Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Mispillibar

Burutapenak GogoetakI

Jon Etxabe 2016/08/15 19:13
“Gogoetak “ izenburua jarri diodan atal berri batekin jarraitzen du “burutapenak” gai nagusia. Asko samar direnez lau emanalditan banatu ditut. Denbora, Aurkariak, Egia, Kosmosa, Jakituria, Ekimenak, Umorea, Errealitatea, Distantzia, Edertasuna, Hegazkineko hausnarketa, eta non sartu ez dakizkidan Zertzeladak deiturikoak dira gai ezberdinak. Gogoetak I Denbora eta Aurkariak gai dituzten gaiei buruzkoak dira emanaldi honetako burutapenak

Gogoetak I

 

Denbora

Zer den

* Ez dago istant bat neurtzerik. Halaz ere bizi dugun errealitatea da, denbora osatzen duena. Sentipen bat, besterik ez. Sentipen eta bizipenen oroitzapena da iragana, pasa den zerbait da denbora, uneko aldartearen arabera koloretu eta itxuratua, handiagoa edo meharragoa, gozoagoa edo mingotsagoa, orainaren behatokiak ematen dion itxurakoa.

* Denborarik ez duen istant soilean gertatzen dira gertakizun denak, guk denboran kokatzen baditugu ere. Denbora, denborarik ez duten istant jarraiki neurtua besterik ez da, denborarik ez duen denbora. Baina denborarik ez horretan denbora gauzatzen da, eta denboran gauzak gertatzen dira. Aska ezineko korapilo teorikoa. 

* Denbora distantzia dela dio Jokinek, distantzietan handiena. Distantzia berdinari iraupen ezberdina ematen diona.

 

Oraina

* Birjaiotze bat bezala da esperientzia. Bizitako une oro da hurrengo pausorako bultzada, izanak egiten gaitu garena, orainak oratzen du geroa, Kontrajarriak diruditen egoera, sentipen eta ekimenek osatzen dute bakoitzaren uneko bizitza.

* Etorkizuna lotzerik ez dagoelako lotu behar gatzaio orainari, gutxienez baldintzatu eta aldatu daitekeelako, urari bidea  ezarri ahal zaion bezala.

* Geroari begira balioztatzen dugu gehienetan oraina,  uneko plazera batzuetan gehituz, bestetan murriztuz, beti baldintzatuz. Inguruak baldintzatzen eta koloreztatzen baitu ekimen oro.

 

Iragana

* Ez nuke nik iraganeko ezer aldatuko, ezta kopia nahiko zikina bihurtzen denean ere. Joana joan da, eta datorrena etorriko da, uneoro dator, tokatzen zaion erara.

* Badira “begirada bezain lasterra, hasperena bezain arina edo erlojuaren esferan seinalaturik ez dagoen ordu geldi bat” bezalako uneak bizitzan, gozamenezkoak batzuk, zorigaitza besteak, baina badira izan, bizitzaren joana markatzen dutenak, betirako gelditzen direnak.

 

Geroa

* Nahitaez, ezinbestean, egiten dugu etorkizuna, halabeharrez, berez, oraina baita geroa; nolako geroa egiten dugun, hor dago koska,  hori dago nolabait gure esku. Oraina geroa bihurrarazten duen tiranoa da denbora.

* Une bakoitza da etorkizuna, geroaren hazia da oraina, uneka-uneka oraina gauzatzean eraikitzen baita geroa.

* Egia da denbora joana ez dela itzultzen, baina beti dugu denbora berri bat  aurrean, nahi duguna amesteko.

* Geroa jakin nahi genuke, baina bageneki, egonezina besterik ez litzaiguke bihurtuko bizitza.

* Geroak, etorkizunak, ez du aurretikako arau finkorik, are gutxiago arau ezarririk.

 

Neurria

* Denbora ez du ordulariak edo egunkariak neurtzen. Pertsona bakoitzak, une bakoitzak ere, du dimentsio ezberdin bat, ondorioz denboraren neurri ezberdin propio bat.

* Ze luzeak zenbait istant, ze motzak hainbat tarte luzeak.

* Ze neurri ezberdinak dituen denborak. Eternitatea bihur daiteke une bat, eta zein laburra diren, aldiz, hainbat ordu, batez ere ederrak direnean.

* Oraina beti da istant neurtezina, istant hori ez delako denbora. Erlojuek ez dute istantik neurtzen, denbora soilik,  Denborarik gabeko istant horiek egiten dute baina erlojuak neurtzen duen  denbora. Enigma.

* Badaude uneak, zeinetan, lilurak hartuta, denbora gelditu egin zaigula dirudien

* Bakoitzaren barnean dago denboraren neurria, ordulariarena edo eguzkiarena, oso erlatiboa da, “... hilabeteko tartea infinituraino zatika daitekeelako”. Segundo bat eternitatea izan daiteke eta bizitza osoa une bat bilakatu. Betirako markatzen gaituzte infinituak diren une horiek.

* Neurri ezberdinak ditu denborak. Badira orduak dirauten minutuak eta minutuak zaizkigun orduak.

* Erlojuak ez du denborarik ematen, neurtu ere ez, denbora neurtu ordez, lapurtu egiten du denbora erlojuak. Beste osagai batzuk demaigute denboraren neurria.

* Denbora objektiboak eta subjektiboak neurri ezberdina dute. Dena da erlatiboa mundu honetan.

* Geldiezin basatia zaio denbora batez ere adinean aurrera doanari, galbaherik jarri ezin dion harea, edo iraztontziak eutsi ezin dion ura. 

* Ze denbora ezberdinak dituen denborak, bizipenen araberako denbora ez da erlojuarena, erlojuaren diktadura gainditzen eta menderatzen du bizitzaren erritmoak.

* Ez dago ezer betirakorik, ezer absoluturik,  ezta gure sentipen eta uste finkoenetan ere.

* Izana ez da betidanikoa, bai betirakoa, gerorako eternoa; balizkoak dira galtzen direnak, kaskezurrean eta betirako galdu ere.

* Nekearen ajeak dira presaren kontuak, presiopekoak, edo desesperazioarenak. Bizitzari berrekiteko ilusioz ekin behar diogu unean uneko zereginari; geroa beti dator.

* Denbora kudeatzea: jakituriaren oinarria, bizitzaren funtsa. Denbora irabaztea, aldiz, bizitza laburtzea izan daiteke.

 

 

Aurkariez

Dialektika 

* Dialektika bat da bizitza, arazo bati irtenbide aurkitu eta beste arazo bat dakar edo datorkio  ondoren, … bide bat aurkitu eta beste bide bat irekitzen zaizu. Dialektika horrek egiten du zaila bizitza, ondorioz bizitzan dena da zaila.

*  “Eta nik diskordantziei buruz idatzi nahi izan dut. Diskordantziek elkarri argi apur bat emateko, konstelazioetan izar batek bestea argitzen duen bezala”. Ex contrariis veritas, esaldia jaso genuen ikasketetan, aurkakoen talkatik datorrela egia, alegia. Horrela funtzionatzen du munduak eta gizarteak. Kontraesanak gaindituz aurreratzen dugula, alegia. Eztabaidatuz eta batak bestearengatik ikasiz. Diskordantziak argitasuna dakarkio kontrako bakoitzari, baita borondate onik ez dagoenean ere.

* Egia orok du beraren kontrakoa. Biak egiak. Dialektika. Erlatibismoak hautsi zuen eskolastikaren egiaren logika. Bazen esaldi bat “kontraria kontrariis …“ baina  ez dut gogoan. Eskolastikaren egia bakarraren teoria zelakoan nago. Baina  ez dut gogoan.

* Ukoa: berezko jarrera, edo ukoaren ukoa: dialektika hori da arriskua eta arazoa. Sortzailea behar du izan dialektikak, falangisten “pistolen dialektika” ondorioztatu nahi ez bada, oraingo gobernuen indarkeriaren dialektika bera.

* “Ukoa dute eragile. ... Ukoak ukoa sortzen ahal du, ukoaren ukoa, dialektika” Koldoren hitz joko sakon eragilea.. Ukoa berezko jarrera izan daiteke, dotrina edo arau bihurtu dena, bezala, ukoaren ukoa, hori omen dialektika: Sortzailea da, falangisten “pistolen dialektika”, edo oraingo gobernuen indarkeriaren dialektika bera ondorioztatzeko arrisku guztiekin.

*  “Batzuetan busti, besteetan lehortu, egin eta desegin, dialektika, arraioa, dialektika” dialektikaren Feliperen definizioa. Dialektika, kontrarioen lehian errealitatea mamitzea; ai hausnarketarako bezain argi, erraz eta jolasgarria balitz

* Galdetzeko ausardiarik ezak egiten gaitu sarri ezjakin. Galdera-erantzunen dialektika da heziketaren oinarria.

* Galdera on batek erantzun on batek adina  balio du. Zenbait galderak erantzuna darama berarekin. Zenbait erantzunek ez dute behar galderarik. Galderarik ez duena inozoa, da. Galderei esker osatzen da gizakia. Erantzunik gabeko galderak antzu geratzen dira. Erantzunak ematen dio garrantzia galderari. Galderak galdegilearen nortasuna erakusten du. … “Et ita porro”. Distantzia

* Ez dakit dialektikak oinez dakien, baina dialektika oinez ibiltzea da.

* Ama ahobeteko hitza omen, aita, berriz, hagin artetik esatekoa. Ama esateko ezpaina, aita esateko mingaina, esanen nuke; dena dela, burutapen askorako zirrikitua.

 

Izan eta ukan

Zenbat aldiz!. Gauza bat da sakontasuna, beste bat konplexutasuna. Oso azalean arrantzatzen duen datu-sare trinkoa, edo hitz-zurrunbiloa, besterik ez da sarri konplexua dirudiena.  Sakonak eta zorrotzak diruditen pertsonek informazio gehiago besterik ez dute askotan.

* Kontradikzioa, besterik ez da gizakia: izan dena eta izan nahi lukeena, nahia eta ezina, gauza kontrajarriak desiratzea, aldarte ona eta umore txarra, eguna eta gaua, loa eta esna, … infinituraino. Edozer dela, dena dago aurkakoari lotuta, edo aurkakoak ematen dio zentzua den orori.   Existitzen dena  da kontradikzioz oratutako izakia.

* Egiten dugun dena da zerbaiten esperoan, ekintza altruistena ere.

* Burdina brontzea baino gogorragoa omen, denborarekin denboraren aurrean burua makurtu eta ugertu eta gogortasuna galtzen duela jakina da, brontze ahula, aldiz, ez. Egia da askotan indartsuena ez dela gehien irauten duena, azkeneraino dirauenak irabazten duela, baina herri edo gizarte bizitzako zenbait unetan gogor izatea da balio eta merezi duena, nahiz ondorioz herdoildu edo ezereztu.

* Onuragarriagoa lotsatia izatea?. Lotsatia atzeregi geratu daiteke, baita ausarta aurreregi joan ere; batek akuilua behar du, besteak balazta. In medio virtus

* “... izua gainetik kentzeko berari aurre egin behar zaiola sinesten dudanez, ...”. Iheslea beti da  galtzaile, ihesa beti da galbide. Erretirada bai izan daiteke zuhurraren erabakia, baina ez da erraza ihesa eta erretiradaren arteko marra non den antzematea.. Beti sinetsi izan dut zailtasunari aurre egitea dela irtenbiderik eraginkorrera. Izuarentzat antidotoa, aurre egitea, nahiz galdu.

* Askok egiten dute eroarena erosoagoa delakoan, zaila da ordea eroarena egitea, batez ere baztertu egingo zaituztelako edo pailazotzat hartu. Mundu hau, gizarte hau, erabat erotuta dago egon, dena aldrebes baitago, gizakiak dena oker egiten baitu, baina eboluzioaren azken kate garela uste dugu, mailagorena, zibilizatuena. Kontraesan horrek katramilatzen du gizakia eta gizartea.

* Lotsatiarena egitea estrategia bat izan daiteke, arazoei aurre ez egiteko jarrera. Une bakoitzak erakutsiko du estrategia zuzena den ala ez.

 

Hitzak eta ekintzak

* Doinuak ematen omen kantagarritasuna, ez hitzak. Ingeles ez dakiten gazteak ikusten ditut, ingeles letrako kantuak abesten, buruz dakite ulertzen ez duten abestiaren letra.

* Hitzak ez dira belarrira datozen hots soilak, hitzek mezu bat dakarte, eta mezua ez da  belarrira heltzen den soinu soila, hitzez edo beste edozelako medioz barruko ez dakit non kiribiltzen zaigun ikusezin kilikagarri hori  baizik. Askatzen ez dakigun kiribil horietako bat da hitzen - hotsen eta mezuen lotura.

* Egia da, erabileraren erabilez, esanahi zehatzik gabeko hitz bihurtu dugula “jatorra” hitza, faltsua dirudiela gehienetan. Baina kutsatu dugun hitza da “faltsua” bera ere. Mila aldiz darabilgu esanahi zehatzik gabe, karta jokoko komodina bezalakoa da.

* Gertaerak, arazoak, egoerak, ... azaldu, adierazi eta sailkatzeko beharrezkoak dira  hitz jokoak. Biolentzia bera sailkatzen dute ikuskorra, ikusezina, kulturala, estrukturala, … bezala. Baina halaz ere, hitzok erabat ezkutatzen dute, edo ez dute adierazten bere gordinean errealitate latza. Batzuetan, gainera,  maltzurki, kriminalki ere, desitxuratzen dute. Aho bikoitzeko arma da hitza.

* Hitzen eta ekintzen artekoak dira gizarteko dibortzio tamalgarrienak. Dibortziatu bat da gizakia, eta dibortziatuen multzo gehienetan organizatua, gizartea: eten gabe talka egiten dutenen bizitza paraleloen galazia. Eztanda horien ezaugarri dira gerra handiak eta bakoitzaren eguneroko liskarrak.

 

Ahalak eta ezinak

* Egoera arrunt batek aldarazi dezake gure portaera, ustekabe batek eten dezake gure ohiko jarduera. Horrelako stop bat behar dugu sarri geurean temati garenean. Agertzen zaizkigu stop iragarpenok, horregatik egin ahal dugu aurrera, bai bizitzan bai harremanetan. Aldarte zailetan, stop noiz agertuko adi, ihesari eman gabe.

 * Aberastasuna eta jakinduria kontraesanean bezala egon izan dira gure gizartean. Jakinduria norberaren lorpena zelako, aberastasuna, aldiz, heredatua. Aberastasuna lorpena da askorentzat gaur egun, bana inoren izerdiaz lortua; jakinduria, berriz, norberaren ahalegin soilak dakar, jakinduria norberaren zerbait baitakoa baita; aberastasuna, aldiz, ezarria; mamia da jakinduria, azala aberastasuna.

* Besteekiko kolisioak erakusten edo nabarmentzen du norberaren nitasuna.

* Dagoenean bonbon, ez dagoenean, dagoenarekin konpon.

 

Kontrajarriak

* “Gogoa erne izatea da funtsezkoena”. Gogoa erne izatea funtsezkoa da, baita gogoaz kontra egin beharraren gogoa ere.

* Errazegi usten ditugu ezohikoak ulertezintzat. Errazkeriaz. Ezohikotik etorri ohi da aldaketa eta aurrerapausoa. Ezohikoa pentsamenduaren aberastasun bihurtzen ez dakiena immobilismoan jarraituko du.

* Ezagutzak askatzen digun korapilo bakoitzari galdera berri bat dario. Ez dago erabateko eta betirako askapenik, ez pertsona mailan ez gizarte mailan. Kontraesanak gaindituz egiten delako bidea.

* Lorpen bakoitza ukazio kontaezinen habia eta hilobia da.

* Abiapuntuaren eta helmugaren artean dagoen distantzia atzetik aurrera berregite edo neurtzeko burutapenen urratsak burua jantzi samarra dutenen ariketa izan ohi da. Bestelako da xumeen arteko solasa. Bada solasaldi arin ostetako jolas bat: erabilitako gaiak zenbatu eta aztertu. Ikusiko dugu taldeko burutapen edo gai baten kateari luze jarraitu gabe,  nola ikusitako edo entzundako zerbaitek, ideia edo esaldi batek,  eragiten digun jauzia irudi, ideia edo esaldi berri batetara. Hainbat aldiz gertatzen zaigu egunero: pentsamenduaren engranaje bitxia da. Lagunarteko solasaldietan gai batetan atera den zerbaitek, gaiarekin zerikusi zuzenik ez duen huskeria batek, sarri, eramaten gaitu gaiez erabat aldatzera.

* Behin eta berriz errepikatzen den kasualitatea ez da kasualitatea. Behin baino gehiagotan azaltzen den kasualitateak badu bere kausalitate garbia, agerikoa ez bada ere.

* Kasualitatea noiz den kasualitate igartzen bageneki, ez ligukete hainbeste ziri sartuko.

* Ba ote lagun txarra ohitura?; iraupena besterik ez da sarri ohitura.

* Nekeak dena kamusten du, ekintzarako tranpolina den harrimena bera. Loa eta atseden lasaigarria ere berarekin dakartza  nekeak. Sormenerako abagunea eskainiz ondoren.

* Opari bat hartzen dugun bakoitzean ahazten zaigu ezer ez dela doan egi unibertsala.

* Erabat doan ematen ez den dena, lukurreria da.

* Itsutasuna, gidari txarra dela, egia biribila.

* Indarraren askapena lortzekotan, desorekak gehiagotze eta handiagotzeko bidetik jokatu behar da.

Burutapenak Gizartea IV

Jon Etxabe 2016/08/12 09:40
Gizartea IV Boterea, Zapalketa, Bortxa, Iraultza gaiei buruzkoak eta azken zertzelada zenbait dira emanaldi honetako burutapenak

Boterea

 Dirua

* Edonon eta beti, diruak badaki hitz egiten.

* Sosek mugitzen dituzte hari guztiak, inork  ez du ezer ematen ezeren truke, hori da gizarte honen lege gogorra eta nagusia. Hala da mila amarruz zuritzen badugu ere. Maitasuna, fedea, filantropia, … geruza estalgarriak besterik ez dira.

* “Auzoa hiletan eta gu opiletan” errefraua: ondo-bizien jarreraren ezaugarri.

* Honenbeste kosta, horrenbeste balio” dio esaldiak. Diruak markatzen du, gaur egun, balioa.

