintzat

Hiztegi aberatsa, edo gutxi erabili ohi diren hitz asko

Ironia eta umore puntua

Hainbat irudi darabil, kontaketa argitzeko baliabide bezala

Aditz trinkoa maiz darabil

Hainbat ukitu fin: palarena

Indarra galtzen du bukaeran, nahasiegia, pertsonai nagusietako bi ezabatu bezala egiten dira, galdu; ahula, ganduan estalia bukatzen da, ... beste zerbait espero nuen, inpaktanteagoa

Ezin uka Hohneraren bukaera polita dela, uste gabekoa, baina kontakizunean ez du izan indarrik edo eraginik, Hohnerra agertzen den arren, bigarren mailako osagaia izan da, eta ez du kontakizunaren erdigunetik jotzen amaierak. 

 

Habitat. Katixa Agirre

Sei kontakizun ditu:

Pijama festa

Bi neska, lagunak, afaltzeko elkartzen dira bietako baten etxean, lagun itxuraz minak. Asteburu horretako afari-afalostea da kontagaia. Arazo larriak dituzte biek. Minbizia du batak. Lagun minak ziruditen biak baina ez batak ez besteak ez dio besteari bere arazoez hitz egingo. Elkarrizketa antzuetan joango zaie gaua.

Biltzen ez den pertsonen arteko distantzia. Inkomunikazioa, deselkartzeen gaua. Kontu-kontari azalekoa, batak ere ez du barnea husten, sentipenei atea irekitzen, azaleko harremana, … Nabari da pertsonaien barnean sartu nahi duela idazleak, agian bakoitzaren barnean biltzea da muina, baina halaz ere azaleanegi geratzen da. Ez du jakin-minik pizten, baina gustura irakurtzen da. Esaldi laburreko kontakizuna, irakurketa erraztuz. Ez du ekarpenik ez kontaketan ez hizkuntza ezagupenerako.

Guy Fawkes-en traizioa

Emazteak beste emakume batekin harrapatzen du ohean senarra. Bainugela eta logela bakarra duen neska berriaren etxera aldatzen da senarra. Neska honek kontatzen du historia. Egun batetan mutilaren semearekin geratu behar du neskak.

Etxe txiki baten arazoak, harremanen zailtasunak, Guy Fawkes-en historia, ingelesei buruzko burutapenak, hain zuzen Ingalaterran oso bertako den Guy Fawkes-en egun ospetsuan. Gai honetaz ariko da bigarren erdia.  Umore puntua. Esaldi luze zein laburrez -tarteka bi hitzezko motzez- doa kontakizuna. Neskaren bizipen eta burutazioak dira, . Bere barnean sartu nahi du baina azalean geratzen da. Bizitzaren hainbat zertzelada  mahairatzen ditu. Arina, gustura irakurtzen da.

Jaun eta jabe.

Bikote batek etxea erosten du herritxo galdu batetan. Aita-alabak dira herrian bizi diren beste bi biztanle bakarrak. Neska gaztetxoa hasiko zaie etxera sartzen. Etxe aldaketaren gorabeherak, auzokideak, bikotearen  arazoak eta tirabirak, lana, beka, itoginak, umeak bai?, ... Festa bat ematen dute. Elurte batetan senarra etxean bakarrik geratzen da, herriko neskatoa etortzen zaio eta kamera lapurtzen. Badirudi suspenseak zerbait ekarri behar duela baina bertan behera geratzen da  afera eta kontakizuna, jakin-mina zapuztuz.Bikote baten gorabeherak berriz ere. Ohiko arazoak. Bikotearen harremana, koadrilako giroa, neskatoak sortaraziko dien egoera berezia, ... harremanei buruzko hausnarketa. Piper puntua falta zaio. Aurrekoen estiloa darabil, ez dago ekarpen edo aldaketarik  ipuin bakoitzean, gaiak dakarrena ezik.

Bere loa arina da

Neska bat bakarrik bizitzen jartzen da pisu txiki batean. Segurtasun Konpainia batean lan egiten du. Lapurretan egingo diote gauean. Amonaren etxean babestuko da. Amona zaharrentzako programa berezi batean dago. Lankide baten bortizkeria baten lekuko izango da, ...

Amona zaharrarekiko eta gurasoekiko harremanak,  lapurretaren ondorioak, kezkak, segurtasun konpainiakoen presioa gezurrezko testigantza eman dezan, ...

Hosting

Euskaldun gazte batek Madrilen egiten du lan. Informatika enpresa batean. Pisu batean bizi da. Berarekin arazoak izan zituen lagun bat agertzen zaio pisuan. Barajaseko aireportuan bonba batek eztanda egiten du, ...

Informatikako bulegoko giroa, euskal arazoari buruzko zenbait burutapen, ETAren ekintzari buruzko hausnarketa, bulegoko giroa, ...

Feng Shui-aren errua

Etxe bat saldu nahi du Anak urbanizazio batean. Balizko  erosleak biguntzeko etxeko giroa antzeztuko duten hiru pertsona kontratatzen ditu. Diego da bat, altzairu-denda bat du eta arazo ekonomiko larriak ditu familian eragina dutenak. Anak alaba bat eta istorio korapilatsua du...

Bikoteen zailtasunak, banatutakoen zailtasunak, pertsonen jokabide berezi sarritan zailak, etxe baten garrantzia bikotean, ...  

* Esaldi laburrez kontatzen ditu istoriok. Eskematikoegia, kolpeka bezala sarri.

Elkarrizketa behartuegiak, ez dute normaltasunik, klisheak, artifizialak, arinegiak, ... agian errealitatea horrelakoa da eta ez dut nik ezagutzen, tristea iruditzen zait

Lehorra, hotza aurkitzen dut

Kontakizun soilak dira, ia ez dago digresiorik, ez dago hausnarketarik

Kontakizunak erakusten du esan nahi duena

Baina ez dio ematen irakurleari hausnarketarako bideri

Azalegi doa, azkarregi egiten du jauzia gai batetik bestera, intsinuatu soilik egiten du

Ironia puntua du, umore ukitua ere, azkenengoan erabatekoa.

Kontakizun xumea, edukian baino kontakizunean

Ez du ekarpenik literatura aldetik, gauzak xume kontatzea ez bada

Ez dit ezer eskaini, orokorrean: gazteen giroa ezagutzea, bikoteen zailtasunak, ... ezer gutxi berririk

Heldutasun falta ikusten diot, batez ere kontaeran

Agian bizitza den bezala erakusten du eta nik ez dut ezagutzen hain kaskarra

Ez naiz jokoan sartu, ez nau erakarri, ez nau harrapatu, oso urrun geratu zaizkit historiok

Behartutako esaldia dira asko, gaztelerakoak, beste itzulpen bat beharko luketenak,

Jauzika bezala doa kontakizuna

Gaiak lardaskatu egiten ditu, borobildu gabe, ...

Azkenengoa gustatu zait gehien: egituraz, umorearengatik, harremanengatik, ...

Agian nik neu ez naiz gai duen meritu eta dohainez jabetzeko.

Ezkorregia da nire iritzia, baina ez nau asebete.

 

Hamazazpikotan. Karlos Linazasoro. Poema-liburua

5-7-5: hori da hamazazpi silabako egitura

Poematxo nanoak, ezin laburragoak

Hitz gutxitan, mami trinkoa

Kontraste zirikatzaileak

Hausnarketarako tranpolina

Zer pentsa ematen dute askok

Igarkizuna dirudite beste batzuk

Ukitu poetikoa dute gehienek

Jolas erakargarri eta eragilea da, liburukoen harira berriak asmatzea

 

Huntza hezur berritan. Juan Ramon Makuso. Poema-liburua

Nik ez dudan gaitasuna behar da poemok ulertzeko

Baina hitz jokoez, irudiez, labirintoaren bihurgunez, ... gozatzeko aukera damai

Hausnarketarako bidea zabaltzen zu, nik nire bidezidorretik hartzen badut ere

Poema bakoitza ez ezik, lerro edo esaldi bakoitza da hausnarketarako bide, ate eta hari mutur

Biluzik uzten naute poemok, hustu ere egiten naute, jantzi ere, dionarengatik eta formagatik

Zizelkada bat dirudi lerro bakoitzak, kolpez kolpe forma ematen dio harriari, edo barneko sekretuak azaleratzen

Zirujaua dirudi bisturiarekin bizitzaren erraiak analizatzen

Eguneroko hausnarketarako tresna baliagarria litzake poema-liburu hau

Batez ere 2. zatian adiskidetu naiz poemokin

Lehen begiradan ez dirudien arren, argitzen zaila arren, barne lotura bat du poema bakoitzak, esanahian ez ezik hitzen edo esaldien errepikapen edo antzerakotasunaren bidez.

10.a aipatzeko: irudiz hitz egiten du baina ulerterraz.

 

Ipar gazi, hego geza.  Mikel Bringas

Bikote batek bi seme alaba txikirekin Europan zehar bizikletaz egiten duen bidaiaren kontakizuna.

Bidaiatzeri buruzko filosofia eta hausnarketak, …

Bidaiatzeko modu ezberdin bat erakusten du

Bidaia egunak, aurreko prestakizunak, … gogarazten dizkit

Bidaiatzeari buruz eta bidaiei buruz zerbait berri ikasiko nuen esperantzan erosi nuen

Baina ez dit ezer berririk erakutsi

Informazio bat ematen du,nahitaez azalekoa, lekuez baino aterpetxe, hotel, trenetako bizikletentzako erosotasunak, …

Denbora pasarako atsegina da

Gu ibilitako hainbat bazter gogarazi dit eta bizipenak eta oroimenak ahaztu egiten direla erakutsi

Atsegina da, erraz irakurtzen da

Euskara erraza du, ez da esaldiak biribiltzen konplikatzen

Zenbait esaldi nahiko ilunak, traketsak edo gutxienez bortxatuak iruditzen zaizkit

Monotono samarra egin zait, errepikakorra ere

Euskarazko hitzak soilik darabiltza,  askotan euskara bortxatua, iluna edo arraroaren itxura damaio: “ardo kutxak”, “argibide bulegoa”, “argibide esparrua”, “erretirodunak”, eta abar.

 

Itzarri nahi ez zuen printzesa. Felipe Juaristi

Hainbat istorio biltzen dituen istorioa

Printzesa bat lo dago, esnatzen duena berarekin ezkonduko da, printzeak ipuin baten bidez esnatzen ahalegintzen dira, herriko bikote baten maitasun istorioa ere hor dago, errege izan nahi duen alkatearena ere bai.

Errepublika eta Erreinua ere hor daude, kontrajarriak eta talka eginez

Hainbat herri ezberdinetako giroa eta jokamoldea ere bat.

Borroka eta odola, bortxakeria eta menpekotasuna dago istorio guztietan, brezkoa balitz bezala onartua.

Pare bat aldiz behintzat Euskal Herria eta euskaldunak dakartza ipuinetan

Elkarrekin lotura gutxi, ahula  edo bortxatuegia dute istorio ezberdinek, banaka bitxiak, aberasgarria eta gozagarriak diren arren, bakoitzak eduki ezberdina ekarriz

Gaiez eta kontaeraz aspaldietako giroan kokatutako istorioa

Gaiz kanpoko giroa sortarazten du

Poesia giroan bilduta dago,  beste maila ezberdin batean behintzat dago, ohikoen kontakizunetik koska bat gorago  jartzen zaitu.

Irudiak darabiltza, esamolde ezberdinak, hitzak eurak, hitzen joskera eta errepikapena, ...

Ez dago, edo ez hain ugari, Felipek erabili ohi dituen filosofia edo bizitzari buruzko hausnarketak

Baina hor dago bere idazkera aparta

Gozamena da irakurtzea

Gaztetxoentzat idatzia agian, edonorentzat da gozagarria, plazera

Irudiz hitz egiten du

Koloreak darabiltza sentipen, egoera, giro ... ezberdinak deskribatzeko

Hitzak, esaldiak, ... bikoiztu edo errepikatzen ditu, erritmo berezi bat emateko

Giro aparta sortzen du

Kontrasteak sortzen ditu adjektibo kontrajarrien bidez, erritmo bat ezarriz kontakizunari

Ipuinari buruzko hausnarketa kilikagarria da (139or), ametsa – ipuina

Binaka doaz sarri adjektiboak, musikaltasuna eta giro berezi bat sortuz

gizabete, hitz motza, esanahi borobilekoa, horrelako hainbat aurki ahal da

sagar aurkiak, handi aurkiak, euri ziria, ... eta hainbat: txikitan edo gaztetan egunerokoak ziren hitz eta esamoldeak, gaur egun entzuten ez direnak

min sor:  adjektibo bezala ibili ohi genuen guk eta hitz bakar bezala ahoskatuz, minsor

 

Jaiotze markak. Nancy Huston

Lau ataletan banatuta dago liburua

Sol, Randal, Sadie eta Erra: leinu bereko lau belaunaldi jarraiko umeak bakoitza bere bizipenak kontatzen

Laurek dute leinuko marka edo zigilu bat azalean: orezta bat

Bakoitzaren kontakizunak osatzen du istorioa, leinuaren historia

Umeen begiradaz kontatua, ume baten ikuspuntutik begiratzen dio inguruari

Gai ezberdin pila, sarri eta ikuspegi ezberdinetik aitatuz azkenerako nahiko sakonduak

Barnera bidaia, norberaren ezagutzarako ikastaro bat

Umeen barne mundua, nagusiontzako ezezaguna.

Bikote eta familia barneko mila zertzelada ezkutu isilak, harreman korapilatsuak, zurikeriak, historiako hainbat gauza, …

Umeak nola tratatuzko saiakera bat bezalakoa ere bada

Umearen barnean sartzen da, umeez ari da

Umeen ikuspunturik kontatua, baina agerikoa da nagusi batek idazten duela, helduaren begirada da umeena baino, paradoxa leuntzeko lau umeak oso inteligenteak dira

Pertsona ezberdinen jarrera eta jokabideak, galeria zabala

Erlijioa,

Israel, juduak, palestinarrak, …

Alemania, naziak, ume –lapurreta okupatutako herrialdeetan …

Irak, AEBko lehendakari, politikari eta politika, …

Gizartearen iritzi eta jarrera ezberdinak datoz umeon ahotan

Hizkuntza berri bat ikastearen prozesua edo metodoa ere badago

Xehetasun pila

Salaketa,tarteka zeharka, ironiaz,

Ironia puntua, kontaera fina

Umore punttua

Gizartearekiko kritikotasuna, zeharka bezala gehienetan, aieruz,zeharka,hitzerdika, …

Garratza tarteka, kontakizun gordina dira asko

Itzulpenak hainbat hitz berri egiten ditu,nahiz ez asko lexiko ez hain ezaguna darabil,

Oso erraz irakurtzen da

 

Karabana. Fermin Etxegoien

A.

Gai pila ukitzen ditu

Gai nagusiak:

- Kooperatiba et bere barneko giroa, azpilanak, ... oso kritiko eta salatzaile, agian erdiguneko gai nagusia; horrelako labankadak, azpijokoak, azpikeria eta zerrikeriak gertatzen dira kooperatibetan?: agian bai;  badirudi burutxoek lan gutxi egiten dutela;

- Euskara; aipamen ugari kontaketa osoan; erroilu formala botatzen du azken aldera elkarrizketa itxuran; ez zait gustatu hautatu duen era: bla bla bla hitzaldi baten gisan, baina ados nator dioen gehienarekin. Baina erreta bezala botatzen du dena, frustraziotik, mingots, ... Pertsonaiak (autoreak?) aitortzen du fobiak eta fantasiak dituela euskararekiko.

- Abertzaletasuna: euskaltasuna, euskaldun jatorrak, iraultza,  Euskal ohiturak: Korpusa, ETE-dei faltsuak: ze sigla hautatze susmagarria: fobiak?; ondo-biziak; ondo-biziak eta abertzaletasuna; kritiko agertzen da DV eta antzerako egunkariei buruz, baina prentsa iraultzailera egiten du berehala jauzia; euskal musika zein musika-taldeak; terrorista hitza botatzen du etakideei buruz, zaila igartzea benetan ala ironiaz dioen; oso  kritikoa da euskaldunen zenbait portaera eta jokabidez;

Bihotzerreaz ari denean sinbolismoz ari dela iruditzen zait, baina ez dit balio hipotesi hutsa litzakeelako nire interpretazioa..

- sexua: obsesiboa du protagonistak, paranoia ere; agian hori da gehienon errealitatea aipatzen ez badugu ere, , internet batez ere pornografiarako bidea besterik ez da?; maitasunik gabeko sexua; maitasunik eza: bikote denak daude kili-kolo; alaba bera maite du protagonistak?, sakonean bigarren mailan geratzen zaio hautaketa orduan; bikoteen harreman azalekoak; 

Bigarren mailakoak:

zigarroaren menpekotasuna, ezkontza, ikastetxeak, bakardadea: bakardadean bizi dira pertsona gehienak; gizartearen sakontasunik gabeko bizitza: taberna, elurretakoa, ...; etsipenduta, ilusiorik gabe, egoistak, ...

Gai pila gehiago ateratzen da: borroka armatua, Bilbo, ikastetxeak, etorkinak, boterea, homosexualak, janzkera, eskia,  etxegintza, garraio publikoa, iraultza eta iraultzaileak: halako destainez aipatzen ditu; lesbianak: emakume bertsolariekin aipamena mingarria eta lotsagabea da.

Ezin uka oso errealista dela.

Gizarte erabat tristea marrazten du

Egi borobilak botatzen ditu, baina petralduta, eta horrek sinesgarritasuna kentzen dio

B.

Pijo bat iruditzen zait tarteka pertsonaia nagusia eta bere kontakizuna

Euskara erdizka dakien euskalduna da protagonista

Beti bere burua eta besteak engainatu nahian dabil protagonista.

Beti zerbaiten edo norbaiten menpe

Bere berea du ironia, batez ere euskal arazo edo gaiez ari denean, agian ez da ironia, pentsaera zuzena baizik

D.

Oso lineala da kontaera, -aspergarria ere egin zait-, monotonoegia, atalka doan arren, esaldi laburrez irakurketa erraztuz, sailkatuz

Etengabeko hitz-jarioa, egoeraz egoera, historiaz historia, gaia aldatuz edo gehituz

Agian larregi luzatzen da erretolika idatzia, saltoka bezala doa haria, luzeegi, haria etenez bestelako azalpenekin, kontakizuna geldotuz

Ez du bizitasunik, errepikagarria da estiloa eta edukia, aspergarria ere, inola ere pizgarria

Mila ukitu ezberdin, baina betegarriak egin zaizkit gehienak, arrunkeriak, interesik sortzen ez dutenak, ...

Pentsakizunak, eguneroko zertzeladak, ... betegarriak iruditzen zaizkit, ez didate ezer esaten ez ezer berririk eskaintzen, arruntak

Egia da pertsonen barnean sartzen dela, izaten ditugun mila burutazio ezkutu azaleratzen dituela, ... eta hori gustatzen zait
Mila zehaztasun: korridoreko isiltasuna, ... gustatzen zait arestian esandakoarekin kontraesanean badirudi ere

Azkenengo orrietan lortzen du suspense eta jakin-min puntua

Bukaera oso polita du

Estilo bizia, erakargarria, irakur erraza, harrapatzen zaituena

Esaldi motzeko idazkera, hitz gutxi eta bakaneko lerro asko. Arindu egiten du irakurketa, baina aldi berean eduki edo esanahiaren oso azalean gelditzen da, intsinuatu besterik ez ditu egiten gai asko,  buruarinaren erretolikaren zantzua utziz.

Zer  den edo zergatik den ez dakidan sentipen arraro bat sortarazten dit idazkerak

Naturaltasun falta bezala sumatzen diot, zerbait hotza, bihotzen edo etorriz baino, garunei eraginez eta mahai baten biluztasunean idatzita bailego, artifiziala, urrunegia,

Formalegia den sentipena

Ekarpen bat da.

Elkarrizketa-esaldiak sartzen ditu inolako bereizgarririk gabe, kontaketa eten eta bizitasuna emanez narrazioari: erraz bereizten dira elkarrizketa osagaiok, elkarrizketa eta narrazioa kiribilduta: gustatzen zait, ekarpen bat da

Parentesi arteko ia denak sobra daude niretzat, umekeria edo arinkeria iruditzen zaizkit.

g-k hizkiekin badu  arazo edo esperientziaren bat, agian umore puntua besterik ez da

Irudi eta konparaketa pila, ia erreskadan

Hitz-joko abilak tarteka

Arraroak egiten zaizkit hainbat esaldi eta esamolde, gaztelera esaldien zantzua darie

Zenbait esaldi gustatzen zait nola konpondu duten: “ezin izan dut ez begiratu”

Hainbat esaldik min egiten dit belarrian, edo gutxienez arraroak egiten zaizkit: “sekulako hautsa bota:echar un polvo”,  etenda nago, laztanak egin, bihotz suntsigarria, ...

Beste hainbat esaldi ez dakit hala diren, zuzenak diren, ...

E.

Teorizatu egiten du, iritzi orokorrak ateratzen, ideiara jauzia; zuzen, tinko eta motz botatzen ditu iritziak

Izen ezagunen aipamenak, musikari zein bestelako, Coelho, ... sasijakintsu edo pedantea iruditzen zait.

Deseroso sentitu naiz, bukatzeko gogoz, inola ere jakin-minak eraginda

Agian irakurlearen aldartean dago liburuarekiko juzkua, eta ez naiz objektiboa, nire aurreiritziak direlako iragazki

Ausarta da egilea, autoestimu handia du,

Telebistako elkarrizketa batean ezagutu nuen autorea, gustatu egin zitzaidan, liburua irakurtzeko irrika sortarazi, baina irakurtzea ezuste ezkorra izan da.

Eskarmentu gutxiko baten liburua iruditzen zait, hasberri batena

Ez da liburu heldu bat

Guztiz erreta dago abertzaleekin ez ezik bizitzarekin ere, obsesionatuta sexu eta abertzaleekin

Tipo konplikatua iruditzen zait, bai idazkeragatik, batez ere idatzitakoagatik

Partziala da oso, amorruz idatziko balu bezala, frustratu baten lana.

Oreka eta patxada ezaren ondorioz irakurlea ere jarrera hartzera eramaten du, lasaitasuna galarazten dio.

Agian identifikatu egiten dut egilea eta protagonista. Agian autoreak irakurlea probokatu besterik ez du egin nahi. Guzti horrek desoreka bat sortarazten du irakurlearengan, protagonistaren bidez egilearen aurka edo alde jartzen da. Ni aurka jarri naiz, zintzo ez balebil bezala, ezkutuka, harria bota eta besoa ezkutatu, konpromisorik hartuko ez balu bezala.

Ez naiz harritzen saria jasoa eta euskal telebistan lana izatea

Ez dut gustukoa izan baina ez nau ezaxola utzi, nire iruzkin edo ohar guzti hauek lekuko

Ze globo eta ze gezurrez puztuak?: Egilearen gezurrez ere?, eleberriko gezurrez ere puztutako globoa da eleberria eta bizitza bera?: eztabaidarako gai bat

 

Loiolako hegiak. Imanol Murua Uria

Oso liburu tristea, kontakizuna hala da eta

Ez dit ezer berririk erakutsi, azaleko ñabarduraren bada ez bada

Nituen dudak ez dizkit argitu

Gertatutakoaren kronika , dokumentu eta  iritzi zuzenak liburu batean bilduta edukitzea garrantzitsua zait.

Gertatutakoaren ziurtapen edo ziurtagiri bat da

Eskertu beharreko lana

* Erraz irakurtzen da, lortu u  astuna litzakeena irakurterraza egitea

Euskara zuzena, filigranarik gabeko

Ez du literatura lan zail dottore bat egin

Gorde behar den liburu bat

 

Nora ez dakizun hori. Irati Jimenez

Burutapen ezberdinak  tarteka: argazkiena, ... baina azaletik, motz eta ez gehiegi. Gogokoagoak ditut hausnarketak erruz dituzten lanak.

Kontakizuna da batez ere nobela honen altxorra

Egiari buruzko hausnarketak, ...

Bilbo deskribatzen du sarri, egon diren aldaketak, kritika puntu batez, ez zorrotzegi, intsinuatuz.

Argazkiei begiratzen erakusten du, nola baloratu argazkiak, zertan jarri arreta, ...

Ipuinei buruzko hausnarketa sorta ere bada

Erdira aurretik harrapatu egiten zaitu kontakizunak

Ukitu zehatz bereziak ematen dizkie pertsonaiei, beraien izaera borobilduz

NORA pertsonaiaren izenarekin batera “nora” kontzeptuarekin jolasean dabil.

Ukitu sentibera asko, agian kontakizun sentiberegia atera zaio

Gehiegi luzatzen du azken zatia, irakurleak asmatua du amaiera, kontatzen duena jada ezaguna da, kontatuta dago, luzatu egiten da eta jakin-mina ahultzen da, indarra galduz. Bukaera motzagoa, zuzenagoa, interesgunea urtuko ez zaiona behar zuen.

Artifizialegia iruditu zait likantropoarena, ipuina da, baina berez erreala izan daiteken istorioa mamiagatik.

Puskaka sartzen doa kontakizuneko osagai, gorabehera, zertzelada, ... dosifikatuta, tartekatuz, ... puzzleko zati bezala, irakurleak lotu, bildu eta ordenatu ditzan. Abilki.

Aurrera eta atzera dabil denboran, jauzika. Abilki.

Atal bakoitzeko zati bakoitza hasteko modu berezia du, sarrera edo  lotura gisa, aditzik gabeko esaldi motz bakarrarekin.

Hizki etzaneko esaldi laburrak sartzen ditu kontakizunean, pertsonaiaren barnera jauzia eginaz, egoki eta argi, burutapenak edo elkarrizketak txertatuz.

Kontakizun maitagarria suertatzen da, pertsonaiak eurak ere, Rosa, Elias, ...

Idazkera landua, ia “preziosista” batzuetan.

Artifizial tankera hartzen diot tarteka idazkerari, gustagarria, atsegina, ia artelana, baina urrutitxo geratzen zaizuna.

Zuzenean ordez gaiari heldu gabe bailebil dirudi sarri, gaiari heldu gabe, zeharka, itzulinguruan, dotore esatez arduratuta, ...

Poesia ukitua du, sugeritu egiten du, irudiz hitz egin, ...: “eskukada bete hitz”, “Brandergurgo, bi munduren ateko atea”, eta horrelakoz josia kontakizun dena.

Magia du, agian poesia kutsuagatik.

Suspense puntua du

Abila da deskribapenetan

Ez du ekarpenik hiztegi, morfologia, esamolde, ... aldetik

Idazkera zaindu landua du erakargarritasun nagusia, eta kontakizunaren ederra.

Heldutasuna falta zaio, bera baino idazle zaharrago askok baino handiagoa erakusten badu ere.

 

Olatu bat kuartelen gainetik. Xabier Amuriza

Aurreko bi liburuen ildotik doa idazkeran

Elizaren eta apaizen trantsizio garaiak, frankismo egun haietan

Beregan zentratuegia ikusten dut tarteka,  biografia dirudi, mezuari indarra kentzen diola uste dut

Ateraldi bikaina, zeharkako hausnarketa esanguratsuak, …elkarrizketa eta narrazioetan

Katramila teoriko kilikagarriak

Elkarrizketa zorrotzak, umoretsuak, …

Umore puntu etengabea batez ere elkarrizketetan

Ateraldi  kilikagarriak

Beste bi liburuei buruz esandakoek balio dute hemen ere

Irtenbide bikainak esanahia agertzeko edo esateko zaila edo korapilatsua dena argi azaltzeko

Hitz jokoak, hitzekin jolasean

Izugarrizko segurtasuna erakusten du, erabakikortasuna hitzak eta esaldiak gauzatzerakoan

Hainbat hitz asmatzen ditu

Atzizkien erabilpen abila

Sintetikoaren erailera harrigarria

Errazago irakurtzen da aurreko biak baino, sailkatu eta banatuago dago, letra etxanak, …

 

Ospitalekoak. Mikel Antza

Gutxienezko ardatza duen kontakizun ezberdineko istorioa

Gertakizun bakanak kontatzen ditu, lotura minimo baten inguruan

Atal motzetan egituratuta dago, irakurketa erraztuz

Gai ezberdinei buruzkoa gogoeta luze eta sakona da atal bakoitza

Gai ezberdinak ditu, zuzenean edo trabeska

Kartzela, kartzelako ospitalea, presoen bizi-baldintzak, sufrimendua, herrira bueltatzean barkamenaz, euskal presoak amore ez emateaz, hezurrak non lurperatu, …

Idaztea eta idaztearen zergatiak leku berezia dute

Hainbat hausnarketa interesgarri: emakumeen kartzela, …

Erabakitzeko ahalmena badugula dio

Filosofia kutsua ere badu, pentsalariarena behintzat

Kontakizunaz harago, goragoko maila batetik begiratzen die istorio zehatz konkretuei, teorizatu.

Tarteka zenbait atal luzeagoa da gaiak hala eskatuta:Dimitri hiltzailea, Xabier gudaria, Fred garbitzailea, Veronika garbitzailea, aita kartzelan zegoenekoa, ikastola,…

Barnera bidaia bat

Pintzelada ezberdinez doa marrazten kartzelako errealitatea

Azken aldera, kartzelako gaietatik nolabait aldendu eta burutapen nahiko arruntetan korapilatzen da: indarra galtzen du

Egitura berezia du: atal bakoitza neskalagunari noka hasten zaio narra-bide ohikoan jarraitzeko

Erruz eta egoki darabiltza aditz trinkoak, esaldi peto herritarrak ere

Erraz eta gustura irakurtzen den testigantza garratza

 

Xahmaran. Jon Arretxe

Istanbulen eta Munichen kokatutako narrazioa

Traizio, azpilan, politika eta azpilan, polizien lan zikinaren istorioa

Bukaera trukulentoa, latza, duen kontakizuna

Bukaeran dator ezustekoa, baina ez hainbesterainokoa, errazegia

Bi hirietako giroa kontatzen du, batez ere Munichen etorkinen egoera eta bizimodua

Kurduen arazoa ere hor dago

Aipuak besterik ez dira, azaleko azalpenak

Ez ditu arazook zuzenki kontatzen, narrazioaren barnean doaz azalduz, egoera eta gertakizunen harira.

Ez du gaiez hausnarketa zuzenik egiten, zeharka edo baizik, irakurleak ikusi behar ditu arazook

Ez da esaldi korapilatsu eta bitxietan nahasten, ezta esaldi susmagarriak edo eztabaidagarriak egiten, baina zuzen eta egoki idazten du.

Lexiko normala du, ez da hiztegira jotzen ibili beharrik

Badirudi ez duela burua askorik nekatu narrazioa korapilatu, hausnarketetan nahastu, edo esaldi berezirik bilatzen

Ofizioz idatzitako istorio bat

Huts, motel edo arin samarra iruditu zait, zerbait landu eta oparoagoa espero nuen, ideietan eta idazkeran.

Sendoagoa espero nuen, ezer gutxi berri erakutsi dit

Xumea, baina balio dezake entretenitzeko

Nik gehiago eskatzen diot izena duen idazle baten eleberriari

Ematen duen informazioa azalekoa eta ezaguna da

 

 

Liburuak 7.

Zenbait libururi buruzko iruzkinak

 

Liburuak 7

Autopsiarako frogak.  Koldo Izagirre. Poema-liburua

Eromenaren mendietan. Howard Phillips Lvecraft

Gizajendearen ahitzea. Pablo Sastre

Goizuetan bada gizon bat. Patziku Perurena

Hatsaren kulunka. Herta Müller

Moroak gara behelaino artean?. Joseba Sarrionandia

Nemesis. Philips Roth

Rimel. Koldo Izagirre.Poema-liburua

Ulises. James Joyce

Zamaontzia. Iñigo Aranbarri

Zazpi orduak. Miren Agur Meabe

Zer barkaturik ez. Alberto Ladron Arana

Zubi bat Drinaren gainean. Andritx Ivo

 

Autopsiarako frogak.  Koldo Izagirre. Poema- liburua

1.- Eskoletako eraztuna. Euskara pertsegitua, gutxietsia

2.- Agintarien jokabidea

3.- Euskara, mendeko, bigarren mailakoa

4.- Euskararen lurraldea, lurraldedun, lurraldekotasuna

5.- Elebitasuna, diglosia

6.- Mundukoak gara

7.- Politika eta politikariak, boterea, beraien lehen aukera

8.- Maketoak: hiztunak behar ditu hizkuntzak

9.- Menderatzaileen kultura, ezarritako bideak

10.- Ukoa eragile, zapaltzailearen dialektika:

11.- Geneak:Euskara da euskaldunen identitatea

Gordina, errukirik gabea, bisturia zirritu guztietara sartzen du

Euskarak pairatu dituen erasoen etsenpluak eta iritzi oker, eta azpi-esanahiko jarrerak erreskadan

Kontaketa bera nahikoa da berez, berez dator hausnarketa, baina Koldoren gogoetak ere bisturi baten ebakerak dira

Hainbat mito eta teoria oker deuseztatzen ditu, maketoena etab, sarri lerro batez.

Ezezaguna zaizkigun zenbait zirrikitu, ahazten zaizkigun zenbait  ikuspegi,

Euskararen historiako zertzeladak, batzuk miragarriak, besteak deitoragarriak

Elizak mugatu eta zedarritu du luzez euskararen eremua

Euskaradunak ez gara erakargarriak, nortasuna ukatu diote euskarari, gazteleraren inposatze bat egon da

Ezagutzen ez diren testu eta pertsonaia ezagunen zenbait iritzi eta jarrera uzten ditu agerian

Gertaera, zita, eta pertsona ezagunak dira gehienak, baina beraienganako kritika, oso zorrotza

Ezuste erakusketa bat da liburua, ideietan, hitzetan, egituran, ...ç

Zertzelada berriak testuinguru ezagunean

Golpe apartak ditu

Uholdean, trumilka, baina zehatz eta dotore,  datoz iritziak, irakurlearen hausnarketarako hari muturrak eskaintzen ditu, norberak tiratu dezan bertatik

Kritika ezin zorrotzagoa, hitz gogor zuzenik ez badarabil ere gehienetan

Ironia, azpi intentzio bat dago edonon

Zenbait leihatila zabaltzen ditu irakurlearen ikuspegia zabalduz, finkatuz edo zuzenduz, 

Ateak irekitzen ditu bideari ekiteko

Ikuspegi berriak, aldi berean zorrotzak

Gizakidun hizkuntza behar du izan euskarak, lurraldeduna, lurraldetasun betekizuna-eskubidea,

Harrigarria, edukietan eta forman, liburuaren egituran ere berezia

Esaldi zizelatuak, soberarik edo betegarririk ez dutenak, ingudean mailukadak lez

Poesia ukitu nabarmena, irudietan, giroan, hitzetan, ...

Idazkera, hizkuntza,  ... eta abar asko zehatz zehaztutako hitzez

Kontzeptu berriak, hitz berriak sortuz, hala doa atal bakoitza

Ukitu berezia damaio idazkerari, zer den definitzeko zaila, baina aberasgarria, pauso bat aurrera, giro bat eta eskola bat sortuz

Herritar ukitua du bere idazkerak hainbat esamoldetan

Hitz ezezagunak: herrije, ... eta hainbat

Hainbat hitz forma literario ezberdin, agian herritik jasotako esaldiak dira

 “Tasun” atzizkia darabil sarri, kontzeptua sortu edo hitz bakarren argitu-finkatzeko

Hitz berri ugari sortzen ditu, hitzok bilduaz edo atzizkiak erabiliz

Pausoka, gutxika irakurri behar da digeritzeko, taldeko hausnarketarako ezinbestekoa.  hobe.
Behin eta berriro irakurri behar da, barneratu nahi bada

Gehienek ez dute irakurriko, irakurri behar luketenek bereziki

Irakurri dugunok ez dugu eguneroko  irakurgai hartuko, ez dugu gau-mahaian jarriko, ahaztuko zaigu irakurritakoa, baina norbaitengan erneko da lora berri bat

Arantza hor utzi digu

Erradikalegia dela ere eragotziko diote bere lotsa eta hutsikeria estali nahi dutenek, batez ere.

