Biañezko San Andres parrokiako freskoak (XVI. mendea), Karrantzan
Biañez auzoa Karrantzan dago, Bizkaiko Enkarterrietan. Auzoaren erdigunean bertan aurkituko dugu gaur egun San Andres eliza berria, XIX. mende amaieran Romualdo Txabarri indianoak eraikia estilo berritzailean. Baina jatorrizko San Andres eliza zaharra oraindik ere zutunik dago, Biañezko sarreran dagoen muino txiki batean.
XV. mende inguruan eraikia, horixe izan zen 450 urtez Biañez auzoko parrokia. Ehun urtez erdi-itxita egon ostean, 1980 inguruan oso egoera kaskarrean zegoen eta eraberritze lanak hasi zituzten. Eta hara non, zaharberritze-lan horietan zehar, 1988. urtean, Euskal Herriko margolan baliotsuenetako batzuk azaldu ziren. Ordura arte bistan zegoen XVII. mendeko zurezko erretaula barrokoa kentzean, zharberritzaileek fresko eder batzuk topatu zituten azpian.
Errenazimendu garaiko margolanak dira, 1535 eta 1540 urteen artean eginak, eta 90 metro koadroko azalera hartzen dute. Estilo berezi samarrean daude eginda, nahiko modu xinplean, eta bistakoa da egilea ez zegoela oso jantzia kontu historikoetan eta, seguru asko, Karrantza ingurukoa izango zela eta munduan zehar gutxi bidaitutakoa. Hala ere, detaile eder eta interesgarriak ere ez dira gutxi eta, orotara, gure inguruko muralik eder eta garrantzitsuenetakoak dira. Altxor handi bat.
Kolore zuri, beltz eta gorriak dira nagusi eta sasi-erretaula bat irudikatzen dute horman bertan. Azken Afaria, San Andresen martirioa eta Kristoren Pasioaren 12 eszena erakusten dira. Irudien kokapena eta historiaren jarraipena ere ez da ohikoa, eszenak modu zirkularrean daudelako antolatuta, eta ez behetik gora, eskuinean dagoen azken afarian hasita eta handik bueltan-bueltan, erlojuaren zentzuan antolatuta, Jesusen bizitzaren historia eta bizitzaren ziklikotasuna iradokiz. Erdi-erdian San Andres gurutziltzatua dago, elizaren zaindaria.
Euskal Herriko margolan baliotsuenetakoak dira, baita zabalenetakoak ere, eta 1993an amaitu ziren zaharberritze-lanak. Biañezko San Andres eliza zaharra, gaur egun, berriztuta dago eta museo (txiker) bilakatuta. Karrantzako Turismo Bulegoak oso bisita gidatu interesgarriak antolatzen ditu bertatik abiatuta.
San Andres eliza zaharra, Biañez (Karrantza)
San Andresko margolanen historia eta ezaugarriak ez ezik, Biañezko auzoaren eta Karrantzaren historia, Indianoen mugimendu historikoa eta Txabarritarraren gora-beherak ere jasoko dituzu bisitaldian. Nahi izanez gero, Concha auzoan dauden indiano-etxeak ezagutzeko aukera ere badago.
Eskerrik beroena gidari izan genuen Iraideri, bisita osoa hain modu interesgarri, erakargarri eta gozoan egitearren.
Azken afaria
Romualdo Txabarri indianoaren bizitza eta Conchako indianoen etxeak
Freskoen ezaugarriekin batera, San Andres elizan lurperatuta dagoen Romualdo Txabarri de la Herrera biañeztarraren historia ere deigarria da. Historiak duela 200 urte inguru du bere abiapuntua, 1819. urtean jaio baitzen Biañezen Romualdo Txabarri. Oso inguru pobrea zen Karrantza garai hartan eta Romualdok Ameriketarako bidea hartu zuen, XIX. mendean beste hainbat auzotarrek ere egin zuten bezala.
Ameriketara joandako euskaldun gehienek ez zuten lortzen aberasterik, noski, baina Romualdok dirutza egin zuen ehungintzarekin Puerto Ricon.
Ameriketatik bueltan, Romualdo Madrilen instalatu zen, non are diru gehiago egin zuen burtsan, baina ez zuen sekula bere herria ahaztu. Horren lekuko, umetan utzitako sorterria hobetzeko egin eta ordaindu zituen lan guztiak, besteak beste, errepidea, latsarria, iturria, eskola eta tren geltokia (trena bera Karrantzatik igaro zedin emandako eskupekoak ahaztu barik).
Heriotzeko orduan, Romualdok bere herriko eliza zaharrean nahi izan zuen lurperatzea. Garai hartarako hildakoak elizetan lurperatzea legez debekatuta zegoenez, osasun kontuengatik, Romualdok herriko San Andres eliza zaharra erosi zuen, pribatizatu, eta kripta pribatu bat eraiki zuen elizako aldare azpian. Halaxe egin zion zirkin elizaren eta administrazioaren debekuari eta hantxe dago egun ehortzita, bere dozenaka seniderekin batera, XV. mendeko San Andres parrokiaren aldare azpian. Romualdo 1899. urtean hil zen.
Bere herria, Biañez, ezin zuenez elizarik gabe utzi, hil aurretik San Andres eliza berria eraiki zuen herriaren erdi-erdian, eskolen, iturriaren eta latsarriaren parean, garaiko indiano aberatsen estilo modernistan.
1902. urtean, Biañezko herritarrek, esker onez, Romualdo Txabarriren omenezko estatua handi bana jarri zituzten eliza bakoitzaren sarreran. Eliza zaharrekoa duela gutxi lapurtu zuten, egun argiz, grua handi bat erabilita; eliza berrikoa hantxe dago oraindik, Biañez erdi-erdian.
Romualdo Txabarri zenaren omenezko estatua (1902). Ibañez, Karrantza.
San Andres parrokia zaharra (XV. mendea), Ibañez auzuneko kanpoko aldean (Karrantza).
San Andres parrokia berria (Ibañez, Karrantza).
Ibañezko eskola zaharreko materiala San Andres elizako museoan.
Portillo txaleta (XX. mende hasiera), indiano etxea, Eusko Jaurlaritzak legez babestutako ondare arkitektoniko historikoa.