* Diruak eragiten ditu modak, irabaziak azkenean.

* Gizakiok abereek antzera ohitura zale garela baliatuz, negozio bihurtu dute gaurko gizartean gizakion ohitura zaletasuna, moda ezarriz.

* Sakonean, aberriaren liluren atzean edo sakonean edo oinarrian, gutxi batzuen interes ekonomikoak egon dira, interes politikoz mozorrotuta herria engainatuz.

* Egia da diruak malkarrak zelaitzen dituela, baina denok gara diruaren esklabo, dirurik ez daukan bera ere.

* Prezioak altu egoteak batzuk diru asko dutela esan nahi du, baina baita beste batzuk, sarritan askok, estura larria jasan behar dutela.

* Zatitxo batekin konformatu behar izaten dugu, pastel zati handia dugula uste dugunean ere, zatitxoaren zatia besterik ez baita tokatzen zaiguna, beste norbait   miseria gorrian utzi duen zatitxoa gainera, pobrearen zati handiena bera pastelaren apurra besterik ez baita.

* Saltoki erraldoiak indartuz auzo eta kaleko merkatu-dendak irentsi: gaur egungo megadenda eta denda txikien arteko lehia zitala.

 

Aberatsak

* Gizarte honetan, gehienetan, besteak zapalduz  edo besteei gailenduz, beraz duintasuna eta zintzotasuna zapalduz, beste norbaitzuen kaltetan, ateratzen dira gorantz ahaldun eta dirudunak. Eguneroko esperientziak esaten digu galtzaileen artean irabazleen artean baino duintasun eta zintzotasun gehiago sumatzen dela askotan.

* Diru-jabeek hiltzen dute jendea,  gerrak beraiek sortaraziak dira, izurriteak, goseteak eta pobreziak beraien harrapakeriak eraginak edo ondorioak dira ia beti.

* Ez direla dauden guztiak eta ez daudela diren guztiak, eroetxeei buruzko esaldia kartzelari aplika dakiokeela, lapurrei alegia, dio Proustek. Lapur handi nagusiei, batez ere, gehituko nuke nik.

* Bada gaizki, oso gaizki kobratutako zorrik. Edo ordaindu gabekorik

* Gehien dutenak, gizartean ondasunak edo politikan boterea, medioetan gehien ageri direnak hain zuzen, horiek dira ezkutatzeko gehien dutenak, isilpean kontu gehien gorde behar dutenak, diru kontuak eta bestelakoak, gerretan, bakean, bolada onuragarrietan zein krisialdi larrietan, edo egunerokoan.

* Harrapatu ezean ez omen lapurrik, horregatik dago hain gutxi aberats lapur kartzelan, beraiek baitira lege eta epaile.

* Handikiek eta aberatsek ere kaka egiten dute, usain txarragokoa gainera agian, jaki finagoagatik. Kaka egiten dutela sarriago pentsatuko  balute umilagoak eta gizatiarragoak lirateke., 

 

Jabegoa

* Lurra bertan bizitzen eta lantzen duenarena da, egia, baina ez litzake erabat jabetza pribatua izan behar. Jabetza pribatua, gerren ongarria da

 

 

Zapalketa

 

Zapalketa

* Gauzen ordena normalaren baitan dago pribilegiatuek pribilegiorik gabeak zapaltzea. Gizarte orotan eta gizarteko maila guztietan daude pribilegiatuak, maila zapalduenetan ere. Goikoek zapaldu egiten dute beheragokoa, edozein dela giza maila.

* “Ez dugu harritu behar. Beti izan dira indartsuak eta ahulak, Hondoratuak eta zapalduak”: H. Cano. “egalitè” ideia filosofikoa besterik ez da, gizakia gizakiaren aurkari egin duen asmakizuna, utopia, desberdintasuna areagotzeko asmoz, azken finean. Muskerren artean ere.

* “Daukanari eman egingo diote; ez daukanari, kendu egingo diote”` lege basa, noizean behin baino sarriago aplikatzen da, horrelakoa da gizarte hau, baita herri eta nazio artean ere.

* 2011. urtea bukatzear: frankismoa franko urrun dago desagertzetik, antzaldatu dira, jantzi berrietan berragertu dira, ez hain ezaguterraz, itxura errespetagarriagoz, mundu berriagora egokituago, baina frankismoko jokabide faxista berak dirau, paralelismoa ezin garbiagoan.

* Gizakia funtsean ez da aldatu “sapiens” bilakatu omen zenetik hona. Azalekoak dira aldaketak, formalitateak. Indartsuena gailentzen da, indarkeria, norberekoikeria,

* Ordena, gauzei, eginkizunei, kontzeptuei eurei, leku zehatza jartzea, beharrezko da, baina agindu bilakatzean da kaltegarria, hesi batek bezala lotzen, banatzen  eta behartzen gaitu.

* Pentsatzeak ez dakar oinazea gure gizartean, kontzientzia astintzea bai, oinazerik lazgarriena. Horregatik herriak pentsatzea da estatuarentzat arriskurik nagusiena ere. Horregatik murgiltzen gara pentsarazten uzten ez diguten jolasetan,  horregatik botereak entretenitzen gaitu bestelako jolas edo arduretan.

* Ideiak libre izanen dira, ehizaezinak, arkanoak, baina ideiok dituzten pertsonak ez dira libre. Beteta daude kartzelak botereak ez bezalako ideiak edukitzeagatik. Ehizatu egiten dira ideiak, ideiok dituztenak ehizatuz.

* “Irabazlearen zortea ere ez duk oso desberdina izanen”. Galtzaile dira soldadu irabazleak ere gerretan, gerra-eragile galtzaileak, aldiz, beti irabazle.

* Sentimenduek arrazoia gainditzean datza astakeria gehienen iturria. Sentimendurik gabeko arrazoitik datoz ere zapalkuntza denak.

* Bere buruari munduaren jabe deritzo eskumen minimo bat duen orok, inguru edo ardurapeko munduaren jabe, behintzat, nahiz jabe txikia; duen eskumena ez zaio zerbitzu ardura bat iruditzen, botere edo jabetza bat baizik.

* Natura krudela eta itsua dela esan ohi du gizakiak, batez ere agintari zapaltzaileak, bere gehiegikeri eta basakeriak zuritzeko.

 

Zapalduak

* Esker oneko esklaboen “gora”k egiten ditugu gaur egungo jendeek ere, botereak baitaki esklaboak esker oneko bihurtzen, gaurkoan eta aro guztietan.

* Maila eta lanbide guztietan boterearen esklabo gara.

* Beti gaude zerbaiti lotuta, beti zerbaiti zor. Ahulak sentitzen garelako, askeak ez garelako. Botereak, sistemak, zordun, premiadun egiten du herria, ahaldunenganako menpekotasun lotura sortarazteko.

.* Mehatxaturik, zelataturik sentitzen da gizakia gaurko gizartean, uneoro defentsa keinu batean uzkurtzeko zorian bizi da. Horrelakoa da, izan da beti, gizakiaren eta gizarteko, giroa: beldurra, defentsa  jarrera.

* Pobre oro bizi da dantzan, hanka puntetan, artzari musika entzutean hankak jasotzera behartzeko oin azpiko xafla berotzen diotenean bezala.

* Ekonomiarentzat denok gara tratu-gai, -enpresako zuzendaria bera ere-, gizaki oro sal-erosten da, pobreok xemaikoen truke.

.* “zapaltzen duenak ez du zapaldua ulertzen, ezta ulertuko ere”, Txillardegik. Zapalduak ere ezinen du ulertu zapaltzailea, horrek aurrez aurre jartzera eramango du zapalduta bizi nahi ez badu. Gizakia baina, zapalketaren arriskua ikustean, kikildu eta meneko jartzen da sarri.

* Mugimendu askatasuna ematen digu autoak, baina sekula izan garen presoen egin gaitu, auto barruan ez ezik, gizartearen eta norberaren barnean, preso, autoari erabat lotuta.

* Igotzen den orok  jaitsi beharra omen dauka; begirada motzean hala dirudi, baina ez da horrela:  jaisteen denaren ordez  berri batek igotzen du, baina betiko pariak behean gelditzen dira beti, uneko goikoari eutsiz.

* Gaur egun eta gurean ere, oraindik atzerritar oro etsai dela uste du jende askok, nahiz kontrakoa esan. Baita herri bezala ere, nazioen jokabideak erakusten duenez.

 

Zapaltzaileak

* Munduaren jabe da gizaki zuria, gehiengoa ez bada ere.

* Ahaltsuek, nahi duten bezalakoak egiten gaituzte gehienetan, buruzagi politikoek barne; mila amarru eta baliabide baitituzte horretarako.

* Ez dago irabazlerik galtzaile bat denean. Ekonomian antzo, aberasten edo irabazten den oro norbaiten bizkar da, eta horrek zapaltzaile egiten gaitu, beraz galtzaile. Teoria garratza, baina erreala.

* Edozein gaietan, desberdintasunik bada, norbaiten bizkar du gehiago duen hori. Dirua dela, zoriona dela, edozer dela: desberdintasunak beti besteari kenketa baten ondorioa da. Eta ez da beti etika arazoa.

* Kontuz moralistekin. Debekuen kudeatzaileak izan ohi dira.

* Gure izatearen proportzio bat geure hurkoen arimengan datzalako, horratx zergatik diren gizagabeak torturatzaileak eta tortura babesten duten guztiak, hotz, gizona gizonarentzat gauza egin dutenak, direla politiko, epaile eta enparauak, tortura ekiditeko bitartekorik jartzen ez dutenak, baita frogak behar direla aitzakian babesten direnak ere.

*  Bada munstrorik gaur egun, baina zinez arriskutsuagoak dira gutxi batzuen esanetara jartzen diren kartzelari, polizia, bigarren mailako politikari trepa edo jantxakurrak, funtzionarioak, ... baina baita ere garunei eragin gabe esaneko jartzen diren adin guztietako herritarrak

* “Giza fenomeno triste eta aipagarriak dira prominente juduak. Haiengan bat egiten dute  oraingo, iraganeko nahiz antzinako sufrimenduek, eta arrotzarenganako etsaitasun tradizio eta heziketak, hartara laguntasun eta sentiberatasunik ezaren munstro bihurtu direlarik”, Primo Levik. Gaur egungo Israel da munstro horietako bat.

* Uniformea, kargua, legea edo zigorra behar ditu erabili berezko nortasunik edo arrazoirik ez duenak menekoak esanera jartzeko. Uniformea, legea, zigorra, kargua bera, ahultasunaren ezaugarri dira. Nortasunak eta ahalmenak uniformea eta indarra ez diren ezaugarriak ditu.

* Hartzeak emailearengandik hurrago uzten gaitu, bestearengana hurbiltzen gaitu, baina mendekotasun eta dependentzia nolabaitekoa ere ezartzen digu.

* Handi eta eskuzabala sentitzen den gizonari, zerumuga zabaldu eta bideak irekitzen omen zaizkio, agian horregatik esplotatu ere egiten dute.

* Atzera eta albora begiratzen ez duen irabazlea, zapaltzaile genozida izanen da beti; gerretan hondakin eta gorpuen gainean eraikitako lorpena izanen da beti berea. Edozein lehiaketan ez da irabazle izaterik beste norbait gainditu gabe, gainditze orotan dago zapaldu bat.

* “... damua karakter ahul eta ezbaitien jokaera sentimentala baino ez da, irrazionala”, Deskartesek. Damua exijitzeak berak ahultasun eta intelektual maila baxuena erakusten du, moral maila gaixotua, damua irrazionala delako, eskalearen ahulezia, mendeku gosea ez denean.

* Tamalgarria da diziplinarik eza, baina okerragoa oraindik diziplina  ezarrarazteko inor gaitasundunik ez egotea. Nortasunean eta mendekoaren konfiantza bereganatzean dago sekretua. Indarrez ezartzen dena hutsala baita, luzeran kontrako fruitua emango duena gainera. Ni neu ez naiz gai diziplina ezartzeko, horregatik ez naiz ezeren buruzagi.  Ditugun kideak galduz talde elitistek agindu edo talde apalago baina herrikoiagoez baliatu, hori da dilema.

 

Zapaltresnak

* Ametsak saltzen dizkigute bizimolde latza ezartzen diguten ber-berek. Ametsak eramangarriagoa egin dezan zapalketaren zama.

* Herri giroa nork nola sortu, behin maila batetik gora medioek sortarazte dute giroa, medioen gehiengo eragileen jabetza boterearena da, beraz giro nagusia botereak ezarritakoa da.

*  Asko dira uste dutenak gizakiaren patua atsekabeen, heriotzaren eta desagertzearen  kontra borroka egitea dela eta borroka horretan gizonak tinko aritu behar duela, esperantzagabea izan arren, eta, etsituta, patuaren iritsi horrekin lanari buru-belarri emanda bizi. Uste ustel eta sentipen etsigarri horietaz baliatzen dira ahaldunek besteen laztasunaz zoriontsu edo ondasuntsu bizitzeko.

* Amets baten ikur bilakatu da plasma telebista. Bizitzako eta bizitzeko erdigune edo euskarri. Gizakiaren inozokeria eta kapitalaren lilura faltsuak sartzeko gaitasunaren ezaugarri.

* Burua janda bizi gara denok gaurko gizartean, beraz ez ginateke izan behar ekintzen erantzule, baina mila eratara zigortzen gaituzte, burua jan digutenek hain zuzen.

* Aro eta gobernu mota guztietako filosofia da, beraiena dela ordenu beharrezkoen eta egokiena, guztien eta guztiaren gainetik eta aurka defendatu behar dela, “ordenua” beraien boterea baita, edo boterean iraun ahal izatea.

* Kolektibizatu egiten du botereak errua, herri osoa zigortzeko;  beraren erruak ere kolektibizatu egiten ditu agintarien erru pertsonalak ekiditeko.

* “Nik egunkariei jaukitzen diedana, ordea, zera da, egunero gauza hutsaletara desbideratzen digutela arreta, eta, bitartean, benetako gauza mamitsuez mintzo diren liburuak hiruzpalau aldiz bakarrik irakurtzen ditugula gure bizitzan barrena”. Ez da duela bi gizaldiko afera soilik  medioek egiten duten  arreta-desbideratze hori. Malezia osoz egiten dute, bestelako interesek eraginda. Herriak oso gutxi irakurri eta eztabaidatzen duela, eta herri xehea sinesbera dela baliatuz,

* Damua uneko sentipena da, mingarria, baina inolako eraginik gabekoa. Urkatu eginen duzu damua lehenengo aukeran. Damua da elizak erabili duen baliabidea, eta damua da politikoek darabilten arma euskal disidentziaren aurka.

* “Hitz haiek guztiak haizea bezala igaro ziren haien ondotik, guztiz arrotz eta ulertezin”. Politiko eta apaizek hitzetan jarria dute eraginkortasunaren ustea, efikaziaren ardatza, eta zenbait une eta alditan fruitua dakarkie. Herriak, baina, ekintzetan soilik sinesten du, ikusten eta bizi duenarengan. Horregatik bai politikoek bai elizak, indarra eta beldurra erabiltzen ditu  herria mende edukitzeko, azkenik beraiek ere indarrez bildu gabeko hitzen eraginean ez baitute  sinesten, hitzak apaindurarako edergarri edo baliabide estaltzaileak dira.

* Sortzen dira mirespen, gorroto eta bekaizkeria giro edo zirkulu bat, desira aitorrezin eta itxaropen bihurriz bildutako hutsarteak, zerbait sakon iraunkorra mamitzen hasten denean. Gehienetan interesatuak ohi dira hutsarte horiek, probokatuak, kanpotik landuak; bestetan, herri xeheari dagokionez, inkontzienteak, egonezinak eraginak.

* Polizia mota guztiez harago, internet eta telefono mugikorrek areagotu egin dute Orwellek iragarritakoa. Denok eta bakoitza gaude etengabeko zaintzapean, nornahi garela edo zernahi egiten dugula.

 

 

Bortxa

Errepresioa

* “Errepresioa eta axolagabekeria dira jendarte antolaketa honetan gehien erabiltzen den txanponaren bi aldeak. Erreboltariari egurra ematen zaio axolagabeen taldera gehitu dadin” Mikel Antzak. Ez du glosarik behar.

* Erasotzailearen ezina edo beldurra erakusten du errepresioak. Boteretsu izutua  da areriorik hiltzaileena.

* Bortxa adierazpenek dionaren ahulezia adierazten dute, eta bere horretan tinkotuago uzten du bortxatua.

* Gehiegikeriak eta desberdintasun justifikaezinak zuritzeko erabili ohi da gehienetan bakoitzak merezi duena daukala  printzipioa; ondasun kontuetan daukanak ez daukanaren aurrean bere oparotasuna mozorrotzeko izan ohi da.

* “Bortxazko bitartekoz beti bortxazko mundu zaharrean geratuko gara” J Azurmendik. Bortxaz ez dela benetako aldaketarik, gurasoengandik bizi behar den ziurtasun ezinbestekoa.

* Militarrak izan dira edo dira, edo beraiez baliatu dira,  historia aldatzen saiatu diren gehienak. Benetan mundua aldatu dutenak zibilak, herri xehea, izan dira, eta eurek ere indarra erabili dute.

* Indarrez erantsita ezerk ez du erro sakonik luzatzen, are gutxiago maitasun eta zorionik.

* “Beldurra izan zen hemen, munduan, bizi izan zuen lehen sentipena”. Beldurra da botereak darabilen lehen baliabide eraginkorrena menpekoekin. Debeku eta errietekin, beldurra da ere umeei sarriegi ezartzen diegun lehen sentipena.

* Mediku naziek ere bata zuria janzten zuten, hainbestek janzten du bata zuria gaur egun!.

* Tortura beti geratzen da zigorgabe, beti, zigortzen denean ere, merke ateratzen zaiolako  torturatzaileari.

* Ez dago duda izpirik biktimatzat agertzen diren asko politikaren agente kualifikatuak direla.-

 

Polizia

* Polizia litzake ofizioa eta ofizio okagarriena. Gizakia erasotzeko jarriak daudelako. Eta uneko boterea gordetzeko. Polizia izena higuingarria zaizkie beraiei ere. Eufemismoz deitze dira gehienetan. Polizi eta kartzela-zain taldeek izena ez ezik jantzia ere aldatzen dute tarteka-marteka,  izana aldatuko zaielakoan. Nolanahi herriak jartzen dizkie izenik egokienak, aldi berean gorrotagarriak zaizkienak. Ez dira gaitzizenak, izen ezaugarrienak baizik. Horregatik gorrotatzen dituzte izenok, egiatik hurbilen daudelako, eta beraien lanaz lotsaz daudelako.

