San Andres Biañezko freskoak (XVI. mendea), Karrantzan
Biañez auzoa Karrantzan dago, Bizkaiko Enkarterrietan. Auzoaren erdigunean bertan aurkituko dugu gaur egun San Andres eliza berria, XIX. mende amaieran Romualdo Txabarri indianoak eraikia estilo berritzailean. Baina jatorrizko San Andres eliza zaharra oraindik ere zutunik dago, Biañezko sarreran dagoen muino txiki batean.
XV. mende inguruan eraikia, horixe izan zen 400 urtez Biañez auzoko parrokia. Ehun urtez erdi-itxita egon ostean, 1980 inguruan oso egoera kaskarrean zegoen eta eraberritze lanak hasi zituzten. Eta hara non, zaharberritze-lan horietan zehar, 1988. urtean, Euskal Herriko margolan baliotsuenetako batzuk azaldu ziren. XVII. mendeko zurezko erretaula barrokoa kentzean fresko eder batzuk azaldu ziren azpian.
Errenazimendu garaiko margolanak dira, 1535 eta 1540 urteen artean eginak, eta 90 metro koadroko azalera hartzen dute. Estilo berezi samarrean daude eginda, nahiko modu xinplean, eta ematen du egilea ez zegoela oso jantzia kontu historikoetan. Hala ere, detaile eder eta interesgarriak ere ez dira gutxi eta, orotara, gure inguruko muralik garrantzitsuenetakoak dira.
Kolore zuri, beltz eta gorriak dira nagusi eta sasi-erretaula bat irudikatzen dute horman bertan. Azken Afaria, San Andresen martirioa eta Kristoren Pasioaren 12 eszena erakusten dira. Irudien kokapena eta historiaren jarraipena ere ez da ohikoa, eszenak modu zirkularrean daudelako antolatuta, azken afarian hasita eta handik bueltan-bueltan, erlojuaren zentzuak antolatuta, Jesusen bizitzaren ziklikotasuna iradokiz. Erdi-erdian San Andres gurutziltzatua dago, elizaren zaindaria.
Euskal Herriko margolan baliotsuenetakoak dira, baita zabalenetakoak ere, eta 1993an amaitu ziren zaharberritze-lanak. Biañezko San Andres eliza zaharra, gaur egun, berriztuta dago eta museo bilakatuta. Karrantzako Turismo Bulegoak oso bisita gidatu interesgarriak antolatzen ditu bertatik abiatuta.
San Andres eliza zaharra, Biañez (Karrantza)
San Andresko margolanen historia eta ezaugarriak ez ezik, Biañezko auzoaren eta Karrantzaren historia, Indianoen mugimendu historikoa eta Txabarritarraren gora-beherak ere jasoko dituzu bisitaldian. Nahi izanez gero, Concha auzoan dauden indiano-etxeak ezagutzeko aukera ere badago.
Eskerrik beroena gidari izan genuen Iraideri, bisita osoa hain modu interesgarri, erakargarri eta gozoan egitearren.
Azken afaria
Romualdo Txabarri indianoaren bizitza eta Conchako indianoen etxeak
Freskoen ezaugarriekin batera, San Andres elizan lurperatuta dagoen Romualdo Txabarri de la Herrera biañeztarraren historia ere deigarria da. Historiak duela 200 urte inguru du bere abiapuntua, 1819. urtean jaio baitzen Biañezen Romualdo Txabarri. Oso inguru pobrea zen Karrantza garai hartan eta Romualdok Ameriketarako bidea hartu zuen, XIX. mendean beste hainbat auzotarrek ere egin zuten bezala.
Ameriketara joandako euskaldun gehienek ez zuten lortzen aberasterik, noski, baina Romualdok dirutza egin zuen ehungintzarekin Puerto Ricon.
Ameriketatik bueltan, Romualdo Madrilen instalatu zen, baina ez zuen sekula ahaztu bere herria. Horren lekuko, umetan utzitako sorterria hobetzeko egin eta ordaindu zituen lan guztiak, besteak beste, errepidea, latsarria, iturria, eskola eta tren geltokia (eta trena bera Karrantzatik igaro zedin emandako eskupekoak).
Heriotzeko orduan, Romualdok bere herriko eliza zaharrean nahi izan zuen lurperatzea. Garai hartarako hildakoak elizetan lurperatzea legez debekatuta zegoenez, osasun kontuengatik, Romualdok herriko San Andres eliza zaharra erosi zuen, pribatizatu, eta kripta pribat bat eraiki zuen elizako aldare azpian. Hantxe dago ehortzita, bere dozenaka seniderekin batera. 1899. urtean hil zen.
Bere herria, Biañez, ezin zuenez elizarik gabe utzi, hil aurretik San Andres eliza berria eraiki zuen herriaren erdi-erdian, eskolen, iturriaren eta latsarriaren parean, garaiko indiano aberatsen estilo modernistan.
1902. urtean, Biañezko herritarrek, esker onez, Romualdo Txabarriren omenezko estatua handi bana jarri zituzten eliza bakoitzaren sarrera. Eliza zaharrekoa duela gutxi lapurtu zuten, egun argiz, grua handi bat erabilita; eliza berrikoa hantxe dago oraindik, Biañez erdi-erdian.
