Urdaibai, epizentroa
Atlantiko ekialdeko migrazio-bidea
Durangaldeko Oiz mendi-gailurretik (1) aurrez aurre ikusterik bada ere, Urdaibaiko (2) sakanak hurreratzeko arrazoi erakargarri asko eskaintzen dizkio edozein bisitariri. Gernika monumentala bera arrazoi nahiko ez balitz, Gernikako bertako irteeratik (aparkalekua dago) Mundakara iristen den 14-15 kilometro inguruko oinezko bidea, Oka ibaiaren ezker ibarrean barrena, bizitzan zehar gutxienez behin egin beharreko ibilaldi horietakoa da (3). Ederra da itsasgora denean, eta naturaren miraria, berriz, itsasbehera.
Ez da orain jakin dugun zerbait. Foruan lau-bost mende bizi izan ziren erromatarrak duela 1.500 urte, eta 12.000 urte lehenagoko gizateriak labar-artea landu zuen Santimamiñen, eta Urdaibaiko hareatzetan hartutako txirlak gogotsu jaten zituztenaren laginak utzi. Orain hurrengo,
- Ekoetxea, Madariaga dorretxean
begi bistako frogak laga zituztenak Bilboko aberatsak izan ziren (1896-1936), denak ez baitziren Negurira joan eta, eukixan jaikixaren (4) ondorioz demaseko etxetzarrak eraiki zituzten Sukarrietan.
Hamabi-hamahiru urte baino ez genituela, ikasturte amaierako txangoak zirela-eta, Isasiko fraileek eraman gintuzten estreinako inguru hartara.
Ez ziguten Gernikako Arbolarik eta halakorik erakutsi baina bai, ordea, Txatxarramendiko irlan eraiki berria zen glamour handiko hotela (5) eta irlaraino (40 metro eskas) autobusez pasatzea kristoren abentura iruditu zitzaigun.
Neskatan hasi ginenean, berriz, Lagako hondartzaraino joaten ahalegintzen ginen, hareaz gainera pinudirik ere bazen eta ogibitartekoa erosteko txiringitoa. Hirurogei urte luze geroago, oraindik ere hareatza, pinudia eta txiringitoa besterik ez dago, etxerik egin ezean euskal itsas-bazterrak zelakoak izan zitezkeenaren adierazgarri. Izan ere, nahiz Zornotzatik Gernikarainoko trena 1858an abian jarri eta 1893an Sukarrietaraino heldu, harrigarri bada ere ez zen Bermeoko arrantza-porturaino 1955 urte arte baino iritsi, eta sekula ez, gero, eskuin ibarreko Ibarrangeluraino.
Mundakako ezkerreko olatu mitikoa betidanik ibaian barrena sartu arren, inor gutxi jabetu zen hartaz 1960ko hamarkadan lehen surfari atzerritarrak uretan sartu arte. Hurrengo hamarkadan, turismoaren uholdeak muturra erakutsi bezain laster, Ibarrangeluko lurretan eraiki zen apartamendu gisako etxe-multzo galanta, non inoiz lan-afaria izan genuen, Iurretako ETBren aholkulari gisa ziharduten teknikari alemanek nahiago zuten-eta Laidan kokatu, Durangon baino.
Eta azkenik, Busturiako Ekoetxea (6) eta Gautegiz-Arteagako Bird Centerra (7). Lehena, gehienbat eskola-ikasleentzat burutua, sekulako muinoan kokatua, nondik Izaro uhartea ere ikusten den bokalean. Apartekoa, gainera, egoitza gisa eraberritu den XV. mendeko Madariaga dorretxearen eraberrikuntza. Bigarrena, berriz, txori-zentru eta behatokia, bart ETBn aurkeztu den Bizi natura programa-sailaz pil-pilean dagoena. Ez galdu.
---oo0oo---
1) Berrogei urte inguru estreinako bizikletaz igo nuela (1.026 m.).
3) Lau-lau, laugarren adinekoentzat modukoa.
4) Eukixan jaikixa, Asier Sarasua.
5) Gaur egun Azti teknologia zentruaren egoitza.
6) Ekoetxea sareak bost egoitza ditu EAEn barrena, eta horietako bat Urdaibaikoa.
7) Gu egon ginen goizean zehar, 46 txori espezie desberdin ikusi eta identifikatu ahal izan ziren eguerdiko 12ak aurretik.
- Bird Centerren behatokitik edonork ikusi eta atera dezakeen argazkia