* Soldaduentzako ez dagoela legerik dio nobelako pertsonai batek, horiek euren arauak dituztela.  XXI. gizaldian polizia eta guardia zibilek bezalatsu, inpunitate eta bere jabeen babes osoa dute gainera.

* Herriak epaitu behar ditu guardia zibilak, ez politiko eta epaileek, hauen morroiak baitira, bere zaintzarako soldatapekoak. Nolanahi aspaldietatik epaitu ditu herriak guardia zibilak.

* Politikaren engranajeko hagin bat besterik ez da polizia. Etengailuari emanez, berenez jartzen da martxan, sentimenduek eta arrazoiak ez du lekurik, ordena hartuz gero, berenez jartzen da martxan polizia; sentimenduek eta arrazoiak ez du lekurik beraiengan.Automatak dira. Aginduak jakinaz gain betetzea jardueraren plus bat besterik ez da. Gorrotoaz harago, sentimendu ezberdinak egon daitezke jokabide horren sakonean: psikiatrek landu beharreko buru-orekarik eza bat.

 

Iraultza

* “Ez duzu irratia aldatuko, zeu aldatuko zara” esan diote irratiko zuzendari izendatu berriari. Irentsi egiten zaitu sistemak sistema barruan sartzen zarenean. Ez dago iraultzarik sistema barrutik. Politika eta politikari ezkertiar eta iraultzaileak lekuko. Sistema kanpotik soilik apurtu ahal da. Barnetik itxuraldatu egin ahal da soilik.

* Lepoa garaiz luzatzea, periskopioa garaiz goratzea alegia, borrokalari orok ezinbestekoa duen zuhurtasuna.

* Elkarrekin asko egotea du ezinbesteko iraultzak. Baina batez ere elkarbizitza, errespetuzko gogoetatsu kritiko minimoki barea.

* “Dena berdin-berdin zaigu” egoera, hori da edozein gizataldeak aurrera egiteko duen abagune arriskutsuena, edo sorbaldak jaso eta “hor konpon besteak” esatea, .

* Egia ezkutatzen duen gizartea bilakatu gaituzte, iraultzailea baita egia azaleratzea.

* Ez-normala normala denean, zer egin?, hori da normalizazioak planteatzen duen galdera. Dagoena bada normala, kito mundua, kito gizartea. Anormaltzean datza etorkizuna. Nola eragin aldaketa hori, hor datza gakoa.

* Posible da indarkeriarik gabeko matxinada?. Nik ezetz uste, ez dagoen bezala aberastuarena ez den beste norbaiten izerdiaz egin ez den aberastasunik, ondasunik ere. Azpijokorik gabeko politikarik ez dagoen bezala.

* Bakarka eta norberarentzako borrokatzea da gaurko gizartearen  errua eta gaitza. Taldea eta taldean borrokatzea da borroka askatzailea.

* Ondo-biziak dira sozialista deitu gehienak,  sozialista kontzeptua bera kutsatu dugu. Jada sozialismoa eta iraultza kontzeptu kontrajarriak dira.

* Ohitura du lege meneko izatea gizarteko gehiengoak. Gutxi dira arau hausleak.

* Esperientziak dio intelektualek ezkerretik eskuinerako bidea egiten dutela, pobreek, askok behintzat, alderantzizko ibilbidea egiten dute, eskuinak ezarritako bizitzako esturengatik.

* Luze joan ohi da aldaketa sakonerako bilakaera pentsaera mailan, baina, azken batean, denbora laburrean gauzatzen dira hainbeste denbora behar izan duen pentsaerako aldaketok.

* Egia da bere buruaz seguru dagoena lorpen txikiekin konformatu ohi dela. Eta bere buruaz seguru edo ez, gauza txikiek eragiten diote gizarteari, besterik badirudi ere.

* “Urte asko falta ziren manifestu komunista sortzeko. Edo beharbada hainbeste urte igaro ziren idatzi zenetik, inork ez zuela jada gogoan” H. Cano: Izanen al du bigarren manifestu bat gizarteak, beste astinaldi bat, kateak hausteko bidean.

* Erokeria utopiarekin bildu beharra du sarri zapalduak arrazoiz etsaiaren aurka egiteko. Erokeria asko egin behar du sarri zapalduak eta esplotatuak arrazoizkoa den eskubidea lortzeko. 

* Denok dakigu iraultza egin behar dela, errotik moztu behar dela giza-zapalketa, herrien eta gizakien ezberdintasuna irauli behar dela, baina beldur gara bakoitza bere ondo-bizitza ez-solidarioa galtzeko.

* Zerbait egin nahi duenak egin nahi ez dutenak ahaztu behar ditu eta albora utzi, norbere eta kideengan indarrak bilatu eta bildu, inguruko besteak epaitu besterik egiten ez dutenen esamesa zurrunbilo ezkor antzuari gor.

* Ezindu egiten gaitu beldurrak, edozein arlotan. Galdua du partida beldurra nagusitzen zaionak. Beldurra da politikoen arma nagusia edozein ataka larrian. Gogoan hartu behar dugu axioma hori, etsaia kezkatzen dugun heinean emanen ditugu aurrerapausoak, errepresioa areagotuko bazaigu ere. Gurpil horrek ez du aterabiderik.

 

Zertzeladak

* Gaixoekin baino gaixotasunekin erosoago sentitzea da zenbait osagile eta erizainen gaitz edo arriskurik nagusienetarikoa, zerentzat pilularik ez dagoen.

* Aparkaleku propioa etxea bezain beharrezko dute pertsona errespetagarriek. Hau gizarte aldrebesa egin duguna

* Geografia ez dela sekula egitasmo inozente izan, objektiboa dirudien  arren espazio fisikoaren deskribapen soila. Helburu politikoa beti, militarra gehienetan, ekonomikoa nola ez, hori dena dute turismo egiten gabiltzaneko mapa itxuraz inozo horiek.

* Hutsala saldu ohi diogu gehienetan, turistei eta bisitariei ez ezik, auzo orori ere.

* Dotore jantzita ikusten dituzu, eta herritar ezdeusenak ote diren galdetzen duzu: moda, itxurakeria, nolabait ezina gailendu nahia, ….

* Ahaztu nahi direnak dira ahaztu itxuran isiltzen ditugunak. Erraz ahazten ditugu esan nahi ez ditugunak.

* Jendeari gustatzen zaio garbitasuna, baina beste baten ardura bada, batez ere. Bazterrak garbiak daude garbitzen dituztelako, ez jendea zabarra ez delako, batez ere leku publikoetan.

* Zorrak ezin omen dira gaizki ordaindu, ez dauka zentzurik, baina bada gaizki, oso gaizki kobratutako zorrik. Edo ordaindu gabekorik

* “Biribilguneak maitagarriak dira”.  Biribilgune batzuk praktikoak dira, eraginkorrak, beste batzuk ostera ernegagarriak, tarteka alferrikakoak, moda hutsa.

* Ez da lasaitasuna emango dizun herri txikirik.

* Ahozabal geratu ohi gara entzuten edo begira eskaintzen diguten edozer, ulertzen ez badugu ere, apaingarriz bilduta eskaintzen badigute. Kontsumo gizarte honetan. Eta politikan: politika bera ere kontsumoa baita. Zenbat gezur irensten dugun, nahiz gezurra dela sumatu.

Burutapenak Gizartea III

Jon Etxabe 2016/08/08 10:30
Gizartea III Lana / Zuzenbidea / Gatazkak / Osagaiak / Historia / Familia / Medioak gaiei buruz dira emanaldi honetan sarean jarritako burutapenak

Lana

* Gogokoa da lana  alienatzailea ez denean, norbere burua aurkitzeko abagune bilakatzen denean alegia.

* Ez dagoela lana bezalakorik desilusioa gainditzeko. Agian. Baina lana zer den argitu beharko genuke lehenago.

* Lana morrontza da eta ugazabaren gustukoa izan behar du lanak. Hala izan da, eta da. Lanak esklabo egiten gaitu. Ugazaben eta bizitzaren esklabo.

* Gizarte honen esklabutzaren ezaugarria da hainbeste lan egin eta egoera berdinean jarraitzen duela ia gizaki orok.

* Ez dago ezer izerdirik ez duenik, India eta Txinako hain merke edo merkeago datozen gauzak hemengoen adina izerdi dute, edo gehiago. Fabrika bateko makina automatikoan eginiko gauzek izerdia du, izerdi mina gainera. Esku lanez eginiko harri aroko gauzen antzerakoa.

* Zabaldua da lana ez dela izan behar beharra. Lana beti da beharra, filosofoek besterik erakutsi nahi badigute ere. Eibarren lanari biharra deitzen zaio. Agian “lana” hitza kutsatuta dago. Beste hitz bat asmatu beharko da gustura egiten dugun zeregin horrentzat.

* Agian egia da lana dela desilusioak gainditzeko bide eraginkorrena, baina lana zer den argitu beharko genuke lehenago.

* Berak eginikoa erosi behar du beti langileak, berari egiteagatik ordaindutakoa baino askoz garestiago noski. Langile ororen patua, edozein dela lurraldea, edozein sistema politiko zein ekonomikoa.

* “... en la miseria todos los detalles son un lujo” Padurak. Lan krisi garaietan lanik miserableena bera  ere salbabidea da.

* “Kalez kaleko saltzaile txinatar batek bere salgai merkeak eskaintzen zizkion  bizkarra ematen zion zentinela bati”, Malreaux. 36rako hemen zebiltzan txinatarrak bere salmenta merkeekin.

* Bada nonbait jendea barrezka lotzen zaiona lanari, bere ukanak galtzeko beldurrik ez edukitzeko bezain pobre direlako, baina, mendebalean, pobreak izanik herri gehienak, aberats sentipena txertatu digute, eta dugun apurra galtzeko beldur gara.

* Lan kolektiboa lan indibidual bihurtu dute makinek.

* Tresneriak lana arintzen digu, lana kentzen ere, baina tresneria hori ordaintzeko lan gehiago egin behar dugu.

 

 

Zuzenbidea

* Ezer erlatiborik bada, hori da justizia, justiziarik bada.

* Ez da justiziarik. Legez  mozorrotutako unean uneko exekutiboen nahia, interesa eta erabakia besterik ez da justizia deitzen diotena.

* Gizarteari sakon eragiten dioten erabaki nagusietan, exekutiboa beti dago politikaren menpe. Justizia da, eta uste dut beti izan dela, politikoen esklabo. Eta ez denean, exekutiboak legeak aldatzen ditu bere komenentziara.

* “Ez dakit Justizia eta errukirik denentz”. Ez da ez justiziarik ez errukirik, bestela ez litzake hainbeste  desberdintasun eta inposaketarik herri orotan.

* Legea beti da partziala eta interesatua, uneko politikaren araberakoa, azken gizaldiko esperientzian behintzat. Badira lege itxuraz zuzenak, gizakia berdintzen edo homogeneizatzen dutenak, baina lege horien aplikazioak herriak eta gizakiak erabat ezberdintzen, banatzen eta zatitzen ditu.

* Legearen aplikazioa justizia legetik kanpo dago, dibortzio nabarmena dago legea eta justiziaren artean.  aplikatu edo ez

* Legez egiten dira ia beti boterearen gehiegikeria guztiak, injustizia denak, legea beti boterearen interesen neurrira egiten baitira, eta komeni denean aurrekoa aldatu.

* Legea ez da inola ere egiaren ahotsa, argiaren agindua, ongia gaizkitik bereizten duena. Ahaldunen ahala gorde, ziurtatu eta iraunarazteko kate ia hautsezina da legea, ahaldunen eta beraien sistemaren gehiegikerien aurkako jarrerei mugak eta oztopoak jartzen dietena da legea. Boterearen sistemari eusteko zer egin behar den erakusten du beti legeak, ongia botereari dagokiona dena dela, gaizkia, aldiz, kaltegarria zaiona. Legeari buruzko beste dena zurikeria eta erretolika besterik ez da.

* Erratzeko eskubidea da eskubiderik oinarrizkoena, errua bada ere gizarte honek gutxien barkatzen duena.  Berriro erratzeko aukera izatea bizitzako ardatz eta oinarria da.

* Justizia eta epaileak dira bi milagarren  lehen zatian erabat desprestigiatu den estamentua, herriaren justiziak epaitu dituena. Sistemaren morroi bihurtu da eta beraren hutsegite denak justifikatu eta neutralizatzen ditu.

 

 

Gatazkak

Bakea

* Hil dena betirako hil da, eternitatea du aurrean, baina bakea bizion utopia da.

* Usainik hoberena usainik batere ez izatea omen. Bakealdirik bareena, berriz, zutaz inor arduratzen ez den une hori da, zeure kasa zabiltzanekoa.

 

Gerra

*  Gerra ez da soilik joko bitxi bat, baita gizarte ororen funtsa ere, nonbaiten norbaitentza uneoro abian den jokoa.

* Gerra, militarren jolasa.

* Politikoen negozioa eta pobreen sufrimendua besterik ez da gerra. Eta medioen gai irrikatua. Baina herriak ez du hitzik horretaz ez ezertaz. Herria, kopuruz nagusi, baztertua izan da beti, gutxiengo horren interesetan.

* Gerrak  dakar zaborra, ala zaborrak gerra?. Gerra bera da zaborra.  Nola nahi, gaur egun, medioen jabeek eurek sortzen eta zabaltzen dute notizien zaborreria oro, gerrakoa edo gerra dakarrena.

* Gerra guztiak dira tokian tokiko eta unean uneko ahaldunen aldekoak, sekula ere askatasunaren aldekoak, aberriaren, herriaren, are gutxiago herritarren aldekoak. Boterea eskuratu asmoz herria  erabili ahal izateko iruzurra besterik ez da horien aberria. Herriak ez du sekula santan gerra bat irabazi; ahaldunak, botere faktikoak, politiko zenbaitzuk dira beti irabazleak. Herria beti izan da galtzaile gerra guztietan. Leporen bat moztu izanaren atsegina geratzen zaio, momentuko amorrua atera izanaren poza. Besterik ez.

* Gerrak ez dira absurdoak, gerrak zer logikoenak dira, kalkulu hotzen ondorio interesatua,  itsutasun emozionalez baliatzen badira ere.

* Pertsonak ez direlako helburu sortzen dira gerrak, gizakiak ez bestelako helburuak soilik daudelako da hain ankerra eta burugabekeria gerra.

* “gezurrak esaka saltzen dira gudak,  automobilak saltzen diren bezala”. Hildakoak dira gerretako egi bakarrak, gehienetan isilduak edo ezkutatuak, gutxietsiak ere. Gutxi batzuen interesa edo irabazia dira gerren arrazoi eragilea, hitz ederretan biltzen baditugu ere.

* Beti da negu munduan, beti delako gerraren bat nonbaiten, su artifizialekin argitu eta koloreztatu nahi badugu ere.

 

Arerioa  

* Etsaiei lotuta gaudela, ezin diegula ihes egin, ezin digutela ihes egin, egia arren, horrek fatalismo kutsua du. Etsaien etsai, besterik ezin denean. Soilik. Lagunartea, solidaritatea eta elkartasuna, hori dira bakean utzi gaitzaken destino bakarra.

* Sekula ez gutxietsi, are gutxiago politikan,  aurkaria, irrigarri eta ahulena iruditu arren. Ez da etsai ahulik.

* Besteak ihes egiten jakin edo asmatzeko ahalmenik ez duenean, ahula bihurtzen da indartsua bera ere.

 

Garaipena

* “Irauteko borrokan gizonak jakin behar du ingurua manipulatzen bere interesen alde, ze koño” dio pertsonaia batek. Filosofia horrekin zuritzen dira astakeria handienak. Baina zer da irautea, noiz da zilegiago irautea bitarteko eta baliabideak baino, nork erabakitzen du iraupenaren ezinbestekoa?. 

* Garaiz atzera egitean  datza sarri garaipenaren gakoa.

* “Kanposantuetan eta presondegietan garaituak eta garaileak ezin deutsie alkarri ihes egin”. Edozein dela liskarra, ez da irabazlerik inoiz. Ba al da atxilotu zaituen polizia baino galtzaile nabarmenagorik, esplotatzen zaituen nagusia baino pobreagorik, … Bizitzak bestelakoa dioskula dirudi, baina hori bizitzako baloreak alderantzikatuaren ondorioa da.

* Ez dago irabazlerik galtzailerik gabe. Sekula ez dira egia “denok irabazle” edo “denok galtzaile” esaerak, nahiz  denek zerbait irabazi edo galdu. Beti dago irabazle edo galtzaile nabarmen bat. Baina ez dago bukatzen ez den ezer, eta bukaera orok berena du galtzaile bat. Hori da bizitzaren tragedietako bat.

* Ahalegindu zintzo jokatzen, argi eta leial jokatzen denekin, kideak alde egitea nahi ez baduzu.

* Ondo pentsatua edo instintuz argi usaindua izan behar du ihesak, alde egitea lortu nahi bada. Ihesa ere zientzia bat da.

 

 

Osagaiak  

*  Metodoa eta diziplina funtsezkoak izanik emaitzak lortzeko, intuizioa da sarri gizakiaren seigarren zentzua, beste bostak bezain fidagarria.

* Ahalak ez du ezer lortzen borondaterik ez badago.

* Kirolean ez ezik, bizitzako edozein arlotan beharrezkoa da erabakitasuna, denbora eskaintzea, diziplina. Guzti hori gabe ez dugu biderik eginen, zahartuta ere, leku berean jarraituko dugu.

* Printzipioak daude beti egitura ororen oinarrian. Ez dago egiturarik printzipiorik gabe, printzipio hausnartu gabeak diren arren sarri. Printzipioak dira beti ekintza kontzienteen motor eragilea, baina egituratzen ez den printzipioa antzu geratuko da berehala, eta ekimen bihurtzen ez den egitura ezerezaren ongarri ustelduko da.

