Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Eibartik / Izainak (itxainak edo uzenak), ur-buztanak Eibarren

Izainak (itxainak edo uzenak), ur-buztanak Eibarren

Asier Sarasua 2013/08/10 09:40
Ur-buztan talde batekin jolasean Kalamuako aska batean.

Izainak hirudinea taldeko anelido edo zizare multzoa dira, odola xurgatzen dutelako ezagunak (sangriak egiteko erabiltzen ziren). Gorputzeko atal batzuk moldatuta dituzte, bentosa bihurtuta, eta horiekin itsasten dira beste animalia batzuen azalera, ondoren odola xurgatzeko (ornogabe, arrain, anfibio zein ugaztunena; baita gurea ere). Lehorrean eta itsasoan ere bizi dira batzuk, baina gehienak putzu eta erreketan.

Sasoi batean ugari, habitat galeraren ondorioz urritzen ari dira azkenaldian. Hala ere, oraindik ere nahiko erraz aurkituko ditugu gure aska eta urmaeletan. Uda garai ona da, ugalketa-sasoia delako eta elkartu egiten direlako.

Kalamuako (Eibar) iturri-aska batean, esate baterako, talde polita aurkitu dugu. Hantxe jardun dugu, ur-buztanekin jolasean.

Gaztelaniaz sanguijuela, frantsesez sangsue, ingelesez leech; euskaraz ez dute izen-sorta luzeegirik (beste animalia batzuekin alderatuta). Izain/izai da formarik hedatuena Gipuzkoa-Nafarroan, itxai(n)/itzai(n) formak Iparraldean, eta u hasierakoak mendebalean: uzan, uzen, uxan, urzan... Eibarren beste izen berezi bat ere ematen diegu, ur-buztanak (edota odol-buztanak).

Gaur egun, askorentzat, erabat ezezagunak izan arren, garai batean ia egunerokoak ziren, botiketan ere saltzen zituztelako (Hirudo medicinalis espeziekoak). Eibarko euskara aztertzeko egindako elkarrizketetan behin baino gehiagotan agertu zitzaizkigun ur-buztanen inguruko aipamenak, esate baterako:

Ez dittuk hainbeste urte bez! Nere akorduan be saltzen jittuen botikan ur-buztanak. Ni neu be juanda nagok, amak esanda, botikara ur-buztanak erostera. Potietan saltzen jittuen, odola garbitzeko. Bai, bai, bai! Medikuak esanda! Zeozer osatuko zebelakuan! Jeseus! Ez dok gitxi aldatu mundua!

Izainak (Hirudinea)

Luistxo
Luistxo dio:
2013/08/11 09:27
Gaur egun, BitTorrent teknologiako termino bat bihurtu dira. Ingelesez, behintzat: leeches. Fitxategi jakin bat deskargatzen ari direnen kopurua. Sustatun azaldu genuen http://sustatu.com/1256376032 nahiz eta orain BTJunkie itxita dagoen. The Pirate Bayn ere erabiltzen segitzen dute. Koadro honetan LE laburdurak adierazten du izain kopurua: http://thepiratebay.sx/top/201

Polita klipa, baina dokumentalaren benetakotasunak odol-xurgaketa eskatzen zuen, ezta? Ez odolustu, baina apurtxo bat bai, gizona. Zientziagatik.
asier
asier dio:
2013/08/11 09:49
Zer uste dozu, Oihaneko Frank edo Bear Grylls naizela, ala? Tira, egixa esateko, ez dakkit espezie honek gizakixan odola xurgatuko ete daben bez... baina zaztadatxua oso telesbisibo geldittu da, ezta? :-)
Oier Gorosabel Larrañaga
Oier Gorosabel Larrañaga dio:
2013/08/11 16:24
Neri behintzat ederto txupau izan deste, "Mercedes" autuen logotipua azalian eginda. Eta gero odol jarixua eten bez!
Iruzkina gehitu

Erantzuna formulario hau betez utzi dezakezu. Formatua testu arruntarena da. Web eta e-posta helbideak automatikoki klikagarri agertuko dira.

Galdera: Zenbat dira hogei ken bi? (idatzi zenbakiz)
Erantzuna:
Aurkezpena

Eibar, Euskalkiak, Natura, Etnografia

Asier Sarasua Aranberri

(Eibar, 1969). Blogroll ibiltari bat naiz.

..........................

Blog honetako testu original guztien lizentzia: Creative Commons by-sa.

Somerights20

..........................

Blogeko gai nagusiak

Sarean

Asier Sarasua Aranberri Twitter

Asier Sarasua Aranberri Flickr

Asier Sarasua Aranberri Facebook

Lehen Hitza Euskaraz