 

Eromenaren mendietan. Howard Phillips Lvecraft

Fikzioa. Nobela fantastikoa

Gaur egun Artikora egindako espedizio batetako aurkikuntza eta gertakizunak

Duela milioika urte, glaziazioen aurretik, izan ziren hiri erraldoien eta mundu guztira zabaldu zen zibilizazioen deskribapena: ideia kilikagarria da

Duela milioika bizi izan zen izaki edo nolabaiteko adimendunen fantasia

Istorioak baino deskribapenak dute funtsa

Orduan ere gerrak daude, borrokak, …

Narrazioak ez du sare zabalik

Deskribapen luzeak egiten ditu, bidaia, paisaia, ibilera, ibilbide eta gertakizunei buruz.

Geologia aurkikuntzen deskribapen zehatz luzeak dira deskribapenok, baina ez dakizu ze oinarri zientifiko duten, baduten ere, ala fikzio hutsa besterik ez diren

Aspergarriak egin zaizkit deskribapenok, batez ere gertakizunekin lotura esturik ez dutenak eta zientziarekin loturaren duda duzunean. Aspergarri samarra dena delako deskribapen fantastikoa

Baina mantentzen du intriga puntua,zer gertatuko, ia nola bukatuko,baina deskribapenak jaten diote lekua gertakizunei

Lehen atalek ez dute erakargarritasun handirik, erditik aurrera pizten dizu jakin-mina

Irudimena lantzeko balio dezake, irakurlearen fikzio ahalmena lantzeko

Ezer gutxi esan, iradoki edo erakutsi dit

Ez zait erakargarria egin

Ez zait horrorezkoa iruditu, ez dit beldurrik harrotu, artifizialegia da

Esaldi luze korapilatsu asko: interesgarriak deritzet  hizkuntza aldetik

Ez da batere erraza irakurtzeko

Interesgarria euskara aldetik, astiro eta pentsatuz irakurri behar duzulako

 

Gizajendearen ahitzea. Pablo Sastre

Hainbat eta hainbat ideia bikain, kontzientzia aktiboan gorde ezinaren pena uzten dizute Iritzi eta hausnarketa interesgarri eta erakargarri asko, ezohikoak ere

Ez dago iritzi polemikorik, eztabaidagarriak edo zehaztu beharrekoak arren zenbait

Non bizi gara, etorkin edonon, lekuz kanpo bizi direnak, erbesteratzea, atzerriratuak, …

Emakumeak, umeak, lana, izaerak, mina,

Medikuak, ospitaleak, heriotza,…

Ume abandonatuak, karitatea, laguntza, …

Beldurra, gorrotoa, maitasuna, …

Errealitatea, irudiak, fotoak,

Makinak, internet, medikuntza, sentimenduak, …

Zentzuzko hausnarketa pila, pentsarazten dutenak

Ze ahal ideia interesgarriak etenik gabeko jarraian botatzeko

Ilun samarra da, agian bere euskara idazkera eta estiloagatik da

Estilo, idazkera, zaila, nahasi samarra, bortxatu tankerakoa,  baina ez barrokoa ez korapilatsua edo dotoretasunaren bila doanarena

Zailak dira ulertzen hainbat esaldi, zenbait hitz ere

Estilo horrekin agian irakurlea sakonago irakurtzera bultzatu nahi da

Egian bere idazkera besterik ez da

Euskaldun berri baten jitea dirudi

Bi hitzez bakarra sortu, maiz darabil modan edo indarrean jarri den teknika eraginkorra

Aldaketa bat nabari da idazkeran 

Arraroak egiten zaizkit hainbat esaldi, zuzenak ote zalantza utziz

Zuzenak izanen dira zenbait esaldi, berritzaileak agian, baina ezohikoak egiten zaizkit

 

Goizuetan bada gizon bat. Patziku Perurena

Garai bateko hainbat kontu eta zehaztasun abestiaren inguruan

Trabuko deituaren abesti inguru osoa aztertzen du

Ohiturak, …. Botatako zuhaitz bakoitzeko bi birlandatu behar, meatzetan seinale bat utzi behar eskubideak  ez galtzeko (gureetan basoko erleekin bezala)

Metz inguruko mila kontu

Legeak, ohituak, kartzelak, atxiloketak, pobreak kartzelatik libratzea, …

Ahuntzen arazoak, ahuntzei hortzak moztea zuhaitzak jan ez zezaten, …

Ezkontza doteak, …

Orreagako monasterioaren garro luzeak, …

Neurri eta izen teknikoak, …

Moral kontuak harreman sexualei buruz: ezkontza hitza eman ezkero oheratzea bazegoen, …

Diru ezberdinak, faltsuak, akastunak,  iruzurrak, …

Urdeen kontuak, … lapurretak, saltzeak, zigorrak, …

Abizen eta leku-izen deigarriak …. 

Elizan lur  ematea

Badu ukitu kilikagarria, gaian eta idazkeran

Esaldi berezi herrikoi asko

Herri estilo hurbila darabil

Idazkera bitxia du

Toki eta bestelako hitzak lotuz  hitz berriak lortzen ditu, orain arte idazleek ez bezala: irinzakua, zorkontua,   

Errepikagarria suertatzen da

 

Hatsaren kulunka. Herta Müller

Errumanian bada alemanera nagusitzen den herrialde bat, garai bateko etorkinek sortua.

Nazien alde jarri ziren asko. Naziak bota ondoren Errusiara eraman zituzten asko, errepresaliatu bezala, lan-eremuetara.

Lan-eremu bateko kontakizuna da liburua, nola ez, latza, erabat gogorra

Errumaniatik Errusiara bidaia: laztasun krudela, une hunkigarriak ditu.

Lan-eremuko bizi-baldintza eta gertakizunen kontaketa

Tarteka atzera jauzien bidez Errumaniako bizimolde eta giroa

Kanporako ametsak azken aldian, irteten denerako burutapenak, kontrastea bost urteko errutina eta kanpokoa kontrastatuz

Errumaniara itzulera, bizimolde berria, eremu-mina, oroitzapenak, lana, 

Azken atalean, HITZATZEAN, argitzen du lan eremuen zergatia

Lan eremuko Errusiarren kritika darama barnean, edo zuzenean

Tarteka filosofatu ere egiten du gai ezberdinei buruz, labur, ia esaldi bakarrez

Hasieran herriko giroa azalduko du, atzera jauziak egiten ditu tarteka, eta Errumaniako bizimoldea ere agertzen da, batez ere nazien aurkako iritziekin, baina baita hango mendien deskribapena,

Hainbat iritzi, burutapen eta hausnarketa ereiten ditu kontakizunen harira, motzak baina zorrotzak

Kritika zorrotza da; salaketa zuzenez baino, kontakizunaren bidez azaltzen du salaketa hori.

Kontakizun oro dator kritika giroan bilduta.

Ironia nagusitzen da sarri

Gosea: gosea objektu bihurtzen denekoa, bera da protagonista nagusia.

Porlana: pertsonaia bihurtzen da, bizitza propioa du. Porlanaren inguruan eremuko hainbat zertzelada, berri, ...

Zorriak, zimitzak: tarte handia dute

Kare andreak, gizarte sudurluzea, zapiak, saguak,  bihotz-pala, zepelina, kukua, beste lan-esparru ezberdinak, ... asperdura, errutina, ihesa-bertako sentitzea, .. gai bat bihurtzen da atal bakoitzeko erdigune, eta bere inguruan etorriko dira hainbat zertzelada berri.

Kapitulu edo atal laburretan egituratua dago liburua. Atal bakoitza gai baten inguruko kontakizuna da, denen artean osatzen dute eremuko errealitatea, gogorra, latza, hainbat zertzelada makabroak dira, baina errealak.

Zenbat gai errepikatu egiten dira.

Hainbat egoera zirraragarriak dira, denak bereziak: bildotsarena, lapurrarena, ...

Pertsonaia ezberdinen galeria bat da ere: nortasun ezberdinen azalpena, edo erakusleihoa.

Pertsonen barne sentimenduak, kontraesanak, eremuak nola bultzatzen dituen mutur-muturreko a egoera eta jokabideetara, ...

Gizakien portaera ezberdinak

Etxera itzuli ondorengo garaia, egokitu ezina, gogapenak, kontraesanak,

Kapitulu edo atal laburretan egituratua dago liburua. Atal bakoitza gai baten inguruko kontakizuna da, denen artean osatzen dute eremuko errealitatea, gogorra, latza

Ez du trama bat, kontakizun korapilatua, esparruko gorabeherak kontatzen ditu, banaka.

Pertsonaia baka nagusiak, kontatzaileak, ematen dio batasuna kontakizunari

Ikuspuntu berezitik tarteka kontatzen ditu istoriook, tarteka objektuak eurak dira bizitza hartzen dutenak, hitz eginez bezala

Gauzak kontatzeko era berezia du

Irudimen aberatsa du, ideia, irudi, egoera edo kontakizun baten inguruan korapilatzen da luze mataza bat eginez.

Poesia ukitua du bere giro latz tragikoan ere: irudiak darabiltza iritziak eta egoerak azaldu eta deskribatzeko, giro berezia sortarazten du, zeharka bezala esanda uzten ditu hainbat egoera, intsinuatuz bezala, ... zenbait forma ere ez da narrazio arruntekoa, ...: “enarak gosearen atzetik hegan”...

Batez ere azken ataletan modu sinbolokoa darabil, irudiz eta alegoriaz adierazten du

Zehatza da deskribapenetan, pausoz pauso kontatzen ditu ekintza edo gertakizunak

Asko luzatzen da deskribapenetan: kapitulu bakoitza da ekintza baten deskribapen luzea

Erakargarriak dira hainbat zehaztasun, batzuk ustekabeak dira, bitxiak, bihozkadak bezala, ...

Hitz berri eta zehatzak dakartza, niretzat berriak: zurdakia, alun, galtzazpi, ... Batez ere gai zehatzen inguruan: belarra, animaliak, lan-tresnak,

 Ez dakit itzultzailearen aburuz ala jatorriko testuak hala eskatuta.

Zenbait hitz orokorregiak dira: “tapakia” kazola tapa da

Hainbat hitz-joko.

Hitz konposatu asko sortzen ditu itzultzaileak

Garbizale itxura du sarri itzulpenak, badirudi ez dituela gogoko erdarako maileguak, gaztelaniazko itzulpen zuzenak egiten ditu bi hitz elkartuz: disko-jogailua, ...

 

Moroak gara behelaino artean?. Joseba Sarrionandia

Sarrionandia abizeneko fraide bat du ardatz, Afrikako -Arrifea eta Amazigera batez ere- hizkuntzetan aditua bera

700 orrialdeko liburu mardula da, bitan banatuta: testu nagusia da bat eta 1387 ohar dituen gehigarria jarraian bestea

Utzi daitezke irakurtzeke oharrok erraztasunez, baina merezi dute irakurtzea, datu, argipen eta hausnarketa interesgarriak baitakartza.

Saioa izaki, mila eta bat ideia, iritzi, datu eta hausnarketa eskaintzen ditu, gai ezberdin askori buruz

daude, hausnarketari gorputz bat ematen die, eta euskara dotore eta jantzian gainera

Mila eta bat zertzeladen berri eskaintzen du

Ideia argi eta ikuspuntu asko dago, baita baita hausnarketa eta iritzi berri asko ere

Historia eta istorioak

Hausnarketa interesgarriak eta datu pila kontakizunaren harira

Hausnarketarako bideak irekitzen ditu

XVIII. mendeko euskaldunen berri: bizi-baldintzak, ohiturak, … jada hain ezagunak ez zaizkigunak

Misioak: fede emigrazioa / apaizak politikoen besoa herrietan

Marokori buruzkoa mila eta bi gai ezberdin: historia, etniak, hizkuntza, espainolak, frantsesak, ...

Hizkuntzen izenen zergatia: hausnarketa interesgarriak, …

Kolonialismoa, herrien zapalkuntza

Politikaren ustela

Herri txiki batek aurre egin ahal diezaioke potentzia handi bati

Kolonialismoa: kanpoko gerra: estatuaren barne politikarako arma

Gerra: dirua

720 oharra: bekatuari buruzko gogoeta aparta da

Datuak ahaztuko ditu irakurleak, hainbat esaldi eta testu interesgarri ere bai, baina sakoneko ikasgaia ez, kolonialismoaren eta politikaren gehiegikeriak ez

Hizkuntzei buruz hausnarketa: Amazigera, bere historia eta literatura

Amaziga-Euskara: ardatza

Euskaldunak - arrifeak

Euskara eta bere iturri-senideak: ze anabasa

Euskara eta ahaideak: auzotasuna

Hizkuntza ezberdinen egoera, ofizialtasuna, kopuruak, …

Hizkuntzen kokapena zeren arabera

Hizkuntza politika

Hizkuntzen erabilpen politikoa

Literatura: handiak eta txikiak, ezagunak, herriarenak, itzulpenak, …

Herrien askapen borroka ezberdinak

Frantziako Iraultza eta Euskal Herria

Nazioa, euskara, aberria, demokrazia, nazionalismoa, autodeterminazioa, …

Emigrazioa – integrazioa

Biktimak, biktimakeria

Espainiari salaketa bat da, kolonizazioa eta kolonizatzaileena

Marokoz ari denean Espainiaz ere ari da

Frantzia, Ingalaterra, … parekoak dira koloniari buruzkoan

Moroei buruz iritzi erdeinuzkoak dira  espainiarren testu gehienetan

Konkistatzaileen betiko harrotasuna, harrokeria eta zapalduekiko mesprezua

Iberismoa:  teoria orokin kontuz ibili behar dela ikasi dut

Miterrand eta hainbat pertsona ezagunen errealitate gordin ustela

Politikoen betiko jokabide maltzur interesatua

Hainbat zertzelada ezezagun: Nabarra- Albret

Irakurterraza, oso sailkatuta baitago, tarteka irakurri daiteke.

Lexiko eta egitura erraza darabiltza, orokorrean

Han-hemenka, ugari, hitz konposatu, berri, sortuak

Esamolde deigarriak, oso herrikoak,

Hitz berri esanguratsuak sortzen ditu atzizkiekin, edo bi hitz elkartu edo bilduz

Kontaezin gai, iritzi, … aurkibidea begiratu eta berriro ekin daiteke edozein ataletan

Ohar asko jaso dut, ezinezkoa da bururatzen zaizun eta ekartzen dizun burutapen guztiak idaztea

Pena ematen du hainbat iritzi eta hausnarketa ezin gordea, ohar idatziz hastea buka ezineko lana litzake

Frustratu egiten nau, hainbeste iritzi, gai, kontu, notizia, datu, … ezin denak jaso, ezin denak gogoratu, ezin ordenatu, … nahi egin nahi nukeen, nire erabilpenerako, hain da aberasgarria, baina ezinezkoa egiten zait, beraz irakurriz gozatu eta jitohainbeste iritzi, ideia, ataka, hausnarketarako iturri, … esku hutsik bezala sentitu naiz, aldi berean aske, nire kasa hasteko, dena bainuke egiteko, ase eta hutsik, biak batera.

Ez du gauza berri askorik esaten, jakinak edo ezagunak dira hainbat, baina berriro irakurtzea oso aberasgarria da,gogarazi egiten ditu, ukitu berezia dute eta testuinguru eraginkorriak daude esanda, ordenatuak

Aparta

 

Nemesis. Philips Roth

Protagonista kirol arduraduna da ikastetxe batetan polio izurriteak jotzen duenean herrialdea eta batez ere juduen auzoa.Munduko gerra garaia da eta gazte asko gerran dira:gerrari buruzko ikuspegia.

Istorio trinkoa

Udaleku batean hartzen du lan berria, Polioa heltzen da

Protagonista gaixotu eta elbarritzen da:polioaren ondorioak eta gaixotuen jarrera ezberdinak,

Ez du amaiera biguntzen, gaia bere gordintasunean uzten du, jarrera ordezkorik bada ere

Polio gaixotasunaren inguruan doa kontakizun osoa,polioari buruzko txosten baten antza du, nondik norakoak, sendabideak, eramailea nor, …

Gaixotasunaren nondik norakoak, kutsadura nola nondik, sendabideak, …

Ameriketan agian benetan gertatu zen izurrite baten inguruan

Maitasun istorio bat dago tartean,maitasuna baldintza zailetan, heriotzaren aurrean jarrera ezberdinak, izurritearen aurrean ditugun jarrera ezberdinak, jainkoa:justua da - gaitzen errudun?, gaitzaren aurrean jarrera ezberdinak, …

Pertsonaien argazki zehatza

Judutar auzo bateko eta judutarren bizimolde eta harremanak ere

Kontakizunak berak ez du erakargarritasun handirik, ia ez dago istoriorik, oso lerro gutxitan kontatzekoa da,  pertsonen barne egoera da muina,

Pertsonen barnera sartzen da, barne sentipenak dira gai nagusia

Giro astuna sortarazten du

Sakona eta luzea da pertsonen bizipenei dagokionari

Zail samarra da irakurtzeko, patxaran hartu behar da estilora ohitu arte batez ere

Deskribapenak nagusitzen dira, jendea,auzoa, gertakizunak, polioak sortarazitako giro berezia, …. zehatz azaltzen ditu inguruak, pertsonak eta  jokabideak

Deskribapenok aspergarriak ere egiten dira tarteka,n behar da esan nahia:  literatur lanari begiratzen bazaio du interesgune nagusia

Hitz asko asmatzen ditu, edo eraldatuz erabilgarritasun berri bat eman, euskarara jotzen du erdarazko hitzen ekarpena baztertuz gehienetan, …: laukoztatu, …pentsatu egin behar esan nahia: hartzen ditu zenbait hitz, gutxi: “emozional”, …

Esaldi edo perpausa luzeak egiten ditu

Berrirakurri behar dituzu hainbat perpausa eta esaldien ordenu zuzenaz jabetzeko

 

Rimel. Koldo Izagirre. Poesia-liburua

Jaioberriari egiten dio jarraipena poemaz poema lehen atalean

Alabatxo  jaioberriaren inguruan

Alabatxoari testamentua edo nagusi denerako oroigarri bat bezala da

Errealitateari lotuta doaz poemok, egunerokoaren gainetik hegan, behera begira

Herri  esamolde, herri mintzaera, herri ohiturak…

Irudiak, hitz jokoak, …, izugarri aberatsa da

Irudi eta sinboloak naturalagoak dira, logikoagoak

Ez dira poema bortxatuak, pentsatu eta landuegiak, lotura zailekoak

Ipuin baten jitea dute zenbait poemak, ipuin sintetizatuak, zuk ibiltzeko ildoak

Umore puntua da osagaietako bat

Ohiko poetenak baino ulergarriagoak

Asmamen dohain aparta erakusten du, hori da ahala eta irudimena, eta hitzekin jolasteko ahalmena.

Poema bakoitza da ezuste bat

Jolas bat da poemon irakurketa

Hitz joko luze erakargarriak, hitz korapilo zoragarriak

Egitura zehar berdina dute zenbait poemetako zati ezberdinek, hitz-jolas bikaina

Bitxikeria dira zenbait poema, zizel-lanak

Poema gozagarriak

 

Ulises. James Joyce

Boon jauna da kontakizuneko pertsonaia nagusia, berari jarraiki doa istorioa

Etxera doa, kalera, hiletak, egunkariko erredakzioan, eroak, ospitaleko gorabeherak, amatasuna, literatura-idaleak-liburutegia, autoreak, politika, emagalduak, erlijioa, apaizak, gotzainak, Emakumeei buruzkoak, ezkontza, …

Dublingo kaleak, giroa, pertsonaiak, historia, pasadizoak, gertakizunak doaz azaltzen

Irlandako herri askoren aipamena, historiako zein kulturako gertakizunak,

Gertaera, jokabide eta sentipenen kronika da

Eztenkari da sarri, errukirik gabekoa

Kritika soziala beti dago presente

Sexu kontuak etengabekoak dira, gordinak, lotsagabeak,

Antzerki antzerakoa da atal bat: pertsonaien galeria eta egoera bitxien leihoa

Galderak egin eta erantzunez osatzen du azken aurreko kontakizuna

Bloom eta Estebanen arteko pasadizo luzea, itsasgizonei buruz, …

Hiruzpalau puntu soilik, inolako komarik gabe, besterik ez du azken atal luzeak: harrigarria da, hitz batek edo egoera batek beste egoera edo burutapen batetara eramaten du

Gibraltarren kokatzen du azken zati hau

Hotza da, urrutitik bezala ikusi eta kontatzen ditu gauzak

Burutapen labur eta zehatzak

Etengabeko gogapen eta iritziak,  ezin laburrago

Mundu osoa ukitzen du, dela pertsona motak dela herriak, dela geografia, dela historia

Munduko osagai guztiei buruz ari da

Kultura handia erakusten du

Pertsonen barnean sartzen da

Pentsamenduen osinean dabil

Pertsona batek buruan erabili ohi duen zurrunbilo etengabea

Irudipen harrigarria erakusten du

Ez da erraza kontakizuna jarraitzen, bestelakoetan galtzen zara, hariaren ingurukoetan,

Liburu osoak dirudi digresio bat

Ezin eskematikoagoa izan deskribapenetan, lakonikoa, laburra nahiz esaldi luzea izan

Oso zehatza da hainbat zertzeladetan: pertsonaien adina, lekua, ardoa, etxeko osagaiak,

Xehetasunak bi hitzetan, intsinuatuz sarri

Irakurleak osatu behar du, borobildu, eduki osoa

Esaldi erabat motzak asko,  sarri, eta paragrafo luzeetan ere esaldi bakoitza motza sarri

Hitz bakarra sarri, bi edo bizpahiru, baina dena esanda eta deskribatuta dago

Esaldi luze baten adina balio duten esaldi laburrak

Errefrau zaharrak diruditen esaldiak asko

Iradoki egiten du, bukatu gabe utziz esaldiak, dena esaten duten bukatu gabekoak

Hitz-joko abilak

Hitz pare bat soilik esaldiaren ordez: agian ahozko hizkuntzaren isla da

Kontakizun edo paragrafo  oso luzeak tarteka, hausnarketa eta egoera bitxiekin

Zehaztasunen beterik deskribapenetan, kontakizunean, adjektiboetan, …

Geratu bezala egiten da ingurua miatzeko

Barrokoa da, edo rococo, irudiz, iritziz, ateraldiz,

Adjektiboak jartzeko abilezi eta zehaztasuna

Esaldi osoa edo bizpahiru hitz  izen bihurtzen ditu

Ezusteko adjektiboak sarri, ezohikoak

Hitz ezezagun bitxi pila: hitz berezien hiztegi sendo bat egin daiteke beraiekin: ez dakit bere meritua den, itzultzailearena, biena, … Hego Ameriketako hitzen kutsua dute, edo herri-herrikoak, hiztegi normaletan jaso gabeak

Sekulako ahalmena behar du 700 orrialde horrela betetzeko, ezer errepikatu gabe

Txundigarria

Kontrazaleko iruzkina da liburuari buruzko argipen zuzenena

Hirugarrenez irakurriko dudan liburua, agian tarteka, zatika, ….

 

Zamaontzia. Iñigo Aranbarri

Itsas bazterrean bizi den familia baten historia

Aitona, iloba, ilobaren ama, beti presente baina ageri ez den aita, …

Bilboko Abran zamaontzi bat, itsasgizonak, bereziki bat, …

Amaren gaixotasuna, …

Giza harremana, herri txiki bateko giroa, …

Bi kontakizun paralelo batasun batean

Nobela laburra da, baina trinkoa, tartekako hausnarketekin, zeintzuk hurrengo kontakizunaren sarrera bezala,

Batez ere idarokitzen duena da garrantzitsuena, hitzen azpian datzana, tolesduretan gordetzen duena

Kontakizunaren harira hainbat gogoeta eta hari-mutur hausnarketarako kilikagarriak

Hainbat hari-mutur geratzen dira airean, irakurleak lotu edo irudikatu beharko dituenak

Ez da kontakizun zuzen borobil horietakoa, ataltxo asko eta nahastuetan banatuta dator, puzzle bat bezala da, dosi txikietan ematen ditu aztarna ezberdinak

tarteka lotzen nahiko zaila

Egitura berezia du, marratxo batez istorio paralelo bat sartuz doa, istorio nagusia osatuz

Tarteka lotzen nahiko zaila

Prezisioz idazten du, zehatz

Idazkera zail samarra du, pentsatu edo landuegia bezala tarteka

Hurrengo, aldiz, herrikoi petoaren antza du

Esaldi ezohiko, edo gutxienez ez arruntak darabiltza, herritik hartutako kutsua darie

Esaldi herritar peto asko, txikitakoen antzerako edo berdinak

Asmatuak baina egokiak dira hainbat esaldi, niretzat berriak

Modu ezberdinean botatzen ditu hainbat ideia: “arinago zeraman aspaldian urratsak”

Astiro irakurri behar da, ohiko esaldi eta idazkera ez direlako: itzali= “bonbillari haria eten”

Segurtasuna dario idazkerari

Adjektibo zehatz eta adierazgarriak, ez ohiko normalak, baina oso egoki eta argitzaileak   jartzen ditu

Izen gehienei jartzen die adjektiboren bat

Irudiez azaltzen ditu iritziak eta egoerak,irudien uholde bat bezala da

Konparaketak, irudiak, … poesia kutsua edo ukitua du

Ez da hitz borobil ezezagunetan tematzen, ezohiko hitzak dakartza tarteka-tarteka

Banaka-banaka herritik jasoak  diruditen hitz asko  sartzen ditu, niretzat ezezagunak, gaur egun ezezagunak baina garai batean herri herrikoak izanak diruditenak

Herriko hitz asko berreskuratzen ditu

Hainbat hitzen aldagai asko

Aberatsa irudietan, aberatsa idazkeran, esaldietan, aberatsa hiztegian

Batez ere aberatsa ideietan

 

Zazpi orduak. Miren Agur Meabe

Ipuin eta bertso ezberdinen sorta bat, bilbe xume batetan txirikordatuta, bakoitzari halako sarrera bat bezalakoa egiten diola

Istorio sinple baten inguruan txirikordatutako kontakizun ezberdinak

Dena kontakizunari txertatutako marrazki onirikoz girotua, itxura irrealeko irudietan,, ipuinei lotuak.

Azken orrietan liburuaren nondik norakoaren zertzeladak kontatzen ditu, argibideak ematen: deigarria da, nahiz ez duen ezer berririk eskaintzen, memoria lantzeko ariketarako aukera ez bada, edo irakurritakoa sakonago ulertzeko, irakurritakoaz hausnarketa egiteko,  batez ere egilearen hautaketak nondik joan diren jakiteko

Ipuin sinpleak eta motzak dira, baina kilikagarriak eta atseginak

Logikaz kanpoko ipuinak dira, irrealak, mitologiari lotuak bezala. mitologia zipriztinez buztiak

Zazpia da han-hemenka sarri errepikatzen duen zenbaki misteriotsua: azken orrietako azalpenetan dator zergatia

Bertso eta kopla sorta aberatsa, kontakizunekin tartekatuta: alaiak dira gehienak, biziak, koloretsuak ere

Irudimen bizia darie ipuinoi

Irudiak darabiltza usu, poesia giroan

Originaltasuna ezin uka liburuari

Poesia kutsua du, liburu poetiko bat da izan, giro berezi bat sortzen du

Idazlearen jolas bat bezala da

Artisau lana dirudi, idatzi lan oro artisau lana bada ere

Errefrauak diruditen esaldi sarriak

Herriko esamolde ugari

Kandentzia bat dute ipuinok, musikaltasun bat ere, erritmo bat, erritmo berean irakurtzera bultzatzen zaituena

Ez du monotoniarik sortarazten, egoerak berritzen dituelako ipuin bakoitzerako

Animaliak hizketan

Sarrera diren kontakizuneko zatiak nahiko arruntak dira, grazia puntua falta zaie, ipuinek duten ukitu hori berezirik

Hiztegi aberatsa, batez ere animalia, hegazti, arrain, lora, landare, … gaietan

Hitz ezezagun ugari: sorkia, naba, …

Hitz, irudi eta iritzi joko xarmantak, egiten ditu sarri

 

Zer barkaturik ez. Alberto Ladron Arana

Polizia nobela

Makiak, kontrabandistak, … Nafarroako iparreko mugetan, …

Dena oso gainetik horrelako lan batetan ohi denez

Naziak, judutarrak, …

Naziek judutarrei lagundu izana ingelesen aurka, bitxia da, eta berria

Zenbait unetan lortzen du interesa sortaraztea, batez ere hasieran

Betegarri asko du, kontakizun alfer pila, soberakin gehiegi

Hainbat adjektibo ez dira egokiak, eta ugariak dira kasuak

Hainbat esaldik ere zalantza sortarazten dit, ondo ote dauden, gutxienez ezohikoak dira

Hainbat euskal hitzek esanahi ezberdinak eduki dezake, anbiguoegiak dira:lerratu, bermatu, plastikozko zerrendak, zain txarra, gurpila ordezkatu,  ospitaleko laguntzailea, …  eta hainbat

Erdal hitzak erabiltzea saihesten du

Fidatzen ez naizen esaldi pila

Ez da nire gustuko generoa, dena iruditzen zait artifiziala

 

Zubi bat Drinaren gainean.  Ivo Andritx

Balkanetako herrien historia eta bizimodua gizaldietan zehar, XVI. mendetik XX.erako kronika

Zubia egin zenetik zubia suntsitzen den arte, zubia ardatz kontatutako historia

Hiru komunitate ezberdin hiri berean, gehi okupatzaileak, …

Elezaharren kultura Balkanen lurraldean

Balkanetako etniak, herriak, erlijioak, ohiturak, …

Herri eta gizaki ezberdinen arteko harreman korapilatsua

Herriotako bizimodua, kultura, …mendeetan zehar

Giroa, giza harrerak, pertsonen jitea, …

Izaera, alderi ezberdin,jite eta jarrera ezberdinak daude islatuta kontakizunean

Gerrak, zonaldeko gerra ezberdinak, … Turkia, Serbia, Bosnia, Herzegovina, Hungaria,  …

Gerrari eta erresistentziari buruzko hausnarketa zentzudunak

Kristau eta turkoen arteko gorabeherak, elkarbizitza eta ezinikusiak,

Badirudi ez dela ezer gertatzen, huskeriak direla, bizitzako gorabehera xalo apalak direla, baina sakoneko kontakizunak dira, errealitate trinkoak datoz bata bestearen jarraian

Pertsonen jarrera gehienetan xumeak, eguneroko portaerak, …

Pertsona ezberdinen galeria amaiezina.

Gizaki ezberdinak, bere portaerak, …

Ia jabetzen ez garen gizakiaren barne tolesduraz argitzen ditu

Zehaztasun handiz deskribatzen ditu pertsonen inguruak, pertsonak eurak, fisikoki nolakoak eta barnea edo izaera

Herri filosofia

Politika ezberdinak, politikoen jarrerak, herriaren erantzuna,

Gizarteko hainbat arazo: ekonomia, krisiak, garestitzeak, esplotazioa, jauntxokeria, … gaur egun errepikatu egiten direla dirudi, edo gaur egungo esperientzia eta iritzietatik begiratzen die

Iritzi ezberdin pila, han-hemenka, denean, gai ezberdinei buruz

Hausnarketa, ikusmolde ezberdinak, bereziak, …

Gaurko Balkanetako egoera eta gertatu diren gatazkak ulertzeko baliagarria da

Halakoak baziren egoerak eta portaerak, gaindiezinak dirudite, sakonean, errepikatu egin dira eta egiten dira

14 gerraren ondoren Mundu gerra etorri zen,Tito, Balkanetako gerra, hain odoltsua, gaur egungo konponezinak, ahanzturarik ez dago, memoriak dirau, gizaldietako,…tristea da irakurketa 

- Kapitulu edo atal bakoitzak istorio bat edo gehiago ditu, zubia da ia duten lotura bakarra, zenbait pertsonen erreferentzia agertzen bada ere

Kapitulu bakoitza ia independentea da besteengandik giro, herri eta zubi beraren inguruan izan

Bigarren zatiko hainbat kapituluk ez dute istorioak kontatzen dituen kapituluen grazia edo erakargarritasunik, teoria edo ideien mailan dabil, nahiko roilo, iritzi ezagunak, lehorragoa,

Deskribapen apartak, luzeak, zehatzak,

Uholdearen deskribapena aparta da.

Punturik gabeko sail luzeak

Estilo zuzena eta austeroa, irudi eta politokerietan galdu gabe

Baina izugarri aberatsa deskribapenetan,mila ukitu ezberdin emanez

Mila zehaztasun apartak dakartza edozein gai edo kontakizun dela ere

- Jatorrizko bertsioa ez dakit nolakoa den, itzulpena aparta da, aberatsa, zehatza, …

Bi hitz ezberdinekin hitz bakarra sortzen du sarri, esanahi zehatzagoa edo berria emanez

Aberasgarria hitzetan, esaldietan, egituretan, azpi esaldietan,

Erregistro literario ezberdinak darabiltza: elkarrizketak, lehen pertsonako kontakizunak, perpausa berean nork kontatu edo nor hiztun aldatuz,…

 

Liburuak 8.

Zenbait libururi buruzko iruzkinak

 

Liburuak 8

Ametsen txokoan bizi naiz. Ibon Muñoa. Bertso eta poemak

Azken bilkura. Uhlman Fred

Barkamena, kondena, tortura. Joxe Azurmendi. Saiakera  

Denbora galduaren bila. Marcel Proust

Egarri egunak portualdean. Koldo Izagirre

Fikzioaren izterrak. Ur Apalategi. Ipuinak

Hamabost egun Urgainen.  Jose Antonio Loidi

Hamaika pauso. Ramon Saizarbitoria

Han goitik itsasoa ikusten da.Julen Gabiria

Herbesteratua. Pio Berasategi

hombre que amaba a los perros El. Leonardo Padura

Konzezio ermita. Etxarri Aranatz. Miguel Sagaseta

Legez kanpo. Laura Mintegi

Neure buruaren alde. Koldo Zuazo

Patuaren pasadizoak. Isak Dinensen

Twist. Harkaitz Cano

Zaharrak ez zuen hil nahi. Gaizka Zabarte

Zu zara orain txoria. Mikel Etxaburu. Poesia-liburua

Zwei Frauen (bi emakume). Joxean Agirre

 

Ametsen txokoan bizi naiz . Ibon Muñoa

Bertsoak, poemak, … kartzelan idatziak.

Kartzelako bizi-baldintzei aurre egiteko tresna bezala heldu dion zeregina da Ibonentzat idaztea.

Aldi berean zenbait gairi buruz hausnarketa egiteko bidea.

Gai ezberdin pila darabil, balekoa da azken aldian Euskal Herrian, Espainian eta munduan izan diren hainbat arazoei errepasoa egiteko.

Ez dira .bertso eta lan borobilak, baina bai oso duinak.

Poemei irudi gehiago falta zaio, edo zer den ez dakidan ukitu bat.  

Neurri ezberdineko bertsoak dira, ze neurri den esaten du eta bakoitzari ze doinu dakion, aditua ez denari lagunduko dio bertsotarako metrika eta doinu ezberdinen jantziago bilakatzen.   