* “Heroisa, arriskua ikusiz, beldur izan, eta hala ere aurre egiten diona da. ... gizakiarengan gauza ederra dela beldurra, eta beldurrik sentitzen ez duena besteengandik at gelditzen dela, zapuzturik” I. Dinesen. Gure beldur oro aitortzeko gai bagina, gizarte sinesgarriago eta eramankorragoa genuke.

* Organizatzea eta diziplina, funtsezko baldintzak taldean edo bakarka eragile izateko.

 

Historia

* “Historialarion betiko arazoa, iturri ez oso fidagarrietatik edan behar izatea”. Historia da fidagarritasunetik gutxien daukan zientzia, erabat baldintzatuta dagoelako, iturrien fidagarritasunagatik eta idazlearen partzialkeriagatik.

* Historia da fidagarritasunetik gutxien daukan zientzia, ez dagoelako iturri fidagarririk, iturri oro dago baldintzatuta.

* Dena da erlatiboa. Kontalari, ikusle edo bizipen adina historia dago. Bakoitzak du berea, bestearena bezain ziurra. Historia erabat erlatiboa da, ez da egia osoa den historiarik. Sarri da gezurra ere historia. Aurreiritziei jarraituzko kontakizuna gehienetan.

* Denokin gertatzen da joan ginenon lorratz oro galtzen dela, itzal hutsak edo fantasmak izan bagina bezala. Joango gara sekula etorri ez bagina bezala. Bakar batzuk soilik aldatu dute zerbaitetan geroa. Eta horiek ere ikasi gutxiren batzuen jakindurian edo paperetan diraute. Anonimo ahaztuen historia da gizartearena. Baina anonimo ahaztu bakoitzak eta guztiok aldatzen goaz gizartea eta mundua.

 * Giza esperientzia orok, merezi ez duen eta zentzugabeena denak ere, merezi du azterketa bat. Eta izan ere denek dute argibide bat.  Gutxitan, ia inoiz ere ez, aitortzen da norberaren egia zentzugabekeria denean; besteena bai salatzen da; horrela, zeharka bada ere, paraleloki, bakoitzak besteena, egia osoa azaltzen da azkenik, norberak isildu duena ere.

* Krisi aldietan, garai onak ohi dira iraganekoak, zaharrek mesfidantzaz begiratzen die gazteei,

* Aldatuz doa gizartea gizaldiz gizaldi, aldiz aldi, pausoka.. Bizikidetza, bizi-baldintzak, ohiturak, jokamoldeak. Ez onerako ez txarrerako. Aldatu egiten dira, eta kitto.  Hori da errealitatea, lege unibertsal bat besterik ez da.

* Mundua ez da sekula gelditu, bizitza aurrera doa, beti dago etorkizun bat. Ze etorkizun, edo desio dugun etorkizun hori datorren arteko tartea zer edo zein izanen den da arazoa.

* Geografia omen historian irauten duen gauza bakarra. Baina Geografia bera ere aldatu egin dugunez, historia erabat faltsua edo ezberdina utziko diegu ondorengoei.

* Egia da historia idazteko  perspektiba behar dela, baina historia egiteko gaurkoa mamitu behar da.

 

Kultura

* Programetan soilik da heldutasuna hezkuntzako helburu nagusia. Datu asko memorizatu eta mekanizatzean datza hezkuntzako lorpen nagusia. Gaur egungo hezkuntza sisteman.

* Nahiko onartuta dago liburua, badu ospea ere jendearengan liburu-idazleak, baina denbora galtzea deritzo gehiengoak irakurtzeari.

* Atzerritarrak gure herrian eta gu atzerrian misterio kutsuko zerbaiten arkanoren gordailu gara. Hala gertatzen da bidaiatzearen erraztasunaz, hedabideez eta internetez mundu osoa auzo gertatu zaigun honetan ere, mundu osoa pantaila batera zedarritzen dugunean ere. Halako jakin-min eta ikusmin berezia sortarazten digu atzerritar traketsenak ere. Atzerritar oro da kultura ezberdin baten gordailu. Bizimolde ezberdinen misterio edo arkanoa.

* Desegitea sortzea baino errazagoa da. Jaiotzea hiltzea baino gogorragoa delako zaigu hain zaila, agian, sorkuntza, edozein arlotan. Erraztasun horregatik  desegiten ditu hainbatek artelanak, gizakiaren zein naturaren edertasunak, alegia, eta hain gauza eder gutxi sortzen.

* Lasai, pozik ere, bizi dela dirudi herri ezikasia, edo kultura modernoak irentsi ez duena: baina problema latzak ditu berak ere, kultuon kanpotikako behatokitik  ikusita behintzat.

* Hitz jario antzua besterik ez da harreman intelektuala gehienetan, sobera erraza askorentzat. Hitz eta kontzeptu potoloko norgehiagoka azalekoa.

* Elkar ezagutu, harremanak hazi, ezagunak elkar ikusi, eta helbideak trukatzeko izan ohi dira kongresu eta antzerakoak. Aurrez jakina izan ohi da esaten dena, ez dago ezer berririk ponentzietan, eztabaidak betikoak eta ezagunak dira, eta elkarrenganako losintxa interesatuak eman ohi dira. Edo curriculumerako paper bat gehiago lortzea da kideen helburua.

* Artea bada gizakiok uzten dugun aztarnarik iraunkorrena,  zer utziko dio geroari, artista bakanen artelanez harago, artearenganako, edertasunarenganako, hain sentiberatasun motela duen gizarte honek. 

 

Familia

* Jatordu eta lo-orduz kanpo, lagunengana, tabernara, plazara, zinera, … jotzen du jende gehienak. Eraikin hutsak dira etxe gehienak, altzairuz beteak, pasoko tokiak.

* Gizartea artikulatzeko asmatu zen lehen urrats eraginkorra izan zen matrimonioa.

* Bikotea, ezkondua edo ez, natura baliatuzko gizartearen tranpa bat da, eta bakardadea du ondorioa, pazientziaz beti, eta gustuz sarri, hartzen dena.

* Pisu bat erostean ametsa egi bihurtu du bikoteak, aldi berri bati hasera ematen dio; elkartasuna da orain errotu behar dutena, etxeak haina iraun dezan.

 

Medioak

* Gehienetan dago  mutu telebista, publizitatea ez beste edozer emititzen dagoenean ere, ez baitu ezer ganorazkorik emititzen. Programa mutuak, idazle baten esanean. Programa mutuak entzuten duelako da gero eta mutuago entzuleria bera ere.

* Kantuetan eta solasaldietan goraipatzen ziren pertsonak,  baina hauek egiazko bizitzen ordez, kantuak eta istorioak baino ez zituzten uzten. Gaur egun medioak dira pertsonak goraipatzeko bide ia esklusiboa. Baina bizkor doaz aipamenok ere, atzetik beste aipamen batzuei lekua uzteko, oihartzunik ere utzi gabe gehienetan, hemeroteka eta disko gogor batetan geratuko dira onenean eta norbaitek egun batetan eginen du poema edo kanturen bat, edo tesiaren bat, ondare guzti horretako zerbaitez.

* Informazio saturazioa da, sarri, desinformatzeko teknika bat; jendea asperrarazi eta informatzeko egarria ito, hori da lortzen dutena. Zenbaitek, nolanahi, ez du nahi informaziorik, baina informazioa nahi ez izatea, edo informazioa falta, okerragoa da informazio saturazioa baino.

* Garai batetan pobreziaren eta inertziaren kanaletatik pasarazten bazituzten kontinenteek bere aberastasuna eta industria, kirolaren kanaletik gain, telebistaren kanaletik pasarazten dizkigute gaur egun kontinenteak botere  ekonomiko ezberdinek.

Burutapenak-GizarteaII

Jon Etxabe 2016/08/05 10:10
Gizastea sailean Gizartekotasunari buruzko burutapen zenbait

Gizartekotasuna

 

Adiskidetasuna

* Lagunen lagun izatea da adiskidetasuna, nahiz iritzi ezberdineko, iritzi ezberdina dutenean ere.

* Adiskidetasunak ematen dio zentzua eta merezimendua bizitzari. Konpartitzen den oro da bizitza mereziagoa eta zentzuzkoagoa.

* Interesa jokoan edo arriskuan dagoenean ezagutzen da adiskidetasuna, norberarena edo  bestearena. Egia da gizaki askok bizi osoa igarotzen dutela  adiskidetasun sentipena zer den jakin gabe.

* Zerk egiten du talde bateko partaide, zer da talde-nortasuna ematen duena, zerk sentiarazten dio gizakiari taldeko partaide dela. Hori da lehenik jakin behar duena talde baten eragile izan nahi duenak, edozein dela ere taldea.

* Gizarteko tragedia nagusia da ez dugula benetako lagunik, azaleko loturei deitzen diogula lagunartea.

* Une bateko edo harreman motzeko zer edo nor batekin egin daiteke norbait bat lagun, baina luzeko harremanen ondorioa da gehienetan adiskidetasuna. Mila osagaiek, gehienetan ustekabeko eta zailek, baldintzatua.

* Inork ezin dezake jakin zenbat iraungo duen adiskidetasunak, kontu handiz zaindu beharreko lorea da laguna.

* Mundu txikia eta itxia da bakoitzarena, zirkulu zentrokide bezala zabaltzen doa adiskideen esparrua.

* Beti dira oso gutxi benetako adiskideak, kide fidagarriak.

* Urruntasunaren, sentikortasunarena edo izaera fisikoaren arabera joanen da lausotzen adiskidetasuna.

* “Ezagun asko ditugu baina lagun gutxi” entzun genion behin nahiko ospetsua zen ezagun baten emazteari. Ezberdina da askok agurtzea eta lagunduko zaituen norbait edukitzea.

* Konfiantza dagoenean, zuzen esaten dira gauzak denborarik galdu gabe. Itzulinguruak mesfidantzaren ondorioak dira, eta denbora alferrik galtzea dakar.

 

Anaiartea

* Gozamena da jende ezezagunen uholdean murgilduta erabat anonimo paseatzea. Baina gozamena da ere gizarteko partaide kontziente eta onartua izatea ere, taldeko anaiartea.

* “Adierazpen askatasunaz eta tolerantziaz harago, elkartasuna posible egiteko, bestea ezagutu eta haren erabakia onartu behar da” Joseba Sarrionandiak: programa politiko eta alderdi arauez harago gehituko nuke nik.

* Besteen arazoei sentikorrago biziko bagina, gizarte eramangarriagoa genuke

* Zaldi eroa bezala portatzen da gizartea, ez soilik medioek eragindako aldarte burrunbatsuetan, baita herri txiki bateko egunerokotasun xumean ere.

* Egon ote da inoiz, salbuespenak salbuespen, odol-itunen sentipen betierekorik. Odol-itun deitutakoak ez ote behartzen zaituen talde arau soil bat.

* Ez da inor,  edozein gizarteko kolektibo  batekoa dela, kide pasiboa denik. Gutxienez “pasoten” kolektiboko kide izanen da, eta kolektibo hau da eragileenetarikoa.

* Bikoiztasunek, etikaren bikoizketek eta bestelakoek, blaitzen dute erabat gure jardun oro.

 

Solidaritatea

* “Bakoitzak berea hori da legea”, printzipio antisoziala da, elkartasunaren antipodetan dago. Besteekin elkarbidea behar luke edozer arazori irtenbidea.

* Beti da kexu-arrazoiren bat. Eta ze erraz gupidatzen garen besteen zoritxarrez, baina zein azkar ahazten ditugun ere, jarraian beste zoritxar batengatik negar egiten hasteko.

* Lagunen artean gertatzen da ordainik gabeko laguntza ematea. Gure gizartean, baina, bestearenganako giroa gaiztotu, ezagutzen ez dugunarenganako mesfidantza nagusitu da, lagunduko geniokeen ezezagunari ez diogu laguntzen, zer gertatuko, nola erantzungo, edo ze ondorio ekarriko beldur.

* Hitzez eta kontseiluz ito ohi dugu atsekabetuta dagoena, atsegabetuago utziz  Baretu arte bakean uztea da gehienetan jarrerarik zuzen eta ongarriena, isiltasuna izan ohi delako askotan terapiarik eraginkorrena.

* Norberarena bestearena ere denean, nolabait konpartitua, elkartzen du premiak, norberarena soilik denean, bestea erasotzera bultzatzen du.

* Solidarioari berari benetako sufrikarioa eragiten dion heinean izanen da efikaza ekintza solidarioa. Solidaritate ekintza asko laguntzailearen barne-baretze bat besterik ez dira, kontzientzia zuritzea, autoengainu mota bat, turismo mota bat ere bai askotan. Susmagarria  da sufrikarioren bat, nekea edo zerbait deserosoa ez dakarren solidaritate ekimena.

* Zure arazoa bizi ez duten albokoek esan ohi dizue besteen arazoak ikusita norberarenak indarra galtzen duela eta eramanerrazagoa bilakatzen, baina arazoa bizi duzunean ez zara horrelako pentsakizunetarako gai; bazina, arazoa erdi gaindituta zenuke.

* Erraza da besteen sufrimenduaren inguruan barre egitea. Hain da erraza besteen ezinak baliatzea norbera mardultzeko. Batez ere politikan eta ekonomian.

 

Aurkaritza

* Geure neurria dugu bakoitzak, bakoitzak berea, beste edozeinenaren ezberdina. Bakoitzak neurri ezberdineko  metroa darabilgu gauza bera neurtzeko. Hortik datoz konponezin guztiak.

* Ohikoa du jendeak gehiegi igo eta goregi hegan egin dutenen erorarazte eta umiliatzea. Badaki ere jende hori hor goian mantentzea, miretsiz eta laudatuz. Baina errukigabea ohi da jendea norbait begitan hartuz solasgai bihurtzen duenean.

* Erasoa dela esan ohi dute defentsarik onena, besteren akatsak eta arazoak azaleratzea izan ohi da norberarenak estaltzeko amarru eraginkorra. Politikan batez ere.

 

 Bizikidetza

* Edozein elkarbizitza da zaila, bikote enamoratuaren harremanek ere eramankortasun handia eskatzen dute, itogarria da berenez bikote bizitza, are gehiago arauek edo baldintzek inposatuta denean.

* “Distantzia luzeagoek talde lana eskatzen dute”. Helburu zail edo eraginkorrek ahalegin konpartitua eskatzen dute.

* Azken txikikerietaraino heltzen denean elkar ezagutza, zaila da bestea zuzen epaitzea, baita ere garbi maitatzea ere. Horregatik da zaila elkarbizitza, elkar ezagutza sakonagoa delako, horregatik elkarbizitzak zentzua, pazientzia eta eramangarritasuna eskatzen ditu, dosi handietan eskatu ere.* Bestearen ikuspuntua errespetatzea, bizikidetzarako lehen oinarria,

* Barnean ezer ez gordetzea da elkarbizitzarako lehen araua. Zein konplikatuak garen bizitzako egoera sinpleenean ere.

* Zeintzuk diren pentsatu eta esan beharko liratekezen gauzak bereiztean dago elkarbizitzaren gakoa, zeren badira pentsatu bai, baina esan behar ez diren gauzak, eta esan bai baina esan beharko ez genituzkeen gauzak. 

* Ikusi nahi ez duzun jendearekin topo egiteari uko ez egitea, hori da pluraltasuna, hori elkarbizitza, hori gizalegea.

* Pertsona begiratu bera baino, begiratzen duen pertsona, bere begirada edo aldartea da aldatzen dena. Hori ulertuko bagenu errazagoa litzake elkarbizitza.

* Denok dugu alderdi ilun bat. Gehienetan ezkutuan. Ezinezkoa litzake elkarbizitza besteen alderdi ilun ezkutuak ezagutuko bagenitu. Sakonean elkarbizitza fartsa bat da, edo komedia.

* Ezinezkoa litzake elkarbizitza, bizitza soziala, gizartean bizitzea, besteen pentsaera eta burutapen denak ezagutuko bagenitu.

* Pentsamenduak ikusezinak izateak egiten du bizitza eramangarria, infernua litzake bestela bizitza, zoriontsu izateko gai ez ginatekeen lotsatuak  ginteke.

* Gizarteak, bizitzak berak, itxurakeria du oinarri. Egiaren laurdena bakarrik bageneki, ezinekoa litzake elkarbizitza, bai harremanetan, bai familian, bai politikan, bai ekonomian, bai merkataritzan, bai osasunean, … Gezurraren aurpegietako bat da itxurakeria.

* Edozein elkarbizitzan, jende urrikoan ere, matrimonioa kasu, txikikeria xumeenak eragin dezake jarrera aztoratzaile bat.

* Eguneroko asperrari etena ekartzean datza elkarbizitzarako jakinduria. Aspergarria  bilakatzen baita egunerokoa, beti. Asper horrek ez du esplikazio bakarrik ez argirik; bikoteko edo taldeko,  kideen lana behar du izan banatu beharrik gabeko etena aurkitzea.

 

Herrikidetza

* Herritar bakoitzaren zen eta gaitzizenak,  senideak,  gorroto eta istilu zaharrak, leku-izenak, … mila ahaztutako zertzeladak ezagutzean datza bertakoen eta etorkinen arteko diferentzia.

* Gaur egun eta gurean ere, nahiz kontrakoa esan, gizabanako nahiz herri ugarik “Atzerritar oro etsai” dela pentsatzen bide dute.

* Familia handi bat dira herri txikiak, edozein familiako gorabehera eta arazoekin, ohitura eta arauetan ere. Lasaiagoak dira gizalegeak eta harremanak, tarteka zitalagoak ere. Hiri handietan talde oso murritzera mugatzen da harremana, herri txikietan ia herritar guztietara zabaltzen.

 

Harremanak

* Gauzak bere onera itzuli edo eramateko zain egoteko pazientziarik ezak oztopatu, atzeratu edo hondatzen ditu harremanak, aurrerapausoak eta zintzotasunak.

* Umilagoak izango ginateke itxuraz erreala den hori erlatibizatuko bagenu, harreman lasaiagoak ziratekeen gizartean.

* Ez dira berdinak kontuak, barrutik edo kanpotik ikusita. Hobeto lioazkigu  kontuok bestearen lekuan jarriko bagina.

* Portaera berdinean errepikapen ia beti berdinak ematen die sinesgarritasuna gizarteko harremanei, horrek egiten du logikoa eta eramanerraza gizarte-bizitza, pentsatze eta logikak baino. Errutinak indar eragingarriagoa du portaera egunerokoan ideiak baino.

