Egungo begiradaz hankamotz geratzen den filma
Taxuz, ez dituelako hein batean “nouvelle vague” delakoaren ezaugarririk nabarmenenak betetzen eta, zentzuz, ez duelako harako mutiko basatiak hizketan ikasi ote zuen ala ez argitzen. Zilegi da, dramatizazio petoaren ordez dokumentu moldetik jotzea, baina dokumentalak zehaztapena behar du eskaini eta, nik uste, baita amaiera kontatu ere. Egia da, hain zuzen, Truffauten eskolaren berezitasunetakoa bukaera anbiguoa dela, baina informazioak ahalik eta adierazgarrien behar du izan.
Filmak adierazi ez arren, egun badakigu ume basatiak ezin izan zuela sekula hizketan ikasi, besteak beste, ezustean aurkitu zutenerako mutikoak hamabiren bat urte zituelako eta, ordu arte batere harremanik linguistikorik gabe bizi izan zenez, galdua zuen nonbait hizkuntzak ikasteko garunak duen plastikotasuna.
Tratatu zuen medikuak nekez jakin zezakeen horrelakorik XIX. mendearen hasieran, baina esanguratsua da, egungo ikuspegiaren arabera, zein egoskor eta mutur beltz aritu zen doktorea, mutikoa estu-mestu eskolatu beharraren beharrez, dena izan zen-eta etengabeko arbela, ariketa eta lana, beti ere ia gelatik atera gabe. Ume gizajoak ez zuen garai hartan batere jolasik (6), plazarik, azokarik, antzerkirik edo txontxongilorik ezagutzeko aukerarik izan. Eta izan zitzakeen une gozoek ez zuten mundu berriarekin zer ikusirik, jatorrizko naturarekin (mendia, euria, korrika...) baizik. Antza, helburua ez zen “gizarteratzea” (6), nola hala hizketan jarreraztea baizik.
Garun moldagaitza izan edo ez, ez dugu ordea sekula jakingo, XXI. mendean gertatu izan balitz aurrera egingo ote zukeen ala ez.
---oo0oo---
1) “L´enfant sauvage”. François Truffaut, 1970.
2) Bilbon, Donibane Lohitzunen, Donostian, Gasteizen zein Iruñean.
3) Frantsesez, euskarazko azpidatziekin.
4) Azken bederatzi urteetan-edo basoan bakarrik biziraun duen 12 urteko mutikoa aurkitu zuten Okzitaniako Tolosa inguruan, eta Jean Itard pedagogoak hizketan irakasteko aukera eskatu zien erekundeei.
5) Garaiko zine-kritikak Truffauten filmik onenekotzat jo zuen.
6) Nabarmen asko gustuko duen orga txikia-edo izan ezik.
7) Hain zuzen, ez zuen inoiz hitz egiterik izan, baina bai, ordea, gutxieneko giza-arauak ulertu. Keinuz komunikatzen zen. Harreman afektiboak, alaitasuna eta negargura ezagutu zituen, eta balio moralez jabetu. 1828an hil zen 40 urte inguru zituela.
Ume basatia filmaren giltzetako bat hik aipatutakoa duk: ez zitean helburu nagusitzat Victor gizarteratzea, baizik eta hizketan jarraraztea.
Hogei bider baino gehiagotan ikusi diat pelikula, joko handia ematen baitu bai Filosofian eta bai Psikologian. Deigarria egin zitzaidaan umea benetan txarto, alfabetatzearekin batera hasi zela txarto jartzen. Abantailak ekarri zizkiguan noski alfabetatzeak gizakioi, baina sakonki transtornatu ziguan burmuina. Ondo ohartu zituan Sokrates eta Platon.
Adimen artifizialak ekarriko dizkigun abantailak ere ikaragarriak izango dituk, baina goitik behera perturbatuko dik aldi berean gizakia. Inoizko aldaketarik sakonenak eragingo zizkiguk, alfabetatzeak berak baino harrigarriagoak ziurrenik.