 

Azken bilkura. Uhlman Fred

Bi  ikasle gazteen harremanak: judua familiaz bata, filo-nazi familiakoa bestea

Nazien aurreko Alemaniako giroa

Naziak, juduak, sionismoa, ikastetxeko giroa, jainkoa, Alemaniako gizartea, etxeko hezkuntza,

Gainetik bezala, pintzelada batzuk ematen ditu

Baina sentipen oso sakona uzten du

Amaiera gogorra, gertaeren neurrikoa

Gureetatik giro erabat ezberdina

Protagonistetako bat da narratzailea

Estilo zuzena,  narrazio lineala, jauzirik gabe

Itzulpen erakargarria: Ez dakit Berrizbeitia hau Iparraldekoa izanen den, baina hango euskararen ganduaz bilduta dago lana. Agian jatorrizko idazkerak behartzen du itzulpena horrela bideratzera

Esaldi bereziak egiten ditu, ohiz kanpokoak

Tarteka bada perpausa luze ulerzailen bat

Deskribapen luzeak, pertsonenak baina batez ere naturarenak

Erraz irakurtzen da

Aberasgarria

Plazer bat da irakurtzea

 

Barkamena, kondena, tortura. Joxe Azurmendi. Saiakera

3 hitzaldi edo saio ezberdin dira, enkarguzkoak,

Ideia nahiko ezagunak, esaten eta idazten ditugunak, sakabanatuta daudenak,  baina bildu, taxuz ordenatu, testuinguru zabalago batean kokatu; dotore esanda indar gehiago hartzen dutenak

Bada ideia berri  interesgarririk ere, bata besteari jarraiki

Normalak diren ideia eta hausnarketa logiko pila, baina egunerokoan ezohikoak

Filosofia ezberdinen testuinguruan kokatzen du gaurko pentsaera eta praktika

Beste mundu intelektual bat erakusten du, gizarteari begiratzeko eta gizartea bizitzeko   ikuspegi ezberdin bat

Pentsaera arras ezberdinen bidean jartzen gaitu

Mundua eta gizartea ikusteko eta ulertzeko begirada ezberdin bat, mundu berri bat sortzen duena, intelektuala bada ere

Zentzu komun, arrunteko, autu eta iritziak dira asko eta asko, sarriegi ahazten dituguna

Egia borobilak, erantzik gabeko hausnarketak, batak besteari jarraiki

1.-

Kristautasunak erabat kutsatu du Mendebaleko pentsaera eta portaera

Ideien diktadura nabarmentzen da, ideologia ezberdinen eragina

Erantzukizuna, erantzunbeharra, errua: bereizketa beharrezkoak

Testuen erabilpen iruzurtia agertzen da, jatorrizko testuak ez  ezagutzea zehaztasun osoan

Inoren testuak manipulatzeko joera lotsagabea, ahuldade ideologikoa erakusten du horrek,

Bortxaren erabilpenari buruzko jarrera eta iritzi kontrajarriak

Helburua eta helbidea nola konjugatu, ... ez dago konklusiorik

Geroak juzgatuko du gaurko bortxa: merezi izan du, ez, ...

Bakea da orain arrazoitu behar duguna, zentsu kutsatu, interesatu, politizatuaz  garbituz

Biktimak: zeintzuk dira, zor zaien memoria, .... zer egin

Tortura: arautegia eta errealitatea, ... Estatua eta bortxakeria, ...

Trantsizioa, ...

2.-

Demokraziaren tirania, gizaki librearen menpekotasuna, ...

Kondenamania: ezkondenaren kondena

Moralki gaitzesgarria eta politikoki gaitzesgarria, ....

Kondena soila?

Bakebideak jorratu

Bortxaren zergatiak aztertu

Kondena moralak ez du deus konpontzen, egite politikoa behar da

3.-

Tortura

Torturatuen testigantza

Tortura eta torturatuari buruz diona hala da, hala sentitzen zara une hartan, baina bizitzaren zurrunbiloan galtzen joaten zaizkizu orbana zein zauriak eta orbainak besterik ez dira gelditzen, eta oroitzapen finkoagoren bat

Informazioa jasotzea baino atxilotua suntsitzea da torturaren lehen helburu nagusia

Frogagaitza da tortura, baina aldi berean uka ezina, denek dakitena

Erantzuleak ditu torturak: mota eta maila askotakoak

Zigorgabetasuna, erantzuleak, indultatuak, sarituak, ...

Justifikazioak

Kultura beten barruan kokatzen da: tortura, bere inguru guztiarekin

Euskara duina eta dotorea, baina naturaltasunez bitxikeriarik gabe

Atzizkia erabiliz hainbat hitz eta aditz esanahiez aldatu edo areagotzen ditu

 

Denbora galduaren bila. Marcel Proust

Hiru zati ditu

Lehenengoa Combray deitzen duen herrialdean kokatzen da, Frantzia Iparraldean, nekazari giroko herrialdea, Paristik datoz udatiar eta bisitariak, hauen inguruan doa kontakizuna.

Bigarrena Parisen kokatzen da, bertako aristokrazia du gai nagusia

Hirugarrena Parisen ere, baina kontatzailea umea zeneko gorabeheren inguruan dabil

Swann deituriko gizon bat da hiru zatietan agertzen den pertsonaia, baina bigarrenean da pertsonaia zentrala

Aristokraziaren argazki zehatza, pintzelada argiko koadro bat bezala

Ez du istorio soka luzerik, liburu mardula arren

Ez dago esaldi soil borobilik, gizaki-marrazki baten inguruko gogoetak dira

Irakurleak berak ondorioztatu behar ditu ideien laburpen edo sintesia,

Berak botatzen du hazia, erne edo ez irakurlearen sentiberatasun eta aroan dago

Mila istorio txiki, sentipen, burutapen eta hausnarketetan korapilatzen da istorioaren soka

Pertsonaien barnean dabil uneoro, sentimendu eta pentsaera gordeenak azaleratzen ditu

Pertsona mota ezberdinen deskribapen zehatza

Gizakiaren barnean sartzen da tartek gezi zorrotz  batez bezala

Sentimendu, sentsazio eta pentsamenduak sakon zehazten ditu

Maitasuna: luze hiru zatietan

Musika,: emanaldi baten deskribapena, sortarazten dituen sentimenduak, ...

Artea, pintura, ...

Lurralde ezberdinetara jauziak eta bertako deskribapenak, ...

Nolako prezisioa sentimenduak azaleratzen eta hauek zehazten

Tartekako hausnarketa motz baina barneragarriak, ziztadak

Batzuetan esaldi edo mezu zuzenengatik dator hausnarketarako hari muturra, gehienetan baina, egoera, deskribapenek, edo istorio ezberdinek ematen digute gogoeta bidea

Zurrutada bati edo ezki-infusioari sekulako etekina ateratzen dio,

Deskribapenak: pertsonenak, egoerenak, ekintzenak,...

Zoragarriak dira deskribapenak: euriarena, ...

Idazkera erabat ezohiko eta berria

Orriak beteko perpausak

Lerro etengabeetan luzatzen diren puntu arteko fraseak

Adjektiboen erabilera emankorra, beraiekin ideiak labur eta argi azaltzen ditu

Adjektiboekin erabat zehazten ditu esanahiak, edo deskribapenak

Parentesi eta marratxo arteko digresio luzeak, sekulakoak dira.

Edozein gaiez idatzi ahal daitekeela nabarmentzen da itzulpenean, edozein gairi ekiteko bezainbat aberats dela

Atzizkien erabilpen aparta hitzei sentsu berri osoago bat emateko

Izenak eta hitzak aditz bihurtzeko gaitasun eta bide aparta erakusten du

Tarteka badaude idazkera teknikak: Itzultzailearen grazia

Egilearen idazkerak  eta itzulpenaren ederrak ez ezik, tarteka gaiak berak ere harrapatzen zaitu, ia nola bukatzen diren istorio ezberdinak, baina gertakizunei ez die garrantzirik ematen autoren bertako giro eta pertsonaietan sakontzeko ez bada

Astiro eta zatika irakurri behar da, liburuaz gozatu nahi bada

Hausnarketa etengabekoetarako hari eta hari-muturrak eskaintzen ditu ezinezkoa da dena jasotzea.

Literaturako liburu sakratua dirudi, hainbatek exegesia ere egiten diote

Seguruenik literaturako oinarrizko zedarria, bide erabat berria markatu zuena

 

Egarri egunak portualdean. Koldo Izagirre

Idazlearen gaztaroko giro batez ere politikoa kontatzen du

Zenbait atal edo tarte errenkada luze bat da, garaiko gaien saltsa, ia testu ulertezina

70 inguruko hamarkadako giroa erakusten du, gaurko gazteek ez dute ulertuko.

Sindikatu, asanbladak, alderdiak, ... gaur egungo gaiak ere dira, baina beste testuinguru eta une ezberdinean, sortu ziren unean, ...

Feminismoaren gaiari hari luzerako muturra jartzen dio

Kritiko ageri da ezkerreko, zein abertzaleen pentsaera eta jokabideaz

Troskistei buruzko iritzi ezkorra, baina ez du onartzen beraien lantegietako lan eskerga

Panfleto gehienak gaztelaniaz, abertzaleenak ere sarri hala ziren

Aparteko hausnarketak tarteka, kontakizunaren harira, , poesia kutsuz ere

Portuaren enamoratua da, erreferentzia eten gabeak

Deskribapen apartak tarteka, laburrak, hitz gutxikoak baina distiratsuak

Puzzle bat bezala da, argazki baten pixelak ematea bezala argazkia osatzeko

Pinturan puntilista bezala irudikatzen dut, puntu solte asko, distiratsuak gehienak, osotasun ederra lortzeko

Esperimentu bat dela iruditzen zait, ez ote ere, hizkuntzaren laborategi bat bezala, Aranbarriren “emon egin behar yako” haren antzerakoa, idazkera berri bat entseatu nahi duela dirudi, esperimentatzen ari dela

Euskara landua, burdina gorituari emaniko mailukada bat bezala da pasadizo edo azpi-atal bakoitza

Baina bortxatu itxura hartzen diot, akademikoegia, hotza, pentsatuegia.

Elkarrizketa zenbaitek teorikoegi kutsua du, linealegia, hotzegia, ideien edo printzipioen zerrenda kateatua,

Irudiak barra-barra, sinboloak, metaforak, .. ideia  zehaztuz

Esaldi bikain apartak, ohi duenez

Esaldi, paragrafo edo punturik gabeko sail asko, Proust, Hoyce, ... Amurizaren estilora, modan jarri da nonbait eta idazle orok nahi du badela gai horrela idazteko

Esaldi motzak darabiltza gehien bat, tarteka luze horiek, ...

Esaldiak, hitzak, hitz konposatuak, , ... aurrerapausoak dira, berrikuntzak, zundaketak

Ideia asko ez ditu osatzen edo borobiltzen, intsinuatu besterik ez, baina irakurleak jasotzen du mezua, osatzen esanahian esaldia, bi hitz dira sarri, besterik ez, aditzik gabe esaldi osoaren laburpen aurrekoaren harira

Poesia ukitua du zenbait harremanen kontaketa edo deskribapenak

Tempus eta egoera ez berdinak sartzen ditu paragrafo berean, egoki, jator eta ulerterraz

Ez dut ulertu zenbait esaldiren esanahia

Atzizkien erabilpen sarria, hitzari zentzu zabal unibertsalagoa emanez, konkretua ideia bihurtuz: “tasun”, ... eta hainbat

Zenbait aditz joko ez ditut ulertzen, gaizki eginiko kutsua hartzen diet, hartuko nuke zenbait egitura eta formen zergatia nire burua argitzeko

Anbiguotasuna nabari zaio, irakurlearen karietara uzten du esan nahia,  agian sinbologiaren erabilpenagatik, ...

Hori guztia hala, ez nau inola ere ase oraingoan Koldok, sentipen gazi-gozoa utzi dit,

 

Fikzioaren izterrak. Ur Apalategi. Ipuinak

7 ipuin

Azken fandangoa Buenos Airesen

Idazle talde bat Argentinan

Taldekideen bizipen ezberdinak

Idazleen, idaztearen, literaturaren mundua

Idazle eta literaturan alde humanora begirada

Dibortzioaren gaia ere nahiko muinean dago

Gutun bi posteritateari (Literatura eta Historia)

Idazle frakasatu baten istorioa: bere nobelarako gai bezala gutun-bonba bat jarriko dio Jaurlaritzako Sailburuari

Idazteko behar diren baldintzak

Ordenagailua

Fartsa ukitua eta umore beltza duen ipuin arraroa

Epaimahaia

Literatura lehiaketen azpimundua, suspense eta guzti

Ze interes gurutzatzen diren irabazlea aukeratzerakoan

Ergatibu

Bikote baten arazoak, euskara harremanetarako arazo bihurtzen denean

Beste bizitza

Bukaera dramatiko aduen bikote baten istorioa

Egoera bakoitzean  “Hau ez dut merezi” dioen neskaren istorio idatzia, ni darabilena gu ordez

Zerbait ezkutua gordetzen duen giroa du kontakizun guztiak, azkenean argitzen den arte

Urrezko vespa

Bikotea eta hirugarren neska Erroman vespan eraman zuena

Bartzelonako idazleen kongresu bat

Bernardo eta Ramon

Emakume heldu bat eta gazte ez hain gazte baten harremanak

Idazleak biak, Literatura Kongresu batel bildu dituenak

Lan bat argitaratzeko zailtasuna, baldintzak, pausoak, ...

 

Ez dira ohiko ipuinak, batez ere egiturarengatik

Literatura mundua dago ipuin guztietan, idazlea, besterik ezean aipamen bat

Idazle egin kontsakratu bat, ospetsua edo bere ustez zerbait dena edo nahi izan duena , agertzen da ipuin guztietan

Hainbat gai intsinuatzen ditu, motz eta arin, baina sakonak dira eta hor daude

Bikote bat, hirugarren bat,  eta harreman korapilatsuak, daude ipuin guztietan,

Errealitate ezberdinak nahasi eta txirikordatzen ditu

Irudimena eta arreta jarri behar da gai, une eta gertakizun ezberdinak lotzeko

Kontakizunean gelditzen da. Ez du hausnarketa zuzenik ia egiten, hausnarketarako atakak irekitzen ditu,

Ipuin oso teorikoak, asmatuak, iruditzen zaizkit, zerbait erakusteko idatziak, hotzegiak agian

Hitz eta gai  askoren muturra jartzen du, azaletik, gainukitu bat

Irakurterraza, idazkeragatik, hiztegiagatik, gaiarengatik, suspense eta azken sorpresarengatik, ...

Ez da korapilatzen esaldi luze, landuegi, dotore, edo kultuetan

Umore puntua ipuin denetan

Orijinala da, bitxia, hasieratik zein izango amaiera ezustekoarekin ipuin denak

Erreferentzia eta zehaztasun asko ematen ditu, pertsonei, egoerei, gauzei, ... buruz

Autobiografikotik asko duen susmoa geratzen zaio irakurleari

Baina denbora-pasa bat

Ez dit askorik eskaini

Gustura irakurtzen da

Atal laburretan banatzen du ipuin bakoitza

 

Hamabost egun Urgainen.  Jose Antonio Loidi

Polizia istorio bat, intriga suspensea, ...

Bizi idatzia

Irakurterraza

Erretolika amaigabea dirudi, betegarri askorekin, luzatu eta luzatu, ...pertsona berritsu baten jitea du. Ahozko kontakizuna dirudi, ez literarioa

Esaldi edo errefrau asko, pila, izugarri aberatsa da alde horretatik

Ortografia gaurkotua, ez dakit ze urtetako argitaraldian egina izanen den,55ekoa ezin izan

Esaldi motzak

Elkarrizketa asko

Onomatopeia edo antzerako hitz asko

Elkar osatuz, edo borobilduz, azalpen edo osagaiak datoz sarri bata besteren segidan

Hitz piloa asmatzen ditu, bi hitz elkartuz, atzizkia erabiliz, ...

Garbizalea, ez darabil erdal hitzik, zenbait hitz asmatu egiten ditu baina  ez dute sentsu zehatz garbirik, orokorregiak dira, tarteka esaldi bat egiten du erdal hitz ezagun batekin esan daiteke hitzak asmatu edo sentsu berria ematerakoan.

Iruditzen zait aurrera pauso handiak eman zituela, gaur egungo joera zenbait hemen daude jada

Aurrera pauso handia behar zuen izan  polizia eleberri bat garai hartan idaztea

Entretenimendurako liburu atsegina

 

Hamaika pauso.  Ramon Saizarbitoria

Hainbat pertsonaien aurkezpena egiten du ATARIKOAn, filosofatuz eta heriotzari buruzko hausnarketak, ...

Iñaki Abaitua pertsonaiaren harira doa kiribiltzen kontakizuna

Fusilamendua, (Txikirena?-ez du izenik ematen), Puig Anticheren hilketa: datu berri ez oso ezagunak, fusilatu aurreko orduak, gazte abertzale talde bat: borrokan era ezberdinez nahastua, gizatalde bat Euskal Herriko giroa borroka armatuaren aurrean (sasi kultuak, ondo-biziak eta herri xehera), talde armatuaren azpi-jokamoldea: klandestinoak etxean gordetzea, iheslariak Iparraldean, ETAri buruzko iritzi eta sentipen ezberdinak,  tortura, ...

Kontakizunari korapilatuta eta aurreko gaiei lotuta  etengabeko gai pila, idazlea, idaztea, hiztegia, euskaldunen izaera, suizidioa, heriotza, beldurra, maitasuna, hiztegi baten sorkuntza, klandestinitatea, frankismoa, koldarkeria, izua, beldurra, atxiloketak, sormenaren –idaztearen- arazoak eta zirrikituak, Fikzioa eta literatura ere ukitzen ditu

Egia eta fikzioa korapilatuta doaz, pertsona eta kontakizun zenbait errealak dira, hala izan ziren,  fikzioak ere errealitatearekin lotura handia du...

Sexua presente dago, gordin askotan,  

Ideologikoa da, etenik gabeko hausnarketa ezberdinetan doa kontakizuna

Pertsona, jokabideen, egoeren xehetasun asko ematen ditu,

Pertsonaia zenbait izen erreal propioekin datoz, Bandres, Zigor, Ramon Etxezarreta, ...

Zigor mito bat zen bere garaian: emakume konkistatzaile agertzen da, baina ez dira bere poliziarekiko gorabeherak agertzen, tiroka atera zenekoak, ...

Mila irudi, gogoeta, burutazio, ... kontakizunaren inguruan edo harira

Haria erabat luzatzen zaio, matazak bukaerarik ez balu bezala,

Drama giroa dario fusilatu aurreko kontakizunari

Puzzle erraldoi bat da liburua, irakurleak joan  behar du txatal bakoitza bere lekuan jartzen

Hirugarren pertsona kontatuta dago, kontatzaile batek kontatzen du, alegia, baina lehen pertsonan hitz egiten dute askok elkarrizketetan,  Pertsonaien barnean sartzen da

Hoyceren  Ulisesen edo Prousten ukitu nabarmena du, imitatu nahi dituela dirudi, nahiz haien mailara ez iritzi:  pertsonaia berezien inguruan beti, barnea arakatuz barne plegu eta pentsamenduetan sartuz, kontakizunetik atera eta beste zerbaitetan korapilatuz, esaldiak luzatuz, jauziak egin, atzera-aurrera, pertsonaien barnera beti, giza sentimendu eta portaerak, harian korapilatzea, marra eta kako artean iritzi edo kontakizun berriak sartzea, adjektiboen erabilera eraginkorra, maitasunaren itsukeria (Proust) ...

Denbora edo une ezberdinetako egoerak nahastuz doa, jauzika, atzera eta aurrera: zaildu egiten du irakurketa, irakurlea egiten du kontakizunaren protagonista uneok lotu beharrez,

Izen eta egoera ezberdin asko nahastuta, honek ere zaildu egiten du irakurketa

Eruditu kutsua du egileak, zitak, latina, liburuak, autoreak, frantses esaldiak nahiz logikoak, ,  ...

Gertaera beraren bertsio edo ikuspegi ezberdinak, ...

Pertsonaien burutapen eta bizipenak sartzen ditu takian-potian

Idazkera korapilatsua, inola ere ez naturala, literarioa baizik.

Ukitu poetikoa, batez ere deskribapenetan, irudiak erabiliz egoera edo ideia  argiagotzeko, ...

Irudiak, deskribapenak eta jokamoldeak zehaztu eta argituz

Leku zein giza deskribapen asko eta zehatzak

Perpausa luzeak egiten ditu sarri.

Elkarrizketak txertatzen ditu narrazio eta deskribapenetan, komatxo artean. Marrtxoen bidez edo inolako bereizketarik gabe

Atzizkiak maisuki darabiltza, esanahia zehatzagoa eginez eta esaldia laburtu eta argituz,

Sintetikoa usu darabil, esaldiak laburtuz eta esanahia zehaztuz, funtzionalki

Adjektiboak usu darabiltza esanahia argitu eta zehaztuz

Hitz berri egoki asko sortzen ditu atzizkien bidez

Bitxia: idazten ari den nobela “hamaika pauso”, idatzita bezala agertzen da kontakizunean

Hainbat gertaera eta egoera bizpahiru aldiz kontatzen ditu, batzuk ia hitzez hitz errepikatuz: ez diot helburu edo eragin nabaririk ikusten.

Fitxa ugariz eta oparoz baliatuz idatzitakoaren itxura du, hotzegia edo artifizial tankera du tarteka, idazlea irakurlearen gaindik urrunduz bezala, ....

Badu horrelako kontraesan moduko bat: lasai eta tarte lasaiak eskainiz irakurri behar da liburua gozatzeko, baina aldi berean hainbeste pertsonaia, egoera,  hainbeste jauzi atzera eta aurrera, hainbeste errepikamen, hainbeste izen, ... erdi galdua geratzen zara berriro liburua hartzean, nahiz azkenerako  kokatzen zaran kontaketan eta pertsonaietan

Zaharrontzat ez dago agian frankismo garaiko egoera errepresibo, borroka eta politikoaren  aldetik ezer berririk eskaintzen, gazteagoentzat dudarik gabe bai. Nolanahi ongi dago idatzita gera daitezen beste behin eta nobela giza, baita ere gai nahiko tabu horietaz idaztea

Idazlan edo nobela erabat landu eta borobila da, maisulan tankera du kontakizunagatik eta kontamoduarengatik.

 

Han goitik itsasoa ikusten da. Julen Gabiria

Gerra garaiko gaiak lehen zatiak, umeak barkuan eraman zituztenekoak, Gernika, Unzeta arma-fabrika, ez dakit hainbat egoera xelebrek esanahia duten ala kontakizuna erakargarriagoa egiteko diren

Aspaldiko txirrindularitza eta txirrindulariak dakartza

Txirrindularitza eta txirrindulariak desmitifikatzen ditu, beste askorem mitoa sendotu

Hainbat gai larri eta gogoeta serio eta tristeak, baina umorezko estiloan bilduak, nire ustez indarra kentzen diote gaiari, dramatismoa apaltzen

Bigarren zatiak Italian dabil, Toscanan, Mussoliniren denboran: orduko eta hango zehaztasun ugari

Estilo berean jarraitzen du, idazkeran eta umore ukituan

Gernikatik eraman zuten ume haietako bat dabil Italian, nonbait finkatu nahian

Juduen gaia, ezkutatu eta salbatze lanak

Herriari eman behar zaio hitza, bakoitzaren ekarpen txikiez ere egiten da iraultza, jente ezberdinak bakoitzak bere erara, entziklopedietan agertzen ez diren pertsonen zertzelada ezkutuak, jendeak zer pentsatzen duen jakiteko erreferendumaren beharra,

Txirrindularitzak jarraitzen du izaten kontakizunaren lotura edo hari nagusia. Gino Bartali batez ere, txirrindularitza munduko zehaztasun pila

Italiako, Toscanako,  herri giroa

Bartaliri buruzko ia dena

Mussolini, Atorra beltzak, ... faxismoaren azken egunak, portaera  eta krimenak

Gar egungo Euskal herriko historia kontatzen ari dela dirudi

Azken zatian ez dago umorerik, baina mantentzen du bere estilo bizia

Fantastikoa da, edukian eta kontaeran, errealitateak lurrera ekartzen duen arren

Gai pila dituen mosaiko bat bezala da, txataltxo pila nahasian, irakurlean ordenatu beharrekoak

Puzzle bat da, beti ere bizikleta bat tartean

142 orrialdetik aurrerakoak mezu aparta du, serioago ari da, borobildu egiten zaio lana

Errepikakorra bihurtzen da, baina azkenean erabat harrapatzen zaitu, gaiez batez ere

Egoera irrealak, pila, ia jarraian

Data asko eskaintzen du, berriak, ezezagunak

Gogoeta interesgarriak han-hemenka

Esaldi jator eta erakargarriak tarteka

Umore ukitua uneoro

Hotzegia iruditu zait tarteka, mahai batean eseri eta premiaz, sentitu gabe idatzita  bezala, berotasunik transmititu gabe

Betegarri asko duela iruditu zait tarteka, ezer gutxi eskaintzen duten pasarte

Idazkera gramatikaz eta hiztegiz xumea, baina idazkera aldetik berezia

Bizkaiera darabil elkarrizketetan, aberasgarria da

 

Erbesteratua. Pio Berasategi

1982an argitaratutako liburua da, funtsezko datua liburua irakurtzeko

Ia ez dago kontakizun edo istoriorik, iritzi eta hausnarketen jarioa besterik ez

Euskal gazte baten bizitzako aldi bat: Madrilera joan da, non bizi den, Euskal herrira itzultzen da, Hego Euskal herriko lau probintziak bisitatzen ditu.

Hari mehe horren inguruan zintzilikatzen ditu gai ezberdinak, Euskal Herriari buruz hausnarketa edo bizimoldearen errepasoa, lehengo gauzen nostalgia eta gaur egungo egoeraren kritika batez ere

Kristau ikusmolde moralista, moralkeriaz betea, tradizionala, nabari zaio

Garai bateko apaizen sermoietako giroa du, lexikoa ere, sexu kontuetan batez ere: likitsa, ... Apaiza edo fraidea izan daiteken susmoa ere sortu zait

Harremanen giroa ez da inola ere normala, faltsua da

Gazteei buruzko jarrera erabat ezkorra, mesprezuzkoa, inozoa ere

Orokorrean da ezkorra, ia ez dago ezer onik gaur egun Euskal Herrian

Liburu nostalgikoa da, nostalgiatik idatzia, herri idiliko bat du buruan

GAROAren kopia txar bat dela esango nuke

Elizgizonaren tankera hartzen diot egileari

Sinesgarritasuna galtzen du

Baina dena oso azaletik, aipamen bat besterik ez gehienetan, intsinuatu egiten ditu gai gehienak, 

Euskarari, abertzaletasunari, eta ia denari buruzko ideiak sinpleak dira, topikoak, ..

Batez ere euskara dago presente liburu osoan, euskara galdu eta ez erabiltzearen kritika

Madrileko giroa, zine mundua, burokrazia, inefikazia,  Telefonica, Iberduero, frankismoko giroa, euskaldunei eta ETAri buruzko iritziak Madrilen,  ...

Euskal Herrian: bertako giroa, giro erdalduna batez ere, gazteen jokabidea eta bizimoldea, euskara baztertua, irratia, pinudiak, basomutil jatorrak, politika, hauteskundeak, elkartasuna, euskarak batzen gaitu, garai bateko bizimoldea, kutsadura, gaurko egoera politikoa,  ETA, iheslariak, Amerikara lan bila joandakoak, ......

Gazteen giroa, herrian, bordan zein ostatuan, gazteen portaera baino gaztetxo inozoena dirudi

Filosofia gustukoa duela dirudi zenbait pasartetan, gizakiari, munduari, jainkoari buruz ari denean

Aurreiritziekin idazten du

Ohiko hausnarketa eta ideia arruntak dira gehienak, erabiliegiak, gazteria, harreman  eta sexuari buruzkoa, ...

Oso ezkorra da, ia ez dago alde onik Madrilen, euskal gaztedia likitsa, .... Madrilekoaren parekoa da, da, gurasoei buruzko iritzia erabat ezkorra da basoko edo mendiko, edo antzinako, edo nagusiak, ... familiak ezik, ...

Zitalduta bezala idazten du

Bi ataletan banatzen du liburua, Madrileko pasarteak eta Euskal Herrikoak

Atal bakoitza zati laburretan banatuta dago, bakoitzak gai ezberdinaz ari da, nahiz sarri antzerakoa, edo gai beraren ikuspuntu edo gehigarri berri bat  adierazten du, baina ez beti, horrek irakurketa arintzen du

Garbizalearen itxura du, ahalegintzen da erdal hitzik ez erabiltzen, hitzak elkartuz moldatzen da egoera giroa edo gauzak zehazteko, ... ez du ia erdal hitzik euskaratzen, ...

Baina horrekin batera erdal hitz zenbait badarabiltza, agian gaur egun bere ordezko euskaldun petoa dutenak, ...  oso arraroa egiten dena erdal hitzon erabilpena, gaztelerazkoak alegia, ...: suntsiketa, onarpena, perfekzio, gehiegikeria, ...

Esaldi propio ezberdin pila, asko pentsatutako hitzak dirudite, landutakoak,

Gaur egungoak ez diren esamoldeak

Forma bereziak: egin beharta, beltzaka (Inprenta akatsak ote diren ere …)

Zaila egiten da irakurtzeko, konplikatua, ulerzaila, zurruna, gozakaitza, ... darabiltzan esamoldeengatik zein lexikoagatik, estilo guztiagatik

Ohiko idazkerengatik urrun edo kanpo dabil

Nortasuna du bere idazkera landu propioa

Atzizkiekin osatzen ditu hainbat hitz eta esanahi, baina hitzok ez dute indarrik ez dute errorik, gandupean bezala geratzen dira

Ez dakit asmatu egiten dituen, nonbaiten hala esaten den, ala garaiko joera bat den: ilunera

Bokal aldaketa antzerakoak daude, hainbatetan pentsarazten du moldiztegiko akatsak direla, ... hala ez?

Aberatsa eta baliagarria dela uste dut

Hainbat esapide, forma, hitzak sortu edo esanahia zehazteko, hitzak elkartu edo atzizkia erabilizko joera baliagarri adela uste dut, baina izugarrizko zalantzak sortzen dizkit hainbat eta hainbat kasutan: partitiboa nola darabilen batzuetan, ...

Egiten dituen hitz elkartu, konposatu, deribatu, ... asko esanahi orokorregia dute sarri, eta ez dakizu zehatz zer esan nahi duen

Batzuetan atzizkiez hitzak moldatzen horrek behartuegia dirudi, eta indarra galtzen du hitzak, faltsua dirudi

Oso korapilatsu behar zuen izan egileak bere garunak eta barnea, hain trabatuta, eta zailtasunez idazteko

Euskara fosilizatua dirudi, inola ere bizia eta erakargarria

Euskara zaharrago batera  eraman nahi gaitu edo euskalkiren bat jarraitzen du

Onartzekoa da euskara soilaz baliatzeko ahalegina, baina muturrera eramaten du joera hori

Liburua noizkoa den jakinda, idazkerak egin duen aldaketaz jabetzeko ariketa ezin hobea da irakurketa

Gaur egun gorpuzten ari diren hainbat joera presente daude idazkeran: atzizkien erabilpena erdal hitza bere horretan erabili ordez

Literatura aldetik du interesa, lexikoa, esaldiak, atzizkien erabilpena, ...

Kontakizun aldetik ez du inolako interes edo jakin-min suspenserik, ....

Nire iritzi hauek ez dute balore handirik liburua idatzi zenetik 30 urte pasa direlako, eta gaurko ikuspuntutik ematen ditudalako

 

hombre que amaba a los perros El. Leonardo Padura

Zehaztasun zenbait ez, baina orokorrean eta funtsezkoenetan, dena jakina zaidanez, ez du interesik askorentzat

Nolanahi gogarazteko balio du liburuak

Trotski eta Mercaderren historiak korapilatzen ditu, eta tartean idazlearenak ere, hiruren iritzia nahastuz doa kontakizuna

Ez dago proportziorik Trotskiri batez ere jada erbestean idazleak ematen dion eraginaren artean: azken kapituluan jartzen du bere lekuan zuen indarra zein ahula zen jada

Errusia, Iraultza, Iraultzako pertsonaia mitiko ezagunak, Hitler eta nazismoa, Espainiako Errepublika eta gerra Zibila, ALDERI Komunista, IV Internazionalaren sorrera eta beraren ahulezia, Kuba: gehiegikeriak, egoera eta ezinak, idazteko oztopoak, , ... Anarkistak, troskistak, Bartzelona. Madril, Munduko Gerra eta jarrera politiko ezberdinak, Mexiko, ... eta askoz gehiago, puzzle zabaleko zatiak elkar lotuz, bakoitza bere leku bila,

Stalinen kritika gordina

Iraultza eta iraultzarik gabeko garaipena, ...

Indarraren erabilpena, barne borroka politikan, purgak, ...

Errepresioari buruzko iritzi ezberdinak, bortxori buruzko balorapen ezberdinak,

Beldurra arma bezala

Arrazoi politikoak eta moralak indarkeria erabiltzerakoan, ...

Bartzelona gerra garaian:  Anarkismoaren aurako biszerala da egilea

Troski eta troskismoari buruz ari da eten gabean, baina ez dio ezer zer den troskismoa, zerk bereizten duen, ekarpenik egin zuen, erabat zatituta eta ahul jaio zela ez bada, ... Irakurleak ez du ezer ganorazkorik jakingo talde politiko hori buruz, azaleko zerbait baino. Berdin Errusiako Iraultzari buruz, ... Zerk bereizten zuen leninismoa, Stalinismoak zertan aldatu zuen 17ko Iraultza, ... Boltxebismoari kritika: baina zer zen boltxebismoa?, ez dakigu. Zer zen marxismoa eta zer aldatu zuen: ez dio ezer Akats larria deritzot, arina eta azalekoa dela liburua, denbora guztian gai horrekin ibilita.

Azken zatian egiten ditu hausnarketa interesgarriak sozialismoari eta marxismoari buruz.

Praga-Rusia ... laburbildu egiten du oso ondo azkenaldi hartako historia

Espainol  errefuxiatu eta iheslariak Moskun: ekarpena niretzat, historia berria, Dolores Ibarruri, Carrillo, ...

Azken atala laburpena da, latza, itzela, garratza: gauza, datu, berriak ematen ditu

Hausnarketa zorrotz biziak egiten ditu tarteka

Oso ezagunak dira dioen gertakizun eta iritzi asko eta asko,  “de libro” esan ohi den bezala

Agian askorentzat mundu berri bat da

Kubari kritika zorrotza, negatiboa, ezkorra: ez da ezer onik han. Alde txarrak  soilik aipatzea, susmagarria egiten du.

Mercader Errusian hiltzaile bezala trebatzen: inozokeria dirudi denak, nahikoa zen orrialde bat

Espainia besterik ez dago, ez dago beste herririk edo nazionalitaterik Espainian

“Engendro del delirio de Gaudi” deitzen dio BartzelonakoLa Pedrerai, “... retrogrado catalanismo”, “lamentable revelación de la homoxesualidad de mi hermano”, ... eta antzerako perla asko

Diego Ribera pintorea: gizena, mozkorra, zinikoa, gezurtia, ... politikaria, ... berria zait

Dena da kritika ezkorra, ... ez ote zegoen ezer onik?

Izugarri gogorra da iraultzaren izenean egindako ankerkeria eta izugarrikeriak, ezagunak arren zirrara eragiten dute, zehaztasunez harago sakoneko ebidentziak uzten ditu agerian

Sentipenen gorabehera asko sartarazten ditu irakurketan irakurlearengan, tarteka egilearen aurka jartzen zara alderdikeriengatik, idazkera eta egiturarengatik ere, baina tarteka erakarri egiten zaitu dionarengatik eta idazkerarengatik ere

Politika eta politikagintza kaka hutsa bezala geratzen da, batzuek etekina ateratzen dioten basatza

Propaganda, terrorea sortaraztea, azpilanak, herria engainatzea, ...