* Gizaki oro, orokorki, bizi da berenari nagusiki adi, hortik harremanen zailtasuna.

* Ia sekula ez dugu inor konbentzitzen, ez arrazoiz, ez behartuz, amore ematera bultzatzen dugu gehienez, norberak konbentzitu behar du, konbentzitzen denean, konbentzitzerik balego.

* Inor gutxiren jarrera aldatzen dute ematen ditugun aholkuek, bakoitza bere barnean eta bere kabuz aldatzeak soilik aldarazten du nahitako jarrera.

* Eragina dugu guk ere besteengan. Buztina dira eta beti uzten du arrastoa harremanak edonolakoa dela ere. Besteek guregan ere, denok garelako buztin. Hor datza giza harremanen garrantzia eta erantzukizuna.

* Bestea arropak erantzi gabe biluztu: zenbat aldiz egiten dugun, diguten hori. Besteen aurrean gu geu biluzten jakingo bagenu bestelakoak liratekez giza harremanak, zintzoagoak eta errealagoak.

* Eraldatu egiten du bakoitzak sentiduek damaiotena; kanpoko hori guztia, giza harremanak, kontsentsu baten ondorio bat besterik ez da, ados jartze soil bat.

* Harremanetarako tresna bikaina izan da eta da musika. Komunikaziorako baliabide aparta. Baztertuta dute politikoek, baita elkarte gehienek ere. Negozio eta ikuskizun  bihurtu da musika, eta horrek ere komunikaziorako funtzioa eta indarra aienatu dizkio.

* Ai harremanen krisiek irtenbide logiko, erraz eta betirakoak balute!!!.

* Bakoitzak behar du izan zer eskaini zerbait, eta jakin behar du besteengandik zer ikasi. Hezkuntzak ere dakigunaren trukaketa izan behar du.

 

Ezagutza

* Garrantzia du taldean egindako gogoratzeak, baina agian bakardadeko gogoratzeak  partekatzea besterik ez da.

* Agian ez dago jakiterik ere gu geu zer garen, are gutxiago bestea zer den, hor dago gizakiaren eta gizartearen ahulezia, eta ahulezia horretatik datoz gizarteko konponezin guztiak.

* Beti da sekretu bat, edozer diotela ere, besteek gutaz eta gugan duten iritzi  eta irudia.

* Nork bere begiak, eta bakoitzak begietan bere arima. Arima ezkutatzen dute betaurreko beltzek, elkar-ulertzea oztopatuz.

*  Auzo berean elkar ikusi gabe bizitzea baino okerragoa da auzoko ezaguna izan eta elkar ez ezagutzea. Giza distantziak ez dira sistema metrikoaz neurtzen, ezta pertsonak erroldako izenez ezagutzen ere.

* Ezagun ezezagunak, edo ezezagun ezagunak: ez da hitz korapilo edo jolasa, giza harremanen nahasmena edo errealitatea baizik.

* Gehienak inkognita direnean kaosa gertatzen da. Hortik dator gizarte honetako nahasmena. Inkognita bat gara bata bestearentzat.

* Ez da zuzena izaten sarri pertsonekiko iritzia, beraienganako begirapen egokirik ez dugulako gehienetan.

 

Komunikazioa

*  Zenbat berriketaldi luze ezer esateko ez dutenen artean. Agian asperdura gainditu eta denbora ematea da helburu bakarra, komunikazio horren helburua, besterik gabe.

* Izan daiteke arrakastatsua bakoitzari zer entzun nahi duen huraxe esatea, baina  sinesgarritasuna ere ezinbestekoa da; engainua, alde biek onartua sarri, ezin izan daiteke ezer iraunkortasunaren oinarri. .

* Jardun etengabean ari gara bata besteari bare edo oihuka, baina ez gara elkar ulertzen ezta ulertuko ere. Sakonean, ez ote banitatea gure eskubideez ari garen jarduera horretan ere?. Zubiak desegiten ari gara ibaiaren alde bietakoak.

* Paraleloan bizi da jende gehiena, bata bestearen ondoan, baina elkar ukitu gabe, nahiz taldean, familian, lagunartean bizi. Erabat indibidualista da gizakia.

* Gauza arinez hitz egiten da koadrilan, lagunartean, ... Gai, bizipen edo gertaera pisutsuak norberaren golkorago gordetzen dira edo lagun min bakarrari azaltzen zaizkio. Gizakia isla bat da, misterio bat.

* Bakoitzaren esaldi inozo eta arruntena bera, iritzia ematea da, eta sarri hausnarketa sakonenek baino eragin handiagoa du inguruko gizajendean.

* Badira galdetu ezin diren gauzak, baina badira ere galdetu beharreko gauzak galdetzen ez direnak ere.

* Familia berean, bikote berean bertan ere, mundu arrunt diferenteak daude, elkar korapilatuak, elkarri eraginez bai, baina elkar ukitu gabe, atomoaren nukleoko osagaia bezala.

* Berba ez egitea eta inori aurpegira so ez egitea omen hiri handi batetan etorkinen idatzi gabeko bi arau sakratuak. Hala izanen da. Zenbateraino gaiztotu den gizalegea. Herri txikiko kale bakartian bi oinezko, ume nahi nagusi, elkarri ez so ez  agur gurutzatzeak, pertsona horiek gaixo daudela esan nahi du. Kalean pertsonak agurtu egin behar zirela zen umetan erakutsi ziguten lehen arauetariko bat, ez agurtzea bestea txakurtzat hartzea zen.

* Ezereztxo asko dira bestearen aurrean harroputz jalgitzen direnak -batez ere politikoak- umil edo ahulei zuzentzean zaizkienean; berdin medioetako esatari zein berriketariak erantzunik ez damaion mikrofono edo kameraren  aurrean.

* Ikusi ikusten gara elkar gehienetan, baina beirazko murrua dugu tartean, elkarren begiradak ikusiz, elkarren zeinuak ulertuz, elkar ukituz, elkar haztatu eta ferekatuz, … elkar biltzen eta komunikatzen uzten ez digun beirazko murrua.

* Ahaztu nahi direnak dira ahaztu itxuran isiltzen ditugunak.

 

Elkarrizketa

* Elkarrizketa-kultura da falta zaiguna: bestea konbentzitu eta konbertitzea baino, sineste ezberdinez elkarrengandik ikastea.

* Kritika positiboa bilakatzen denean gizakion jarduna, orduan onduko da gizartea. Norbera izan behar du norberaren borrero bide egokia eta zuzena aurkitu ahal izateko.

* Entzuten jakitea, gizartean inork gutxik ezagutzen duen jakituria.

* Entzuteko asmorik gabe aditzean datza elkar uler ezinaren gakoa.

* Nahi duguna esateaz nahi ez duguna entzungo beldurrak isilarazten gaitu. Ez da hori arrazoi bakarra, baina ia ezinekoa bihurtu zaigu elkar ulertzea, iritzien trukaketa, elkarrizketa. Hitzaldi bat bezalakoa bihurtu da bakoitzaren besteekin jarduna.

* Elkarrizketa luzeak egin ohi dira bakoitza bere mundutik atera gabe, inkomunikazioaren magalean zanbuluka.

* Hitza eta buruan darabilgunaren arteko deskonexioa denean, ezinezkoa da elkarrizketa zintzoa.

* Eztabaidek jarrerak eta ideiak argitzeko balio dezakete, ez inor konbentzitzeko edo jarrerak aldatzeko. Barne aldaketek beste barne bultzada bat behar dute.

* Argudiorik ez  duenak sarri erabili ohi ditu baieztapen kategorikoak, eta garrasika ari denak, arrazoirik ez du gehienetan.

* Ebidentziak ukatzen direnean, edo dudan jartzen, ezinezkoa da elkarrizketa edo ideien trukaketa, ukatzailearen jarrera zintzoa baitago kolokan.

* Galdera errazegiei hobe ez erantzun, galdera errazegiak amarruren bat dute azpian. Galdera logikoak ez dira errazegiak.

* Begietara zuzen begiratzen dugunean da posible benetako elkarrizketa.

Burutapenak Gizartea I

Jon Etxabe 2016/08/01 10:35
Gizartea I Atal berri bat Burutapenak sailaren barruan, luze samarra denez hau ere, 4 zatitan banatu dut. Nolakoa, Kontraesanak, Akatsak eta Adinekoak dira zati honetako gaiak

Nolakoa

 

Makilatua

* Mutu izateko gizataldea bihurtu da herria, edo hitz antzukoa.

* ”orain luzearen erlojua” sortzea proposatu du norbaitek, segundoa urtea balitz bezala bizitzea, alegia, eta urtea mendea balitz bezala: zibilizazio patologikoa sortu dugu.

* Ohitzea, errutina, gizakiaren arrisku eta akatsetariko bat.  Ohitu egiten gara pobre, zapaldu, menpeko izatera ere. Agian etsiarazi egin gaituzte aberats eta zapaltzaile direnek.

* Hiriak, gure hiriak behintzat, komunitate mugatuez osatuta daude, ez dago komunitateari alde egiterik, etorkina edo ezezaguna ez bazara behintzat, eta halaz ere epe laburrez zinateke anonimo.

* Beti zain dagoen gizartea gara. Goikoek emanen apurren zain. Mahaiaz jabetu eta gurea dena berreskuratzeko adorerik gabe.

* Gosez da mundu erdia, gerrek hiltzen dituzte egunero milaka pertsona, gero eta elkarren hurrago datozen krisi ekonomikoen ondorioz langabeziak kale gorrian uzten ditu langile oldeak, … gaixo baino izurriteak jota dago mundua, endemikoak -”sistemikoak” diote gar egun- bai dira goseteak, gerrak et krisi ekonomikoak. Urdaila beteta duenak, aldiz, uko egiten dio nahi adina jateari osasunari eusteagatik edo beste zenbait asmo betetzeagatik. Elikadurarena ez da eskubide nagusia beretzat, osasuntsu gordetzea baizik kontsumismoa gaindituz.

* Eskale asko dago Marokon, eskupekoaren eskalea. Mugan bertan izan dugu lehen esperientzia:  betebeharreko paperak eskainiz etorri zaigun gizajo plantako zibil bat, burua leihatilatik kotxe barruraino sartuz eta paperak betetzeko non aparkatu gomendatuz;  adeitsu jokatuz, eskupekoa zuzenean eskatu digu gero  funtzionarioak,  eta ondoren funtzionarioen morroiak.

* Esperoa gizakiaren esentzia da, gabezien ondorioa, esperoan bizitze amaigabea.

* Desbabestua sentitzen da gizartea: jendetza dagoen tokira jotzen du jendeak. Segurtasun ezak kezkatzen du nonbait.

 

Mailakatua

*  Arrautza ala oiloa aurrena, gizakiaren bihotza eta gizartea, zerk nork aldatzen du zer nor.

* Gizakia eta gizartea, zer den bakoitza, zein den zeinen gainetik edo aurretik:  askatu beharreko  korapilo askagaitza.

* Lur honetan ez omen gorrotorik gabeko ontasunik, ezta bekaizkeriarik gabeko handitasunik ere, itzalik gabeko gauzarik ez dagoen moduan. Itzalak eguzkia behar du, baina gizartean zorterik izan ez duen hainbat gizajok ere jasan behar izan du gorrotoa eta bekaizkeria, ez baitago pobreago bat izanen ez duen pobrerik, edo pobre aberatsago bat izanen ez duen pobrerik.

* Etxearen kokapenak erakusten du etxejabearen aldartea. Bakarti urruti, besteen jarraian baina ormaz isolatuta, berdegune batez inguratuta, herri txiki bateko herritar edo hiri handikoa, … osagai askok erakutsi dezake etxe jabe edo familiaren nortasuna. Bizilagunen arteko harremanen kalitatea beren etxeak banatzen dituen distantziarekiko proportzioan datzala dioenik ere bada. Pertsonak eta gizartea bera ikertzeko ikuspuntu interesgarria, ekonomiaz harago, ekonomiak baldintzatzen badu ere jende xehearen etxe-aukera.

* Aurreko tipoaren kokoteari begira egon behar duzula, zer besterik erakusten dute ikastetxeetan, zer besterik politikoek, gurasoek, … denok ilaratik atera gabe ibili behar dugula, eurek markatutako lerroetan zuzen, eta lerroa hausten duenak badaki zer daukan.

 

Txotxongiloa

* Mozorro-festa bihurtu da gizartea, inauterietarako mozorrotua litzake gizakia.

* Errealitatearen itzala besterik ez da dakusaguna. Giza jokabideez ere besteek egiten dutenari so bizi gara,  edo bizi portaerak jasotako arauen araberakoak dira, beti bizi gara ispiluren bati begira, ispilukoren baten imitatzaile besterik ez gara.

* Maskara besterik ez gara, uneko antzezlanaren araberako aktoreak; jantziak bezala, aldatzen ditugu maskarak, aurpegiko giharren tinkotasuna, alegia, “maileguan hartutako larruak baino ez ginen”, Harkaitzek.

* Kalean, saltokietan, jatetxeetan, ...  pelikula bateko figuranteak dirudigu. Figurantea izan da beti herria, altxatu denean ere, eta hala jarraitzen du izaten, dekorazioa eta janzkera aldatu da soilik.

* Dotore jantzita ikusten dituzu, eta herritar ezdeusenak ote diren galdetzen duzu: moda, itxurakeria, nolabait ezina gailendu nahia, ….

 

Ahula

* Zer den miseria?. Batzuentzat, askorentzat hainbat herritan, bizirauteko baliabideen eza. Gaur egun, baina, askorentzat, gizarteak berak artifizialki eta bakar batzuen onerako sortu dituen premiak ase ezina. Gauzez gainezka, miserian bezala bizia gara, beti zerbaiten egarri edo premian.

*  Krudela da gehienetan errealitatea hirian kanpotikoentzat. Herrietako gabeziek, eta hirietako distirek halako amets eta irudi faltsuak sortarazten ditu.

* Gezurrean bizi garen gizartea gara.

* Jendeak gezurretan bizi nahi du gaueko albistegietako balizko egiak ahazteko.

* Autodidakta behar du izan pertsona orok, ikastetxean edo unibertsitatean dabilenean ere. Norberak aukeratu, eho, landu  eta norberagotu behar ditu entzunak, ikusiak eta bizituak. Ikasi beharrekoak, alegia. Inola ere kritiko kreatzailea edo eraginkorra ez den gizartea da gurea: kritikoak, bai, bagara,  baina bide berriak asmatu eta irekitzeko ahalik ez du  kritikotasun horrek, negatiboa  da, alegia.

 

Zertzeladak

* Herri giroan murgildu behar zara herritar izateko.

* Su bat bezala da zibilizazioa, bera da errekin eta erretzaile aldi berean, sugar bizian, su motelean, beti itzaltzen, beti gartzen, aldi eta ikuspuntuaren arabera. Edonola ere, su bizi, su motel, txinparta edo ilinti, horretako txinparta bat, ilintia, hauspoa, … gara gu bakoitza, denok gara su horren zati, ez da inor eraginik ez duenik, ilintia ito nahi duen hautsa denik ere bada.

* Jende gehienak paso egiten die gai deserosoei, torturari esateko.

*  Huskeriatxoa garen kontzientzia hartuz, beste gizarte bat osatuko genuke. Huskeriatxook batuz, talde indartsua izanen ginateke.

* Kuxkuxero da, izan da nonbait beti, gizartea. Berea duela dirudi osagai hori. Diskrezioa, harribitxia  da.

* Munduak dionaren alderantzizkoa ez da nahikoa pertsona bat epaitzeko, baina bai da egia norbaiten aurka ahoz aho dabilenaren laurdenetik herena ere ez dela sinetsi behar.

* Gertakarien eta medioen eta propagandaren arabera ezagutzen ditugu herriak;  txukunak daude gaur egun Mendebaleko hiri denak, baina Toledo txukunari begiratuz herria nola bizi ote, hori da galdera.

* Askatasunaren duintasunak dakar berarekin halako segurtasun aldartea, landu nahi dugun etorkizuneko mundua herriaren jarreretan islatzen da, zizelkatuta geratzen da bere kultura eta izaeran. Baina aldi berean, asteburuko gaupasako eromenak ez ote adierazten etorkizun ilunak, agian etorkizunik ezak, sortarazitako egonezina.

* Hiritarrak  eurak ere  hiria bera bezain paisaia hutsak bihurtu daitezke turista eta bidaiaria pasokoentzat. Argazki baterako objektu baliagarria, besterik ez. Hiri bakoitzak badu bere ipuina. Ipuin hori aurkitu eta gauzatzean datza herri baten erakargarritasuna. Orduan kanpotarrek ere aurkituko dute herri bizia.

 

 

Kontraesanak 

* Gizakia, bakarka eta elkartuta, kontraesanez osatutako misterio bat da, gardenen den gizakia bera ere.

* Errealitaterik kontraesankorrena da gizartea, ez du ezer zentzuzkorik: madarikatzen duen zapaltzailea babesten du. Eta altxatzen denean beste zapaltzaile baten besoetan babestuko da.

* Goseak hartzen dio gaina gizakiari. Sarri matxino bihurtzen du, mendeko hurrengo. Injustiziak ez dira bukatzen, justizia-gosea, aldiz, gutxienez ahuldu egiten da goserik ez dugunongan.

* Hiletak bizientzat, ez hilentzat, egiten diren legez, omenaldiak ere, omendua bertan egonik ere, antolatzaileen interes edo komenentziarako egiten dira.

* Hileta ondorengo oturuntza familia elkartzeko, samina sendatu eta barne urradurak osatzeko terapia eta abagunea izanik ere, hiletetako oturuntzok sarri izan dira hildakoaren etxean diru-zuloa utzi duen ohitura ere.

* Bilera eta tabernetako kalaketan galtzen gara, hitzen zurrunbiloan, hitzak soilik ehoz. Ideiak eta egiteen kontrajarritasunaren kontraesanean bizi gara. Teoriagile gara. Eta protestari. Errazena baita.

* Logika da arrazionala den  gizakiari gutxien eragiten diona: inertzia, esperientzia, ohitura, agindua, irautea, ... eta abar luzea dira bizitzeko motor eragileak.

* Familia sistema porrot bat da, baina porrot guztien gainetik bera da gaur egungo gizartearen ardatza eta etorkizuna; kontraesan horretatik datoz gizartearen aje asko.

