Errealismo mingotsa

Igor Legarretaren “Inurri itsuak” filma Ramiro Pinillaren “Las ciegas hormigas” (2) eleberrian oinarritua, autengo Donostiako Zinemaldian estreinako aurkeztutako filma da latza, garratza, iluna, goibela, samina, gordina, larria… zenbait sekuentziatan itogarria.

Istorio erdia gauez, euritan, neketan eta beltzetan gertatzen da, 1930 urtean, Bizkaiko Labe Garai ahaltsuek milaka tona ikatz erretzen zuten garai hartan, kilometro gutxira sukaldea berotzeko lain ere ez zuten baserritarrak miseria gorrian bizi ziren artean.

Errealismo mingarriaz burututako filma, gaur egun Uribe Kosta (3) deritzan eskualdean kokatzen da, La Galea mutur inguruko labar malkartsuetan, non ikatzez gainezka heldu den itsasontzi galanta,  euskal flysharen azken adarretan barrena jo eta bertan behera geratu den ikatzez lepo betea (4).

Ahaltsuen eta behartsuen arteko batere orekarik gabeko tentsioa. Urko Olazabalek (Sabas Jauregi)  ordezkatzen du egoeraz gogoaiturik dagoen baserritarra, zer gerta ere  buru belarri aurrera jarraitzen duen egoskorraren nahi eta ezina. Itziar Ituñok (Josefa) ostera, inoren tranpan jausi gura ez duen etxekoandre ausartaren (5) emakume-zentzua. Eta guardia zibilaren nagusiak, berriz, partida guztian zehar sakearen jabe eta erreferaren beldurrik gabe diharduen pilotariaren gorrina.

 Amaieran, baserritarrak etsi egiten du, ezin bestean, eta uniformedunari leporatzen dio “betiko nagusien alde baino ez dela ari”. Eta karguak erantzun: “zure nagusiak ere badira”.

 ---ooOoo---

1) Araban (Gasteizen), Bizkaian (Barakaldo, Bermeo, Bilbo, Mungia eta Zallan), Gipuzkoan (Azpeitia, Billabona, Donostia, Errenteria, Hernani, Lazkao, Legazpi, Oñati zein Zarautzen) eta Nafarroan (Iruñean).

2) Nadal Saria 1961.

3) Harkaitz Cano eta Gorka lagun, filmaren euskal bertsioa bizkaieraz egina dago, baina ez, erabat behintzat, bizkaiera “osotuaz”, Uribe Kostako ezaugarriez baizik. Erabaki hau zentzuzkotzat jo daiteke, baina are gehiago urruntzen du ulergarritasuna. Badira zenbait molde Sopelan arruntak izan daitezkeenak, baina Ermuan ez ezik, Zornotzan eta harago ere ezezagunak direnak. Horrez gainera, inoiz ematen du Urko Olazabalek Itziar Itunok ez dituen ahoskera arazotxoak-edo dituela lantzean behin.

4) Gezurra dirudien arren, filmaren grabaziorik gehiena ia 300 m. koadroko estudio barruan egina dago: labarra, itsasontzia, gaua, euritea… adimen artifizialaren ekarpenak. 

5) Eibarren egindako eskopeta eta guzti.