Politikak erabili egiten ditu pertsonak, ...

Artea  eta iraultza: askatasuna eta menpekotasuna, ...

Idaztea, idazlea, zergatiak, ...

Erreta dagoen kubatar “gusano” bat iruditu zait egilea, idatziz erredimitu nahi duena

Sakonagoa espero nuen, gertakizunak kontatzen ditu batez ere, azalean geratzen da

Pertsonaien ahoan uzten ditu iritziak, irakurleak berea osatu dezan

Historia nobelatua, ez dakizu zer den erreala zer asmatua: erdibidean eta dudan jartzen du irakurlea

Zein da egia?, zalantzazko teknika iruditzen zait egia edo historia kontatzeko, irakurlea beti geratuko da dudan zer den egia zer asmatua

Nahiago dut saio historikoa historiagile batek egina

Giro bat eta ideia nagusi batzuk mahai gainean eta argi uzten ditu

Azkenengo amaren kontakizun batzuk tragikomikoak irudi tu zaizkit, bere gordintasun eta gogortasunean

Lehenengo ondo dokumentatu eta jarraian ia mekanikoki idatzi egiten duela dirudi

Betegarri gehiegi, luzapen eta errepikagarri gehiegi, heren bat kendu dakioke

Roilotxo edo erretolika pila

Gizaldi aldaketarena lelokeria bat iruditu zait

Arrunta iruditu zait, ezaguna, esaldi landuekin dotoretuta

Ukitu bereziak ditu dionean eta dioenaz

Zirraragarria da Trotskiren amoreak kontatzen dituen atala,

Hitlerren gorakadaren ingurukoa ere azpimarratzekoa da

Errepikatu egiten ditu ia berdin zenbat gai eta gertakizun

Errazegia da egituraz, sailkatze ezagunegia, azkenean aldatzen da

Idazkera zaindua, landua, ahalegin berezia egiten duela dirudi, tarteka artifizial kutsua damaio

Ez du indarrik, intrigarik, aspertu ere egin nau, inola ere erakarri, azkenera arte eta orduan ere tarteka. Tarteka lortzen du jakin mina lortzea, istorioagatik eta edukiarengatik,  baina gorabehera askorekin doa,

Hainbat pasarte eta orri gainetik pasa ditu ezer ez ziotelako edo zioena oso ezaguna zitzaidalako,

Autoatsegina,  autoasebetetze, autopropaganda, ....zilborrera begira bezala idazten du, agian egituraren akatsa edo ondorioa da

 

Konzezio ermita. Etxarri Aranatz. Miguel Sagaseta

Etxarriko Kontzesio ermitari buruz liburua

Ermitaz harago, Etxarriri buruz zerbait ikasteko bide bat

Etxarriko auzoak eta kokapena, letania eta prozesioak, Kofradien mundua, zenbait abizenen zerrenda, hildakoen inguruko kultura,

Hainbat zertzelada interesgarri

“Auzatea” = auzo edatea,  “Auzaratea” ere esaten zen nonbait

Uxuala, 0rujoa, edaten zen hiletetan

Afaria egiten zuten burutxo eta apaizek, familien kontura, noski.

Liburu xumea da, laburra

Euskarak ez du apartekorik, xumea baina zuzena

 

Legez kanpo. Laura Mintegi

Bi kontakizun paralelo, ia loturarik gabekoak

Abokatu eta epaiketen inguruan dabil kontaketa bat

Polizia lanez ari da bestea

Abokatu batek defenda dezake defendatua erruduna dela jakinda, eta gainera gezurrak erabiliz?

Torturaren gaia azaltzen da liburu osoan, luze eta sakon, torturatzailea versus torturatua,

Justizia versus legea

Gizarteko hainbat gai doaz azaltzen: ezkontza, bikotea, guardia zibilen indarkeria, justizia, lapurrak nor, kondenatuak errudun?, epaiketak nolakoak,

Beste hainbat zertzelada ere bai: agurra, ... aireportuei buruzko gogoeta

Gai nagusiak kontakizunean baino pertsonaien erretoliketan azaltzen dira, zuzenean botatzen dira, teorikoa da

Xumea, idazkeran, egituran , hiztegian eta kontaeran

Bi kontakizunen lotura oso arrunta da, inolako originaltasunik ez du: gai nagusiko kapitulu bakoitzaren  bukaeran beste kontakizunaren entrega bat iragartzen du.

Kontaketa nagusiko atalak luzeagoak dira, polizia narrazioarenak motzak

Lortzen du kontakizun nagusiaren irakurketa erraztea atsedena emanez

Hika darabil nagusiki elkarrizketetan, oso aberatsa da alde horretatik

Sintetikoa ere asko darabil, aberasgarria

Betelan asko du.

Ez du askorik balio, Lauraren hasierako lana seguruenik

 

Neure buruaren alde. Koldo Zuazo

Amerikako Konkistako eta orduko Euskal Herriko hainbat eta hainbat zertzelada, Gaztelako bizimodua eta bizimaila,  eta izaera, euskaldunenganako jarrera, euskara-gaztelania: elkarrekiko lotura,

Hizkuntzari, Euskarari, buruzko gogoetak

Unibertsitateko katedra lan edo klase bat dirudi, edo testu-liburu bat

Esan nahi dituen gai zerrenda egin du eta gero istorio bat asmatuz hor txirikordatu ditu

Agian niretzat gai ezaguna delako ez zait erakargarria egiten

“Basoko egitura”. Atal horretako egitura egin zait ezezagun edo berri, deigarri, erakargarri

Eduki gehiena da ezaguna niretzat, baina ondo dator gogoratzea, eta ezagutzen ez dutenei azaltzea.

Etnologia lan bat ere bada, Euskal herriari, Ameriketako Konkistari, eta indigenei buruzkoa

Gaurko egoeraren oihartzuna nabari da kontakizun osoan, paralelismo bat dago, esaterako emakume indigena gerrariei buruzko gogoetetan

Koldo ezagututa, dioen dena, asmatuak asmatu, eduki dokumentatuaren bermea ematen du

Egitura orekatua du, pausoka doa, egoera eta gertaerak txirikordatuz, interesa ere sortzen du

Hotzegia, zerbaiten ukitua falta zaio

Min edo tentsio puntua falta zaio

Elkarrizketek ez dute edukiaren gordintasun edo pisurik, edo horren erreflexurik

Artifizialegiak dira elkarrizketok, teknikoak, formalak

Monotonoa, batez ere lehen zatian, grazia falta zaio

Ezer gutxi erakutsi dit euskara aldetik, agian bukaeran datozen ekarpenak ezik, agian jada esaldi eta idazkera eta gainerakoetara ohituta nagoelako, ez zaizkit ekarpen berri egiten

Hitanoa darabil usu elkarrizketetan: oso aberasgarria izan zait

Batua darabil, baina bizkaiera ere sartzen du, batuak onartuak edo onartu beharrekoak

Ekarpen nabarmenak niretzat:

Onguramine: antojo, capricho: Urdiainen

Apukadu: gertatu: Otxandio

Hiketan egin - ez tok eta bai dok: Hika: Otxandio

Araña: amarratza –marasma: miarma: gureetan: armiarma

Suetea: sukaldea

Judegua- judutarra

Iraztu, iñaztu: tximista

Ezkarar, gazkarar: txingor

Zipia: benenoa: Gamarra

Udamina: kalentura

Errexala: arbola: Otxandio

Gorputzeko lau haragiak. Bizpahiru aldiz errepikatzen duen esaldia

 

Patuaren pasadizoak. Isak Dinensen

4 ipuin edo istorio

Garai hartako Danimarka, Norvegian, ... girotua

Beste mundu eta aldi batera jauzia

Antzinatean kokatzen ditu bere kontakizunak, duela bizpahiru  mendean

Bere pentsaera eta ideiak jalgitzen doa kontakizunen harira

Gizakia du gogoeten ardatz, zuzen edo zeharka

Erlijio kutsu  izugarria du, jainkoaren aipamena eten gabea da, Danimarkako erlijio giroa

Jainkoa dago beti presente

Gogoeta xumeak egiten ditu, ez filosofo handi-mandiaren hausnarketa handitsuak

Gogoetok ez dira luzeak, filosofikoak, motzak kontaketaren harira, edo istorioari darienak

Laño, arin samarra iruditzen zait tarteka, dioenean eta esateko estilo edo moduan

Gustura eta erraz irakurtzen da

Ironia eta umore puntua ere badu

92eko argitalpena da, urte asko pasa dira euskararentzat ere

Ez darabil ia erdarazko hitzik, euskaratuta ere

Garbizaleen joera du hitzen, izenen, erabileran, euskaraz soilik baliatzekoa, hitz berriak sortua beste bi elkartuz: lohi-burdina, diru-txartela, zapalmakina, , ...

Bi hitzekin berri bat egiten du sarri, hitzak edo gauzen izenak aditz bihurtzen, ... deigarria bihurtzen da

Jatorrian ala ote dira hitzok, bere teknika edo amarrua da jatorrizko esanahia zehatzago agertzeko ala jatorrizko testuak berak behartzen du horretara?

Itzulpena ez luzatzeko bide bat da, sintetikoki edo labur kontakizuna emateko, hitz bakar batez laburrago emateko, ...

Arruntegiak dira zenbait esaldi: “konfidantzaz ohoretua”, ...

Hotzegiak dira hainbat esaldi, artifizial kutsua darie, itzultzailearen estiloa ala jatorrizko testuaren eragina, beharra, ...

 

URPEKARIA

Aingeruez liluratuta hasieran eta urpekari bihurtu zen ikaslearen istorioa

Korana du ziten iturburu istorio honetan

Arrainei buruzko jardunaldi eta pentsaera bitxia

Itxaropenari buruzko hausnarketa

Oso ezkor ageri da gizakiari buruz

BABETTEREN OTURUNTZA

Sekta beteko dean eta profeta baten bi alaba eta hauek etxean jaso  zuten emakumearen istorioa

Jainkoaz eta erlijioaz  benetan ari da ala ironia eta kritikotasun punttuaz?

Soldaduskako matxismoa, sekta baten izaera eta jokamoldea, garaiko giroa, ...

Bizitzari buruzko hausnarketa: zerk merezi du?.

Jainkoari buruz ari da, Biblia du batez ere ziten iturri

EKAITZARI BURUZKO AMETSAK

Marinel baten alabaren istorioa, antzezle konpainia bateko partaide, hondoratze baten ondoren armadore aberats  baten etxean bukatuko du non bertako semerekin maiteminduko den

Tarteka infantila, xumea eta apala bihurtzen da kontakizuna

Antzerkia eta bere ingurua

Poesia edo lar errimatuei buruzko gogoetak

Liburu sakratu ezberdinen edo lan literarioan zitak sarriak dira, batez ere Shakespearenak

ISTORIO ILESKORRA

Txinan kokatzen du istorio hau

Cantonen bizi den merkatari aberatsenak, denak menean dituena, errealitate bihurtu nahi du sekula benetan gauzatu ez den marinelen istorioa bat

Gizartearekiko iritzi ezkorra, inpotentzia sentipena datza kontakizunaren azpian

Jainkoa presente, Isaias du orain zita-iturri, baina zita gutxi dago, Bibliarenak.

Historia, istorioak, errealitatea, ilusioa, komedia, drama, ...ri buruzko hausnarketak

Negozioak, tratuak, merkataritza, ... diruaren boterea

Gizartearen diru-jabeentzako menpekotasuna, norberekoitasuna, menpekotasuna, ...

Aberastasunaren sorrera, honen diktadura, inoren izerdia, ...

Patua presente dago

ERAZTUNA

Oso motza

Danimarkan kokatzen du kontakizuna

Ez dago zitarik, ...

Senar-emazte ezkonberriak ardiengana doaz, lapurreta, emazteak lapurrarekin topo egiten du, eraztuna galtzen da, ...

Ipuin arraroa, ia ez zaio helburu edo eduki garbirik ikusten

Agian giza harremanez ari da

Lekuz kanpo uzten zaitu

 

Twist. Harkaitz Cano

Frankismo ondorengo garaian dago kokatua, ETA, Barrionuevo, Danborenea, gerra zikina, ...

Lasa eta zabalaren inguruan doa kontakizuna: tortura, hilketa, karez lurreratzea, ... Ez da inola ere horretara mugatzen, ez du zehaztasunez kontatzen, baina hor dago beti azpian, argi eta garbi. Azken atala bi gazteak nolakoak ziren kontatzen du, tarte hunkigarriak ditu

Gai pila doa ukitzen: Bortxakeria, hilketa: dela handia edo txikia, han edo hemen izan / loraldi kultural antzua / polizia / gisa-harremana etetearen edo lausotzearen deskribapen mingots gordina: ezkorra da baina erreala / kidetasunari kantua / geuretasuna / tortura / pertsonaien barne egoeraren deskribapena / mehatxupean bizi direnen bizipenak / alderi politikoak zer diren, politika, politikoak / moldiztegietako kontuak / medioak: irratia, kazetaritza / garai bateko militantzia / egindakoen ze erantzukizun du bakoitzak? / artea, artelanak eta artistak / antzerki mundua / Beuys, Txekhov, .../ aitak emazte-semea utzi zituenekoa / sexu kontuak eta deskribapen sarriak / zahartzea / suizidioa / erakunde armatua / ... eta hainbat eta hainbat gehiago

Nobela baino saiakera lana dirudi sarri

Bigarren mundu edo gizarte bat doa azaltzen narrazioaren  azpian edo baitan

Lasai irakurri behar da, gaia, kontaketa, kontaera  eta hausnarketengatik

Astiro irakurtzekoa, mantso, gozatuz, eduki osoa jasoz, zer pentsatu asko ematen du

Zaila da irakurtzeko tarteka, korapilatuegia gogoetetan

Kritikoa batzuekin eta besteekin: politika, indarkeria, bahiketa, tortura, ... erdibidean geratuz

Zentzuz dio dioena

Deskribapen luzeak, zehatzak, dotore.

Iradoki egiten du batez ere, bigarren esanahi edo edukia dute sarri esaldiek

Oso gutxika sartzen ditu kontakizunaren osagaiak

Zortzi ataletan banatuta: atal bakoitza azpi-atal laburrez osatuta: asko errazten du irakurketa

Zenbait atal eta azpiatal, ez dute loturarik kontakizunarekin, pertsonaien aipamena ez bada; aitzakia dira bere hausnarketak sartzeko, paralelo sartzen dituen gaiak, plazaratu nahi dituen hausnarketak. Trenbideko errail paraleloak bezala dira, trabesen loturarekin

Artifizialegia egiten da azkenerako istorioa, hainbeste kontakizunetik irtetearekin, gaia interesgarria izanik, kontakizunarekiko jakin-mina edo irrika lausotu egiten da,

Hausnarketek dute interes gehiago kontakizunak baino

Estilo ezberdin asko sartzen ditu: esaldi  eta baita perpausa luzeak, motzak, elkarrizketa, orrialde osoak puntu eta apartekorik gabe 

Hainbat esaldi propio, ezberdin,asmatuak: babesena eta segurutik izan

Irudi asko darabil

Poesia ukitua dute hainbat pasarte, tokien edo pertsonen deskribapenetan batez ere

Umore puntua sarri

Hitanoa erruz

Sintetikoa sarri

Idaztearen plazerez ari dela dirudi batzuetan

Pertsona ilustratuaren itxura eman nahi duela dirudi tarteka, hainbeste izen, ... fitxategi on baten ezagugarria soilik ez bada ere sarri.

 

Zaharrak ez zuen hil nahi. Gaizka Zabarte

Gazte bati ehorzleak azaltzen dio bere aita ez dagoela hilobiratutako katabutean, eta semeak ikerketa hasten du

Leku, jite, portaera, pertsonaia, izaera, eta jarrera ezberdinak  deskribatzen ditu, zehaztasunak emanez

Gizakiei buruzko ukitu bipilak ematen ditu

Une eta aldi ezberdinak korapilatze ditu, idazkera eta aditz erabilera ezberdinak nahastuz

Mila gai ezberdin ukitzen ditu kontakizunean: Zer da idaztea, zergatik idazten du idazleak, duelua, arrazoia eta zergatia, ezagutza, hileta zerbitzuak, bikotearen banaketa, ...

Autore eta literaturari buruzko aipamenak ere badira tarteka,

Abila da pertsonaiak deskribatzen, batez ere Setien pertsonaia bikain marraztuta dago

Pertsona gehienek dute nortasuna, xehetasunez marraztuta

Ez du egiten filosofatze luzerik, baina gogoeta motz interesgarriz zipriztinduta dago liburu osoa

Erraz galtzen da burutapenetan, erraz luzatzen zaio kontakizunaren haria hausnarketa paraleloetan

Erdialdeko atalean digresio luzeak egiten ditu, ekarpen berezi interesgarririk gehitu gabe gaiari, alderantziz, gaiari buruzko jakin-mina desbideratu eta atzeratu egiten du

Intriga puntua du, sortarazten du jakin-mina, baina ez zaitu erabat harrapatzen

Ikusminak indarra galtzen du azken ataletan, disolbatu egiten da gehitu beharrean, ez da ezer berririk gertatzen eta interesa galdu egiten da

Ezertara ez datorren alferrikako betegarri asko du

Idazleak erraztasuna du gai kolateraletan galtzeko, agian ideia horiek sartu nahi dituelako, horietaz hitz egin nahi duelako, ...

Amaierak ez du inolako piperrik, gatzik gabe bukatzen da, indarra galdu zaion xanpain botila

Amaiera logikoa du, baina erabat galtzen du sortarazi duen intriga, ganorarik gabe eta ilun bukatzen da, indarge

Azken atalekoa azken aurrekoa behar luke izan, azkena kontakizun nagusiarena behar luke izan ez bigarren mailako gai kolateral batena, nahiz umore puntuaz amaitzen duen

Pertsonaia asko daude, gehiegi hain kontakizun laburrerako, pertsonaia solteak dira, eta solte geratzen dira, agertu eta desagertu agerraldi oso laburretan, ... agian horrek pisua kentzen dio kontakizunari, arinegia bihurtuz

Atal laburretan banatuta dago kontakizuna, irakurketa erabat erraza eginez

Zatitxoka doa kontakizun azaldu eta askatzen

Aditz sintetikoa darabil erruz

Aditzaren forma korapilatsuak ere sarriak dira

Trebeziaz nahasten ditu hitanoa eta zukakoa

Idazkera nahiko lagunartekoa darabil, hurbila

Esaldi motzez idazten du

Kutsu arraro bat dute elkarrizketek, normalak izanik normaltasuna falta zaie,

Umore puntua du kontaketa osoan, irriñoa sortaraziz irakurlearengan

Hasi berri baten lana iruditu zait, planteamendu interesgarria, baina indarrik gabea

Gaitxo asko ukitzen ditu, burutapen interesgarriak iradoki eta mahairatzen ditu, baina erabat azalean geratzen da

Heldu gabeko lana

 

Zu zara orain txoria. Mikel Etxaburu. Poesia-liburua

Kartzelara barneratzen gaitu modu berezian

Goragoko plano edo ikuspegitik erakusten du kartzela

Biluztu egiten du kartzela

Gatibu, ziegan bakartuta dagoenaren gabeziak, ezinak, ametsak, maitasuna, oroitzapenak, itsas giroa, itsasoa presente dago, herria, ...

Izugarri errealista eta dramatikoa da kartzelari buruz, zuzeneko zartailurik ez badarabil ere

Erruz darabiltza irudiak, baina naturalki, ulerterraz

Alegoriaz, irudiz, ari da kartzelaz, kartzela aipatu gabe

Irudiek beti esanahi bat iradokitzen dute

Irudiak, ideia sublimatuak, baina izugarri errealak

Irudiz osatutako poema errealistak, ulerterrazak

Maitagarriak dira poema batzuk: “Sagu txiki”, ...

Zirrara eragiten dute poema batzuk: “Dunatik dunara”

Akitua uzten naute poemok, oharrak hartzeko ere indarge

Behin eta berriz irakurri ditudan poemak

Esaldi baten errepikapenaz baliatzen da ideia berri bat azpimarratzeko

Erritmoa falta zaien zenbait poemei, etena bezala dute, amaiera bera ahula da, ulerzaila ere: “Salbu nago hemen

Lehen ataleko azkenek ez dute lehenengoen indarrik, zuzenagoak dira, , irudirik gabe, ez dute begirada zabalago bat, ez dute hainbeste kitzikatzen, , ez dute lortzen kadentziarik

 

Zwei Frauen (bi emakume). Joxean Agirre

Eleberriaren titulua, protagonista idazlea idazten ari den eleberriaren titulua bera da

Bi emakumerekin harremanak dituen idazle baten istorioa

Istorio barruan bigarren istorio bat txertatzen du azken zatian

Azkenean hirugarren istorio bat ere sartzen edo agertzen da

Azkenean bina gizonezkorekin geratzen dira kontalariak zituen bi emakumeetako bakoitza

Nahasian doaz bi kontakizunok, Historia nagusikoak eta protagonista idazten ari dena

Ia ez du argumenturik: Prousten antza, gero aipatuko eta osatuko dena

Garbi geratzen da idazleek asko imitatzen dituztela beste idazle batzuk, baita erdi-kopiatu ere,

Garbi dago nobelak FRISEH idazlearen lanaren jarraipen hertsia dela, estiloan gutxienez, irakurleak Friseh delakoa ezagutzen ez badu ere, intentzio hori duela behintzat egileak, nolabait intentzio hori justifikatuz dabil behintzat

Hainbat gogoeta zehatz egoki, ustekabean harrapatzen zaituztena: zahartzaroaren atarikoak, ...

Bikoteen arteko harremanen xehetasunak, banatzerako zergatiak eta giroa, ...

Zer da artea, zergatik egiten da artea, ...

Idazteari buruzko gogoetak ugariak, ia etengabeak dira lan osoan zehar, ....krisialdiak, inspirazioa, ...

Tabakoa eta idazkera, idazlea, ...

Kopiatzea, faltsutzea, non dago egia, ....

Faltsutzaile ezagunei buruz ari da

Lehen zatiko faltsutze gai honek hirugarren atal nagusia prestatzen du, han du azken zerikusia

Hirugarren atalean. nobela bat prestatzen du neskak adarrak jarri dizkion gazteak

Hainbat burutapen irakurleak berekiko egiten direnak dira, baina idazleak esaten e dituenak, probokatzen dituenak: horrek erakargarriagoa egiten du kontakizuna: 90. orrialdean burutu gabekoak irudimenaren bidez gertakari bihurtzen direnak.

Maitasuna, emakumea, sexu jokoen deskribapenak, bikoteen arteko harremanak eta giro ezberdinak,  ... adin handikoei buruzko hainbat burutazio eta azalpen maitasun eta sexuaren inguruan.

Oso fin ari da sexuari buruzko gorabeheretan, dena esaten du, baina gordintasunik gabe, baina isildu egiten diren sexu harremanetako hainbat zertzelada emanez baino intsinuatu edo irudikaraziz

Entsegu baten jite edo antza gehiago du eleberri batena baino, kontakizunak baino luzeago direlako  iritzi, gogoeta eta ziten esparrua. Gogoeta berezi bat litzake, batez ere

Originala da trama, hari ezberdin ugarien saretzea

Gogoeta pila, batzuetan ohar iheskorrak besterik ez dira, zehaztasun labur bat besterik ez

Aberatsa edukian, eduki zuzenean, eta intsinuatutako gaietan

Kulturadun idazlearen itxura ematen du, hainbeste autore, lan eta zita pilatuz, agian fitxategi urteetan ondo organizatu baten uzta besterik ez da.

Zehatz kontatzen ditu pertsonaien burutapenak, jokabideak, pausoak, ... luze, kontakizuna zertzeladetan luzatuz, ... Zertzelada asko emanez idazten du. Horretan behintzat badu Prousten ukitu bat. Imitatzen ari dela dirudi, edo beraren eraginpean

Umore ukitua du lan osoak

Ibiliak mina eramangarriagoa egiten duela-eta, panpanoaren  hosto eroriak lurrean, ... bitan darabil irudi bera

Zaharkinen denda, “anticuario” itzultzeko aukera bikaina eskaini dit

Ukitu erakargarriak neon argiarena, aurpegiko kolorea aldatuz doala autoan

 

 

Liburuak  9.

Zenbait libururi buruzko iruzkinak

 

Liburuak  9.

Antzararen bidea. Jokin Muñoz

Atzerri. Mikel Antza

Bekatuaren itzala. Xabier Mendiguren Elizegi - Joxe Azurmendi. Nobela – Saiakera

Besteen ametsak. John Irving. Narrazioak

Bilbo Samurai. Fernando Morillo

Consejos de guerra contra el clero vasco (1936-1944). Anxo Ferreiro Curràs

Egia esan. Peru Magdalena

Hau mundu arrano hau. J.B. Bilbao “Batxi”

Homo faber. Max Frisch (JoxeAustin Arrieta)

Ikerketa. Philippe Claudel

Ispiluak, mundu ia ororen historia. Eduardo Galeano. Saiakera?

Narrazio guztiak (1979-1990). Joseba Sarrionandia. Narrazioak

No lloreis, lo que teneis que hacer es no olvidarnos-Saturraran. Maria GonzalezGorosarri-Eduardo Barinaga. Saiakera histrorikoa

Paperezko hegazkinak. Lutxo Egia

Urtebetetze festa. Castillo Suarez. Poema-liburua

Zazpi ebidentzia birjaiotzarako. Xabier Amuriza. Saiakera

 

Antzararen bidea. Jokin Muñoz

Ikusi IRAKURLE/Liburu karpeta

Erriberako Errepublika denborako giro soziala eta Gerrako hilketak.

Donostiako gaur egungo giza erradiografia eta deskribapena

Gazte bat bonba batez hiltzen da, ama obsesionatuta dago heriotza horrekin, zahar baten etxera doa  zainketa lanetara, zaharrak loturak ekarrizko dizkio Erriberako gertakariekin, hara joanen da, ...

Oso ikuspegi interesatu partziala, idazleak ezker abertzalearekin eta gazteekin obsesionatuta dirudi, trauma edo frustrazioren bat du, ...

Agian hausnarketa bat probokarazi nahi du egoerak eta iritziak muturreraino eramanda

Ez digu zaharroi ezer berririk eskaintzen, dion dena jakina da

Gazteen, abertzaleen, errepublikanoen, Donostiako, .... argazki ezkor, negatibo gordina....

Besterik ez du aipatzen, oso gizarte mugatua, hertsia marrazten du

Idazkera berezi bat du, zehazten ez dakidana, baina bere estilo propio bat nabari zaio

Elkarrizketa eta deskripzio laburrak tartekatuz doa ia liburu osoa, irakurketa arinduz

Tarteka deskripzio labur bat sartuko du eztenkada bat ziztatzeko soilik

Errepikakorra egin zait, ondorioz aspergarria tarteka

Aberatsa esaldietan, esamoldeetan, ...

Suspense edo jakin-min puntua sortarazten du tarteka

Hiztegi gutxi erabili batzuk berreskuratzen ditu

 

Atzerri. Mikel Antza

Erakundeko kide baten ibilbide eta gorabeherak, hasieratik kartzelatu arte

Kartzela, Euskal Herriko tartea, ihesa, atzerria, errefuxiatu egoera, Iparraldea, Paris, Mexiko, sasian, klandestinitatea, segurtasun neurriak, urduritasunak, arriskuak, zailtasunak, egoera ezberdinak, maitasuna klandestinitatean, bakardadea, harremanik eta kontakturik eza, estradizioa, erorketak eta ondorioak, militante ezberdinen nortasuna, ...     

Bizimolde erabat zaila eta latza, hori litzake eduki nagusia eta hori bai azpimarratuta geratzen da.

Bi bizimodu kontrajarriak: Mexikokoa, itxuraz erraza,  eta sasian

Literatura, zer den, zertako eta zergatik idatzi, ... interesgarriak dira idazteari buruzko hausnarketak, baina barreiatuta daude eta batzuetan perpausa nahasi horietan galduta

Borroka uneko bizipen edo barne bultzada batengatik aukeratzen du, egia da aurreko protagonistaren historia guztia dagoela

Gauza sakon gutxi dago zehatz kontatuta, orokorrean du esanahi sakona

Zuzen diona adinakoa edo gehiago da iradokitzen duena

Askorentzat aro eta mundu ezezagun berri bat izanen da, beste askorentzat gauza oso ezagunak dira

Kartzelako kontakizunak dira indar gehien dutenak, nahiz berez sasikoak diren gogorrenak

Sasiko eskapadak ere indarra dute

EBATONDOA ataleko lehen zatia da hausnarketa benetan kilikagarria: beldurra, oztopoak, klandestino erabakiaren zergatiak, ...

Entxupanatutako, ezkutatutako, pasarteak ere indarra du

Galderak dira nagusi, galderak uzten ditu han hemen denean, berak ez du erantzunik ematen, bere iritzirik ere ez, berak kontatu egiten ditu soilik gauzak

Tarteka iritziak ere badaude, baina pasadan bezala, oso labur

Adineko irakurlearentzat ez dute erakargarritasunik

Pertsonaien baitan sartu nahi du, nire ustez azalean gelditzen da

Hainbat pasarte eta tarte betegarriak dira

Azaleko kontakizunak iruditzen zaizkit, egia den arren azpian dagoen errealitate gordina adierazten duela

Idazle eta liburu asko aipatzen ditu

Azken atala gehigarria iruditu zait, gaian sakontzen du baina esandakoaren baieztapena besterik ez da

Ez du tentsiorik, edo suspenserik, edo interesa sortuko duen hari iraunkorrik, tarteka soilik, batez ere poliziaren jarraipenari buruzkoek

Lehen pertsona kontatzen du historia

Horrez gain autobiografikoa dirudi, literatura erreferentzia eta autoreari buruzko aipamenengatik

Erabat pertsonalizatzen du pasarte askotako kontakizuna, eta ez dut nik gustuko.

Autoatseginezkoegia deritzot

Tempus ezberdinak nahastuta datoz, atal ezberdinak atzera aurrera egiten dute

Idazkera erraza eta irakurterraza

Esaldi bitxi esanguratsu asko,lerro bakar edo motzeko perpausak, ...

Irakurleari ematen dio betekizuna, gai ezberdinak lotu, osatu eta asmatu, ...  

Kontakizuna bere horretan uzten du, amaiera eman gabe, esan beharrekoa, edukia,  esanda baitu; baina kartzelako ihesa ez argitzeak sinesgarritasuna kentzen dio inguruko kontakizunari, ez da posible,  asmakizun hutsa dela kartzelakoa.

Oso bila da idazten

Estilo ezberdinak sartzen ditu: puntu eta komarik gabeko perpausa luzeak, gaia ezberdinak nahastuzko esaldiak edo perpausak. Gai asko sartzen ditu eta horrek gaien sailkatze lana zailtzen dio irakurleari, baina egia da pertsonaiaren barne mundua edo garunetako errota adierazi nahi duela, eta hori lortzen da. Proust, Xabier, ... eta enparauen eragina.

Asko luzatzen ditu zenbait egoera ezer deigarri, edo berririk esan gabe

Literatura egiten duen zailak gustatu zaizkit gutxien, badirudi estetikan jartzen duela interesa une horietan, eta irakurlearen interesa desbideratzen edo moteltzen du, ideiekin, hausnarketekin oratua joan behar du literatura fintasunak

Niri ez dit gauza berririk esan, ezta bizipen berezirik sortarazi ere, baina liburu aberatsa da bai edukiz bai formaz

 

Bekatuaren itzala. Xabier Mendiguren Elizegi- Joxe Azurmendi. Nobela-Saiakera

Nobela motza. Prologoa  eta Epilogoa nobela bezain luzeak dira, baina osagaion bai egileak bai edukiak egiten du interesgarria liburua.

NOBELA: hemendik hasi dut irakurketa, inolako aurrikuspen eta baldintzarik gabe egiteko irakurketa

Jo eta pasan bezala irakurri dut: narrazioaren ardatzean izan dut interesa, bestelako erretolika elizkoia betegarria iruditu zait.

Herrira heldu den apaiz berriak alargun bat hartzen du bere serora bezala, serorak alaba gazte bat du

Apaiza eta bi emakumeen arteko harremanak

Apaizaren sexu obsesioak, ideaia iltzatuak, …

Apaiza gaixo jartzen deneko atalak grazia du

Zelibatoa dago sakonean, eta kontzientzia arazoak

Apaizen kontraesanak maitasun eta sexu kontuetan

Zalantzak fedean eta moralean

Ez du herri horretako arazoen inolako erreferentziarik

Erlijio giroa bete betan

Ezagutu genuen giroa islatzen du

Hausnarketa eta ideia arruntak, betikoak dira, zaharkituak jada, kristau giro eta moral aldetik jaulkiak, istoriotik at datozena, edo istorioaren inguruan

Ez dago inolako teorizaziorik, inolako intelektual arrastorik,

Ez du bukaera argirik, suspensea uzten du

Oso istorio tristea da, latza, gordina

Barre, irri behintzat, egiten du apaizen kontura, nahiz draman bukatuko den

Apaizen karikatura bat da

Txantxa bat, arazo erreal baten inguruan

Agian txantxa giroa aukeratu du gaia ukitzeko forma eramangarri bat bezala

Gizarte isolatu edo herritik kanpoko giroan bizi den taldetxoa da

Txantxetan idatzitako istorioa dirudi lehen zatian, gerora drama bihurtzen da

Umore giroa, baina inozoa da bai giroan bai tonuan

Txikikeriez osatutako gutunak, baina sakonean drama bat gordetzen du

Emakume eta sexu gaian zentratzen da

Dena oso azaletik, ez du indarrik

Nobela  laburra, baina betegarriak kenduta hutsean gelditzen da tamainari dagokionean

Apaiz baten gutunak bere lagun bati: hori da erabili duen teknika edo forma

Jolas polita da

Suspense puntua du kontakizun guztian: ia oheratuko den, norekin eta noiz

Perpausa luzeak egiten ditu, tarteka oso luzeak

Ez du merezi

PROLOGOA: Joxe Azurmendi

Benetan interesgarria, errealitatea argituz

Euskal herria integrista izan da, PNV nagusiki.

Gai asko: Apaizak eta eliza literaturan, / Liberala keta karlistak, / emakumea kultura grekoan;  ezereza da, / Gizakiaren bilakaera, / Gizakiaren bilakaera, errepresioa, / Gizona-emakumea, harremanen bilakaera, / Emakumea kultura klasikoan bereziki, / Emakumea Erdi Aroan, Errenazimenduan, idealizatzea, kontrarreforma, arte lan eta literaturan,

Idealizatu gabeko emakumea, behe-mailakoak: arriskutsuak, deabruzkoak, txarrak ... dira

Harrigarria nola zehazten dituen artelanen esanahi isil edo ezkutukoak

Intelektual ikusmoldetik aztertzen ditu literaturako eta arte lanak, interpretatu egiten ditu.

Gazte mundu bat dager, intelektuala,

Gainbegiratu ematen die gaiei

Ideia interesgarri pila,

Antzinako zita deigarri pila

Azkenik nobelari buruzko hausnarketa, araketa, sakon , intelektuala: merezi zuen aurrez irakurtzea nobela, gero norberaren iritzia kontrastatzeko, irakurritakoa osoago ulertzeko: deigarria da nire iritzi xume, apala, bertatik bertakoa, boteprontokoa, azalekoa, etab eraren sakona, osatua, ... lotsatu ere egiten da bat.