* “Lan egiten duena bat dator langile eta nekazarien boterearekin”. Langileek ematen diote boterea ugazabei, dela pertsona edo kapitala, baina botere horren esklabo bizi dira. Kontraesan krudela.

* Egia da baztertu edo botatzen duguna ez dela beharrezkoa, beharrezkoa ez dena ez genukeela erosi behar, baina gizarte honetan zaborrik gabe heriotza dator, zabor gainean eraiki da gizarte hau. Dena da zaborra gaur egun. Alacantera gure bidaia hau bera zaborra da, hona ekarri gaituen lasaitasun premia ere zaborra da.

* Partida denak, edozelakoak, astoenak ere, "jolastu" egiten dira gaur egun. Nahiz larri, zital, bete ezinik, infernu batean ari. Jolasaren eta zirraragarritasunaren kontzeptua ez da josten jokoarekin. Zirraragarritasunak eta gozamenak ez dute loturarik  jokoarekin. Dena da jolasa gaur egungo terminologian, sufrimenduz blai ari bazara ere, nahiz lehertuta, erneguz zital, desenkusez etsitua, ... bukatu. Joko bihurtu dugu jolasa, eta jokoari jolas deitzen diogu. Gure gizartearen sinboloa da jolastu-jokatu hitzon erabilpena. Agian kontzeptuak eurak ere. Dena da lehia, dena jokoa, baina jolasa deitzen diogu. Ia-ia ez dago lekurik jolaserako gure gizartean, denari jolas deitzen badiogu ere.

* Izen zaharrez bataiatzen ditugu eraikin eta ekimen berriak, berriok jaso edo osatzeko antzinakoak eraitsi edo baztertu ondoren, astakeria nolabait zuritzeko asmoz

* Ezinezkoa da neutraltasuna, ez da sekula gertatzen, edozein dela jarrera, norbaiti on eginen dio  eta beste bati kalte. Beti.

* Besteren desgraziak hanpatuz norberarenak arintzen ahalegintzea baino okerragoa da besteen desgraziak eragitea norberaren ezina ezkutatzeko.

 

 

Akatsak

 

Hutsak

* Hain geurekoiak ez bagina bestelako zerbait ederragoa eta bizierrazagoa litzake gizartea.

* Ez gara ezagutzen edo ez dugu ezagutu nahi gure baitakoa, hori da gizakion akats nagusia.

* Lats ordaintzen ditugu akatsak eta erruak gizarte honetan, baina ikasi beharko genuke, ordainak ordain, geure akatsak onartzen, ondorioak atera eta gerorako ikasten.

* Magia omen zuen igali bat oparitu zioten, eta pozoitu egin zen.

* Kontaezin bidegabekeria egin ditu arrazionalismoak zein errealismoak.

* Menpekotasun lotsagarriak izan ohi dira itxurakeria gehienen azpian edo ostean. Herria bera txutxu-mutxu eta oinarri  gabeko  iritzi azalekoetatik bizi da.

* “Ez dakigu, batzuek uste duten bezala pertsonen barnekoa maitatzen edo gorrotatzen”. Itxura soilik baloratzen du gaurko gizarteak, politikoek, intelektualek, ekonomia buruek, erantzukizuna dutenek, azken batean denok, hala erakutsi digutelako, dugulako, herri xeheari ere. Mozorroa daramagu sarriegi, eta ez dela erraza aurpegi egiazkoa eta itxurazkoa bereiztea, nor den nor.

* “Hirietan pertsona guztiak antzekoak dira. Berdina da mundu guztia. Mundu guzia jende guzia da”: M.Mandeira.  Zerbait antzerako gertatzen zaigu herri guztiekin.

* Jende gutxik daki nongoa den, non erroldatuta edo jaioterria dakite soilik, bizi guztian errari, zerbait hobearen amets.

* Zeregin beharrezkotzat ez ematea edo gerorako uztea, ezgaitasuna estaltzeko trikimailua izan ohi da.  Zenbat ekimen baztertzen den bileretan, eztabaida eta iritzi-emate sutsuen ondoren inork hartu nahi ez duelako gauzatzearen ardura eta lana.

 

Saski-naski

* “Eta nik pentsatu nuen, pertsona besarkatuak ikusten ez gaituenez, besarkatzea izan litekeela une horretan pentsatzen edo sentitzen ez duguna ezkutatzeko era bat” H.Cano. Besarkada asko itxurakeria besterik ez da, protokolo hutsa. Besarkatuko garenean, biziberritzeari ekiten diogu..

* “Informazioak du errealitatea sortzen, eta ez alderantziz”. Informazioak sortzen du errealitatea  gaur egun, bizi duguna eta birtuala: herriak, baina, errealitate benetako erreala bizi du, birtualak zitaldu besterik ez du egite eguneroko errealitate latz hori.

* Helbururik gabeko ekintzak ez dute atarramentu onik, onenean hutsalak dira.

 

Adinaroak   

Adinak

* Aurrerapen teknikoak abiadura bizian doazen garai hauetan, belaunaldi gazteagokoek beren aitak baino buruargiagoak direla pentsa dezakete, asmakizun berrietara errazago egokitzen direlako, lege zaharrekotzat hartu dezakete adinekoen hainbat jokamolde eta jarrera. Eta belaunaldi zaharrekoek, aldiz,  uste dute bere garaikoak argiagoak zirela, bizimolde egokiagoa zutela. Belaunaldien arteko iritzi kontrajarriak betikoak dira, aldaketa etenik gabea eta halabeharrezkoa delako, eta belaunaldi guztiek dutelako bestearena baino alde hobea, baina, aldi beran, desegokiagoa.

 

Haurtzaroa

* Bada dionik haurtzaroa dela bizitzako arorik zorionekoena, baina haurtzaroan ere asko sufritzen da, geroagoko adinetan adina, nahiz agian ez hain kontzienteki. Adin-aro orok, zorion abagune asko ditu.

* Haurtzaroko oroitzapenak, joan eta etorrri egiten dira, lainoak bezala, baina hor daude beti, eguzkiaren argitasuna edo epeltasuna dariela, gerizpean babestuz, edo ekaitz beltz artegagarri.

 

Gaztaroa

* Gaztaro zorigaiztoenak ere, nahiz lausoena bizipoza, une gozagarriak ditu, itxaropena baita bizitzaren ardatz, geroa duelako egiteko.

* “Zokoraturik igarotako nerabezaroa mingarria da oso”. Nerabe gehienak daude zokoraturik, nagusiagoek zokoraturik, etxean, zuzendaritza maila orotan, dela udaletxea, dela kultur edo kultur maila orotan, beti menpe, beti nagusiagoen esanera, iniziatiba propiorik gabe, … gizartean, ikastetxe zentroetan, … bazter daude, konpartsa bezala darabiltzagu; ondorioz bere kasa dabiltza, gizartean integratu gabe, nagusiagoarekin lotura gutxi dute gizartean;  nola ez ba ez dituzte maiteko gaupasak, boteiloiak, bere mundu propioan, nagusiagoengandik at. Gizarte elbarritua, mutilatua gara, atal bat falta zaion ortopediaz dabilen gizarte bat. Adinaro bakoitza dabil bere aldetik.

* “... doinuak ematen zuela kantagarritasuna, ez hitzak”, Koldo I. Ingeles ez dakiten gazteak ikusten ditut, ingeles letrako kantuak abesten, buruz dakite ulertzen ez duten abestiaren letra.

* Pentsaeraren desparekotasunean daude batez ere munduaren etorkizunari buruzko jarrera ezberdinak gazte eta edadekoen artean. Baina desberdintasun horrek ez du esan nahi gazteak buruarinak direnik arazoen aurrean, zahar eta helduak bezain arduratsuak dira, arazoei buruz ideia ezberdinekoak arren.

* Hogei urterekin uhal guztiak meheak omen; gazteak ez du urtaro txarrik, zer sufritu tokatzen bazaio ere.

* Lan gogorraren beldur  baino lanik ezaren beldur dira gazteek gaur gun.

 

Helduaroa

*Inguruari norbere alturatik begiratzen jakitea litzake helduaroa, edozein dela ere adina. Gora behera ibili behar da, baina, ingurua begiratzeko, altura ez ezik behatokia bera ere aldatuz, aulki-behatokiz aldatuz, mundua, gizartea, gora-behera baitabil etenik gabe, mundua, gizartea, inguru hurbila bera ere gora behera aldatuz baitabil, itsasoko marea eta olatuak bezala, baina mareek duten maiztasun jakinik gabe.

 

Zahartzaroa

* Ipuinzale dira umeak, oraindik munduaren atarian daudelako, baina helduok ere ipuinak kontatzen dizkiogu elkarri, nagusien ipuinak, umeen ipuinen antzik ez dutenak, baina ipuinak, eguneko errealitatetik atera nahi dugulako. Denok gara ume, ezinbestean batzuk gizarteko errealitate gordinean sartu beharrez, hortik atera nahian besteok. Denok nolabait ume.

* Zaharrok ihes egin ezin diogun heriotza hurbila dugu errealitatea zaharrok. Duguna onartu, bizitakoaz poztu eta duguna baldintza eta muga guztiekin gozatzea,  hori da liluraren geruzaz egun bakoitza biltzea, lilurara igarotzea. Gizakiak berak biziko ez duen geroa ere amestu behar du, adinekoak ere, eta horretarako lan egin. Lilura eta ametsa, errealitate jasangaitzari izkinatxo egiteko era, baita zahartzaroan ere..

* “... gizonezko burusoilen artean: asilo bateko hondakinak, ...” Homo faber liburuan. INSERSO, Jubilatu Elkarteen eta mus partida askoren definizio makabro samarra da, baina balekoa.

* Zaharrak eta nagusiak besterik ez dira ikusten neguan Mediterraneoko itsasertzean. Harritu ere egiten nau une batez; ondoren, neu ere zahar ikusten nautela jabetzen naiz.

Burutapenak Gizakia VII

Jon Etxabe 2016/07/29 12:28
Gizakia VII Norbera, Sentipenak, Hitza, Erantzukizuna, Kontzientzia, Grinak, eta sailkazail diren zenbait zertzelada, Gizakia saileko azkenak

Norbera nor

* “Zeuentzat zer den ona, horixe izango duzue; neuretzat zer den ona, horixe izango dut”: norberakoikeria nabarmena da filosofia hori, zabalduegia zoritzarrez,  batez ere politiko, ahaltsu eta dirudunek darabiltena.

* Denok, altruistenak ere, norbera du abiapuntu, helmuga. eta erdigunea.

* Hitz-aspertu ustel antzuak  dira hitz idatzi zein ahoskatuak, ez dakigu eragile izaten, ispiluari ari gara gehienetan.

* Duena galtzeko beldurrez bizi denez, huskeria bat ere asko da besterik ez duenarentzat, horrek egiten du gizakia hain berekoi eta ezsolidario. Edo solidario.

* Norbera da gehienentzat bere bizitzako zirkulua, zirkulu itxia, non bizi diren; nahiz lagunartean eta kalean egin ordu gehienak. Gizakiak ez daki bestearen lekuan jartzen, bestearen azalean sartzen. Entzun entzuten dio besteari, baina berearekin alderatzeko gehienetan. Besteek bera entzutea edo aintzat hartzea nahi luke, baina ez du bestearekin berak ere hori egiten.

 

 

Sentipenak  

 

Eragileak

* Gauzak gustura egiteak, ondo zein gaizki bukatu, zeure buruaren adiskide uzten zaitu, bare.

* Ahulezia-seinalea da askorentzat maitasuna agertzea; indarra erakustea da askorentzat harremanerako jarrera eragileena. Zenbat harreman eta bikote galdu den barne egiazko sentimenduak ez kanporatzeagatik.

* Bai zirrara bai mina, izatea zeharkatzen duten sentipenak arren, desagertu egiten dira, eta biluzik bezala uzten gaitu, nahiz sarri barne pleguren batean zahar baina bizi dirauten.

* Pobre izaten jarraitzen du herriak, baina aberats garela hazia erein digute; horrek zorigaizto sentimendua areagotu digu,  eta pobrezia madarikatzen badugu ere, pobreagoak mesprezatzen ditugu.

* Ezindu egiten gaitu beldurrak, edozein arlotan. Ondo daki hori, jakin behar luke, oldartuak, edozein dela ere aurkaria. Galdua du partida beldurra nagusitzen zaionak. Gizarte honetan arrazoiak baino beldurrak eragiten du gehiago, hainbesteraino degradatu da “homo sapiens” harro deritzana.

* Errudun sentipenarekin bizi gara gizakiok, beldurrez  eta kezkaz agian. Datorkigun salaketa edo aieru zantzu txikienari azalpen zuritzailez erantzuten  diogu, ”hor konpon” batez, barnea bare gordetzeko patxadarik gabe bezala. Norberarekin bakean bizi denari ezer gutxi inporta dio besteek diotenak.

 

Nolakoak

* Sentiberatasun orok du bere usaina, usaimen hori da erabat kamustu zaigun ahalmena

* Komunikatzeko dira sentimendu batzuk, komunikatu beharrekoak beste batzuk norbera beraiengan ez itotzeko, gorde beharrekoak beste zenbaitzuk beraiekin bestea ez itotzeko, eta badira ere norberaren altxor edo sekretu diren sentimenduak giltzarrapoz gordetzen ditugunak edo gorde beharrekoak.

* Zein gozoa den begiezko sentipen trukaketa, bera da sakonena, gozoena ere: hitzak soberan utziz, hitzez harago adierazten duten begirada labur horiek.

* Aldakorrak dira desioak, haizeak daraman hautsa bezalakoak. Pozgarriak agian une batez, laino beltz bestetan, desioen esparruan mugitzen gara sarriegi, hortik datoz porrotak; ez gara  errealitatean oinarritzen  eta desiren ondoren errealitate krudela geratzen zaigu. Desioak  gizartearen ardatz antzuak dira, akuilu eraginkor bihurtzen ez direnean.

* Argia ezagutu duten eta ezagutu ez dutenen itsutasuna arras ezberdina izan behar du. Sentipenek euskarri arras ezberdinak dituztelako garunetan.

* Damua uneko sentipena da, mingarria, baina inolako eraginik gabekoa. Urkatu eginen duzu damua lehenengo aukeran.

* Denboraz, arduraz, lekuz edo eragin aukerez urrun geratzen diren arazoez kezkatzeak, ezintasun eta etsipen frustrazioa dakar.

* Bihotzaren arrazoiak ez ditu sekula arrazoiak ulertzen, ulertu uste izan arren.

* Gauak ekarri ohi du aholkua, baina sarri hain garbi ikusitako iritziak, hartutako erabakiak, erabat arruntak iruditzen zaizkizu hurrengo goizean. Baina egia da halako argitasun batek biltzen zaituela biziki gaueko ordu esna horietan.

 

Gordeak

* Sentipen eta pentsamendu gehienek gordetzen ditugu azaleratu gabe. %99´99 edo gehiago. Gure barne bizitza, pentsamendu sentsazio eta sentipenenak,  altxor gordea dira. Askeago ginateke irekiagoak bagina eta sentimendu gutxi batzuk soilik gordeko bagenitu guretzat, sekretu behar dutenak soilik.

* Pozoitu egin ohi dira ezkutatutako sentimenduak. Zenbat bikote galdu dira, maiteari maite duela esan edo adierazi ezagatik.

 

Zertzeladak

* Edozer galtzen duela ere, betirako galtzen duen sentipena du gizakiak, izan ere galtzen den oro, txikikeria izanik ere, betirako galtzen baita.

* Beldurra eta lotsa giza-dohain osagarri baliagarriak direla barneratuko bagenu, lasaiago genbiltzake bizitzan.

* Inertziaz edo ez inertziaz, bortitzak edo gozagarriak, emozio pilaketak absurdoa egiten du gizakia, lehertu egiten baita azkenean bere eta ingurukoen kalterako.

* Amorruz ez ezik, pozez ere, edo oinazez, egiten da negar; sentipen ororen ezaugarria izan daiteke negarra, sentipen hori mina eta bizia denean.

 

 

Hitza  

* Hitza zen hasieran, hitza da amaieran ere sarri. Hitza, nolanahi, kanporatua edo garunetan soilik, bizitza kontzientearen adierazlea da, hitzen errotari eragiten diogun heinean bizitza ehotzen dugu.

* Guk geuk egiten dugu erreala geure baitan, zer den, dagoen ere, ez dakigun kanpoko hori. Eta hitzek egiten dute batez ere edo gehienetan,  besteentzako ezagun bakoitzaren barne errealitatea.

* Hitzak egintzak baino indartsuagoak direla esan ohi da. Alderantzizkora ekarri nau esperientziak. Egunsentiraino denekin hitz eginen zuela zion lehendakariaren indarrak  putzak baino ergelagoak izan dira. Agian distantzia motxegira begiratzen dugu; begirada luze batez, hitzak baino hitzen atzeko ideiak direla eragileenak ziurtatuko genuke. Hitzok zintzoak direnean.

* Indarra dutela hitzek, bai eta ez. Norenak diren eta noren belarrietan erortzen diren, hor daude eraginaren mugak

* Ekintzak gauzatu aurretik ikusi ahal da gehienetan hitzen ustela, hitzok tonu goxoz edo irribarrez gozatuak arren. 

* Bi mundu bezala daude: Hitz abstraktuz mintzatzen direnena, -politiko, intelektual, eta zientifikoena gehien bat, poetena sarriegi ere-, eta hitzok antzuak gerta ohi zaizkion herri xehearena. 

* Keinuen hizkuntza, hitzena bezain esanahikoa, seguruenik hitzen aurreko kodigoa, ezezaguna askotan, kontutan hartzen ez duguna da gehienetan.

* Hitza -ahoz zein idatziz- jolas duenak, hitza beste ezer gutxi gehiago behar duenak, hitza bera du baliabide eskurakorena entretenimendurako.

* "Hurrengo geltokia": "Hurrengo" ez da beti ondorengoa, tartean gelditzen ez den geltokirik bada. "el siguiente", “hurbilena”, "el más cercano", “hurren dagoena". Lelokeriak diren  hizkuntzaren barne joko politokin egin ahal da, paisaiak laguntzen ez duenean, eramankorragoa, motzagoa eta jostagarriagoa autobuseko ibilbidea. Gehienetan pentsamendu hitz bihurtu gabeok dira gizakiaren sekretu nagusia. 