EPILOGOA

Nobela hobeto ulertzeko jarraibide ematen ditu, literatura orokorrean kokatuz

Nobela,  psikologia ikuspuntutik

Bukaerarekin luzatzen da, beste bukaera batzuekin alderatuz.

Izpirituaz zer den: bikain

Anima=gaixotasuna

Euskal Herriko analisia eta kritika garratza, latza, gupidagabea

* Interesgarria bilakatzen du nobela, irakurtzeko grina eta jai-mina ere sortarazten du, baina errealitatea bestelakoa da, esaten duen den ahala izanda ere, betegarri asko du, eta ez du interesgunerik sortarazten historiak berak ezik, betegarri lelo asko du

 

Besteen ametsak. John Irving. Narrazioak

Piggy Sneed salbatu nahian

Piggy txerri hazlea eta zabor biltzailea da: bere historia da kontakizuna

Zabor biltzailearen deskribapena eta kale giroa

Herri giroa, Iparramerikako lurralde batekoa

Idazle baten sorrera

Idazten den oro ez da egi osoa,

Fikzioa, egia?

Barne espazioa

Bi auzokidek intxaurrondoa dute jabetza bien erdian

Bata urologoa da: ospitaleko giroa eta zenbait gorabehera

Espazioari buruzko hausnarketa, auzokoen arazoa keta beraiekiko harremanak, giza portaerak, gonorrea-gonokozia dela-eta, neska baten mendekua, ...

Hainbat esaldi okerrak iruditzen zaizkit, zalantzazkoak behintzat

Hainbat esaldi ulerzailak, ez dit jatorriz diren horrela ala itzulpen arazoa den

Umore puntua esaldietan edo egoeretan

Perpausa motzak

Kasik Iowan

Gidariaren bidaia, Iowara asmoz, Missisipi ibai ertzeraino: herriz herri, istripu bat eta kito

Azken zatian jakinen dugu ezkondua dela eta alde egin duela.

Gidaria eta Volvoa dira protagonista, gidariak autoari hitz egiten dio

Bitxia egoera eta bi protagonisten erlazioa

Bidaiako herri, hiri eta lurraldearen deskribapena eta zertzeladak, nahiz eskematikoki

Atalka idazten du, egoera edo kontakizunaren zati ezberdinak banatuz, bideko tarteen arabera

Elkarrizketa asko, autoari zuzenduak, erraztu egiten du irakurketa

Erresuma nekatua

Ikastetxe baten barnetegiko arduradun bat da protagonista

Nesken apopilo-etxe baten jitea eta bertako giroa

Ikastetxeko giro lasaian katramilak sortuko dira zeloak eta maitemintzeak direla eta.

Perpausa luzeak eginez idazten du narrazioa hau

Ia ez dago elkarrizketarik

Perpausak jarraian datoz, egoera ezberdinak sailkatu gabe

Azken zatian, aldiz, elkarrizketak nagusitzen dira

Brennbarren arrandia

Lagun koadrila, bizitzako zertzeladak, eguneroko gaiez,  kontatzen ari dira jatetxe batean

Tertulia bat, taberna batean

Gai ezberdinak azaletik aipatuta

Diskriminazio mota ezberdinak, arrazakeria, ...

Kontalari zuzena dago, baina kontalaria ez da pertsonaia zentrala, bat gehiago baizik

Zaila egin zait zentratzea, kontakizunean sartzea

Besteen ametsak

Urtero maitemintzen zen gizona da protagonista, emazteagandik banatua. Berak amets propiorik ez du, baina, lo egiten duen ohean  aurrekoek bertan eginiko ametsak egiten ditu eta beraien bizipenak jaso.

Hainbat amets ezberdin, hainbat pertsona ezberdin, hainbat egoera ezberdin

Grillparzer pentsioa

Turismo Bulegoko behatzaile bat hotelik hotel dabil hauek ikertzen, familiak laguntzen dio

Grillparzer pentsioan, luzatzen da eta zentratzen kontakizuna. Vienan gertatzen da. Hainbat pertsonaia bitxi dago bertan. Esperientzia bitxiak

Elkarrizketek osatzen dute kontakizuna, tartean perpausa bakarreko bi zatitan datorren saila ezik

.......................

Ipuin edo narrazio edo kontakizun bereziak, ohikotik ezberdinak

Istorio xumeak dirudite, baina sakon sartzen da pertsonaiengan

Badirudi ez duela ezer esaten, baina pertsonaien barne izaerara  sartzen zaitu

Kilikagarriak dira

Suspense puntua dute

Protagonista bakar nagusirik ez dago, nahiz ardatza edo haria batek daraman

Argazkiak bezalako deskribapenak dira, flashak bezala

Ametsak aipatzen ditu, darabiltza, azken kontakizunetan

Amaiera tristeak goibelak dituzte denek

Deskribapen laburrak, baina zorrotzak

 

Bilbo Samurai.  Fernando Morillo

Hondamendi baten ostean kokatutako istorioa, aldi beranduago batean. Dena da hondatua, dena da kaosa, gosea, ezereza, hotzaldia, kulturak ez du lekurik, talde batzuen indarkeria nagusitzen da, bada oasiren bat ere, .... Eraldaketak gertatzen ari dira bai naturan bai gizakietan, pizti eraldatzen dira zenbait gizaki, ...

Bilbo borrokan trebatuta dagoen samurai tankerako bat da, anaia hil zioten lau zaldun erraldoi eta heriotza hura mendekatu nahi du, bide batez bere lagun baten semearen ardura hartuko du, hau piztia da, ... errari ibiliko dira biak, ...

Ez du sakontzen, oso azaletik doa kontakizuna, ez du pertsonaietan sakontzen, ...

Ez dit hausnarketarako bide askorik eman

Lau zatitan banatuta dago eta zati bakoitza atal motzetan, bakoitza bere izenburuarekin: irakurketa errazen du eta liburua potolotu.

Kontakizun sinplea da, edukiz, kontaeraz eta euskareraz.

Elkarrizketa eta narrazio motzak nahastuz, irakurketa errazten du

Esaldi motzetan idatzita, horrek ere irakurketa errazten du

Bakuna dirudi idazkerak baina landuta dago

Hiztegi erraza, hitz zail, bilatu, aukeratu edo sortutakorik gabe

Ez du hitz konposatu edo berririk sortzen

Esaldi peto ugari

Idazkera xumea, argia, ulerterraza

Dena da xumea, elkarrizketak inozo tankerakoak dira

Deskribapen poetiko kutsukoak noizbehinka: basoa, ...

Badaude bi atal non kontakizun paraleloa daraman, egoitzakoa eta basokoa, interesgunea edo suspense puntua sortaraziz, zer gertatuko basoan

Betegarri asko du, ezer berririk esaten ez den tarteak

Luzagarritik asko dute elkarrizketek

Aro berezi horrelako bat irudikatu izana du erakargarritasun deigarriena.

 

Consejos de guerra contra el clero vasco (1936-1944). Anxo Ferreiro Curràs

Gailego batek egin du ikerketa lanik zabalena, Ferroleko Ejertzitoaren artxibategian aurkitutako materialari esker.

Ezagutzen ez nituen datu pila

Ezagutzen ditugun gertaera, izen eta gorabeherak gogora ekartzea

Genekiena ziurtatzea

Gogoratze3n nau neu ere, bisitan etorri omen zitzaidan Miraclera Coucerekin. Gogoan dut bisita.

Sekulako altxorra

 

Egia esan. Peru Magdalena

Aita-semeen historia edo bidaia.

Pertsonaien aurkezpenaren ondoren, semeak aitak eginiko bidea bera egiten du, hark utzitako koaderno beltzekoak jarraituz

Aitzakia bat da bidaia, idazlea bere gogoetetan murgiltzeko

Egilearen beraren “barruko polifonia heterodoxoa azaleratu “ egiten duela dirudi

Autorearen utopiak dira hausnarketa asko edo gehienak, bere ariketa filosofikoa bizitzari eta gizarteari buruz.

Azkenean badirudi aurrez esaniko ia dena ezbaian edo dudan jartzen duela

146. orrialdean dago liburuaren zergatia

Puzzle bat da, kontakizun ezberdinez osaturiko kontakizuna

Gogoeta kilikagarriak, eten gabea ia orriz orri, egunerokoari, bizitzari, lotuak

Kontaezin gai ukitzen ditu gogoetetan:  beldurra, denok daramagun edo osagarri zaigun bigarren nortasuna, maitasuna, artea, idaztea, denbora, mina, ehorzketa, barnea, aukeramena, egia, denbora, maitasuna egitean, israeldarrak, homosexualitatea, argia, turistak, patua, bidaiatzea, sinesmena, literatura, argazkia, ...

HOBETO filosofian luzatzen da azken zatian

Ezohiko nobela

Autoreak berak ematen du nobela edo idazteari buruzko iritzi propioa

Aitaren, pertsonaia guztien, barrenera sartzen da

Pertsonaien, idazlearen beraren, barnera bidaiatuz idazten du

Pertsonaion deskripzio interesgarria egiten du, hitz gutxitan gehienetan

Interesgunea sortarazten du

Giro berezi bat sortzen du

Poesia kutsua du

Oso hurreko idazkera, lagunarteko kontaera

Baina hein berean dotorea

Estilo edo idazkera propio berezia du, berea, azkarra, hurbila, bizia, arina, erraza,  ...

Atal laburretan banatuz idazten du, irakurterraza bilakatuz liburua

Idazlea bera, bere aita, eta tarteka besteren bat ere bada kontatzaile, beste pertsona bat sartzen du, mako artean edo besterik gabe

Baliabide asko darabil: aurreko baten egunkaria, poemak, abestiak,

Hiztegi erraza du, hitz potolo, borobil eta hautatuetan sartu gabe

Zenbait hitz interesgarri ere sortzen ditu: “hemendu”, ...

Esaldi motzak ia denak, tarteka hitz bakarrak, baina esaldi osoa laburbildu edo iradokitzen duten hitz bakarrak.

Gaur egungo tentazioari jarraiki, modari edo, badu orrialde  osoko perpausa luzeak ere

Ez da politokerietan galtzen

Baina zenbait zati idazlearen ariketa literarioa ere badirudi

Irakurterraza

Oso gogokoak ditu hitz-jokoak

Bukaerako ezustea ere ez zaio falta

 

Hau mundu arrano hau. J.B. Bilbao “Batxi”

Iñigo Aranbarri keta Koldo Izagirrek zuzenduriko edizioa

J.B. Bilbao Batxi, itsasgizonak Euzkadi aldizkarirako Kirikiñori bidalitako 1914 eta 1915ean bidaietako kronikak

Nolabait gaur egungo irakurlearentzat moldatutako lana

Irakurri behar da sarrera

Interesgarria da joan den gizaldik hasierako testigantzak gaurko errealitatearekin alderatzeko

Zenbait gai gaur egungo eztabaidako gaiak dirudite

Orduko eta gaurko jeltzaleak alderatzeko gai asko

Bitxikeria pila, orduko gizarte eta pentsaerari buruz

Kirikiñori buruzko aipamenak

Egilearen pentsaera kontserbadorea, jeltzale petoa

Bera ondo-bizia da

Grebari buruzko iritzi ezkorrak

Espainolei buruzko iritzi arrazistak

Europako gerra eta gerra giroa: Italia, Ingalaterra, Frantzia, ...

Topiko pila, gaur egun oraindik dirautenak asko

Bizkaierako esaldi eta gramatika forma pila

 

Homo faber. Max Frisch (Joxe Austin Arrieta)

Sakonean maitasun bitxi baten istorioa da

Bi pertsonen harremanen bilakaera

Pertsonen eta portaeren zertzeladak

Giza harreman ezberdinak, zuzenean edo zeharka azalduak

Gai ezberdinak jorratuz doa, zuzenean, teorizatuz:  Halabeharra, bizipenak, betierekotasuna, juduak nazismoan, informazioa, mekanika, zibernetika, bidaiatzea, haurdunaldia etetea,  ezkongabezia, bakartasuna, oraina-geroa, gizonezko-emakumezkoa, isilgordeak, teknika, Kuba, iparramerikarrak, adin ezberdinen arteko gatazka eta ulertzeko zailtasunak: gazteak,  ...

Ipar Amerikarekiko arbuioa eta Kubarekiko miresmena  deskribapen sutsu apartekin azpimarratzekoak dira

Matxista samarra agertzen da sarri

Giza portaerak, batez ere jarrera ezberdinak eta aitortzen ez direnak azaleratzen ditu; gizakiaren barnea kanporatzen du, isil gorde ohi dugun hori dena

Beste  gai asko narrazioaren barnean doaz, ia konturatu ere egin gabe azaltzen dira, portaeretan, esanetan, ...

Ivy, neskalagunarekin harremanen kontaketa mikatza da, tristea

Bere emaztegai izaniko Hannarekiko harremanak

Pertsonaren baitan sartzen da,  zertzelada xumeak azpimarratuz

Ukitu eta idei berezi pila, iritzi labur bat, gogoeta, irudi, deskribapen: goi-mendietako mendizaleek ezin gozatu ahal dute han goitikako arratseko ikuspegia jaitsi behar dutelako heriotza truk.

Nahiko soberakoa deritzot azken atalari, hainbat iritzi eta datu argigarri  osagarri dakartza baina funtsezko istorioa, erakartzen duena kontatuta dago.

Geroa iragartzen du tarteka, ikusmina sortaraziz bezala, edo irakurlea prestatuz, edo jakin-mina sortaraziz

Deskribapenek eta idazkerak egiten dute istorioa erakargarri

Deskribapen gozagarriok egiten dute erakargarria irakurketa

Bidaien deskribapenak ugariak dira, baina bere horrekin, ia jabetu ere gabe, pertsonaiaren baitan sartzen du irakurlea

Deskribapen xumea dirudi, baina oso landua behar du izan

Suspense puntua uneoro

Idazkera mota ezberdinak nahasten ditu, tarte bikoitza utziz gehienetan

Lerro motzeko esaldi bakanduak etenik gabe: indarra ematen diote aurrekoei, laburbildu ere bat eta irakurketa erraztu, gainera, perpausa luze batek baino gehiago esaten dute sarri..

Perpausa luzeak, bizpahiru orrikoak, tarteka

Berezia da perpausen ebakera

Maisuki darabil aditz sintetikoa itzultzaileak

 

Ikerketa. Philippe Claudel

Ikertzaile bat herri batean agertzen da ikerketa lan bat burutzeko fabrika batean: han gertatuko zaizkion gorabehera bereziak kontatzen ditu

Gizartearen kritika, historia, kontaera eta modu berezian emana

Gizartearen irudi iluna, iritzi ezkorra, argazki latz beltz gordina

Muturreraino eramanez, gizartea deskribatzen du, gizarte zuzendua, morroitua, ezarritako arauen esklabo edo robota.

Gizakiari buruzko parabola bat bezalakoa da kontakizun osoa,

“Errealitatearen parodia” litzake liburua

Ia atal bakoitzean, batez ere azken zatian, gai berri ezberdin bat sartzen du, gogoeta interesgarriren bat.

Zer egiten dugu mundu honetan, ... gero zer dago, ... Deus ez

Beste norbaiten agindupean bizi gara, gehienetan beste hori ezezagun anonimoa da, ez dakigu aginduak nork hartu edo ematen dituen

Gizarteak erabat astindu, kolpatu eta zorabiatu egiten du gizakia

Gizakia izaki galdua, erabilia, norakorik gabea, helburu irrealekin bizi dena,

Gizakia preso eta oihuka bizi da

Gizakia, gizartea, mundua bera engainu bat da

Taldean bizi gara, gizatalde bat gara, taldekoiak, artaldekoak, ordenapean beti

Polizia, bere portaera, eragina, ...

Lasaigarriak hartzen ditugu, beti gidatuak, idatzien ezereza, zaharren funtzioa, tortura, tortura mota ezberdinen zerrenda luzea,gizakia gizakiarentzat otso, Zaborrak, zaborren zerrenda luzea, ..

Dirua, dirua aurreztea zertarako, ...

Egiten gaituenak definitzen gaitu, ez izenak

Funtzioengatik, karguen edo eginbeharren arabera, baloratzen ditugu pertsonak

Industria enpresa batek herriaren bizitza osoa, gizarte osoa, biltzen eta baldintzatzen du, hirigintza, biziera, ... gorputz bakar bat bezala osatzen du inguru guztiarekin

Norbanakoaren ezereza, ekonomia munduak harrapatuta

Dena irudiz, parabolaz emana dago, modu berezian

Atal laburretan banatuta, erraztu egiten du irakurketa

Erraz irakurtzen da

Areagotuz doa jakin mina lehen ataletik, suspense puntua ez du galtzen lehen zatian

Estiloz, kontaeraz eta giroz errepikakorra eta monotonoa bihurtzen da aurrera doan heinean, eta nolabait indarra galtzen du, nola bukatuko den kuriositatea gehitzen den arren

Idazkera berezia, ezohikoa: jatorriz ala itzulketaren eragina?

Esan beharrekoa azaltzeko modu berezia du sarri, ez dakit jatorrizkoa den ala itzultzailearen eragina

Umore ukitua du lan guztian, umore fina

Irudi asko esanahia azpimarratu edo argitzeko

Maiuskula da hitz askoren lehen hizkia, pertsona edo Lanbideena batez ere, nolabait pertsonai edo partehartzaileen eragina edo presentzia edo nortasuna azpimarratzeko: berria egin zait:

Esaldi luzeagotan esan ohi direnak hitz bakarrean laburtzen ahalegintzen da: orrikatu, ...

Euskara erraza bai lexikoan, bai egituretan: ez dakit ze neurritan den egilearen edo itzultzailearen itzultzeko edo kontatzeko modua

Erdaratik jasotzen ditu prestamuak, jada ohikoak diren hitzak gehien bat, baina saiatzen da euskarazko hitzak osatzen, berriak orain arteko erabilpenetan: aire-hargune, ...

Esaldi berezi arraro asko: errebolberraren ipurtaldea (culata), ...

 

Ispiluak, mundu ia ororen historia. Eduardo Galeano. Saiakera?

Gizartearen, gizakiaren, nazioen, herrien, ... historia tragikoa, tantoka emana

Aro, herri eta kultura oro eta ezberdinetako gertakizunak eta beraiei buruzko gogoetak

Antzinatetik hasi eta gaur arteraino

Mitologia, pertsonaia

Historia, kontaketa, gertakizun eta gogoeta bereziak denak, bitxiak asko

Adan eta Ebagandik hasita

Historiari errepaso berezia

Gogoetak eraginarazi ere egiten du irakurleari

Gai ezberdinak ezker ikuspuntutik emanak:

Kontakizun edo gogoeta laburrak

Parabola bezalakoak dira, bakoitzak du bere mezua

Gizaki eta herrien zapalkuntza, kapitalismoa, sozialismoa, marxismoa, eliza, ...

Emakumeak, pobreak, ...

Gezurrak, jarrera bikoitzak, kontraesanak, iruzurrak, gehiegikeriak, ...

Ideia ezagunak datu eta gertakizun ezagunez azpimarratuta

Liburu tragikoa da, gizartearen historia tragikoa.

Kritika zorrotza, kritika isila, ...

Logikoa eta zentzuduna bere gogoetetan, buru aske batenak, zintzoak, ...

Gai denak dira ezagunak, asko eta askotan aipatu eta erabilitakoak

Gertakizun asko ere ezagunak dira, zenbait ez hainbeste

Bilketa edo sailkatze bat litzake liburuaren ekarpen eta meritu nagusia

Zaila edo korapilatsua dira hainbat esaldi, dudan geratzen zait jatorrian ere hala den, itzulpenaren arazoa, zailtasunak eraginda, ...

Jatorrizkoa edukitzeko gogoa uzten dizu, alderatzeko itzulpena eta jatorrizkoa

Esaldi ezohiko asko dago, niretzat dudakoak forma aldetik

Hitz-joko eta jolas asko egiten ditu

Partitiboa modu ezberdin edo berrian darabil, edo ez ohikoan

Hitz berriak, bi hitzez osatuak, ... aberatsa da alde horretatik

Hitz gutxirekin asko iradokitzen du , ez dakit egilearen ala itzultzailearen ekarpena den

 

Narrazio guztiak (1979-1990). Joseba Sarrionandia. Narrazioak

HASIERAK lehen saila: narrazio triste eta ilunak: harritu egin naute

Narrazio oso motzak dira

Arraroak egiten zaizkit, gaiez eta idazkeraz, ez nituen horrelakoak espero geroagoko liburuak irakurri ondoren

Narrazio estrainioak, ezustean harrapatzen zaituzte

Poesia ukitua, ez dira ohiko narrazioak

Beste giro eta mundu bateko gaiak dira: agian orduko literaturari buruzko teorizazioen ondorioz

Ukitu berezia dute narraziook, ustekabeko ukitua

Idaztearen inguruan  dabil narrazio gehienetan

Ez du ezertaz teorizatzen zuzenean, baina ideia hor dago

Tarteka ideia eta iritzi zehatzak botatzen ditu

“zehar-esanetan” esaten du dionena gehienetan

Narrazio historikoak dira batzuk, oinarrian behintzat: Matalas

Esaldi eta ideia bikain asko eta asko

Gai bat hartu, dokumentatu, edo ezaguna den gai baten inguruan istprio bat muntatu: lemming

Pertsonaia da erdigunea; hurrengo, gaia

Errealistak dira, baina aldi berean maila goragoko batean jartzen zaituzte

Intsinuatu bezala egiten du gaia,  itxuraz ez du borobiltzen, baina borobil gelditzen da

Zer esan nahi du?: ez dakizu baina konbentzitu egiten zaitu

Bitxikeria berezirik gabe, baina dotore, apartekotasunez idatzita

Irudi asko darabil, poesia giroa manez

Konparazio asko, 

Deskribapenak, zehaztasunak emanez leku eta pertsonei buruz

Deskribapen motzak baina zehatzak eta koloretsuak

Adjektibo esanahi zehatzekoak darabiltza usu

Erritmo aparta dute zenbait esaldi eta paragrafok

Hitz-jokoak ere badirudite zenbait esaldik, sentimendu eta ideien jokoak ere

Etengabe darabil sintetikoa, oso egoki

“Itzalarekin solasa”: idaztearen zergatia

“Atabala eta euria”, ze tristea

“Hondartzan zure pausoak”, zirraragarria edukiz eta kontaeraz

Arthur erregearen deskribapenak

“Disiecti membra poetae”, gehiago da hainbat gai ukitzen dituen saiakera bikain bat

Iparraldeko euskararen giroa, bertako kontakizunetan

Aldi eta aro ezberdinak nahastuz edo kiribilduz osatzen dituen narrazioak

 

No lloreis, lo que teneis que hacer es no olvidarnos-Saturraran. Maria GonzalezGorosarri-Eduardo Barinaga. Saiakera historikoa

Saturrarango emakumeen kartzelaren inguruan

Emakumeen aurkako mota ezberdineko errepresioei begirada orokor bat ematen dio

Emakumeen egoera eta eskubideei errepaso bat

Errepublika garaia, faxista gobernu ezberdinak: Alemania, Italia, Frankismo garaia, ...

Gerra garaiko eta gerra osteko jazarpena emakumeen kontra

Emakumeen kontzentrazio eremuak eta kartzelak

Emakumeak kartzela ezberdinetan, Espainian ez ezik, beste hainbat herrialdeetan

Emakumeak gerra ostean

Emakume ahaztuak, ....

Argazkiak

4 testigantza zuzenak

Filmari buruzko zenbait ohar eta zertzeladak

Oso interesgarria ikuspegi orokor bat edukitzeko

Interesgarria gaiaz jarraitzeko abiapuntu bezala

Bibliografia ugaria gaiaz jarraitu nahi duenarentzat

Irakurketa zirraragarria da

 

Paperezko hegazkinak. Lutxo Egia

Londresen bizi den gazte euskaldun batek eguneroko gorabeherak kontatzen ditu batez ere Euskal Herriari begira, gerra zibileko euskal errefuxiatu bat ere bertan da

Ez da hasera eta bukaera bat duen kontakizun bat

Espainiako gerra zibilaren inguruan dabil

Durango, Gernika, Bilbo, bonbardaketak, burdinazko hesia edo gerrikoa, ...

Euskal gatazkako hainbat datu eta gertakizun, politikoak, errepresioa, eta hainbat

Mila zertzelada ukitzen ditu, egunkariak, telebista,

Gauza historiko gehienak ezagunak dira gerrako gehienak, ez du ezer berririk, ekarpenik, adinekoontzat, gazteentzat agian bai, baina gaiaz ez dakienarentzat  albainduta soilik geratzen dira, gandupean bezala

Argazki bat bezalakoa egiten du, edo pultsu hartze bat lehengo eta oraingo euskal gizarteari

Kritikotasun kutsua du, kritika fina, zeharkakoa, transbertsala, ..

Baina ez du bere iritzi zuzenik ematen, ikusten zaion arren bere pentsaera edo jarrera

ETA garaiko giroa, zenbait ekintza eta gertaera tarteka-marteka sartuaz

Gerra zibileko zertzelada ugari

Kazetariak eta egunkariak  gerra zibilean eta gerrari buruz, batez ere atzerrikoak

Gerra garaiko iheslariak eta gaur egungo gazte emigranteak Londresen

Londresetik kontatzen du gerra zibileko hainbat gertakizun, ...

Londres deskribatzen du

Londresko atzerritarren giroa, errefuxiatuak Londresen, ...

Iritzi eta gogoeta kilikagarri eta pentsarazleak dakartza

Heriotza, bizitza

Ez ditu ideiak borobiltzen edo osoki garatzen, iradoki egiten ditu, gogoetei abiapuntua eman irakurleak osatu ditzan

Puzzle bat bezala da, txataltxoak ematen doa, irakurleak jarri beharko ditu bere tokian eta koadro osoa eraiki

Gogoeta kilikagarriak egiten ditu dionez eta dioeneraz

Ez da ohiko nobela edo narrazioa bat

Kontaera du berezia, bitxia, ezberdina, ezohikoa, hori litzake liburuaren ekaprpen nagusia

Idazkerak eta kontaerak erakartzen zaitu, istorioak eta kontakizunak baino

Erreferentzia eta une eta aro ezberdinak nahastuz doa kontakizuna

Logika gabe bezala nahastuz doa egoerak, gertakizunak, tempusak, ...

Pintoreak pintzeladak ematen dituen antzera idazten du, azkenean irakurleak osatu behar du koadro osoa

Ez da beti erraza irakurleak pertsonaiak eta uneak kokatze lan hau

Komaz berezi gabe botatzen ditu zenbait esaldi eta hitz edo izen esanahi antzerako eta elkarren osagaiak: sarri egiten du hau

Sinonimoak edo esanahi antzerakoak, esanahi hurbilekoak jartzen ditu jarraian esaldi berean: sarri egiten du hau

Esaldia bera ere irakurleak berak osatu beharko du, elipsi bat bezalakoa delako

Ingeles ukitua, esaldi osoak edo hitzak tartekatuz, beti logika baten barruan, Londreseko giroa emanez

Dotore idazten du

Esaldi motzez idazten du

Bizitasuna du kontaketak edo deskribapenak, idazkeragatik batez ere

Erraz irakurtzen da

Bizkaiera sartzen du zenbait elkarrizketetan

 

Urtebetetze festa. Castillo Suarez. Poema-liburua

Esaldiei lotura bila hasi naiz, baina ezinezkoa egin zait

Ez da erraza esaldi, pasarte edo perpausa zenbaiten zergatia asmatzea

Ez ibili esanahi eta esaldien lotura bila

Lekua bilatzen ez diozun zatia dirudi lerro bakoitza

Baina esaldi bakoitza mailukada bat bezala da, edo eztenkada zorrotz bat

Barnetik astintzen du zenbait poemak

Tiro bat bezala dira hainbat esaldi, barnean lehertzen zaizu dakarren bala

Gogoetarako ataka zabaltzen du

Gozagarria

Bizpahiru aldiz irakurri, eta barne sentimenduei azaleratzen utzi

Eragin egiten dute

Sentipenak harrotu eta hausnarketa eragiten dute

Bakoitzak osatu behar du bere barnean puzzlea

Gustagarriak dira, tarteka zirraragarriak

Patxadan, denbora emanaz, eta girotuz irakurri behar dira

Utopia, maitasuna, bakardadea, harremanak, ...

Gozagarria da bizitzaz gogoeta,

Bikiniaren markak, Nire logelaren sabaia, Leku gehiegi, ... azpimarratu ditut, hainbat gehiago ere

Gizaki askoren kezkak, (nire asko), ingurukoenak, arazo ezberdinak, ... berak azaltzen ditu modu bikainean, irtenbidea emanez barruan daramanari

Eztenkada bat da poema asko, dianan jotzen du, barnea astinduz

Irudi askok talka egiten du irakurlearen logikarekin, agian horregatik pentsarazten dute

Txunditu egiten nau hain irudi pilo ezberdinak bururatzeko ahalmenak

 

Zazpi ebidentzia birjaiotzarako. Xabier Amuriza. Saiakera

Xabier beraren “Euskara  batuaren bigarren jaiotza” saiakeraren jarraipena edo osagarria

Sail bakoitzean: ideiak, proposamenak lehenengo eta ondoren adibide zerrenda luzea, eta bukatzeko irakurgaiak.

Liburu eztabaidatua izan behar luke, seinale txarra hala ez bada

Planteamendu berriak eta ausartak egiten ditu aurreko liburukoen harira

Funtsean saiakera hartako  puntuak argitu edo osatzen ditu

Kontutan hartzekoak, hizkuntza eguneratu eta lehiakorra egiteko beharrezkoak

Euskararen soroa goldatzen du ildo berriak lerratuz

Zehatz horrela ez, baina bide berri horiek berritu eta egokitzen lagunduko dute

Idazleei pentsarazteko ideiak dira

Denbora beharko dute ideiok fruitua ematen hasteko

Zenbait proposamen oso zailak izanen dira: objektu plurala aditzetik kanpora, esaterako

Datiboa, ezan-ein, ... nahiko arlo berriak dira, nahiko ezezagunak

Trinkoarena aberatsa da, batez ere dakartzan forma pilarengatik

Ariketa intelektualak egiteko ere baliagarria da

Garunei eragiteko irakurketa apartak, ez irakurgaiagatik soilik, baita azalpen teorikoengatik ere.

Irakurgaietan hainbat ideia eta hausnarketa aurkitu daitezke, nahiz hausnarketol bere beste liburuetan aurkitu daitezken

Ez da liburu erraza, baina merezi du

 

Liburuak 10.

Zenbait libururi buruzko iruzkinak

 

Liburuak 10.

14. Jean Echenoz

Abisalia. Asier Serrano

Adiskide bat nuen. Joxean Arregi

Agurra eta ohorea. Jokin Urain

Aiako. Edu Zabala

Alkasoroko benta. Mikel Taberna

Anarkia hutsa. Woody Allen

Apirila. Iñigo Aranbarri

Borroka Kluba. Chuck Palahniuk

Damutzen ez direnak. Itxaso Araque Barriuso

Don ibaiko ipuinak. Mikhail  Sholokhov

Enarak herrira itzuliko dira. Ibon Muñoa

Erraiak. Danele Sarriugarte

Etxekalte. Harkaitz Zubiri

Gauaren sakonean. Haruki Murakami

Gauzen ordena naturala. Antonio Lobo Antunes

Gerra txikia- Lander Garro

Gizon bat lotan. Georges Perec

Hamar. Andrej Longo

Hori da umorea, maisu. Mao Yan

Intemperies (babes bila). Lourdes Oñederra

1812 isilpeko mezua.  Benjamin Aurrekoetxea

Jesusen haurtzaroa. J.M. Coetzee

Meaulnes handia. Alain Fournier

Mussche. Kirmen Uribe

4x4 operazioa. Xabier Amuriza

Parisen bizi naiz. Koldo Izagirre. Poema-liburua

Rasputin eta San Petesburgoko gauak. Joxemari Iturralde

Sirena-hotsak. Xabier Etxaniz Rojo

Sukkawan irla. David Vann

Txartel bat (des)herrira. Garazi Goia

Villa triste. Patrick Modiano

Zaindari Ikusezina. Dolores Redondo

 

14. Jean Echenoz

Lehen munduko gerra, 14koa, 5  urte iraun zuena.

Haserako giroa: gerra laburra izanen zen ustea-euforia, soldaduen mobilizazioa, frontera bidea, fronteko lehen egunak, hornidura, martxak, trenez eta oinez leku aldaketak eta uneko baldintzak, adiskidetasuna,lubakiak:egoera-giroa-baldintzak-gosea-gaixotasunak:intsektua, zorriak, arratoiak, -hornikuntza, …, lubaki gerra, artilleria, bonbak, obusak, baioneta, lehen borrokak: soldaduen bizipen eta sentimenduak, bonbardaketak, erasoak, gasa, gerra-hegazkinen hastapenak, gerra luzatzen da, frentea egonkortzen da, soldaduen bukaera: presoak, hildakoak-zaurituak-desertoreak-fusilatzeak, gerra bukatu ondorengo soldatu elbarrituen egoera, arazo psikologikoak,  herriko giroa, gerra garaiko azpijokoa, hornitzaileen eta politikoan iruzurrak, … .

Zirraragarriak dira zenbait deskribapen: lubakietakoa, …. Eta hainbat gai

Neska bat ere tartean da, haurra izanen du frontean hilko den protagonista baten bikotea litekeena: osagilea, abortuaren aipamen isila,

Giro eta pentsaera liberala da erakusten duena

Ukitu kritikoa gerrari buruz, baina ez aurkako esaldi gotor zehatzik, osotasunean da angerraren aurkakoa, sortarazten duen giroan.  

Istorioak ez du korapilo handirik, beren inguruan doa xehetasunak txirikordatzen

10 atal motz, narrazio motza bakoitza, bakoitzean gai bat edo pertsonai baten inguruan

Umore puntua, ukitu bat besterik ez, estalia bezala, kritika mingotsa daramana

Paisaiak eta pertsonaien ingurua deskribatzen du, sintetikoki eta dotore, baina betegarri edo luzamendu itxura du, nahiz kokatzen duen istorioa bere inguru naturalean

Idazkera zail samarra du, gauzak esateko modu bitxiagatik batez ere, zeharka bezala esaten ditu, intsinuatuz bezala,

Esaldi edo paragrafo luzeak egiten ditu, nahiko korapilatsuak, baina ez orrialde oso edo erdiko tamainakoak,

Sintesian bezala idazten du, nahiz deskribapenetan luzatzen den, koma arteko esaldi laburretan zehaztasun eta osagaiak sartuz

Ia ez du hitz berri edo ezezagunik

Bada gauzak esateko modu berezia, ez dakit itzultzailearen eragina den ala jatorrizko testuak hala behartuta

Ez dago elkarrizketa sail berezitu edo sailkaturik

Elkarrizketa paragrafo bakoitzaren barnean sartzen ditu, inola ezaugarri edo ikurrik gabe, naturaltasun eta erraztasun osoz irakurtzen dira.

Itzultzailea ahalegintzen da erdal hitzik ez erabiltzen eta euskal hitzekin moldatzen, baina ez da garbizalea, logika dute hitzon erabilera

Hiztegi aberatsa du, gerra gaietako izendegian batez ere, agian jarrera eztabaidagarria, euskarazko hitzekin konposatzen ditu normalean gazteleraz edo erdaraz ezagutzen ditugun hitzak

Izenak aditz bihurtzen ditu, oso sarri, joera bat du, esaldia laburtuz, berenez edo jatorrizko testuak eskatuta

Zenbait hitzen esanahi zehatza asmatu egin behar du, orokorregia dirudielako

Nahiz jatorrizko testua ez ezagutu, itzulpen bikainaren sentipena uzten du.