 

 

Erantzukizuna

* Erabaki sendoak hartu behar ditugunean hasten zaigu benetako borroka, gure baitako hainbat jarrera, nahi, eta heldulekuri egin beharko diogulako uko.

* Edozertan zerbait izan nahi duenak erantzukizun orekatu bat du beharrezko, okerbideetan sar ez dadin.

* Haizea alde ere, bidea egiten ez dakienak zaila izanen du behar duen portura garaiz eta onik heltzea.

* Arduragabetasuna da haizea alde dagoeneko arriskua, horrek eraman dezake ontzia arrokatara.

* Obedientzia diziplinarekin nahastetik datoz menpekotasun absurdo asko, askoren duintasunik eza, edo duintasuna galtzea.

* Estrategia ona da lotsarena, arazoei eta galderei iskin egiteko.

 

 

Kontzientzia

* Ez dago bizitza kontzienterik pentsamenduz bilduta ez dagoenik. Ezta bizitza inkontzienterik ere, konorte gabe ez bagaude behintzat.

* Ez dakit zer den edo zertan datzan bizitzaren duintasuna. Besteez arduratzea, besteenganako errespetua, gizartearen zati kontziente izatea, ... hori dena izatera bultzatzen didan eta zaintzen dudan barne berezko hori dela uste dut bizitzaren duintasuna.  Injustiziaren aurrean amore eman ezina, ahulduren eta gabezien lotsa sortarazten didan joera hori.

* Norbere ongizatetik baino, okerrago dabiltzanak ikustetik ondo bizitzearen kontzientzia hartu edo areagotzea, askoren gaitza da, inozoen kontsolamendua.

* Ezin uka kontzientzia ezaugarri baliotsua dela, egia da ere norbere erantzukizunetik urruti dauden gauzengatik errudun zarela pentsarazten badizu izan daitekeela kaltegarria kontzientzia. Baina gaur egun urrutieneko arazoen erantzule gara edonon gaudela ere. Sentipen soil bihurtzen denean da ahulgarria kontzientzia.

* Kontzientzia sentipen soil bihurtzen denean da ahulgarria. Kontzientzia hurbileko arazoei lotua dagoenean eraginkorra, nahitaezkoa norbaitek arazooi buruz eragile izan nahi duenean. Denboraz, arduraz, lekuz edo eragin aukerez urrun geratzen diren arazoez kezkatzeak, ezintasun eta etsipen frustrazioa dakar.

 

 

Grinak

* Maitasunak bezala amorruak ez du gehienetan arau edo arrazoi jakinik, kausa bat jartzen badiogu ere: sartzen zaigu, eta kito. Inertzia.

* Ezina da gorrotoa, ezina inbidia ere; inbidia eta gorrotoa, nahiz ez beti, batera doaz,  baina ez dira berdinak.

* Anbizioa, bere neurrian, bertutea da. Ez da berenez gaitza.

*  Egia da pasio gorenak hiltzen dituela gerrak eta behekoak suspertu, baina zentzu zabalean hartu behar da gerra kontzeptua, eguneroko arazoek ere pasioak akuilatzen baitituzte, eta zentzua lausotzen

 

 

Zertzeladak

* Asko luzatu ezkero gauzak pentsatzen, ez da erabaki sendorik hartzen. Momentuan garbi ikusten ez dena, hausnartzeaz soilik ez dira argitzen. Datu berriak jasotzea da lagungarri bakarra.

* Hutsalaren hutsalez hartutako erabakiak dira benetan arriskutsuak,  horrela emandako aginduak dira zitalenak.

* Norbera norbere infernu ez denean dira besteak infernua

* Gauzak aldatu egiten dira, beti, -gure eraginez ez bada okerrerako gehienetan- lehengoan jarraitzen ahalegintzen garen arren.

* Gutxi aldatzen da gizakia umetatik zahartzarora, asko aldatzen denean ere.

* Besteari adi dagoena da laguna. Halako sen berezi bat dago lagunen artean, lotura ikusezin definigaitz bat bezala.

* Lagun bakar bat galtzeak  munduko sufrimendu guztia ekar dezake.

* “Zer da patua?, Adibidez pertsona bat deseatu eta lortzea; gure patua idatzita egonez gero unibertsoak berak konspiratuko du gerta dakigun , ...”. Kimika da patua, kimikaren ondorioa, besterik ez da patua, ekintza xumeenean ere, askatasunaren ukazioa. Horregatik da gezurrezko komedia gure mundu eta gizartea.

* “Gizon heldugabearen ezaugarria kausa baten alde nobleki hil nahi izatea da; gizon helduarena, aldiz, kausa baten alde umilki bizi nahi izatea”: beldurgarria da esaldia. Kausa batengatik bizia eman dutenak, kartzelan daudenak, bizitza osoa kausa noble bati eskaini diotenak, … heldugabeak ziren?. Inola ere ez. Baina neuk ere uste dut egunerokoan borroka egitea, umilki eguneroko kausa baterako bakoitzaren ahalegina, hori dela ekarpen nagusia, eta horretan huts egiten dugula.

* Gustuko du gizakiak oroitzapenaren, memoriaren eta historiaren  muga ezezagun horietan murgiltzea 

Burutapenak GizakiaVI

Jon Etxabe 2016/07/25 10:13
Zorionari eta oroitzapenei lotutako burutapenak

Zoriona 

Zer den

* Zoriona ez da existitzen, garunetan kiribildutako ideia orokor bat besterik ez da; une urri zoriontsu batzuk soilik gertatzen dira. Eta pertsonek bizi dituzten une bakar urri zoriontsu horiek soilik ezagutzen ditugu.

* Egunerokoaren barrena, uneko mugatik haraindi, nahiz irudimen eta utopiaz, hori da zoriona.

* Ia dena galtzen du gizakiak bizitzan, dena da galkorra, oraindik galdu ez duena baliatu eta hartaz gozatzean datza bizitzako zentzua eta zoriona.

* Desio, amets eta ilusioen nahastura da zoriona,  horiek ematen duten itxaropenaren baikortasuna. Hori gabe ezin da gizarte sendorik ez etorkizunik eraiki.

* Egunerokoaren barrena bizitzea, uneko mugatik haraindi, nahiz irudimen eta utopiaz, hori da zoriona, libre, artez eta soil, zerumuga norbere baitan jarriz, lubakitik behar den orotan ateriaz.

* Denok dugu ipuin bat, do ipuin bat gara, asmatuz eta harilduz goazena, ipuin hori aurkitzean eta gauzatzean datza bizitzako oreka eta zoriona bera.

* Tarteka bidelagun zaigun bizitzeko hornidura da zoriona. Dugunean gozagarri, falta zaigunean hutsune.

* Ustekabean etorri eta berehala joaten da zoriona, zoriona ez baita pozik bare edo lasai  bizi garen aldi hori,  pozikako aldi horretan tarteka agertzen den une argitsu hori da zoriona, tximista batek bezala gure bizitza argitzen duen sentipen labur hori.

* Gauza hutsalek eragiten duten nagikeriaz gozatzen jakitea da zoriontasunaren atal bat.

* Plazer iheskorra, istant batez bederen, eternitate bihurtzean datza zoriona.

* Duen apurrarekin kontent izatean datza zoriontasuna, ia inork lortzen ez duena.

* Zoriontasunarena da izpi argiena, gero ilunduko bada ere.

* Den bezalakoa izan eta ez den bezalakoa desiratu: kontraesan horretan bermatzen da zoriontasun oinarria.

* Gutxitan, baina badira bizitzan zorion distira une horiek. “Zerua” , zorion perfektua, deitzen diote kristau kulturako zenbaitzuk.

 

Nolakoa

* Gizakiaren une zoriontsuak istant bateko argi izpiak dira. Nahi duena eta behar duena, ia eskuraezinak baitira.

* Betirako den oro da aspergarri, etsigarria, txarra azken finean; zoriona litzake agian salbuespena, baina ez da betirako zorionik.

* Zorion oro da zorion perfektua, zorigaitz oro den bezala zorigaitz perfektua. Geroagoko begiradak ematen die perfekzio mailaren sailkapena.

* Zorigaitz oro da zorigaitz perfektua, perfektua den bezala zorion oro. Atzera begiradak ematen die perfekzio mailaren sailkapena bai zorionari bai zorigaitzari.

* Egoista izan ohi da beti zoriona, zoriona partekatzea bera ere norbera zoriontsuago izateko da.

* Ez da zorion perfekturik. Ez da mingostasun ukiturik ez duen zorionik. Ameskeria da zoriontasun osoaren atzetik ibiltzea.

* Labaina da zoriona, ihes egiten dizu erietatik, esku hutsik utziz, edo zorionean irrist eginez  erori egiten zara, zauriak jasoz.

 

Non

* Zeren bila egin behar dugu borroka zoriontasunaren bila ez bada!, Maiuskuladun ala minuskuladun zoriona, hori beste arazo bat da.

* Ardoarekin bizitza eternala erdietsi ahal dela dionik ere bada. Baina alkoholak “bixamuna”  dakar berarekin, unean uneko zorion faltsua  beraz. Norbera izan behar du norbere ardoa, eta hortik edanez, norberari fideltasuna erakutsiz lortu ahal da bizitza orekatuagoa, zorionaren izpi bat.

* Gehienetan joan ohi gara lagunen, ameskerien, itxurakerien  edo bestelakoen atzetik, edertasunari eta bizitzari bizkarra emanez, bizitza edertuko digun zubi gainean gelditu eta istant bereziez gozatu ordez, gure bizitza zerbait ederra egiteko aukera galduz.

* Aurretikako amets eta esperantzek moteldu egiten dute uneko zorion eta plazer iturria, unekoari lotu behar zaio aurrekoarekin alderatu gabe edo gerokoarekin amestu gabe.

* Eraldatuz, zirenak eraldatuz gaurkotzen dituenean biderkatzen du atsegina memoriak.

 

Nor zoriontsu

* Magia geuregan bilatzen ahaleginduko bagina, besteengan dagoen magia aurkitu eta garatzen ikasiko bagenu, eraginkorragoak izango lirateke gure harremanak, eta denok ginateke zoriontsuagoak.

* Behar gutxirekin bizi dena da zorionekoa. Beharrak sortuz egiten gaituzte ahaldunek beraien  menpeko.

* Gu egon ez arren bizitzak, besterik gabe, aurrera egiten duela filosofiarekin patxadanago eta umilago biziko ginateke, alferrikako ahaleginetan endredatu gabe.

* Dena galtzen dugunean ere, zorioneko izan gaitezkeela hori, dena edo zerbait ongi doakigunean esan ohi dugun filosofiakeria da.

* Beti dugun zerbaiten goseren bat, hori da zorion uneari langa jartzen diona.

* Indarra behar da fortuna atseginaren zama eramateko. Oso gutxik dakite fortuna kudeatzen, dohakabe bihurtzen ditu gehienak fortunak. Egunero duin izatean datza fortuna ona.

* Barrerik ez egitea omen haurrak haserre daudela ezaugarria. Helduok barre egiteak, aldiz,  ez du esan nahi zoriontsu garenik.

 

Plazera

* Ekimen ororen helburua behar luke izan disfrutatzea, nagusitzat ditugun beste helburuak ere oparoago lortuko genituzke.

* Zein gauza txikiek ase eta laketen gaituen bizitzan. Ezer ez duenak huskeria ere begiko. Gizakia, handia izanik, ezdeusa baita.

* Ugaritasuna eta emozioa etsaiak direla irakurri dut, dena duenak ez du ezertarako irrikarik. Ez duguna lortzeari dario plazera, eta beti dago zer lorturen bat, beraz beti dago plazer iturriren bat.

* Eraginkortasunean nagusitzen zaio beharra plazer edo zaletasunari, behartu egiten gaitu beharrak, eta plazererako denbora jaten digu

* Maindire azpiko plazerak dira sekretu gordeenak, aipatuenak arren. Inorenez aritzen gara gehienetan, geureen oihartzuna direla ohartu gabe.

 

Saski-naski

* Sufrimendu konpartituek elkartu egiten ditu pertsonak, baita ordu zoriontsuek ere, baina hauen eragina pasakorragoa da,  azken zorionaren sentimenduak irauten du gehienen, baina bera da ustelena.

* Barrea, tristuren estaldura da sarri, sentipen mingotsak ezkutatzen dituen kareta. Begiak lirateke barne pozaren erakusle.

* Bizitzan behin bakarrik izaten den AUKERA errepikatzen da tarteka, gehiengoenetan galtzea tokatzen da, zorigaitza edo hondamendia.

 

 

 

Oroitzapenak 

 

Zer diren

* Oroimena da lehenaren eta orainaren, ginena eta garenaren, arteko lotura, iraganera zubia.

* Oroimena eta oroitzapena, bi atzizkien arteko distantzia, hausnarketa luzerako hari-muturra.

* Memoria eta ezin ahaztua, oreka zaileko bi kontzeptu.

* Oroimena galdu duenean sartzen da gizakia etorkizunean, egina du gizaki garaiarekiko etena.

* Ez dakit non duen oroiminak habia, baina hor sentitzen dut nonbaiten

* Ez dago oroitzapen hutsik, ez da sentimendu edo bizipen bati lotu gabeko oroitzapenik.

 

Zertarako

* Gure baitan dirauen bitartean dirau iraganak. Oroigarri oro ez baita ezer, zer oroitarazten duen ez badakigu, mutu eta antzuak dira oroitarri eta oroitagiri ia denak.

* Oroitzapenen helduleku dira argazkiak, baina ahaztu egiten ditugu argazkiak eurak ere, lasterrera ez ditugu begiratu ere egiten, hormakoetara ere ohitu egiten gara ez baleude bezala. Oroitzapenak eta argazkiak biak horitzen ditu denborak eta denboraren hautsak. Iraganak hor dirau, baina lausotuta, argazkiak bezala.

* Gogora etortzen zaizkigu, edo ekarri egiten ditugu, entzulerik ezean norberekiko oroitzapenetan, ondo atera zaizkigun gauzak: ze gutxi garen seinale, helduleku baitzaizkigu gure ezin eta erdipurdikerietan. 

 

Nolakoak

* Badira bizitzako zenbait pasarte betirako txertatuta gelditzen zaizkigunak ez dakit nongo tolesdura gorde batean. Zergatik ez dakigularik. Mota guzietako oroitzapenak baitira. Barne barnetik astintzen zaituztenak gehienetan. Gizakiaren enigmetako bat.

* Geuri ere sinestezinak iruditzen zaizkigun baina errealak direla dakizkigun gertaerak, geuk gauzatuak edo geuri gertatuak,  horiek dira oroitzapenik kilikagarrienak.

* Oroitzapenak, gustukoak edo ez-laketak, beti aldatzen ditugu egiatik, gogoz edo ez-jakitun.

* Denok ditugu oroitzapenean zigiluz gordeta berriro sekula berriro egingo ez genituzkeen isileko ekintzak.

* Mintzatuz lehuntzen ahalegintzen gara sarri isilduz mingarriagoak zaizkigun bizipen eta oroitzapenak.  Egia da ere badirela isilune hitzak baino esanguratsuagoak, hilgarriak askotan.

* Iltzaturik gelditzen da zenbait oroitzapen, eta ez du gerora ere bristadarik galtzen.

* Guk geuk elikatzen ditugu maiz gure oroimenak, gehienetan ustekabean edo ez intentzioz behintzat, asmatutako irudiekin.

 

Galkorrak

* Lausotu egiten dira oroitzapenak, baina bere itzala uzten dute.

* Eskerrak hainbat gauza ahazten zaizkigun, aldi berean hainbat gauza gogoan edukitzeak hobetuko luke besteenganako jarrera.

* Ezberdinak dira aro, aldi eta adin bakoitzeko bizipen eta gertaerak, dituen sekretu gehienak galtzen zaizkigu gehienetan, ikusteko edo jasotzeko ahalmenik ezagatik

* Ahazteko ahalmena da gizakiaren dohainetako bat; zahartzaroko memoria galtzea, aldiz, ez da dohain bat, berezko desgrazia bat baizik.

* Gogoratu beharraren beharrez, oroimena bera galtzea da tragedia.

Gizakia V

Jon Etxabe 2016/07/22 09:05
Gizakiari buruzko zenbait burutapen bizitzako “bidelagunak” eta “maitasuna” gaien inguruan

Bidelagunak

 

Isiltasuna

* “.. ireki gabeko botila baino isilago …” Halako zirrara eragin dik Rafaren esaldiak, ez dakit zergatik. Irakurketaren eta barne egoeren misterioa.

* Isiltasuna maite duenak sakonago gozatuko du bizitza.

* Ez dugu isiltasuna maite, are gutxiago bakardade isila. Asperdura?.

* Zenbat antzematen ez ditugun buruko zarata;  eztanda gorgarri batek lehertuko luke mundu osoa zaratok entzungo balira. Agian lotsaz hilko ginateke, ezinekoa litzake bizitzea.

* Isiltasunak, komunikazioa denean, sailkapen eta hausnarketa propioa behar du.

* Gutxik maite duten altxorra da isiltasuna, eskura arren. Barne hustasuna estaltzen duenean da hitza isiltasunaren aurkari.

* Esanahi handikoa da beti isiltasuna. Gozagarria izan daiteke, edo jasangaitza. Besteren hitz-jarioa asegarria edo akigarria izan daiteken bezala.

* Isiltasuna norberaren barruko etxea dela eta  hitza hango atea, dio Miren Agur Meabek. Baina isiltasunak barne eleketa ez dakarrenean, orduan usteldu egiten dira hitzak.

* Leku asko hartzen du isiltasunak, horregatik hainbeste zarata eta zalaparta gizartean.

* Ez ote barne zarata isilarazteko beti musikaz, musika ozenaz gainera,  bilduta bizi behar hori?. Bizitzako hutsuneak musikaz bete nahia.

* “Isiltasuna aterpea izan litekeelako, ez dagoenez zer aitortu”. Aterpea izan ohi da isilik eustea polizia-etxean, latz ordaindutako mututasuna, izan edo ez izan zer aitortu. Edonon, isila izan daiteke ihesa, zuhurtasuna, azpikeria, …

* Zenbat eskertzen den besteek norberaren isiltasuna errespetatze hori, urriak baitira errespetatzen dutenak. Heriotza litzake isiltasun absolutua, errespetuz begiratzen diogu, isiltasun betirakoaren beldur sakonean, duintasunez onartzen dugu gehienetan heriotza, baina agian halabeharraren ezinak eragindako duintasuna besterik ez da.