Laburra da, baina eduko sakonekoa

 

Abisalia. Asier Serrano

Abisalia hiriaren inguruan dabil, alegiazko hiria, baina erreala, Eibar izan daiteke

Narrazio motz pilo batez osaturiko puzzlea, bakoitza bera dirudite sarri baina azkenerako nolabaiteko lotura dute, edukiaz harago kontakizunean ere

Bizitzari eta gizarteari lotutako gaien inguruan dabil , nahiz sarri ez dakizun zein  den gaia mezua edo zertaz ari den

Gai ezberdinei buruz aritzeko edo hausnartzeko bide ezberdin bat da; ez dira lerro neurtuak, ez da prosa soila, bai da poesia ipuin edo narrazio formazkoak

Mosaiko erraldoia, hobe ez hazi lauki bakoitzari bere tokia bilatzen, osotasun sentipenarekin geratu eta kito

Tarteka kontakizun garratzak, bizitza bezala

Irudi eta alegoriak korapilatuz datoz kontakizunoz: poesi liburu ezberdin bat da

Ideia nahasien jolas bat dirudi tarteka, baina harago doa, hitz eta ideien irabiatze bat, eduki eta mezu batzuk zabaltzeko

Oso gaurkoa da, gaiez, irudiz eta konparaketetan

Alegia bat da liburu osoa eta tal bakoitza

Kritika puntua beti

Egoera absurdoak, sentipen eta burutapen kontrajarriak, kontraesanezko egoerak, erreakzio ilogikoak, …

Azpi-esanahiak, baina gehienetan irakurlek asmatu edo irudikatyu behar ditu

Irakurleak hobe du esanahiak, edo azpi mezuak asmatzen ez hasi, irakurketaz gozatu eta kito

Poesia liburua narrazio kutsuz egitaratua

Atal edo kontakizun bakoitza da poema antzerako idazki bat, sinbolikoak, irakurleak eman diezaioke uste duen edukia edo esanahia

Esaldi borobilak egiten ditu, egituraz baino parabolazko esaldiak lotuaz

Irudimena dantzan: atal eta ataltxo bakoitza da istorio ezberdin bat, eta bakoitzaren baitan osagai ezberdinak etengabe datoz, del edukia, direla irudiak, adjektiboak berezi ezohikoak sarri,  …

Jolas literario baten kutsua hartzen zaio

Egilearen entretenimendu jostagarri atsegin bat dirudi

Umore puntua beti

Ez du jasotzeko edo hausnarketarako esaldi borobil askorik, atal bakoitza bere osotasunean da gogoetarako abiapuntua hainbat esaldi eta egitura zehatzez lagunduta

Oso zehatza da zenbait deskribapenetan, adjektiboak erabiliaz.

Ez da galtzen hitz sinonimo edo ezezagunetan

Zenbait esaldi errepikatu egiten ditu hainbat kontakizunetan,, esanahia azpimarratu edo kadentzia emanez.

Egiten ditu hitz jokoak tarteka

Gozamena izan da irakurketa, azkenerago eta pozgarriagoa

 

Adiskide bat nuen. Joxean Arregi

Garibaldiren azken hegaldiarekin hasten da, ordezkoa da, alaba bat ere badu, Veneziara eginen du bisita kontalariak benetako Garibaldiren alabarekin aita ikusteko, eta bitartean mila istorio kontakizun nagusiari lotuta baino, aitzakia horretaz baliatuz albo kontakizun bezala

Garibaldi talde armatuan ibilitakoa da, ez du ETA. Zuzenean aipatzen.

Istorioak ez du interes handirik, suspense puntua duen arren, beste gogoetarako aitzakia besterik ez da, kontaera da deigarria eta ukitzen dituen gai eta gaitxoak, eta tartekatutako izpiak

Bada istorio paralelo bat, gaizki ulertze batengatik ezagutzen duen neskarena, Sagueseko neska, beste zenbait ere bai, idazteko aitzakia hutsa direnak, eta tarteka erreferentziak azalduko direnak, helduleku bezala  idazlearentzat idazten jarraitzeko

Egoera eta elkarrizketa kitzikagarriak dira, albokook, banaka hartu beharrekoak, istorio nagusiarekin loturarik gabe

Pertsonaien barne zirrikituetan sartzen da

Historiaren atzetik doana aspertu eginen da

Mila egoera eta gai ezberdin: hiletak, hilketak, iraultza, jardun edo bide  armatua, sexua, muga, jatetxeak, besteen ezagupena, gorrotoa, polizia lana,  hizkerak, lotsa, erakundeak eta beraien jokamoldeak, etakideak, klandestinitatea, lotsatia (kapitulu osoa du), Venezia, margolan faltsuak, artea, sexua: emakume batek kontatuta, literatura zer da?,  ...

Euskal herriaren iraupen borrokak leku zabala du azken zatian iritzi argigarri asko botatzen ditu, borrokan hildakoak eta borrokak hildakoak, albo-kalteak, borrokaren zilegitasuna, utopia,

Azaletik ukitu besterik ez ditu egiten ia gai denok, zenbait gai delikatu edo labain kanpotik begiratuta bezala aztertzen ditu, gaitzetsi gabe baina kritika kutsuarekin, zuzenean jo gabe, ...

Egoera ezberdinak kontatuz korapilatzen da, kontakizuna luzatuz, bere ideiok harilkatzeko, ...

Ametsak eta irudipenak sartzen ditu bere gogoetak egiteko

Bitxikeriak botatzen ditu tarteka kontakizunean zehar, aurkikuntza bezalakoak dira irakurlearentzat

Ondo antolatutako fitxategi oparoa behar du eduki, badirudi erregistro bat ireki eta edukia

iraultzen duela,

Albo-istorioek ez dute indarrik kontakizun bezala, gai bezala soilik, literarioki ere ahulagoa dira

Hasierako distira galdu egiten du, tarteka berreskuratzen, berriz galtzeko, irakurlearen gozamena ere jauzika doa

Istorioari buruz luzapen hutsalak dira zenbait kapitulu, gai ezberdinak ukitzeko aitzakia dira, badirudi gozatu egiten duela idazten literarioki ere, ametsok digresiook ez dute askorik gehitzen kontakizunari, galdu bezala egiten da historia albo kontakizunotan

Badirudi historiatxo pila asmatzen dituela idazte-gozamenerako, idaztea inporta zaio, edo gaiok azaleratzea .

Atzera-jauziak eta elkarrizketak ugariak dira

Filosofatzeko darabiltza elkarrizketak

Deskribapen zehatzak, pertsonaren barnera jauzia eginez, egoerarenak, inguruarenak, ...

Ez darabil esaldi kiribildu edo bost duroko hitzik, baina zein dotore idazten duen

Gozamena da nola eta zein dotore  kiribiltzen den jardunean, kontakizuna loratuz, ekintza edo pertsonaian barneratuz, hainbat perla utziz, ...

Poesia kutsua ere badu bere idazkerak tarteka, deskribapenetan

Umore puntua du, umore fina, etengabea da umore ukitua: hildakoei buruz: hildakoa zerraldoan ukabilkadak jotzen, ...

Tarteka egiten ditu perpausa luzeak, Joyce eta Proust ere aipatzen dituenez, ...

Adjektibo parea ezartzen die sarri hitzei, esanahia zehaztu edo osatzeko

Esaldiak eurak ere errepikatzen ditu, nahiz hitz eta aditz ezberdinekin, baina gauza bera esanez, azpimarratzeko edo idaztearen plazerez

Irudi ugari: budistak otoitzaren gurpilari biraka, txilenarena, ...

Zitaz, konparazioz eta irudiz beteta

Autore ezberdin zitatzen doa, esnob samarra iruditzen zait

Azkenerako errepikagarri samarra gertatzen da, estilo antzerakoa, ideien zurrunbilo antzerakoa, istorioa eten gabe eteten da, ...

 

Agurra eta ohorea. Jokin Urain

Ez naiz liburu sarreren irakurri zale, baina liburuaren aurkezpenean Jokini entzundakoak zirikatu nau sarrera irakurtzera. Oso balekoa deritzot, datorrenaren laburpen edo hausnarketarako ardatz: hilobiak, memoria, agurra, politikoen jarreren zergatia, hiletak, eskubideak, ...

Hil eta eraildako etakideen heriotza eta hileten inguruko familiartekoan testigantzak

Kronika liburu antzerakoa espero nuen, baina saiakera bat ere bada

Hil eta eraildakoen familiakoen testigantza zuzenak, idatziak, dira

Ahaztuak ditugun borrokalariak dira asko, bere bizitza herriagatik eman zutenak denak

Atzerrian, sasian, deportatuak, ... izan direnei buruz ere ari dira kontakizunak

Hildakoei, atxilotuei, ... zor zaien EGIA

Familiarteko bakoitzak nola bizi duen bakardadea, solidaritatea, errepresioa, irainak, ... sentipen eta bizipenak partekatu beharra, ...

Presoen sentipen eta bizipenak bere kide bat hiltzean, batez ere modulu bereko kideena

Ekarpen asko, gogoeta anitz, ... memoriarako ezinbestekoak.

Datu berri, ezezagun interesgarri pila, heriotza eta hiletei buruz

Memoriarako ekarpenaz harago, heriotzari buruzko datu eta gogoeta pilaketa oparoa egien da

Hildakoen familiartekoengan eragina, gutxieneko eskubideen ukazioa, oroitzapenen euskarriak, boterearen zinismoa, ...

Hildakoei eta hiletei buruzko guzti horrek oraindik ankerragoa egiten du hiletetako poliziaren errepresioa

Hilen kulturari buruzko gogoetak, Urainek berak, hil eta eraildakoen familiartekoek eginak, eta autore ezberdinen ekarpenak, ...

Lurperatu anonimoei buruzko tratu labur bat ere bada

Hainbat hausnarketa interesgarri egiten ditu testigantzen inguruan, irakurleari berari ere sortzen zaizkionak, baina gogoetarako hari muturra eskaintzen dutenak dira beste hainbat.

Tesi, ikerketa edo estudio sakona egin ahal izateko material ugari oparoa dago

Politikoen hizkera agerian geratzen da, interpretazio ezberdinerako zentzu anitzekoa, gezurra diren egiak, ...

Homo Sapiens-Homo Sepeliens: gogoeta eta errealitatea:hautsak barreiatzea ere ehorzketa bat da

Ehorzketa mota ezberdinak, ehorztearen  kultura: gaiaren osagai baliagarri eta interesgarria

Oso gogoko egin zait Greziara jauzia, borobildu egiten du hemengoaren kontakizuna

Gaiaz beraz sentibera denari eginen zaio interesgarria liburua, baita heriotza eta inguratzen duen zertzeladaz jakin-mina dunarentzat ere, antropologia aldetik.

Euskal arazoaz interes minimo bat duenak irakurriko du.

Agian errepikagarriak dira hainbat gertakizun eta kontakizun: ehorzten ez uztea, errepresioa hiletetan, ... baina bakoitzak du interesgune kilikagarri eta zirraragarri bat, batzuk gehiago, denak zirraragarriak, eta errepresio horien errepikatzeak larritasuna eransten dio

Historia ezagunak zaizkigu hainbat, Lasa eta Zabalarena kasu, tarteka-marteka gogoratzen direnak zenbait urtebetetze eta medioetan, agian zenbait kasuk ez du erakargarritasun berezirik, ezagunak direlako, errepikagarriak ere badira zenbait gai edo kontakizun, antzerakoak, alegia. Kontalaria gertaerak hain biziki jasan zituenak kontatzeak ematen dio indarra eta erakargarritasuna.

Nolanahi memorian gertakizunok kokatzeko izugarri balio dute

Hiletak eta ehorzteak  erasoz, senide eta lagunak, herria bera ere, mindu eta iraindu nahi ditu botereak

Hileta eta hilobien funtzioa eta esanahia

Salaketa zuzenak daude, testigantza egiten dutenen aldetik, zein egilearen aldetik

Izugarrizko balorea du heriotzak, beraien zehaztasunak eta testigantzak jasotzeak

Zehaztasun asko eta asko: familia nola enteratu zen, txakurren portaerak, oztopoak, ...

Alderdi politiko ezberdinen jarrerak, urteetan zehar hileten inguruan

Polizia ezberdinen, Ertzaintza ere, jarrera bortitzak geratzen dira aberian, agian zenbaitek ahaztuta dituenak aspaldikoak direlako: memoria gaurkotzen dute.

Gogarazi didate  Gabirondoren ehortzea: okupazioa okupazio, jendetza bildu ginela, Aitxola aldetik sartu ahal izan genuenekoa, Isidroren “zin dagit” hura, ...  hilobi aurrean,

Hausnarketarako hari-muturrak luzatzen  ditu

 Memoriaren osagai nahitaezkoa, ahalik-eta memoria osoena gera dadin; gaurkorako ere beharrezkoa,  gertaera jakinak arren, lausotuta ditugulako.

KIRRULI: Atal osoa da zirraragarria, indarra du. Kontatzen den kartzelaren bilakaera edo historia, dokumentu bat ere bada.. Utopia da gaur egun, Kirruliri eta beste orduko zenbaiti kartzelan egin zitzaien agurra. Kanpoko hileta eta hobiratze errepresioak, ostera, antzekoa dirau.

ETXERA BEHAR. Ezin egokiago datoz bertsoak

Tartekatuta daude ETAko ekintzaileen hilketak, kartzelakoak, iheslarienak, deportatuenak, ... aldaketa horiek erraztu egiten du irakurketa, nolabait  bizitasuna edo hurrengoa zer jakin-mina sortaraziz, jarduera bera etenez.

HILETAK ANTZINAKO GERRAN: zirraragarria. Soberan dago azken paragrafoa, irakurleak atera du jadanik ondorio edo juzku hori.

EZ GARA ALFERRIK PASAKO. Aparta, nahiz uste dudan une laburrerako arnasa zaigula sentipen hori.

TXIKI ETA OTAEGI: ezaguna arren, zirraragarria, zenbait zehaztasun ez hain ezagunak.

EGOITZ GURRUTXAGA: Xehetasunak dira azpimarratzekoak, idatzita geratzen dira, ahanzturak hartu ez ditzan

IÑAKI OJEDA: testigantza ikaragarria da, astindu egiten zaitu

OIHANE ERRAZKIN: gai sakona eta bizia mahaigaineratzen du amak: nork kendu behar ditu oroitarriak , amore ematea da kentzea, ... hutsunea.

JOSE MANUEL BUSTINZA: beste gai bat: elizkizunak bai, ez, hildakoak ezetza erakutsi duenean, .....

BIXENTE PERURENA: landuegia sentitu dut, politikoa oso, osatuegia. Kontrastea egiten du besteenarekin. Tratatu bat bezala da, ez luzeragatik, edukiagatik baizik. Agian Argi bera, kartzelako hausnarketa eta eztabaiden ondoren, oso jantzia dagoelako, beste maila teoriko batean dagoelako.  Izugarri aberatsa da, zirraragarria tarteka, baina beste gehienekin alderatuz ez da hain hurbil sentitzen.

CAMPILLO: garaiko giroa eta gazte haien idealismoa eta entrega. Biktimen familiak ez dituzte zapaldu ez umiliatu. Bakoitzak du ezberdintasun propioa, bakoitza besteentzako aberasgarria eta osagarria

MATALAS: lapurpen oso egokia bukatzeko

 

Egoki trabatutako kontakizunak

Kasu bakoitza bera denez, bakoitzak sortarazten du jakin-min berri ezberdina monotonia hautsiz, bizitasuna emanez

Egilearen komentarioak eta testigantzak korapilatzeak  osagai bakoitza indartzen du , aldi berean irakurketa errazten.

Idazkera landua da Jokinena, baina dotoreziakerietan  korapilatu gabe.

Literatura aldetik ez du ekarpen berezirik, kontakizun gehiena ez da, nolanahi, berea, hildakoen senideena baizik, berak testigantzen bilduma ahalbideratu du, iruzkin batzuk gehituz.

Ez da literatura lan bat, literaturagatik soilik irakurriko dena

Duintasuna du idazkerak, estilo zuzena, hitzak eta esaldiak egoki aukeratuak

Ez nuke esango maisulan bat denik, baina bai maisuki idatzita dagoela.

Tarteka bada esaldi dotore, kilikagarririk literarioki ere: “lurpe ezjakinetara eta oroitzapenik ezera”, “hildakoei buruzko isiltasuna”, ...

Bada irudi argigarririk ere: “huntza baino bareago eta itogarriago”

Robert Laxalte testua ederra eta barneragarria da

Badakit gaia edo helburua ez zela hori baina faltan bota dut hildako bakoitzari buruzko datu biografiko gutxieneko sintetiko bat ez jartzea. Herren bezala geratu zait, bakoitzari buruz zerbait jakiteko gogoa.

Bukaera edo hasieran atal edo kapitulu bakoitzaren aurkibidea botatzen dut faltan

 

Aiako. Edu Zabala

Fantasiaz oraturiko fantasia

Gaia ezagutzen ez duen batentzat izan daiteke interesa sortarazteko irakurketa

Sarrera epikoa, liburuaren giroa markatzen duena

Harri, Brontze, Burdin Aroak,

Aiako eta Amalur aurrez aurre, koba eta basoa

Euskal jeinu eta mitoen zerrenda

Antzinako herri euskaldun edo aurrekoen bizimodua: erritoak, ehorzketak: cromlech- trikuharriak,  armak, herri-hirien egitura, boterea, politikaren hastapenak: nork nola lortuta, buruzagiak, kobetako marrazkiak eta bere esanahia, ehiza, hirigintza, ejertzitoa, bi kultura ezberdin: euskaldunak eta zeltak, bien elkarrezina, emakume eta gizonezkoen rol ezberdinak ia gaurkoak,  ...

Herriaren  zatiketa: mendian gelditzen direnak, lautadara jaisten direnak, zeltak,

Gaur egungo egoera islatzen du, gaurkoen ikuspuntutik idatzita dago: indarra, azpilana, interes pertsonalak, botere gosea, klanak eta familia, indarra, armen eragina, bahiketak, herritarren zatiketa eta interes ezberdinak,

Gaur egungo gizarte sistemaren hastapenak?: gaur egungo produkzio mota antzerakoa: bakoitzak beretzat egiten du,  soberakinak saltzen ditu, ......

Badirudi gai kilikagarriak direla, baina gaiok intsinuatu soilik egiten ditu,  aipatu, ezerezean gelditzen dira, biluzik bezala, ze oinarri duten ez dakizula,

Irakurleak ez daki ze oinarri zientifiko duten osagaiok: zer den asmatua, zer erreala, ...

Dotore idatzi nahi du, eta lortzen du

Irakurterraza da, baina aldi berean astun samarra egiten da, batez ere deskribapenek ez dutelako erakargarritasunik

Naturaltasuna falta zaio, agian epikotasun horrengatik

Elkarrizketa sinpleegiak dira, ez dute indarrik

Lexikoak ez du aberastasunik, edo ekarpenik

Nik nahiago dut saiakera edo zientzi liburu bat irakurri gaiari buruz

Agian horregatik oso gainetik, ia jauzika, istorioa jarraituz, irakurri dut, literatura alderdiari ahalegin handirik harri gabe, ez bainau erakarri

 

Alkasoroko benta. Mikel Taberna

Bera inguruko iragan hurbileko bizimodua kontatzen du

Gazteak bizitzara esnatzen eta egokitzen da kontakizunaren ardatza,

Lehen zatian herriko bizimodu arrunta, bigarren erdian gai sozial eta politikoak gehitzen dizkio

Herria deskribatzen du, bizimoldea, ohiturak, neskak, jolasak, gay-ak,

Kontrabandistak, Guardia Zibilak, arrantza ibaian, pelukeroa, lehen jaunartzea, jauntxoen gehiegikeriak: harrobia-etxerik gabe utzi, atxiloketak, pasaportea, institutua, gazteen denbora-pasak,  Unibertsitatea, klandestinitatea, hilketak, hiletak, kale borrokak, manifak, ikurrina, …

Istorio gozagarriak kontatzen ditu

Azken zatiko gorabeherak, unibertsitateko, nahiz politiko eta sozialak, ezagunak dira nagusiontzat eta ez zait erakargarria egin.

Ulerterraza

Esaldi erakargarriak egiten ditu, herri esamolde kutsukoak, agian herriagandik jasoak

Bera lurraldeetakoa izan daitekeen hiztegi aberatsa

Inguru hartako euskaraz elkarrizketak eta esamoldeak

Esaldi herrikoi erakargarriak

Humore puntua, giro gustagarria sortzen du gustura irakurtzen da

Azken zatian kontakizuna moteldu egiten da, ez du bizitasunik, ez graziarik, baita esamolde eta hiztegian ere.

 

Anarkia hutsa. Woody Allen

Zine munduan, bere igo nahian,  izar uste zuena morroi eta ezerezean gelditzen da

Zine munduko tiraniak eta monopolioak

Postontzian azaldutako propaganda bera da Iparramerikako ispilua

Lurrin eta ahalbide bereziko jantziak egiten zituen jostuna

Filma arrakastatsuei nobela forma emateko negozioa eta jarduera: zine munduko toles ezkutuak

“Giharketa …”, eskutitz trukaketa zine munduaren inguruan: ume batek eginiko film batez ari da

Umezaina zuen bikotea: Ipar Amerikako gizartearen kritika eta parodia

Ez dakit ze gizarte nahi duen marratu, edo zein mezu zabaldu

Enkante bitxien inguruan dabil kontakizunetariko bat

Gidoi bat, ekoizle-zuzendarien mundua, … giro irrigarrian

Eskolaurreko porrotaren eragina: gizartearen kritika irritsua

Ipuinok Iparramerikako gisa-sail  baten erakusleihoa dira

Ipar Amerikako gizartearen kritika umoretsua

Kultura munduko erreferentzia pila: literatura, erakusketak, museoak, zinea, …

Arte munduko mila katramila eta esamesa

Zientziari buruzko atala, aparta da

Umore sen aparta erakusten du dietez ari denean

Eztenkada pila, osagile, armei, … eta abar luzeari buruz

Hitz judutar eta izen jidish asko dakartza

Umore berezia du, baina ez du algararik sortarazten, irri ukitu bat soilik

Ezohiko giroan doaz narrazio denak, irrealtasunean bezala

Narrazio motzak dira

Hitz-puzzle bat dirudite ipuinok

Fantasia hutsa dira aldi berean

Agian bere jolas literario bat besterik e z dira, barretxo bat ezpainetan jartzea gizarte korapilatsua honetan

Badaude esaldi luzeak, irakurtzeko korapilatsuak, perpausa luze eta kiribilduak sarri irakurtzailak

Konparaketa pila, zine munduari lotuak, gehienak

Bitxia eta orijinala da konparaketa eta erreferentziak asmatzen eta aurkitzen

Ipar Ameriketako argot erreferentzia asko ingelesez emanak itzulpenean ere, bereziak direlako nonbait

Esaldi edo paragrafo batzuk zailak dira, berrirakurri behar dituzu argitzeko

 

Apirila. Iñigo Aranbarri

Paroan dagoen azkoitiar bat, paroa bailaran, Atenasen bere burua erre zuen langabetuaren sinbolismoa, lana galtzea, paroa, giroa: taberna, familia, …, zaborra, artea, . Atzera jauzia egiten du:  Urola bailaran izan zen matxinada 1976k0 apirila: zergatia, bilakaera, herriaren jarrera, errepresioa, jauntxoen jarrera; garaiko ohitura, egitura eta agintari politikoen estruktura eta pentsaera, garai hartako herria, herri giroa, arazoak, ofizioak, bizimoldea, izainak, nafarreria, artea, jauntxoak: Peñafloridako kondea eta bere kultura jarrera, justizia eta errepresioa, diputatuak, korrejidorea, idazkariak, soldaduak, eskribaua,  sindikoa, markesa, kondea, alearen garrantzia, ale neurrien iruzurra, … Garai bietan, orduan eta gaur ez dira gauzak eta jarrerak asko aldatu sakonean, jokamoldean ere ez, politikoan aldarte eta arrazoiak, polizia, herriaren esplotazioa eta haserrea, herri engainatua, .

Mila ideia, gogoeta, … txiki iheskor baina esanguratsu

Intsinuatu, limurtu egiten du asko.

Atzera aurrera jauzika doa kontakizuna, aldika, baita aldi bereko egoera ezberdinetan ere, plano eta une ezberdinak nahastu eta korapilatuz.

Kontakizuna zatitxoa osatzen doa

Esperimentu kutsua hartzen diot

Izugarri aberatsa esamoldeetan

Deskribapen luzeak eta zehatzak, lekuei zein pertsonei, zein gertakizunei buruz: anestesiatik esnatzea,  

Irudiz aberatsa: ametsak desegin egiten dira, ez dira tximeleta hegalen baino sendoagoak, argia lihozko izara bat bezain gozo zabaldu, …

Nekazari giroko irudi eta konparaketak: erbiak larrepetik baino errazago, …Era ezberdin bat du kontaketa,  deskribapen, … gauzak esateko, estilo ezberdina da berea.

Xehetasun aunitz: jantzi usain ahaztezina, 

Herri hizkeraren molde edo kutsua du, baina era landuan esanda

Aditz gabeko esaldiak, koma artean, egoera azaldu edo osatuz

Irudiak erruz darabiltza

Hainbat esaldi arraroak egiten dira, ezohikoak, ez dakit berritzaileak izan nahi duten, arau berriei erantzuten dien, herri hizkera erakutsi nahi duen, inprenta akatsak ote diren: ”justiziaren aldi da”

Hiztegia ere aberatsa da

 

Borroka Kluba. Chuck Palahniuk

Tyler da borroka kluben asmatzaile eta dinamizatzailea, hondamendiaren filosofiaren berri ematen duena. Paulson lantegi bateko bulegaria da. Nortasun bikoitza duen pertsonaia bakarra da.Biak pertsona bera dira, Paulson lo dagoenean Tyler jartzen da lanean, baina Paulsonek ez du Tyler-en berri azkenera arte. Jabetzea Tyler desegiten saiatuko da, Marlak lagunduko dio. Tylerrek bere buruaz beste egingo du, eta bi pertsonaiak desegingo dira

Marla: maitasun berezi baten historiaren ardatza, bi pertsonaiak  ezagutzen ditu baina ez daki bi direnik

Borroka Kluben sorrera helburua eta hedatzea: filosofia akrata edo nihilismoa muturreraino eramanda: hondoa jo behar da dagoena desegin mundu berri bat eraikitzeko / mundua suntsitu egin behar da salbatzeko / gu ez gara gure itxaropena, ez gara gure adina, ez gara gure arazoak, … gu geu gara soilik, denaz biluztu ondoren geratzen dena / dena galdu behar dugu / heriotza ez da garrantzitsua /  espirituaren gerra, kulturaren aurkako iraultza, krisia gara, / zibilizazioarekin amaitu behar da zerbait hobea lortzeko, …

Haluzinazio bat bezala da

Ez lege ez arau, baina dena goitik behera araututa dago, Tyler-ek inposatzen du dena, beste denak esklaboak dira, menpekoak

Hainbat talde sortuko dira nobelan:, “Triskantza proiektua” da nagusiena

Hitz-atzean borroka klub edo antzerakoen berri ematen du, asko izan dira: gaiaz idatzi duten liburuen berri ere ematen du

Gorputz odolduak / harreman ulergaitzak / mina sadismoa. Goraipamena, minaz gozatzea, sufrimenduaren balioa / perfekzioa non eta nola / anonimatua / antolakuntza / beldurraren eta sabotajeen erabilera / heriotza: muturreraino heriotzaren aurrean jartzen dira pertsonaiak hondoa jo asmoz / esklabotasunaren bidez ikasten da askatasuna zer den /

Hainbat egoera eta gai ezberdin bitxi harrigarri bereziak muturreraino eramanak, beraien   deskribapen eta hausnarketa: terapia talde ezberdin bereziak: karikatura bat marrazten du / insomnioa / hegazkinez bidaiatzea  atzea / film proiektoreak: manipulazioak / hotel eta mahai zerbitzariak: janariei sabotaje / xaboi fabrikatzea / lehergai eta bonben fabrikazioa /  zenbait konpainien iruzurra / leherketa apartamentuan /

Bortitza, odoltsua: borrokak zehaztasunez deskribatzen ditu

Kritikoa gizarteari buruz: aberatsak, osagileak, segurtasun soziala, ospitaleak, gizartearen eta langileriaren karikatura erabat mingotsa, gizartearen ikuspegi ezkorra ez ezik beltza, marketina: behar ez ditugun gauzen erabilpen ezarria, 

Konparaketa eta irudiak, erruz, etengabean

Ironia, satira, eta umore punttua lan guztian

Teoriok ikasgai bat bezala botatzen ditu, testu idatzi bat bezala pertsonaia ezberdinen ahotan

Ez du naturarik deskribatzen gizartea, jokabideak eta jokabideak baizik, errepikapenekin egoeren deskribapenetan luzatzen da, azpimarratuz, indartuz

Estilo berezia du, tenpusak aldatzen ditu, elkarrizketen forma era ezberdina da: pertsonaia nagusiarenak marratxorik gabe datoz / esaldi labur asko eta asko egiten ditu hitz solteak lerro jarraietan, esaldi laburren errepikapena irakurketa arinduz

Zuka, hika, hirugarren pertsona, …

Itzulpenean ez dago hitz berri berezirik zenbait hitz teknikotik aparte, ez dago esaldi deigarririk baina bai kontutan hartzeko zenbait esaldi mota eta hitz aditz bihurtuak

Liburu zaila, orri orotan datorren filosofia gaurko pentsamoldearekin talka egiten duelako uneoro.

 

Damutzen ez direnak. Itxaso Araque Barriuso

Elkarrekin loturarik ez duten hiru istorio paralelo, hiru bikoteren gorabeherak

Berlinen, Londresen eta hirugarrena Bartzelona-Donostia-Milanen kokatuta

Klase ertaineko jendea da dena

Bere bizitza kokatu nahian dabiltzan hiru gazte, bi mutik eta neska bat batez ere, bere bikotekideekin

Gai pila ukitzen ditu, oso gainetik, hausnarketarako hari muturra eskainiz bezala, flahs bat bezala botatzen doa, …

Gazte giroa, bikoteak, sexu harreman erraz libreak, infideltasuna-fideltasuna, Donostiari kritika, gazte giroa, negozioen mundua-langile giro zitala, Londresko talde sekretuak,  artea, arkitektura-eraikuntza, bizitzaren aurreko jarrera, ikasleak, Berlingo hiriaren bilakaera, okupak, hipotekak, memoria, hileta elizkizunak, finantza-banka mundua-negozioak, hegazkinak, memoriaren lausotzea, psikoanalisia, etorkinak Londresen, liburuak-filmak, politika-alderdiak-politikariak, lana-bikotea tentsioa, amets eta printzipio  zapuztuak, diru beltza, …        

Bartzelonakoa lehen pertsonan kontatuta dago, hirugarren pertsonan Berlingoa, zuka norbaiti ari da Londreskoan

Kapitulu bakoitzean istorio bakoitzeko zati bat idazten du, ondo berezituta, kapitulo bakoitzeko hasera aurreko zatiaren jarraipena da eta horrela ez du ordena fijorik kapitulu bakoitzeko istprio zati bakoitzak

Teknika ezberdinak darabiltza liburua eta istoriook saretzeko: interesgarria eta aberatza, baina eragin handirik gabekoa

Esaldi motzez idazten du. Perpausak ere motzak dira, azken zatian ezik, sarri bi hitz soilik lerro batean, … esan gabe, asko iradokitzen du esaldi laburrokin.

Mobilaren ordularia eta ordu zehatzez tenpusa markatzen du zenbait pasartetan, baina ez dio berebiziko indarrik ematen, betegarri bat dirudi, polita egiteko zerbait

Ez du esaldi biribilik egiten, ez du esaldi bitxirik sortzen, xume baina txukun idazten du, ulerterraza da,

Lexikoa ere ez du konplikatzen

Gaurko komunikabideko tresnen hitz teknikoa asko, gaztedian erabiliak

Ingeles esaldia eta hitzak sartzen ditu ugari baina ez ulertzeak ez dakar ulertze galerarik

Liburu eta filmen tituluak botatzen ditu, pedante kutsua ematen dio, …

Ez du naturaltasunik, batez ere azken zatian prestatutako gaiak bota nahi dituela dirudi: arrafo luzeetan doan, zerbait gertatutakoa bezala, hotza,

Zerbait falta zaio, grazia puntua, ez du arimarik, ez du tentsiorik, ez du jakin-minik sortarazten, ez zaitu betetzen baina ez zara damutzen ere.

 

Don ibaiko ipuinak. Mikhail  Sholokhov

Narrazio laburrak

Kosako herriaren krisia iraultzaren ondoren

Kosako herriaren eta kosakoen deskribapena: jarrerak, jokamoldeak, janzkera, izaera, ...

Boltxebikeak, Lenin, 17ko iraultza, iraultza ondorengo giroa, ondorengo gerra zibila, ...

Jabeen eta desjabetuen arteko lehia

Aberastasunaren sozializatzea,...

Estatuak egiten duen nekazarien uztaren bahiketa, urterakoa soilik utzik

Jauntxoen gehiegikeriak, gizartearen banaketa: lurjabeak eta ia esklabo diren nekazari txiroak, ...

Giro eta gizarte  izugarri gogorra deskribatzen du

Narrazio  latzak, gordinak, beltzak, ...

Drama sakon bat da narrazio bakoitza

Nekazari giroa

Kosakoak ezagutzeko balio du

Kosako herriak izan behar du beste alde humanoagoa, gizatiarragoa, sentimendu alaiagokoa, ...

Emakumearen papera erabat menpekoarena da, izan behar du beste aurpegi edo alde gizatiar normalagoa

Deskribapen zehatz, labur kilikagarriak, pertsonei, naturari, zin gertakizunei buruz

Poesia giroa du deskribapen askotan: sasiartean katigatzen da eguzkia, ...

Hitz berriak sortzen ditu bi hitz ezagun elkartuz

Hitz bereziak sortzen ditu esamoldea edo esaldia edo esanahia laburtuz, laburbilduz,  sintetizatuz, ...

Asko zehazten ditu izenak adjektiboen bidez: isats koipeztatua, ...

Hitzon sorketa eta erabilpenagatik soilik ere merezi du irakurketa, hitzon esanahia asmatzea bera ere jolas bihurtzen da

Ez dute arrotza edo behartutako itxurarik ematen

Ez du erdarazko hitzik erabiltzen, oso bakan batzuk soilik, eta ez dira faltan botatzen

Asmatu egiten ditu hitzok, baina logika dute eta ulerterrazak dira, edo pentsatu egin behar duzu ulertzeko, eta hori aberasgarri bihurtzen da

Oso aberatsa da hitzon batuketa joera hori

Ez dakit zer esan nahi duten hainbat hitzek

Asko zehatzen du hitzen esanahia atzizkien edo hitz atxikien bidez

Ukitu berezia ematen die hitzei: muinkatu

Agian jatorrizko testuak behartzen du itzultzailea  hitz konposatuok egitera

Irudiak erruz darabiltza, ingurua, pertsonak, ... zehatzago deskribatzeko: estepa larru soil bat

Irudiok egoera, kontakizuna edo hitza bera osatu eta edertu egiten dute

Nekazari  giroko irudiak dira

Azkenerako errepikakor bihurtzen da, gaiaz, egoerez, istorioez, giroaz, kontaera beraz ere.

 Hikako elkarrizketa asko: aberatsa hitanoa ezagutzeko

 

Enarak herrira itzuliko dira. Ibon Muñoa

Ibon Muñoak bere estiloan eta gaiekin emankor jarraitzen du

 

Erraiak. Danele Sarriugarte

Ia ez du argumenturik, uzten duen maitale batekin hasten da eta hainbat maitaleen istorioekin jarraitzen du, eta horren inguruan mila hausnarketa eta gogapen egiten ditu, mutil izaera ezberdinekiko harremanak, gehienetan sexuan bukatzen direnak

Sexua  uneoro presente, sexu munduan dabil, zuzen eta gordin. Baina ez da inola ere erotikoa

Tabernetako gaueko giroa, masturbazioa, bikoteen harreman ezberdinak harremanen apurketa, eta abar luzea, …

Monologue interieur, berak dion bezala, hori da kontakizun osoa

Benetan giza erraietan dabil

Gai pila doa ukitzen, txinparta bezala botata, sakondu gabe, hausnarketarako bezala: bihotzari buruzkoak, mila gai dantzatzen ditu mila ezten sartzen

Etenik gabe, zertzelada, burutapen, iradokizun, … bitxiak, bristada argitsuak bezala, estonagarriak ere, zirikatzaileak

Inork sekula literaturan aipatzen dituen gaiak: uzkerra, kaka (luze ikuspuntu ezberdinetatik begiratuta: erotikoa, artistikoa, kaka egin ondorengo lasaitasuna, kontzertuak, koadrilak, mozkorra,

Ukitu kritiko asko,  zorrotzak, sarri hitz bat, adjektibo bat, esaldi bakarra, … besterik ez baina ziri edo eztenkada zorrotza aldi berean

Bere burua ere kritikatzen du

Kritika erreak dira gehienak

Ezker eskuma, abertzaletasunekoak barne, astintzen ditu, familia, abertzaletasuna, unibertsitatea, gaupasak, biharamunak, lagunen etxeak eta funtzionamendua, droga, harremanak, monogamia,

Gizonezkoan mundua da batez ere, emakume baten begiez begiratuta

Gizakiok ia aipatu ere egiten ez ditugun gaiak mila katramila, pentsamendu eta sentsazio azaleratzen ditu.

Gordina gaian, kontaeran, hitzetan … baina ez da erotikoa

Oso korapilatsua jartzen du gizaki emakumeen arteko harremana

Musika, musika mota, musikagile, … pedante samarra ere bai batzuetan, agian hori ere kritika bat da

Idazle liburu asko ezberdinen aipamenak, zitak, …

Erabat landutako idazkera

Ekarpen asko egiten ditu idazkerari buruz: teknika, baliabide,  ezberdin pila nahasten eta erabiltzen ditu.

Ez dio ia  ezer kontakizunak, baina mila gauza daude kontakizunean

Ekarpen asko hitzak sortzean, batez ere izenak aditz bihurtzean, edo aditzari zehaztasun ezberdinak emanaz

Erabat luzatzen da, behin gai bati haria hartzen dionean, …

Perpausa luzeak gehienak, puntutik puntutako ekinaldi oso luzeak, Tartea, esaldi laburrak, hitz solteak, …

Adjektibo zehatzak, baina sarri arraroak hitz horri lotuak, sinboliko antzerakoak: eztul zekena, entzungailu belakitsua (beltza dela esateko?), …

Adjektiboak, irudiak, gaur egungo kulturakoak dira, ez du nekazari  kulturarekin inolako usainik ere, erabat urbanoa da

Zehatz deskribatzen ditu egoerak, gertaera txikiak, lekuak, enkontruak, tabernak, …

Parentesi pila, sarri luzeak.Paragrafo hasierak batzuetan maiuskulaz, bestetan minuskulaz, … gehienetan edukiaren arabera, talde berdinean edo berrian sartuz bezala

Izenik ez du jartzen pertsonaiei, Hizki bakarra maiuskulaz soilik, bia irakurleak identifikatzen ditu

Ohar-zenbaki pila ditu baina ez dago oharrik, z dut horren esan nahirik aurkitu, agian oharrei kritika bat da

Ez du hiztegi korapilatsu edo arraroa, baina bai hitz ezagunei esanahi zehatzagoa ematen

Ingeles zita-esaldi asko, oso ulerterrazak, …

Poesia ere sartzen du

Lasai eta bare, denbora emanaz irakurtzeko liburua

Irakurtzeko plazeragatik irakurtzen duzu batez ere, gaiaz baino.

 

Etxekalte. Harkaitz Zubiri

Lantoki batek amiantoa erabili du, hainbat gaixotu eta hil dira, langile batek ikerketa bat hasi du, pertsonaia ezberdinak, ugazaba eta semeak, gaixoak jotakoak eta familiak, borroka bati hasera eman nahi zaio, asanbladak, sindikatuak eta beraien saldukeriak, langileak eta beraien jarrera epela, ugazabak, trikimailuak, amarruak, saldukeriak, … azkenez enpresak irabazten du eta lehenean jarraituko du egoerak.

Enpresa krisian dago, enpresaren azpilanak, kaleratzeak, …

Amiantoa da gai nagusia, ardatza: kalteak, enpresen jokaera, legeak, .

Enpresa osatzen duten pertsonaia ezberdinen jarrera eta jokabidea.

Zuzenean esaten ez badu ere, hausnarketarako hari muturrak eskaintzen ditu, egoerak azaleratzen ditu, irakurlea pentsaraztera eraman dezaketenak.  

Pertsonen aldarteak arratzen dira, baina ezer gutxi iradokitzen dute

Ez du ezer berririk eskaintzen, dena da jakina, mila aldiz medioetan agertu dena, eta ardura minimo bat duenak pentsatu ohi dituenak.

Bi zatitan eta 20 ataletan banatuta. Zati bakoitzak aldi eberdinak adierazten ditu baina zati bakarrean ere berdin izanen zen

Kapitulu bakoitza pertsona baten inguruan egituratuta dago, eta kapitulu bakoitz horrek dakar osagai berriren bat

Ez da esaldi borobil eta landuak eginzale, baina idazkera txukuna, eta zuzena du 

Oso kritikoa da, baina egoerak azalduz, ez salaketa esaldi zuzenak erabiliz.Euskara erraza, esaldien egiturari eta hiztegiari dagokionez.

Istorio bat kontatu besterik ez du egiten, horren inguruan korapilatu eta harilkatzen da dena.

Esaldi laburrak

Elkarrizketa ugari

Ez dago hausnarketa edo zuzeneko ideia ekarpenik, kontakizunaren barruan doa

Deskribapen asko, baina ez dute ezer berri edo ekarpenik eskaintzen, gehiago dirudite betegarri edo egoeren borobiltze soila.

Jakin-mina sortzen du istorioak, nola bukatzen ote

Bukaera errealista, denak berdin darrai

Nobelak ez du ezer berririk, edo aberasgarririk, ez gaiaz eta idazkeraz

 

Gauaren sakonean. Haruki Murakami

Gau bateko gertakizunak: Japonian txinera dakien Mari neskak etxetik kanpo pasako du gaua, Takahasi musikaria den mutil bat ezagutuko du, zita-etxe batean neska txinatar  bat erasoko dute, Mariri deituko diote itzultzaile lanetarako, erasotzailearen atzetik hasiko dira prostituzio mafiakoak, neska mutilok maiteminduko dira, … Aldi berean Mariren ahizpa Eri lo dago urteetan, …

Hiriaren, tabernen, zita-etxearen, … deskribapena, bikotearen elkarrizketak gai ezberdinei buruz, Eriren loa eta loaren beste aldea: espazio hutsa, …, prostituzio mundua, exekutibo baten bulegoa eta aldarteak, ikasketak, justizia:hausnarketa luze eta sakona, loa, hil ondorengoa, sexua, pentsamenduak, , ...

Osagai kulturalak: Godart zinegilea, …

Kapitulu laburretan doa historia osatzen, bakoitzean osagai berri bat, orduka, atal bakoitza ordu ezberdin bat da; azkenengoetan nahasten diru

Tantoka ezagutarazten doa tokiak, pertsonaiak eta istorioa

Azken atalak arin doaz, orduak bata bestearen jarraian labur

Suspense puntua sortuz doa, … baina ez du suspense puntu indartsurik gertakizunen bat gogorra arren,  ez da ia ezer gertatzen, egoera eta gertakizun ezberdinak,

Jauziak egiten ditu atzera

Deskribapenetan luzatzen da, orriak eta orriak: lekuak, pertsonak, … betegarri itxura dute, ez dute kontakizunari ezer berririk eransten

Oso zehatzak dira deskribapenok, mugimendu bakoitza deskribatzen du, …

Elkarrizketa darabil usu, luze, gaiak sartzeko, eta kontakizuna osatzeko

Elkarrizketa artifizialegiak: gaia sartzeko jarriak, naturaltasuna falta zaie

Kamera baten ikuspegia darabil tarteka ingurua eta gertaera begiratu eta kontatzeko

Euskara garbia egiten du, erdal hitzik gabekoa

Sarri esanahi anbiguoa duten hitzak darabiltza: begi-babesa(bisera?), kirol-jaka, lege-emakumea, haizemaile (abanikoa?, ilearen oinarriak (bekokiko “entradak”), proba-saioa (entsegua), ...

Zehatza da adjektiboak jartzerakoan

Irudiak: azala, beroki bat bezalakoa

Zenbait esaldi berezi: jatorrizko testuarenak dira, edo itzultzaileak jarriak: lotura itsaskorra jarri zaurian: esparatrapua?.  

“Ezezko mutua”, edo baiezkoa: mutua hori sarri-sarri darabil, mila aldiz errepikatzen du

Ez du erdal hitzik sartzen, japonierako batzuk ezik, seguruenik jatorrizko bereziak

Konparaketa eta metafora egokiak,  atseginak: begiak erdi itxita zirrikitu batetik begira bezala, olagarroaren irudia, itsasoko eta ibaiko urak borrokan bokalean, …

Esaldi arraroak: bira osoa eman gelan, labur-labur begiratu, ...

 

Gauzen ordena naturala. Antonio Lobo Antunes

Bost liburutan dago banatua liburu osoa

1. Usain eztiak, hildako eztiak

7 atal ditu: 4 atal maiteari idatzitakoak dira, hiru idazle bati, atalok tartekatuz. Idazle ezberdinak dirudite. Idazlea, nolanahi, alproja bat da.

2. Argonautak

4 atal ditu: atal bat eta hiruan  Domingos Iolandaren aitak du hitza eta hiru eta lauan Orkideak Domingosen arrebak

Domingose kontatzen dizkio Iolanda alabari Afrikako meatzari lanak, ezkontza, emaztea, ospitalea, …. lehen atalean eta Portugaleko egunak laugarrenean.

Orkideak bene nebaren Portugaleko gorabeherak kontatzen ditu bi ataletan:

Izugarria  da meatze zuloko kontaketa, baita kanpokoa ere.

Hildakoak aipatzen ditu egoeraren laztasuna areagotuz

Portugaleko oroitzapenak Afrikan ere

Bizipozik gabeko egoera

Beste mundu bat da marrazten duena, berezia, esperpentokoa, ezohikoa, amets gaiztoko mundu bat bezalakoa, eszena surrealistak, …

Irrigarriak  ere badira, baina aldi berean dramatikoak, satirikoa, sarkastikoa,

Bizitzari buruzko ikuspegi mikatz mingotsa, etsipenak jota, halabeharrekoa, …

Ez du Portugal maite, iraultza ondorengo Portugal behintzat

Demokraziari kritika, Iraultzari, …

Pertsonaia bakar bakan bakartiak, hegan ari den jendean, beste mundu ametsezkoan,

Idazkera, estiloa aurreko liburukoaren jitea du

Mozten jarraitzen ditu paragrafoak

Hitzak eta esaldiak errepikatzen ditu esanahia azpimarratu eta indartuz, giroa oraindik gehiago mingostuz,

Plano ezberdinak, debora ezberdinak, nahasten ditu,

3.- Txinara bidean

7 atal ditu

-Diktaduraren aurkako bat atxilotu, galdeketa, torturatu, ziegetara eramana

Txinara bidaia polizia-etxera bidaia da

-Familiaren gorabeherak: Julieta ganbaran, … mutikoaren neskamea, kolegiora, …

- Tortura berriro, zurikeria, … kritika fina

- Oroitzapena: bakardadea, zirkua,

- Kartzela, Valadas maiorra salatzaile, salatuak bere buruaz beste presondegian,

- Valadez eta neskamea, familiari bisita,

- Kartzela, familiako gorabeherak, …

4. Zurekin bizitzea

4 atal ditu

- Joanesburgeko oroitzapenak, aurreko pertsonaia ezberdinak agertuz doaz / neska eta aguera ezagutzen direnekoa / jarrerak errepikatzen dira / Domingok emazterekin familiari bisita / zaharrak gazteari ezkontza eskatzen dio / Etxeko elkarrizketa luzea,

- Gorabehera ezberdinak bata bestearen jarraian

- Iolanda kontalari, zaharra etxera dator eta bertan geratzen da / zaharrak hegaz alde eginen du

- Elkarrizketa, esaldi paraleloak, bakoitza berean

5.- Desiraren agerraldi haluzinatua

7 atal ditu, 6.a oso laburra

Kontakizun osoko xehetasun asko argitzen doaz, zehazten

- Julieta kontalari. Familiako gorabeherak, umea nola izan zuen, anaia Jorge dago beti gogoan

- Emakume baten kontakizuna: minbizia du eta horretaz ari da luze

- Julieta: herri egituraren aldaketa, eraikin berriak, orubeen esplotazioa, …

- Minbiziak jotakoaren sentipen pentsaera, maitasun giroa, despedida, oroitzapenak, ...

Heriotza-jaiotza hausnarketa

Liburuaren nondik norakoak, zergatia, titulua bertan agertzen da, …

-Hausnarketa sorta: labur, ez diot zergatia edo lotura asmatzen

- Julieta: bera bakarrik geratzen da etxean, ez dakigu nondik eta nola bizi den, ala fikzio hutsa den, sinboloa. Etxea saldu nahi du lehengusuak, bera han denik ere ez dakite. Ihes egiten du

……..

Prust, Joyce eta Amurizaren tankera osoa du, paragrafo oso luzeak, orrialde osokoak, normalean oso gogokoak ditudanak.

Kontakizun ezberdinak nahastuz doa: atxiloketa, gogapen ezberdinak, maitalearekin gorabeherak

Hiruzpalau plano ezberdina korapilatzen ditu, kapitulu batean esaldi erabat laburra eskainiz bakoitzari, maiuskularik gabe, bitxigile lana dirudi

Azkenerako nor nor den igartzen duzu, bakoitza kokatzen doa irakurlea, historia lotuz doa, kontu pertsonaia leku, pertsonaiak kokatzen,  … ezberdin, asko eta nahastuak direnez ez da erraza, zaila da dena lotzea

Kale-giroa marrazten du, bietan kale giroaz ari da, kalea, jende mota ezberdina, putak et horien esplotazioa, kale-giro erabat gordina: ospitaleak, minbizia, zoroetxeak, polizia, tortura,  putak, esplotazioa, herri fisikoaren egoera, bizi-baldintzak, bizimaila, familiako harremanak, herriaren aldaketa, … eta egoera ezberdinak marrazten ditu.

Garai bateko Portugal

Muturreko egoerak, absurdoak, sinestezinak tarteka

Gordina da egoerengatik eta kontaeragatik

Idazleri idatzitakoan Portugaleko iraultzaz ari da batez ere: ez ditu gogoko komunistak, ez iraultzakoak, Saramagori ere etena, idazlea faxista da, legiokoa, polizia, salatzailea, …

Umore puntua du, baina erabat garratza da, egoera erabat gordina marrazten du

Elkarrizketak bakoitzaren esaldiak paraleloan, bakoitza berean,  nahastuta, …

Sarri ez da erraza nor den hizketa ari dena

Labirinto batean bezala galduta bezala dabil irakurlea tarteka, lekutu eta galdu, …

Idazkera eta idatzi-teknika ezberdinak darabiltza

Paragrafo oso luzeak egiten ditu orrialde osokoak eta jarraian etendako paragrafoetara jotzen du.

Zenbait paragrafo minuskulaz hasten ditu, baina ez diot antzik eman ze helbururekin

Baditu esaldi erabat motzeko paragrafo zatiketa bereziak.Egoera bitxiak, bereziak dira denak.

Bitxia da paragrafoen banaketa

Irudi asko sartzen du, adjektibo zehatzak esanahia zehaztuz

Mailegu hitzik ia ez darabil

Hitz asko bihurtzen ditu aditz

Historia bera baino giroa eta batez ere kontaera da erakargarria

Zirraragarria da tarteka, kontakizuna eta kontaketa, eragin egiten dizu

Ez nau erakarri hasieran, arin irakurtzen ere jarri naiz, baina azkenerako harrapatu nau.

Patxada handia eta denbora-pasa giroa behar duzu

Oso gustura irakurriz bukatu dut

 

Gerra txikia. Lander Garro

Ume baten koskor izateraino bilakaera da ardatza: horren inguruan korapilatzen du esan nahi duena. Kontakizuna bera ez da ezer, sinplea eta xumea da, korapilorik gabekoa.

Errefuxiatu edo iheslari baten eta bere familiaren gorabeherak.

Ume horren bizipenak, aldarte ezberdinak, pentsakizunak, erreakzioak, kontraesanak, … muturreko egoera batetan, esperientzia ezohikoetan: etxetik kanpo, iheslarien giroan, jende ezezaguna, lagun berriak, muga zeharkatzea, atzerrian bizitzea, giroa, … batez ere gerra zikinaren esperientzia, borroka armatuaren oihartzuna, aitaren eta inguruko lagunen atxiloketak, kartzelara bisita,  bonba, lagunen hilketa, boroka armatua, polimiliak, deportazioak,  isiltasuna, aberria, fedea, Beatles-musika, ikastola, aduana, polizia, atxiloketak, deportazioa, diru ekarpena, entxupanatzea, Madrilera bidaiak, kartzelara bisitak, polizia frantsesa eta espainolaren elkarlana, presoei harrera herrian, Herri Urrats, Ikastola,

Madrileko txaboletan ijitoak jartzen ditu, baina txabolotan Espainia guztiko jende bizi da

Horrez gain, lehen munduko gerra, Hendaia, Espainiako gerra zibila eta ondorioak,

Ez du ezer berririk eskaintzen

Hausnarketa labur asko egiten ditu,  laburrak, pasadan bezala botatzen ditu: nobelako zer erakargarriena:  maitasuna, heriotza,

Ongi dago gerorako gera dadin hainbat istorioren oroitzapena, edo gazteentzako izan daiteke interesgarria gaur egun ere, frankismo garaiko errealitate bat erakusten duelako

Adinekoentzako ez du ezer berririk

Modan dagoen egitura du: ardatz xume baten inguruan gauza piloa kontatu, hausnarketak korapilatu, …

Ez du indarrik, ez erakargarritasunik sortarazten

Umeek, batez ere protagonistak, nagusiagoen esaldiak eta ideiak botatzen dituzte zebait erreakio ez dira ume batenak.

Tarteka nagusiagoa dirudi mutil-koskorrak hurrengo umea, musuka, zigarroa, …

Esaldi arraro samarrak, agian poesian ikus daitezkeenak.

Egoerak luzatzeko abilezia du, hari mehar motz batetan korapilatzen daki

Ez da esaldi korapilatsuetan nahasten, hiztegi ezaguna du, …

Idazkera duina

Ez dit ezer esan edo erakutsi ez edukiz ez idazkeraz

Hasi dudalako, bukatu.

 

Gizon bat lotan. Georges Perec

Mutik gazte bat bere gela txikian, lo dago edo lotara doa, ikaslea da eta Parisen dago

Pertsonaia bakarra da, beste denak erabat bigarren mailako aipamenak dira

Alderrai ametseko munduan, bere bizitza ezdeusari errepasoa. Anonimoa da munduan, fantasma bat, sonanbulua, bizitzan galduta dabil, noraezean,

Lo garaiko edo lo inguruko era guztietako gorabeherak, pentsakizunak, sentipenak, bizipenak, …

Bakardadean, isiltasuna lagun, bizi da, bere gela txikian edo kanpora ateratzen denean

Bikoiztuta bezala dago pertsonaia: bata, bere barnean bakar bilduta, inguruari ihesi, bera baitan sartzen da; bestea kanpora ateratzen da, badabil, … baina alderrai bezala, bakarti.

Bere buruarekiko hausnarketak, eta inguruaren deskribapen zehatza, garunetako sarean kiribilduta barnera zein kanpora begiratzen duenean, barne araketa etengabea,

Biluztu egiten da pertsonaia, bere aurrean edo bere baitan

Terapia lan bat dirudi, edo psikoanalisiarena,

Gauzekiko pertzepzioa, hausnarketa zehatz eta aberatsak

Bizitzako osagai gehienak datoz

Bizitzaren ikuspegi ezkorra: gizakiak markatuta du ibilbide osoa,

Bizitza gris neutroa

Bizitzaren alegoria ere bada

Liburuxka laburra da, baina potoloa, lodia zabala, mardula zirrikitu, kiribilez

Kanpoan dabilenean ere ametsetako giro ez-erreala da

Ezbaia, logikarik eza, balorerik ez dago, erreala dirudien ez-errealtasuna,

Irudi eta sentipenen nahasmena

Gizakiaren eta gizartearen  argazki bat da orokorrean, mingotsa baina erreala

Gizakiaren barne pleguetan sartzen da, plegu gordeenak arakatzen ditu, gizakiaren labirintu bihurrienetan dabil, bizitzaren bihurgune zailenetan sartzen da

Gizartearen esparru ezberdinen kritiko ezkorra, mingotsa: munstroak

Bizitza planifikatuaren beharra

Hiri fosila, ustela, doilorra, higuingarria, Paris higatu mortua, hila

 Ezer ez dago finkoa, dena dago ezegonkor, datozen bezala doaz gogoeta sentipen sentsazioak, … batetik bestera garamatza arrastorik utzi gabe, ametsen esklabo gara,

Loturarik gabeko burutazioak, bata besteari lotuta, batak besteari lekua hartuz, barne jaulki ezberdinak, logikarik eza, …

Atalez atal doa eta atal bakoitzean gai zehatz baten inguruan doa hausnarketa.

Bizitzako hainbat zertzelada: janaria, denbora-pasako trikimailuan, iraupena, bakardadea zer den, hiri handian bakardadean bizitzea, itsasoa, oheko sentsazio fisikoak: gorputz atalekiko pertzepzio ezberdinak, posturak eta ukituak, gorputza ez sentitzea, airean zintzilik bezala sentitzea, …  bizitza gurpil bat da dena errepikatuz doa dator, arratoiak, kartak, sabaiko arrakalak, tabernak,  gizakiko hainbat osagaien kritika,

Harrigarria zenbat kontaezin zirrikitu, eta zehaztasun aurkitu eta bere barnean sartzen den egilea

Gela auzoko bizilaguna imajinatu eta bere gorabeherak irudikatzen ditu

Sarri ez dakizu zehazki zertaz ari den, baina zerbaitez ari dela bai

Parisera ateratzen da: Parisen argazki eta deskribapen ezin zabalago eta zehatzagoa, mila notizia eta zehaztasun, Le Monde,  bere estilo eta ikuspuntutik, pertsonaiaren bakardadetik

Gurasoen etxera doa Paristik kanpo: naturaren deskribapenak

Esaldi oso laburrak darabiltza batzuetan, bizitasuna emanez deskribapenari, erritmoa bizituz

Esaldi oso luzeak ere egiten ditu, ia orrialde osoko esaldiak.

Atalka doa kontakizuna, atal laburretan, paragrafo bakoitza tarte bikoitzez banatuta

Hika bere buruari doa kontakizun osoa, hikakoari errepasoa ere bada

Liburu zaila,

 

Hamar. Andrej Longo

Bat: Ni naiz zure Jainko Jauna; ez duzu beste Jainkorik izango

Kapoa da hiriko jauna

Papilu gazteak ez du inoren mende egon nahi, baina larrialdi batean kapoak aterako du atakatik, ondorioz kapoaren esanetara, morroi, geratuko da

Bi: Ez duzu Jainkoaren izena alferrik erabiliko

Saverio gazteak ederra du, arrakasta handia lortzen du, batez ere jauntxo baten bitartekotasunari esker. Gazteak mezenas hau utzi eta beste bat bilatzen du goragoko maila baten bila. Arrakastak galbidera eramango du, aurreko mezenasarengana itzuliko da, baina honek erabat hondoratuko du bere babesa alferrik baztertu izanagatik

Hiru: Jaiegunetan jai egingo duzu

Enzok Erroman egiten du lana, asteartea du jai eguna eta herrira itzuliko da familiarengana, jai egun hori nola igarotzen duen kontatzen da. Bakoitzak du bere jai eguna

Lau: Aita-amak ohoratuko dituzu

Cirok bere ama hiltzen du honen borondatea jarraituz, ama gaixo dagoela dirudi, amari mesede bat egin nahi dio. Gurasoekiko maitasuna muturrera eramanda

Bost: Ez duzu inor hilko

Etxeko giro gozoan, aita batek zazpi urteko semearekin play stationen jolasten du jendea barra-barra hilez; atrakzio zentro batera joango dira, baina aita mehatxu baten beldur da uneoro. Aita hiltzaile profesionala dela dirudi.

Sei: Ez duzu ekintza lizunik egingo

Rosa, 14 urteko neska, nabarmen jantzi eta kalera doa, elizara sartuko da, apaizarekin egonen da, abortatzen du eta etxera bueltatzen da. Aita da umearen  sortzailea.   

 Zazpi: Ez duzu lapurtuko

Bestearen begiradari eustean jartzen du bere nortasun indarra gazte batek agure bati dirua kenduko dio, baina agureak ez dio begirada apalduko ezta sendatu eta gero berriz ikusten direnean ere. Gatea hondatuta, lekuz kanpo, noraezean geldituko da.

Zortzi: Ez duzu gezurrezko testigantzarik egingo

Riccà Afganistanetik itzuli eta Nico lagunarekin elkartuko da, eguna elkarrekin pasako dute jan eta edan, bakoitzaren jarrera ezberdinak agertuko dira. Gasolindegi batetan autoa lapurtuko diete, galarazi nahian Riccà hil eginen da bere iritzi berriari eusteagatik,

Bederatzi: Ez duzu besteren emazterik desiratuko

Adelina ezkontzeko une berean ez ezkontzea erabakitzen du marinel bat duelako maitale

Hamar: Ez duzu besteren ondasunik desiratuko

 Reiban hirukote bateko gaztea da, hirukoteak ostiral gauean dantzalekura doaz: sartu truku susto bat emanen diote mutil bati neska batekin ibiltzeagatik, auto bat lapurtuko dute jabea egurtu, istripu bat izango dute eta azkenik bere bizitzaren truke bere laguna hilko du. Neska bat edo auto bat gutiziatzearen ondorioa.

Bibliako hamar mandamenduak hartzen ditu eta horien inguruan hamar narrazio osatu.

Ez du izenik botatzen baina kontra-azalean diotenez Napolin dago girotuta

Napoliko giroa margotu eta osatzen du atalik atal, Napoliko argazki bat

Giro bortitza da agertzen dena, zaila, gogorra

Suspense giroa sartzen du kontakizun bakoitzean, zerbait berezia pasatu behar dela susmatzen da, eta azkenean beti dago ezuste bat

Azken unean korapiloaren nondik norakoa intsinuatuz bukatzen du

Luzatu egiten da kontakizunean, hiriko marrazkia osatuz eta giroa sortuz

Erritmo bizia hartzen du

Deskribapen zehatzak egiten ditu

Abesti, esaldiak, … errepikatzen ditu erritmo bat ezarrik kontakizunari

Garbi esan gabe, intsinuatu iradoki egiten ditu gertakizunak, zergatiak, …

Ase egiten zaitu kontakizunak eta euskararen erraztasunak

Irakurterraza da

 

Hori da umorea, maisu. Mao Yan

Hitzaurrea eta zortzi ipuin

Nobel sariduna

Hori da umorea, maisu

Txinan kokatua

Handiko langile bat bota egiten dute eta maitaleek joan ahal izateko txoko bat eratzen du, kobratua noski.

Krisia, despidoak, ugazaben gehiegikeriak, ondo-biziak, pobrezia, gazteen sexu harremanetarako zailtasunak, politikaren faltsukeria, …

Gure gizartearekin alderatuz: giro ezberdina, baina giza portaera  antzerakoak

Kritikoa

Gizona eta piztia

Txinatar eta japoniarren gerran, bortxaketa baten ondoren japoniarrek familia bortxatu eta hil dioten soldadu txinatar bat Japoniako kobazulo batetan gordetzen da,  basoan biziko da urte luzez bakardadean, emakume bat aurkituko du, …

Inguruaren deskribapenak

-atzera aurrera jauziak egiten ditu leku eta garaian,

Txinako kultura: sendabelarrak, …,

Hegaldia

Bi familiako nesken trukaketa semeak ezkondu ahal izateko

Nesketariko batek hegan egiten du, ihesi, senarra eta herri osoa bere atzetik doa, hil eginen dute

Alegia bat dirudi baina ez dakit zer esan nahi duen zehazki

Herritxo bateko giroaren ispilu, nekazal giroa

Giro berezi maitagarria, ametsezkoa dirudiena.

Burdinazko haurra

Trenbide bat eraikitzen dute, umeak haurtzaindegi batera eramaten dituzte, gurasorik gebe gelditzen den ume bati beste batek burdina jaten erakusten dio beste bati. Biak harrapatzen dituzte.

Alegoria dirudi, irakurleak asmatu behar zer esan nahi duen

Sendagai miragarria

Exekuzioak, herria aspertuta dago horiekin, behartuta ikustera,

Zubi azpi batetik kontatzen du ume batek,  ez ditu zuzenean narratzen, baina irakurleak ia ikusi egiten ditu

Gizon batek behazuna kentzen diete gorpuei amaren itsumena sendatzeko, … baia ama hil eginen da

Makabroa: egoera gordinak, txakurrak gorpuak jaten: kontakizun beltza, seguruenik errealitatetik jasoa

Maitasun istorioa bat

Maitasun istorioa bat  baino neska mutil biren elkarganatzea

Shen lorategia

Gizonezko eta emakumezko heldu bikotea lorategia bat ikustera joaten dira

Hiri giroa, urbanoa

Harreman zailak, kosta egiten zaie akort jartzea, ez diote pentsatzen duena garbi elkarri azaltzen

Haur abandonatua

Soldadu batek ume abandonatu bat jasotzen du ekilore soro batetan, etxera eramaten du, etxeko eta umearen inguruko gorabeherak, azkenik berak ere abandonatzeko

Barne sentipen ezberdinen azalpenak

Armadari, Iraultza kulturari, seme bakarraren buruzko arauari kritikak

Herritarren giroa, gizarte txinatarraren deskribapen ezkorrak, nekazal giroa:

Nekazari munduko irudiak: etxeak, ohea, sugeak hozka, arbiak, kilkerra, igelak, arkakusoak,

*Maoren garaiko giroa, mobilizazioa, auzo-lan komunal behartua

Iraultza Kulturaleko garaia,

Komunista garaian aurreko kulturako zantzu, sinesmen eta jokamolde garbiak,

Oso giro eta kontakizun kritikoa

Txinako ohiturak, eta giroa.  

Giro berezia sortarazten du,

Euskara argia, ulerterraza, xume itxurakoa, klasiko tankerakoa, idazkeran eta lexikoan, …

Deskribapen eta kontakizun zehatzak, pertsonenak zein naturakoak.

Ipuin bakoitzeko ingurua zehatz,dotore, irudi eta adjektibo dotorez deskribatzen duUkitu poetikoa, hitzetan, irudien erabilpenean ez,

Begiekin ikusteko bezala deskribatzen ditu egoerak eta gertaerak, oso errealista da.

Irudi bitxiak: pinuak pintzelak dira zeru marrara begira

Neurriak nekazari girokoak: katiluaren diametroko enborrak, katu bat hozkaka, txakurrak, arrain baten sabela bezain zurixka, eguzkia gurpil baten tamainakoa, piparen erreketak neurtzen du denbora, ahateen ahotsa,  …

Minutu batek hemezortzi ordu adinako luze,

Oso errealista da

Umore puntua ia beti

Gaztelerazko hitzik ez erabiltzen ahalegintzen da: irazkidun zigarretak, …

Garbizaletasun jiteko asko, asmatu itxurakoak: ulukaria, iragazkidun, babesgailu, …

 

Intemperies (babes bila). Lourdes Oñederra

Luzia hizkuntzalaria Madrilera joan-etorrian dabil Eva neska-koskor baten amnesia kasuko ikerlanean, han Viktor medikua izanen du lagun, Luzia banatuta dago Martinengandik, eta Victor alargunduta Julia hil zitzaiolako. Beste pertsonaiak oso azalekoak dira.

Istorioa oso sinplea da eta ez da ezer berezirik gertatzen

Linealki ez dago ia istoriorik, barnera eta albora zabalduz doa kontakizuna, zuhaitz baten arrama eta orriak bezala

Bost pertsonaion harremanen prozesua da kontakizuna, 

Istorioa baino bere iruzkin eta azalpenak dira interesgarriak

Kontakizuna adar berriak botaz doa, osotasun bat hartuz, sakontasunez batez ere

Pertsonaien barnera bidaia da, bere barne sentimenduak eta pentsamenduak azaleratuz, bost pertsonaian barnean sartzen da etenik gabe

Pertsonaren barne zirrikituetan sartzen da

Barne prozesuak, irakurleak biziko dituen hainbat egoera eta bizipen mahairatzen ditu: dudak, ezjakinak, gabeziek, sentimendu oso pertsonalak,

Aberatsa gaiez, lerro bakoitza da pentsarazteko hari muturra

Galdera galderaren ondoren uzten doa, galdera-ikurrik gabeko galderak gehienetan

Gai zerrenda zenbatezina jarraian, hausnarketa labur etengabeak: afasia / ezaguera / denbora / lana-salbabidea / sexua / bakardadea / haserrea / emakumea /  gezurra / gizakiaren desbabestasuna / egia / heriotza / mugak / sufrimendua / besteek zer esango beldurra / familiarekiko harremanak / iragana / haurrak ekartzea / bikote harremanak / ahanztura / euskara / eraikuntza historikoak / bikote banaketa / Donostia / Madril / hilerokoa / maitasuna-desioa / homosexualitatea / gizonen prostituzioa / apaizak / familia-semeen heziketa / baladak / Gabonak / eta mila gairi buruzko hausnarketa labur iheskorrak, …

Ez da luzatzen gaiotan, baina bizi eta barrura sartzen du eztena

Hiru atal nagusi eta bigarrena, luzeena 19 zatitan, irakurketa erraztuz

Kontalari bat dago hirugarren pertsonan, zuka egiten du sarri,

Zatika, apurka, ematen ditu datu berriak, istorioa argigarri gutxia osatzen du, bitartean hausnarketekin jolasean ari da

Tarteka badirudi pertsonaia edo kontalaria ez ezik, idazlea bera ari dela bere buruarekin solasean

Egoera batzuk artifizialki sartuta daudela dirudi, gertatuta ditu eta sartzen doa

Denbora aldatuz, oraina eta iragana nahastuz

Zita ezberdinak jatorrizko hizkuntzan, premiarik gabe, pedante samarra iruditzen zait

Nahas samarra da, istorioak ez du ia ezer berririk eta hausnarketak uholdean datoz

Errepikatu egiten ditu zenbait hitz, jarraian, puntu batez bereiztuz, azalpena edo sentipena azpimarratuz

Zehaztasun asko dago deskribapenetan, dela pertsona, dela egoera, dela ingurua

Ez dago ia elkarrizketarik, dena da hausnarketa, pertsona nagusien barnera bidea

 

1812 isilpeko mezua.  Benjamin Aurrekoetxea

Hilketa baten kontaketa, bere suspense puntuarekin

Frantziako ejertzitoa, Euskal Herriko foralak, Gaztelako ejertzitoa

Baina ez du jakin minik ia sortarazten, bukaera ere antz ematen zaio

San Prudentzio garaiko Gasteiz

Euskal Herria, Frantzia eta Gaztela arteko historia kontatzen du, atal osoa hartuz, luze, astun eta hotz

Garai hartako gizarteko osagaiak azaldu nahi ditu, baina elementu solteak deskribatzen ditu, ez gizartea, ez bizimodua, bizitzarik gabe, museo bat erakutsiz bezala

Liburu hitz tristea

Ez dago ia istoriorik

Idazkera behartua, irreala,

Ejertzito eta epaileei buruzko irudia ezin makurragoa da

Ez du nahi gaztelaniazko hitzik erabili nahi, baina darabiltzan hitz berri edo asmatuok ez dute ez indarrik ez graziarik, naturaltasuna falta zaie.  

Seguruenik hitz nahiko galduak edo gutxi erabiliak berreskuratu eta abian jarri nahi ditu eta hori ekarpen baliagarria da

Hiztegi oso bat eskaini nahi duela dirudi, baina behartuta dator eta ez da erakargarria egite.

Ez dakit zeintzuk diren hitz berreskuratutako antzinakoak, zeintzuk asmatuak ,...: aldabe

Hiztegiarekin edo hitz asko ulertu nahian, edo ulertu gabe irakurri behar duzu, eta horrek irakurketa zaildu ez ezik, aspergarri ere bilakatzen du

Normalki erabiltzen ditugun hitzak ekidin nahi ditu, eta berriak asmatzen, sarri esaldia luzatuz: geraleku.geltoki, egipeko, mediku-leku, bihotzeko taupadarik gabea,

Premiarik gabeko asmakizunak: etxagun, gutxikia, ...

Idazkera hotza, baina aldi berean akademikoa edo dotorea ere ez da

Zertara datozen ez dakidan zenbait deskribapen luze

Elkarrizketak baliagarriak dira, deskribapenak ez

Deskribapen betegarriak, aspergarriak ere, inolako erakargarritasunik ez dutenak: bataila bat

Hitz arraro,ezezagun, asko

Hitz berriak asmatzen ditu

 

Jesusen haurtzaroa. J. M. Coetzee

Nobela: bost urteko haur baten eta gizon baten harremanak, eta honen inguruko hasnarketa etengabeak

Gizon bat eta haur bat herrialde berri batera heltzen dira, etorkin. Etorkinen esparru batean egin dute topo. Umeak ama galdu du. Gizonak haurrari ama bat bilatzea du helburu. Lana aurkituko du gizonak. Bilatuko dio ama bat.. Haurra eskolara joan beharko da.

Gizarte berezia da narrazioa kokatzen dena, “funtsik” gabekoa: ez da gure gizarte honen bezalakoa

Teorizatzen eta filosofatzen ari da liburu osoan

Oso hausnarketa eta ideia bitxiak dira

Gai ezberdinak ukitzen joango da, sakondu gabe, hausnarketarako bidea zabalduz: hausnarketa etenik gabea da liburu osoa. Gogoeta batzuk zuzenak, besteak kontakizunetik berez sortzen direnak, asko iradokitzen du, iradokizunak laburrak dira baina sakonak eta zuzenak.

Gai batzuk: etorkinen lehen egun latzak, ia kale gorrian / zamaketa lana portuan / giza elkartasuna / Burokrazia / gizartea: lan baldintzak / gosea / edertasuna-sexua / aita eta aitabitxiaren eginbeharrak / umearen elikadura / asma-bertigoa / gizakia-emakumea / maitasuna-onginahia / amatasuna / aitatasuna / giza-emakumeen harremanak / haurren heziketa / halabeharra / ideiak gizarteko funtsa / zertarako lan egin / zertarako bizi / zer zentzu du egiten dugunak / historia / kaka / heriotza-ehorzketa / putetxea / ipuinak-zenbakiak / hil ondorengoa / irakurketa-ikasketak / museoak / dirua-balioa / janaria-txerrikia-elikadura / errua norena / hizkuntza-komunkazioa / dislexia / bikoteen harremanak / kaosa / ijitoak / arauak-legeak /

On Kixoteren erreferentzia asko

Zenbakiei buruzko teoria oso bitxia da

Simon du izena gizonak, baina “bera” izenordea erabiliz identifikatzen du ia beti

Kontaketa zuzena egiten du, hari berari tiraka, kronologikoki narratuz gertakizunak, atzera-aurrera edo jauziak egin gabe

Hausnarketetan bai zabaltzen da kontakizunean zehar

Elkarrizketa da liburuaren erdia: bete ideiak botatzeko baliatzen ditu

Adjektibo zehatzak: bekozko ilun arina

Haurraren hizkera eta pentsaera heldu batenak dira, haurra berezia den arren

Ez du hiztegia konplikatzen

Irakurterraza da

Batzuetan teorikoegia da, ez da naturala, prestatutako gaiak botatzen ditu, naturaltasun falta, ---

Ironia eta umore puntua tarteka, …

Zenbait atal nahiko betegarria dira, bere teoriak botatzen aitzakia

 

Meaulnes handia. Alain Fournier

Frantzian gehien irakurri den liburua omen

Lau pertsonaia nagusi dituen istorioa: elkarlotuz doazen lau istorio ezberdin bezala dira

Pertsonaietako batek, narratzaileak, bere lagun baten historia kontatzen du, eta honen neska eta neskaren anaiarena

Pertsonaien haurtzarotik hasi, nerabezaroa eta gaztaroa kontatzen ditu

Bukaera lazgarria du

Abentura kutsua du, maitasun edo amodio zail baten historia ere bada, herri deskribapena, gizakiari buruzko hausnarketa, ...

Herriko, eskolako eta etxeko giroa

Istorioa herriko gorabeherak bezain xumea da

Pertsonaia konplexu korapilatsuak dira

Giro aparta sortzen du

Pertsonaien barnera sartzen da kontakizun soilarekin

Istorioa kontatu besterik ez du egiten, hausnarketa teorikoetan sartu gabe

Baina ideia soltean han-hemen ereinez doa

Elkarrizketek pertsonaien barnera daramate irakurlea

Ez da itxuraz ezer garrantzitsurik gertatzen, istorioa garratza den arren batez ere bukaeran

Une latzetan ere ongi edo dramarik gabe  bukatuko den giroa nabari da, azken garratza badu ere

3 sailetan banatua dago eta sail bakoitza  atal labur askotan

Egitura honek asko errazten du irakurketa

Badaude atzera jauziak, denbora eta leku ezberdinen nahasketa

Ulerterraza, irakurterraza

Irudi eta konparaketa asko sartzen ditu

Gozamena dira deskribapenak, lasai irakurtzekoak

Kutsu poetikoa dute narrazioek

Ez da hiztegi berezi  edo esaldi borobiletan tematzen

Deskribapen asko ditu, oso zehatzak, datuetan, eta datu eta izen-hitzak zehazteko adjektiboetan

Erdal kutsua dute  esaldi askok, zuzen itzulitakoak bezala

* Azken zatiak jakin-mina eta tentsioa sortarazten ditu

Itzultzailearen eranskin bat dakar azkenean, zena oso ondo datorren irakurleak bere irakurketako  bizipen gogoeta kezka harridura eta iritziak alderatzeko. Osatu egiten dute irakurketa.

Duda bat uzten du: iruzkineko hainbat gertakizun deskribapen eta istorioko osagai ez daude gainbaloratuta eta idealizatuta. Hainbat kontakizuneko osagai ez dira idazlearen akatsak, ez hain teorizatuak eta aurrez hausnartuak. Horrela atera zitzaizkionak eta gero maisu lan bezala juzgatu direnak?. Idazleak ez luke barretxoa eginen iruzkinok irakurriz, eta berari ez zitzaiola horrelakorik burutik pasa esanen?.

 

Mussche. Kirmen Uribe

Badirudi hasieran gerra garaian erbestera eramandako umeez izango dela baina ezerezean gelditzen da gaia, baina umeon erreferentzia liburu osoan dago.

Robert eta Herman bi gizonezkoen adiskidetasunaren inguruan dabil: ekintzailea da bata, teorikoa bestea.. Robert Mussche idazlearengan zentratzen da batez ere: idazlea: bere liburuak, Espainiako gerrako erreferentzia, konpromisoa, naziak, erresistentzia, gerra, kontzentrazio eremua, itzulera, …

Zer da historia, zer asmatua: egia ote emakumeek pilotua hil zuten hori?, Mussche idazlea izan zen?, kontzentrazio eremu zehatz hori izan zen?, … Ez dago asmatzerik, ez dago fidatzerik dioenaz

Hausnarketarako bideak irekitzen ditu, baina irakurlea zeri heldu ez dakiela geratzen da gertaera historikoetan.

Izen propioak eta egoera zehatzak sartzen ditu sartzen ditu: gerraren hasera eta harrera-giroaren bilakaera /gerra gordintasun osoan: gasa, lubakiak, soldaduen egoera eta moralaren bilakaera / Ardeko bataila / V1 eta V2 bonbak / Neuenganm Alemaniako kontzentrazio eremua / Lubeck portuko sarraskia / …

Errealismo fantastikoa ote berea ere?

Nahiago ditut liburu historikoak historia kontatzeko.

Hainbat gai ezberdin ukitzen ditu, aipatu besterik ez  batez ere atal bakoitzaren hasieran gertatuko dena kokatuz edo: Umeak gerra garaian Belgikara eraman zutenekoa, itzulera: hango giroa eta gorabeherak / adiskidetasuna-etena-beradiskidetzea / Musika: Mozart, Betowen, Bach, … / aitatasuna / poesia / haserreen zergatia / arima eta materia / determinismoa / sexua / liburuak eta egile ezberdinak: zitak / lagunak / errealismo fantastikoa / idaztearen helburuak / eskultura klasikoen kanonak / iraupena / Gantes / zer da literatura ona? / guraso izatearen izua / itzulpengintza / hizkuntza propioa / iraunkortasuna / transzendentzia / heriotza / pintoreak / gerra irabazleei kritika latza /

Magia falta zaio

Hotzegia, gela bateko irakaslea dirudi.

Euskara estandar xumea, dotoreziarik gabekoa, lexiko erraza, bost duroko hitzik gabekoa,

Badira esamolde deigarri batzuk, baina gutxi

Aurkitutako paperen teknika ere funtsezkoa da

Gutunen teknika darabil tarte batean, sentimenduak adierazteko batez ere

Azken zatia teorikoa da, elkarrizketa badarabil ere.

Ingeles zitak sartzen ditu honek ere, autore ezberdinak, … modari jarraituz

Ez dit ezer berririk erakarri, ez gaiaz ez euskara aldetik, ez esamoldez,  ez teknika aldetik

Mila gai iradokitzen ditu, baina dena geratzen da airean, eta datu historikoen duda utzi dit

 

4x4 operazioa. Xabier Amuriza

Gai pila:

Apaiz talde zabal batek Seminarion gauzatu zuen itxialdi sonatu baten inguruan doa, hori da ardatz nagusia, inola ere bakarra, horren inguruan hainbat istorio doa

Horrez gain: apaizen lana / maitasuna, / apaizen maitasun eta sexu problematika / biolentzia / seminarioko heziketa / itxialdikoaren zergatiak eta edukiak / Eliza / lan pastorala / gazteekin harremanak / denbora / hilezkortasuna / gauzak galtzea / musika / artea / ukoa / erlijioa /  nia / …

Existentzialista da, bizitzari lotua

Zeharkako burutapenak eta hausnarketak, esaldi borobilak eta esankorrak,

Gutxien uste duzunean ezuste bat eskaintzen dizu, gogoeta bat, egitura bat, hitz berri bat, ... Filosofatu egiten du,: Erroman Lukrezio aitzakiatzat hartuta, eta mila antzerako, …

Kontakizunaren barnean egiten dituen gogoetak filosofia emankizun aberatsak dira

Beste mundu eta logika ezberdin batera eramaten zaitu, mundu erreala da baina aldi berean irreala

Seminarioan bizi izan nituen bizipenak biziarazi dizkit; orduan, gero ere, ez dut teorizatu guzti horretaz, irakurketak horretaz hausnartzeko aukera eman dit.

Txundigarria egin zait Donostiako Seminarioko inaugurazioarena: ni han nintzen, teologia ikasten nengoen. Ez ginen inola ere erradikal, nahiz ados egon ez. Beldurra ere bagenuen Seminarioko zuzendaritzako gehienak, eta Gotzaina, frankista sutsuak zirelako. Harritu nau abestu ziren abestien edukia: FRANCO, FRANCO abestietan, … Bai gogoan dut apaiz fanatiko batzuk Caudilloaren izena goraka ibili zirela eta denok eskandalizatu ginela, gogoan dut abesti ozen batzuk estudianteok denok herri bezala tutia eginez, … baina Francoren izenik sartzen zenik ez. Ez nituen gogoratzen ere hainbeste pertsonaia, eta delako haiek gainera, egon zirenik, …  Gogoan dituk egun hartako bizipen batzuk: Kaudiloa nire aurretik pasa zen metro erdira, nork esan behar zidan arma hartuko nuela bere aurka egun batean, … Gure aurretik pasa zenean “viva el Papa” oihukatzea izan zen gure errebeldia zantzu bakarra, kokoteraino ginelako ekintza osoarekin. Dokumentu bezala gordeko dut liburuko zati hori, zabaldu ere eginen dut apaiz diren eta izandakoen bazkaria egiten dugunean.

Gaiez aparte, egituraz da ezberdina laugarren liburu hau, beste hainbat osagaietan antzerakoa arren.:

Ez du, aurrekoetan bezala, orri osoko perpausarik ere

Sailkatuta dago, perpausa motzagoetan, gaiz izartxo bidez berezituta,  …: irakurketa errazten du: pertsonalki labirinto haiek bota ditut faltan.

Elkarrizketa asko: irakurketa arintzen eta errazten dute, informazioa berria dakarte, herri esaldiak, aditz forma ezberdinak, ….

Bestela aurrekoen jite antzerakoan darrai, nahiz sakontzen duen aurrekoen ildoan.

Aditz trinko edo sintetikoaren erabilpena erabat berria da, forma berri kontaezin, logikoa, aberasgarria, bide berriak zabalduz, …

Ausarta da hitzak osatzean, esanahia eraldatuz, zehaztuz, biziberrituz,

Mila ukitu umorezkoa

Gustukoak zaizkit deskribapenak, nahiz ezberdinak diren, ez dakit zehazten ezberdintasuna non datozn, baina ez dira ohikoak

Aberatsegia, ezin da asimilatu aurkitzen duzun dena

Idazkerak eztabaidak sortaraziko ditu, sortarazi behar ditu behintzat, bide ohizkoetatik ateratzen delako: esaldiak egiterakoan, aditz sintetikoaren forma berriak, erdal hitzen erabilpena, hitz berri piloa sortzen ditu izenak aditzak zein adjektiboak atzizkien bidez eraldatu eta zentzu ezberdin do zehatzagoa emanez

Akatsik esatekotan:

- Ez dakit apaizak ez direnei zenbateraino interesatuko zaien orduko borroka hura, baina testigantza hor dago eta hala behar zuen

- Tarteka oso pertsonalizatua dela kontakizuna, nahiz egia den beti islatzen dela idazle oro bere kontakizunean.

-  Elkarrizketa zenbait betegarria dirudite, nahiz hitz-joko eta giza sentimenduen erakusketa bat ere izan

- Kontaera erabat ezberdina da, mundu ezberdin baten barruan ere badabil sarri: askori zaila eginen zaio  irakrketa

 

Parisen bizi naiz. Koldo Izagirre. Poema-liburua

Parisen bizi da Koldo baina Euskal Herriko gorabeheren inguruan dabil; Paristik edo, bere herriari hartzen dio pultsua

Ikuspegi goragoko ezberdin batetik begiratzen dio gizarteari eta munduari

Egunerokoak zein orokorragoak, denetik dago poemotan

Egunerokotasunetik urrunagoa doa

Kritika zorrotza  hainbat gaietan

Nahiko deskolokatuta uzten naute zenbait poemek, baina ezin dut asma zertaz, ez dira irakurlea irudi eta hitz-jokoen zurrunbiloan harrapatzeko soilik eginak

Gaioi buruzko ikerketa hasteko grina edo bultzada damaio irakurleari

Ezuste bat da poema bakoitza, gaiaz egituraz edo bukaerarengatik

Ezberdina eta berezia poemagintza hau

Poema bakoitzak du bere ukitu propio ezberdina

Zerez ukitu, edo nondik helduko zaituen hasten zara irakurtzen poema bakoitza

Arazo, egoera, sentipenei buruzko begirada berezia du

Esaeraz eta moldaeraz lortzen du goitikako begirada hori

Saltoka bezala doa zenbait poemen barnean, loturarik gabe bezala, baina bukaeran batasun bat hatzen du poemak

Hiztegi kilikagarria

Atzizkien erabilpen kilikagarria

Gozamena da hitzekin darabilen joko eta jolasa

Zirrara eragiten dute poemok

Ez da irudi behartu artifizialetan nahasten, berez bezala datoz irudiok, nauraltasunez

Hitzak osatu era eta erabiltzeko trebezia harrigarria

Hitzen aukera ezberdinekin jokatzek abilezia

Hain ortodoxoak ez diruditen hitzekin jokatzeko trebezia

 

Rasputin eta San Petesburgoko gauak. Joxemari Iturralde

Rasputin izen ezaguneko pertsonaiaz ari da, nor nolakoa zen, eragina gortean, ...

Tzarren gorteko giroa.

17ko iraultzaren aurreko urteak, gortea, herriaren egoera eta jarrera, gerra, Lenin Suitzan, ...

Sarajevoko atentatua

Iraultza egunak: ez du inola ere deskribapen baikorrik egiten, alde ilunena kontatzen du, hala izan bazen eta izanen zen aldaketa egun kontrolagaitz haietan.

Dadaismoa

Nabari da egilea jantzi dela gaiaz, datuok bota nahi ditu eta nolabait istorio bat asmatzen du bere inguruan datuok harilkatzeko

Ez dakit zer den erreala, zer asmatua datu errealak sartu ahal izateko

Oso egitura eta kontakizun artifizial iruditzen zait, datu gehienak egiazkoa arren

Nahiko linealki jarraitzen du historia, nahiz jauzi batzuk egiten dituen

Bi euskaldun, bikotez, ere ari d a, San Petesburgon tzarren jauregietan morroi, Iturraldetarra bata gainera: egia?

Ministro bat aldarazten du, baina nik uste nuen eragin politiko handiagoa izan zuela tzarren gortean

Kontaketa huts hutsala, oso azalekoa, batez ere elkarrizketak

Ez du indarrik, baina sortarazten du jakin-mina

Ez dago inolako hausnarketarik edo gogoetarik, kontaketa hutsa

Irakurleak eginen du bere gogoeta giro hari buruz

Idazkera lau ulerterraza

Atal motzetan banatuta, erraz irakurtzen da

Ez da dotoreziakerietan galtzen baina era berean dotore idazten du

Xume jitean idazten du

Betegarri franko du istorioa luzatzeko edo borobiltzeko, agian nobela bat egin nahi duelako, gidoiak horrela behartuta

Errepikagarria egin zait, Rasputinen emakumeekiko portaera, gorteko giroa, bere eragina, ...

Irakurritakoaz gain, ezer gehiagorik ez?, jakin-min baino gehiago desilusionatuta utzi nau, beste zerbait, beste zer gehiago espero nuelako

 

Sirena-hotsak. Xabier Etxaniz Rojo

4 narrazio edo ipuin ezberdin dira

Matxupitxu

Nikaraguar etorkin batek adineko bat zaintza hartzen du lan bezala

Lana hitzartzea, agurearekin harremanak, bukaera, eta azken ezustea

Hasieratik harrapatu nau

Kontakizuna luzatu egiten du baina gustagarria bihurtzen da errealitatearen erreflexu fina delako, hainbat bizitzako gorabeherei burutapenak eginez doa, giro umoretsu batean, gai ezberdinei buruzko hausnarketa eta burutapenak,  

Hiletak / abokatuak / morroiak eta nagusiak / Somoza / Sandinistak / Contra / etorkinak / maitaleak / ETA / GAL / bertakoak eta etorkinak /

Sandinistei buruzko ikuspuntu edo errealitate ezezagun ezberdin kritikoak izan zait ekarpen nagusia

Akelarreak

Idazle hildako baten emazteak senarraren liburuen bilduma egiten du. Alabak “Akelarreak Nafarroan” aitak maitale bat izan zuela jabetzen da. Familiari, amari adierazi ala ez?, hori da dilema.Gabon afarian familia osoa elkartuko da. Alabaren burutapen, bizipen, eta sentimenduak, psikologo edo psikiatra baten aurrean bezala, bera ere banatua baita. Aitaren geriza luzea, … Egia jakiteak merezi du?.

Betegarri edo luzapen asko du, ezer askorik erantsi gabe.

Idazlearen burutazioak egiten dute erakargarria irakurgaia.

American way of live

Langile soila fabrika bateko jabearen alaba oso berezi batekin ezkontzen da: Fabrika krisian. langileen borrokak, bikotea banatu egiten da, protagonistak indemnizazioa jaso eta bere ametsa gauzatuko du, Amerikako Estatu Batuak ezagutzea. Errepideko kontrol batetan hil eginen dute Amerikan.

Langile borrokak, banatze arazoak eta Ipar Estatu Batuetako deskribapenak nabarmentzen dira.

Ez du ezer erakargarririk, dena oso azaletik baitoa, burutazioak ere askoz urriagoak dira, … ez du ezer eskaintzen

Sirena-hotsak

Hiru gazteen istorioak: ekintza bat prestatzen dute, gaizki aterako zaie eta gero bakoitza bere bidetik joanen da bizitzan, bat aktore izanen da, beste musikaria eta hirugarrenak preso bukatuko du eta kartzelan aita izanen da.

Hausnarketa ezberdinak: ekintza aurreko eta ondorengo, telefonoa, aitatasuna, kartzela, kartzelan aita izatea, egoera berri politiko, ekintzaren porrotaren zergatia, taberna giroa, … ri buruzko gogoetak

Gai biziak dira, egunerokoak, agian norbaitentzat izan ditzakete erakargarritasuna

Niri ezagunak eta zirrararik gabekoak egin zaizkit

Jende batentzat izan daitezke hausnarketa eragiteko baliagarriak

Orokorrean, liburuak ez nau erakarri

Eman dit hainbat gaien gogoetarako bidea

Lehenengo kontakizunak du hausnarketa asko, eta hurrengo bakoitza gero gogoeta gutxiago du

 

Sukkawan irla. David Vann

Bi zatitan banatuta: lehenengoan aita semeak Alaskako irla bakarti betara doaz  aldi luze bat elkarrekin pasatzera, bigarrenean semeak bere buruaz beste  egin ondoren aita gorpua hartu eta alde egiten du bere herrira itzultzen den arte.

Munduaren bilakaera bortitza erakusten du, esperientzia berriaren zergatia argituz

Munduaren eta gizartearen lehen eguna, erabat sintetikoki, baina ukitu egiten du irakurlea, hunkitu ere,

Aitarekiko semearen jarrera aldatzen doa, aurrekoaren nostalgia, desesperazioa.

Egoera jasanezina bihurtzen da, harremanak zaildu eta zornatu ere, bakoitzaren barne egoera gaiztotu, …

Biziraupena

Pertsonaien arazoak, lehen egunak, baliabideen murritza, bakardadea, baso basa,   

Arazo pertsonalak azaltzen doaz, eginiko hutsak, elkarbizitzaren zailtasunak, gogorapenak

Semeak bere buruaz beste eginen du

Bigarren zatia: Aitak semearen gorpuarekin alde egiten du, sena galduta, etxera itzulera, aurkitzen duten arte. Gero bere herriko gorabeherak, erabat bakarrik geratuko da edo utziko dute, ihes eginen du, ezer ulertu ez duen sentipenarekin bukatzen du, … ezustekoarekin bukatzeko.

Bidaia kontatzen zu pausoz pauso, unez une: egiten duena, sentitzen duena, pentsatzen duena, pentsamenduak egunen joanean, gogoeta ezberdinak, norbere buruaz egiteaz ere ari da, …

Irla batean geratzen da

Hileta egitea eta amak ikustea obsesio bihurtzen zaio

Aitaren bilakaera, barne korapilatsua, barne bide galduetan ibilia, bere buruarekin aurkitzen da,

Bere buruarekin eta semearen gorpuarekin hitz egiten du

Atzera jauziak hemen ere: bizitakoa, jarrerak,

Biziraupena deskribatzen du, hemen ere

Psikologia ariketa bat da baina ez du beste zenbait lanen sakontasun jarraipen lotura osotasun, lilura, … ik.

Poesia ukitua du, batez ere deskribapenetan, kontaeraren gordintasunean, maitagarria egiten da kontaketa eta narratua, poema epiko baten kutsua du, batez ere hasieran

Paragrafo luzeez eta elkarrizketa oso motzez egiten du kontaketa

Zaila da, tarteka ezinezkoa, esaldi askoren esanahia argitzea, testuinguru barruan ere, ez sakoneko esan nahia edo sinbolizatua, baizik esaldia bera irakurlearen logikara itzultzea

Ez dakit jatorrizko testuaren ondorioa den, jatorrizko testuak dakartzan zailtasunak, jatorrizkoa erabat errespetatu nahia,  euskaraz desitxuratu gabe, euskararen eztabaida filologiko bati erantzuna eta jarrera hartzea, edizioaren akatsak diren, …: haizeak kiribilak altxatu, …

Zintzilik, bukatu gabe bezala geratzen da hainbat esaldi

Arraroak, zailak, traketsak ere ?,  iruditu zaizkit hainbat esaldi:  barna igeri ezineko / jaurtitzeko makila / aisa gaitezen / ez zen eguerdi, / lainoak haizatu / jatunak (izena) / milioi urteko bi / zartagina lerratu / ondo ematen du / ez zuen asmorik nahi /  hau gauza ere ez da /

“a” artikulua jaten du sarri, arraroa egiten zait

Kadentzia berezia du tarteka, ez dakit jatorrizkoarena den ala itzulpenarena

Monotonoa edo errepikakorra  bilakatzen da erdi aldera lehen zatia, bai pertsonaien bilakaeran, bai kontakizunetan, ez duelako pertsonen barnea sakonago arakatzen, barne inguru berean dabil aurrerapenik gabe barne ikerketan, sentimenduetan, pertsonaien bilakaeran: bere buruaz beste egitea ere ezustean bezala dator.

Esaldi irudimentsu bereziak: aireak bolumena eta pisua zuen.

 Itzultzailearen esperimentu bat ote den ere iruditu zait

 

Txartel bat (des)herrira. Garazi Goia

Bikote batek istripua izan du, neska ospitalean dago konorterik gabe, mutilak alde egiten du Londresera. Londresen Gernikako bonbardaketa ondoren Ingalaterrara eramandako mutiletako bat bizi da hirurogei urtez ia harremanik gabe familiarekin. Familiak bisitatzen du ospitalekoan dagoena, baina ahizpak alde egingo du Europa Iparraldera errudun sentitzen delako, gazteak Argentinara alde eginen du, eta gizona Euskal Herrira etorriko da.

Ibai, Peru, Sara, Maialen, dira pertsonaiak, deserrian bizi dira

Bakardadeen istorioak, azkenean denak geratuko dira bakardadean bakoitza bere destino berrian.

Ingalaterrara eramandako umeen odisea kontatzea du helburu nagusi bukaeran dioen arabera

Gerra, ontziratzea, bidaia, umeen esturak, traumak, beldurrak, Ingalaterrako lehen egunak, itzuli zirenak, geratu zirenak, familiarekiko harremanak, istripuaren zergatia, Francoren aurkako giroa, Orwell Espainian egon zen,

Pausoka pausoka doa istorioa argitzen, azkenerako badu bere suspense puntua

Oso historia tristea da

Pertsonaia bakoitzak bere barnea azaleratzen du gutunotan: sentimenduak, oroitzapenak, sekretuak, gurasoen banaketa eta honen eragina, …

Nahiko pentsalaria da idazlea, eta kontakizunean zehar hainbat eta hainbat burutapen labur daude, pentsarazten dutenak

Gerra eta ondorengo garaiko giroa, bizipenak, gaztedia, gosea, atzerrian etorkinen bizimodua, , Gauza ezagunak zaizkigu adinekooi eta ez du erakargarritasun handirik kontakizunak, ez du datu berririk ia ematen, bakar batzuk soilik.

Ia kontakizun osoa gutunen bidez kontatuta dago, elkarrekin gurutzatzen diren gutunak

Ametsak darabiltza datu berriak sartzeko

Nahiko zaila da hasieran istorioari antz ematea

Betegarri asko du istorioa osatzeko edo borobiltzeko. 

Interesik gabeko zatiak daude

Dibagatzen bezala idazten du, deskribapen eta zeharkako zertzeladatan galduz

Esaldi motzak

Ez du esaldi borobilik botatzen, baina jator idazten du: ez dik ekarpenik eskaini literatur aldetik, gutunen teknika ez bada

Hiztegi arrunta, hitz arrazoien bila ibili gabe

 

Villa triste. Patrick Modiano

Saboia Goian, Genevatik hur, laku baten alboan, uderri bat. Konde gazte bat bueltatzen da bertara eta bertan igarotako uda gogoratuko du.

Kondeak Yvonne neska gaztea ezagutu zuen, ondoren Meinthe gizon gatea, eta tartean Hendrickx sartzen da. Bi gazteak elkarrekin biziko dira, kondeak Ameriketara alde egitea proposatuko dio neskari eta honek alde eginen dio Hendrickxrekin. “Villa triste” du izena Meintheren etxeak, non zenbait egun pasako duen bikoteak, nobelari izena emanez.

Uderri bateko bizimodua kontatzen du, herria, hotelak, etxeak, parkeak, kaleak, ingurua, kafetegiak, tabernak,  bertako afari, festa, dantzak, paseoak, alferkeria, eta abar luzea kontatzen ditu. Bainuerri bateko giroa. Deskribapen luze eta zehatzak.

Iragana kontatzen du, nostalgiaz,   

13 atal motzetan banatua, atal bakoitza txatal motzagoez  osatua: irakurterrazagoa

Deskribapenak dira batez ere, horretan luzatzen da, berez ez dute interes handirik, aspergarri samarra ere egiten da

Ez du hausnarketa zuzenik egiten ez iritzi borobilik botatzen, pertsonen jokaera eta bizimodua, kontalariaren sentipenak, … kontatzen ditu. Pertsonen barne aldaketa eta egoerak. Bada klandestinitateko aipamenik ere. Tarteka bada gogoetarik, gerrari buruz, baina ez asko. Girotik eta kontakizun orokorretik irakurleak atera beharko ditu ondotio eta hausnarketarako hari-muturrak. Juduak agertzen dira, baina zeharka bezala; berdin nazismoari buruzko gandupeko erreferentzia.

Gauza asko ganduan uzten ditu, argitu gabe.

Uneoro du misterio kutsu bat, pertsonaiei buruz, zer gertatuko ote, pertsonaiek apurka argituko diren isilpekoak dituzte, …

Beste zerbait espero nuen egunkarietako Nobel saria dela eta, irakurritakoen ondoren.

Itzulpenak ez du erakargarritasun handirik, ez esamoldeetan ez hiztegian.

 

Zaindari ikusezina. Dolores Redondo

Jarraiko  3 hilketa dira kontakizunaren ardatz

Polizia, suspense, familia-saga, ... ; eragina izanen duten txikitako gertakizunak ere nahastuko dira,

Istorio oso korapilatsua: pertsona, leku, izen, gertakizun, ... asko eta nahastuak

Tarteka psikologia saiakera baten antza ere hartzen du,

Izaera ezberdineko pertsonaiak, beraien jarrera eta jokamoldeak, ...

Baztan bailara du protagonista nagusia, bertan kokatzen du istorioa, Baztan ezagutaraztea da bere helburuetariko bat nonbait

Iruñeko zenbait deskribapen ere eginen ditu

Gai pila ukitzen ditu: rigor mortis, Elizondoko gozoki fabrika, ibaia, koipuak: Hego Ameriketatik ekarritako ugaztunak bertako ibaian ugaritu direnak, basoa: hartza, furtiboak, basajaunaren istorioak, laxa pilota-jokoa, amatasuna, negozioak, familia, jarraiko hiltzailearen berezitasunak, loreen erabilera sinbolikoa, polizia talde ezberdinen barne ika-mikak, umeen psikologia gorpu baten aurrean, tarota, nola izan animalien berri: analisiak nolakoak, ..., hartzak Baztanen, ikerlari baten jokamoldea kasu zail baten aurrean, hainbat sentipen ezberdinen mundua: orgasmoaren ondorengoa...,  traumak eta estresa, dibortzioa, motoak:LUBE, Baztaneko klima, ...

Leku eta kale izenak, abizenak, Elizondoko historia, belagileak-sorginak, inkisizioa: hildako sorginak, mitologia, sineskeriak: Mari, ..., hilerria: gurutzeak, hilobiak,

Baztan ezagutu nahi duenarentzat egokia izanen da

Deskribapenak gustuko dituenak gustura irakurriko du

Zehatz esplikatzen ditu hainbat gauza, baina ez dute jakin-minik sortarazten, betegarri itxura darie: eraildakoen egoera, etxekoen zehaztasunak,

Nahiko jarraian doaz kontakizuneko gorabeherak, bata bestearen ondoren, baina atzera jauziak ere baditu pertsonaia nagusien historia osatuz.

Deskribapen asko eta zehatzak: herrikoak, basokoak, herria, polizia-etxekoak, basoa,  ... baina ez dute bertakoa ez den batentzako interesgunerik sartarazten, eta literatura aldetik era ez dute erakarpen berezirik, zuzen, jator eta egoki dauden arren

Horrelako nobela bati ez dagokio horrelako deskribapen luzerik, pertsonena edo lekuena, irakurleari istorioa interesatzen zaionez paso egiten die.

Jauzika eta gainbegiratuz irakurri dut

Konplikaziorik gabeko hiztegia

Gaztelerazko hitzak ekiditen ditu, euskarazko berriak sortu edo asmatuz

Erraz ulertzen diren hitzak dira gehienak, baina nahiko zailtzen dute irakurketa

Aberastu egiten du hiztegia

Aditz bihurtzen ditu izen asko, esaldia laburtuz

Ekarpen nagusia bilakatzen dira zenbait hitz osatu, asmatuak edo jasoak

Lexiko interesgarria

Euskararen ahalmena eta aukerak agerian uzten ditu

Beste hainbat hitz asmatu ez dirudite egokiak, zaila baita asmatzea zer esan nahi duten, testuingurutik ez bada, estaldura=covertura

Zenbait hitz asmatu edo deduzituk laburtzen dute esaldia, esaldi luzeago bat ekidinez

Baina hitz asmatu berriok luzeegiak dira askotan eta irakurtzea zailtzen du     

Errepikatu egiten dira zenbait gauza, ezagunak berrirakurtzea dakar, luzatuz

Lortzen du irakurlea interesatzea, baina hau jauzika joanen da, tarteak utziz

Aurkezpena

Jon Etxabe naiz. 1933an jaioa. Jubilatu nintzanean irakurtzea eta idaztea izan zen aukeratu nuen denbora-pasa nagusia. Mota ezberdineko hainbat material pilatu zait ordenagailuan. Haize bolada batek eramango nauen orri bat naizenez, material hori sarean jartzea pentsatu dut. Zatika eta sailka ateratzen joango naiz. Bideak erakutsiko dit zer eta erritmoa. Lotsa eta ridikulu sentipena sortarazten dit. Baina nahikoa zait bakar bati lan hau baliagarri bazaio.