* Noiz isildu jakitean datza koska. Sarri, isiltasuna koldarkeria ere bada.

* Bada isiltasun tristerik, baina ez da ezer tristeagorik isiltasunean gor izatea baino.

 

Bakardadea

* Edozein adinetan da eramangaitza bakardadea. Edozein aldi, egoera edo adinean kide bila dabil gizakia. Zer da bestela txikiteoa...?. Okerrena da txikiteoa dela kidetasun edo euskarri iraunkorrena, heriotzak, ezkontzak sarri, edo osasunik ezak, bakantzen duena.

* Ez da bakarrik dagoen gizakirik, uxaezina  duelako pentsamenduren baten konpainia.

* Norberarekin ezin egona da bakardadea

* Zuhurtasunaren laguna ohi da bakardadea, barne eta gogo bakardadearena behintzat.

* Lagunarteko bakardadea da mingarriena.

* Gogorra da bakardadea.

* Deslekuan eta desgaraian  sentitzen da gizakia bakardadean.

* Ederra da bakarrik egotea, haizetan, zeruan igeri dabilen txori bat bezala sentitzea, baina bakarrik egote hori gaurko gizarteak galdu duen gaitasuna da.

* Bakarkakoa da bizitza jendarte jendetsuenean ere. Oso erlatiboa da gizakia soziala dela filosofia hori. Bakarkakoa  da heriotza ere, inguratuta ere, zu zeu soilik hiltzen zara, albokoa ere bera soilik.

* Pertsona, bakarrik dagoenean ere, nahiz basamorturik zabalenaren sakonenean, edo barne bakardade infinituenean, ez dago bakarrik, norberarekin baitago,  kontzientzia duelako. Hildakoa da bakarrik dagoen gizaki bakarra, jada gizakia bada,  nahiz lagunez inguratua.

* Garunak nahasiz  barnea aztoratuzko luzeak dira askorentzat lorik gabeko gauak, “larru beltzezko zorroa” poetarentzat. Baina baita patxadazko hausnarketarako uneak ere.

* Gizarteari begiratuz, mundua eta bizitza denbora alferrik galtze bat direla deritzot. Ihes egiten dut, neure esparrura edo barnera bilduz. Baina bakardadea bera ere denbora alferrik galtzea den sentipena dut, mundutik alde egiten dudan askotan.

* Egia da ezbehar bati elkarrekin aurre egiteak hurbilarazten dituela gizakiak, baina baita afaloste eder batek ere.

* Bakardadea eta isolamendua dira, jendez inguraturik, koadrilan joanda ere, hotelean nagusitzen diren sentipenak, gelan bakartzen zarenean, saloietan bertan ere. Baina ni ez nau horrek tristuraz inguratzen. Norbera bizipozez blai denean hotela tranpolin bat da, baliabide bat, jauzi ezberdinak egiteko, kanpora zein norbere barnera.

* Bakardadera jotzen du gizakiak sexu ariketetan, taldean kontatzen diren  sexu balentriak gezurrak edo irumenekoak dira gehienetan.

 

Biluztasuna

* Bakardadeari beldurrez egiten dugu geugandik ihes, kanpoan euskarri bat bilatuz, edozein dela ere. Lagun min hori ere, zure bidelaguna, euskarri bat besterik ez da

* Gizakiok beti ari gara mezu bidaltzen era guztietako botiletan, itsaso zaigun bizitzan, inor gutxik jasotzen ditu baina; horregatik da hain bakartia gizakia gizataldean ere.

* Goizero esnatzerakoan, baldintzapen oroz jantzita, beste inor izateko intentziorik gabe,  nor den onartzen duenak, bermatua du eguneko eginbeharren ongia.

* Hustu egin gara ala hustu egin gaituzte. Kanpora lar begiratzeagatik hustu gara, ala kanpoko gauzez betetzeko hustu gaituzte?.

* Bizitza propioa ez dutenak besteen bizitzaz betetzen dute norberarena.

* Egia da gizakiak atzera begiratu eta hutsa aurkitzen badu, edozein gauzarekin betetzen dela, baina aurrera begiratu eta huts ikustea da arriskurik biziena.

* Zera da gizarteko izurrite nagusia: bakardadeari ihes, jendartera egin eta jendarteko bakardadea bizitzea.

 

Barne isiltasuna

* Euria entzuten jakiteko, barneak behar du isil, adi eta gai.

* Ez da beti erraza gauza guztiekin bakean egotea. Norberarekin bakean egotea da beharrezkoa, batez ere.

* Norberarekin bakean dagoenak lasaitasuna eta patxada ereingo du, bake hori ez duenak urduritasuna zabalduko du edo liskarra piztuko.

* Norbere barnea da funtsezkoa. Barrura begiratzen dakienak kanpoa ere zainduko du.

*  Ez dakigu geure barnerik ikusten, begiratzen ere ez gara ausartzen sarri, edo ikusitakoa ez dugu onartzen. Bestelakoak izango ginateke barne ikuspen horren jabe bagina, dakusaguna onartuko bagenu.

* Barruranzko negarrak barneko korapiloak gogortu eta estutu besterik ez du egiten.

* Zikoitz bagara, ez dugu gure baitako lorategian bakerik lortuko, bertara erretiratzen saiatu arren.

* Barne oreka da atsedena, giharra eta kirio laxoez harago dagoena. Loak lagun dezake, baina ez da atsedenaren funtsa.

 

 

Maitasuna  

 

Zer den

* - Zer da maitasuna?. Definiezina. Horregatik du bakoitzak bere definizio propioa. Horregatik da maitasun bakoitza ezberdina, eta maitaleen jokabidea ere sumaezina.

* - Maitasuna beti da trukaketa bat, baita trukean ezer jasotzen ez denean ere; balizko ordainaren esperantza da orduan trukearen osagaia.

* Maitasuna biluz edo ezer gabe geratzea da, besteen esperientziek zalantzazko etorkizuna erakusten duena. Horregatik arrazoia edo zentzua tartean sartzean beldurtzen gaitu maitasunak,

* - Lotura da gehienetan maitasuna, lotura askotatik aske egiten zaituen lotura arren.

* Maitasunak aurpegi asko ditu, edozerenganako zaletasuna edo tira da maitasuna, sentipen eta izen ezberdinez jantzita.

* Barrenean piztu, kanpora zabaldu, eta jira egiten duena omen maitasun egiazkoa. Maitasun horrek darabil mundua, baina gehienetan diruari maitasuna da ardatza edo zer eragileena, ahitzen ez dena gainera.

* Zenbat gauza maite dugun maitasuna diegula jakin gabe

* Istant oro gaude zerbaitez minduta, maitasunez edo gorrotoz, agian gizakia izaki degradatua delako. Maitasuna naturaren iraupenerako amarru bat da. Epe mugaturako izateak degradatu du maitasuna, ondorioz gizakia. Emearekiko maitasuna instintuaren sublimazioa bat besterik ez da, naturaren amarrua, bizitzako zorion izpi bat.

 

Maitalea

* -Maitasuna deitzen diogun alanbre ikusezin gaineko funanbulistak dira maitaleak, oreka zailean beti, edozein deskuidurekin erortzeko arriskuan, azpiko babesik gabe beti.

* Nolabait mundutik at bizi da enamoratua, nebulosa batean ez bada ere, bizimaila  ezberdin batean

* Maitasunak, edozein dela ere zer maitatua, laburra egiten du denbora, eta motza edozein bide.

 

Nolakoa

* Arriskua, bizitzaren piperra eta gatza. Maitasuna ez da beti, inola ere, barea eta erraza.

* Maitasun minenak, isilpekoenak izan ohi dira.

* Bakartia da benetako maitasuna, maitasun lau haizetara zabaldua azaleko sentimendua besterik ez da

* Maitatzeko nork bere baitatik atera behar dela badiogu ere, maitasuna norbere baitan biltzen da, maitasuna deritzoguna berekoia da, definizioak besterik badio ere. Besteengana ireki eta besteei emate hori beste zerbait da, baina ez mito bihurtu den maitasuna deituriko hori.

* Ze korapilatsua de maitasuna, sexua bera ere.

* Maitasuna ez da zerbait fixo aldaezina. Itxuraldatu egiten zaizu: aldaketetara egokitzean datza maitasunaren iraupena. Garaiz aldatzeko kemena da, bestalde, maitasunaren oroitzapen baikorra gordetzeko bide bat.

* Betikorik ez da bizitzan, Maitasuna ere eraldatu egiten da, eta beste itxura batean jarraituko du, oroitzapenean edo elkarbizitza onartuan.

 

Ajeak

* Pailazokeriak egiten ditugu maitemintzen garenean, isilean edo disimuluan gordetzen baditugu ere.

* Egia da jakin-mina aseezin bihurtzen dela jeloskortasunak odola pozoitzen digunean, maitasunean ez ezik, arlo guztietan.

* Arrazoia edo zentzua tartean sartzean beldurtzen gaitu maitasunak.

* Amorruak bezala, maitasunak ez du gehienetan arau edo arrazoi jakinik, kausa bat jartzen badiogu ere: sartzen zaigu, eta kito.

* Maitasuna, karitatea bera ere, norberekeria da, definizio eta esplikazioz alderantziz badira ere. Definizioa eta definituaren errealitatea kontraesanean daude gehienetan. Zientzian ezin omen holakorik, baina zientzian ere, urteen boladan eta aurkikuntza berrien ostean, garai bateko ziurtasunak ustel bihurtzen dira.

* Maitasunak ez du zuhurtziarik, ezkontzak dira zuhurtziak edo komenentziak eragindakoak.

* Zornatzean, bisturia behar dute zauriek. Maitasunean ere.

* Maite ez duenak ez ezik, maitaleek eurek ere ez dute sentitzen sarri besteen maitasunaren handitasuna, eta jelosiaren indarra eta arriskua. Agian maitasuna berekoia dela eta maitaleak bere baitan isolatuta bizi direlako.

* Zapuzketa askoren iturri da amodioa betirako dela ustea, amodio orok baitakar iraungitze zigilua, datarik ez badarama ere.

 

Gorrotoa

* Anaia bikiak dira gorrotoa eta maitasuna.

* “Maitasuna bezain sentipen garbia zen gorrotoa, baina grinagabea et ahotza bezain arrazionala”. Ondorioetan ikusi ohi da maitasunaren alde arrazionala, gorrotoa. Gorrotoak, nolanahi, oinarri arrazonatu gehiago ohi ditu maitasunak baino.

* “Gorrotoak indar handiagoa dauka maitasunak baino”. Maitasuna eta gorrotoa biak aldakorrak, biak iraunkorrak ere, lehen zartakoak edo norberaren izaerak ematen dio iraupenari neurria. Biek iraun dezakete bizitza osoan, ondoren ere luzatzen dira sarri. Orokorrean gorrotoak dirudi duela luzapen kontrastatuagoa. Gorrotoak erro sakonagoan botatzen ditu.

 

Sexua

* Antzezlanaren bukaeran aktoreei eskainitako txalo zaparrada atsegina bezalakoa da sexuaren dardara agonikoa.

*. Sexu jokoa norberekoikeria eta zekenkeria bat da, maitasunetik ezer ez duen egoismo hutsa, atsegin propioaren egarria.

 

Saki-naski

* Zergatik gaude hemen, galdera unibertsala da, “norbera bere pitzaduragatik” dio idazleak, maitasuna deritzoten pitzadura batengatik diot nik, inertzia beten eraginez.

* Ez dago mirespenik miretsiarenganako nolabaiteko maitasunik gabe.

* Ezin uka maitasuna itsuen jolasa denik, amildegiaren hegian ibiltzea, sentimendua dela batez ere, baina maitasuna zoriona da, geroa orainean orekatzea, geroak oreka desegiten badu ere.

* Maitasunak eta adinak badute zerikusirik denborarekin. Ezberdinak dira  denboraz ere adin ezberdineko maitasunak, maitasun itsu eroak ez badira behintzat, eta maitasunak ez du zergatik izan txoroa ez eroa.  Sarri txoro eta eroa izaten bada ere.

* Urruntasunak pizten du irudipena eta berotzen pasioa, gertutasunak, aldiz hiltzen.

Burutapenak Gizakia IV

Jon Etxabe 2016/07/18 10:55
Gizakiaren jarrera ezberdinei buruzko burutapenak

Jarrerak 

 

Ekintzailea

* Ahaleginik eza da uztarik ez dakarrena, ahaleginak beti du usta, helburu betetzen ez denean ere.

* Ahaleginik eza da uztarik ez dakarrena, ahaleginak beti du etorkizuna, norberaren duintasun kontzientzia besterik ezean.

* Bere baitan soilik bizi denak ez du ekarpen handirik eskainiko, sortzaile bada ere, ez baitu inguruari lotutako ganorazkorik asmatuko. Dela maitatzeko, dela gorrotatzeko, dela edozein harremanerako, norberen baitatik irten beharra du gizakiak. Isolatuarena oso bizitza mugatua da.

* Edozertan zerbait izan nahi duenak erantzukizun orekatu bat du beharrezkoa, okerbideetan sar ez dadin.

* Bilatzen duenak soilik aurkitzen du.

* Galtzeko arriskurik hartzen ez duenak ez du sekula irabaziko. Bestaldera begiratuz eskurik ez hartzeak irabazleari laguntzen dio, ez da inola ere neutraltasunik, neutrala inozoa da, eta bere burua engainatu nahi du. Neutralak parte hartzaileen adina interes eta erantzukizun du.

* “Neurriko aukeraren zain egotekotan inoiz ez diagu egingo; aukeraren neurrira makurtzea beste konponbiderik ez zegok”. Aukerarik baletor, baliatu, baina aukeraren edo neurriko aukeraren zain dagoenak ezer gutxi gauzatuko du. Aukerak sortzea da aurrera egiteko aukera bakarra.

* Egonean ibili nahi du askok. Edo ametsetan soilik ibili. Baina dagoena ez da inora joango, agian eraman eginen dute, baina ez nahiko luken lekura.

* “Galapan, trostan edo pausoan, mugitzea da kontua, libre sentitzeko” M A Meabek diona egia izanik ere, geldi dagoena ez da inola helduko, baina dabilena ere ez da beti aske izatera, ezta helburura ere,  heltzen.

 

Kanpolarrosa

* Askok, gehienek, irakurtzen ari den azken liburuaz hitz egiten du soilik. Jantzienek izenburuez eta autoreen izenez. Ez da seinale ona izaten. Horiek ez dira liburu kontsumitzaile ere, liburu baten erakusleiho baizik.

* Meneko bezala begiratzen eta tratatzen zaituzte funtzionarioek, zeregin ofizialeko mostradore osteko gehienek, poliziek, herrizainek, atezainek, ..., uniformea jartzen duen orok, uniformeak edo kargutxoak munduaren jabetza eman balie bezala.

* Kanpolarrosak ohi gara!!!. Ahaztu egiten zaigu denok garela amaren titia hartutakoak.

* Norberaz edo besteez komedia bat antzezten denean bizitzan edo gizartearen aurrean, itxurakerietan alegia, errealitate baten isla da beti, errealitate bat gordetzen du sakonean edo azpian, gehienetan, azkenerako, jakin edo azaltzen den egia.

* Sentipenen erakusle da aurpegia, arimaren ispilu dela esan zuen norbaitek, horregatik gara hain maskara zale, eta aratusteak ditugu maite, nortasun ezberdin bat hartzeko..

* Okerreko gizonari keinu zuzena, beste bati okerrekoari ikasitako keinua: sarriegi gara kanpolarrosa.

* “Zorte on”, tik bat da gehienetan, irtenbide erraza. Baina baita bihotzetik opa dena ere.

* Erreberentzia orok darama beti bere baitan mespretxua: gorroto du men-egileak menpeko izatea, aldi berean men-hartzaileak gutxietsi egiten du menpekoa

 

Iheslaria

* Ibilian ibiliz edo leku mingarrietatik aldenduz eramangarriagoak dira doluak,  baina ibilian ibiltzea edo zauria eragin diguten lekuetatik aldentzea arazoei bizkar emateko teknika ohikoa ere bada.

* “Horretxek ateratzen nau neure onetik. Jendeak bi aldiz esan behar zerbait, modu horretan, zuk lehenengoan ametitu eta gero”. Zer esan gutxi duelako izan ohi da askoren esandakoa errepikatzea, motz geratzen zaio esan beharrekoa, hurrengo hari-mutur baten bila dabil, edo ez du esateko besterik. Agian tematia da

* Ez isiltzea da zer esan asko edo handirik ez duen askoren abilezia; edo zer isildu duenarena.

*  Esperoan, beti esperoan: ezinaren ondorioa, amets hutsaren muina, gizakiaren aldarte normala.

* Gizakiak badu aurrera joz arazoak konponduko direla ustearen uste ustela. Bide okerra gehienetan, aurre egiten ez zaion arazoa, zornatu egin ohi da. Aurrera nondik jo asmatu behar da lehenengo, jotze itsua antzua ohi da.

* Isilean gordetzea da gizakiak gehienetan duen aukera errazena, ez umildadez, erosotasunez baizik.

* Ia inor ez da ikusi ahal irakurtzen opor egun eta bidaietan. Inor gutxik baliatzen ditu oporrak kulturarako. Museo bat bisitatu eta ikuskizuna bat gozatu, liburu bat irakurri, … gehiago da opor edo bidai egunetako ordu galduan betetzeko trikimailua. Errazagoa eta atseginagoa zaigu hondartzako  etzana edo kafetegiko mahaitxoko mokadu edo tragoxka:  pobreen kultura ez, gizakiaren kultura dela esango nuke.

* Egunez eguneko  bizimodu kateatua bizi dugunean, berbera eta bakarra dirudite kate-begi guztiek, ez diegu aldaketei antzematen, eta sortzen zaigu etsipena. Ondorioz dator gizakiaren egunerokoari ihes ahalegina, ihes ezinaren frustrazioak. Horregatik behar dugu goitikako begirada zabala, ikuspegi eragilea izan dezagun.

* Pentsatzeak balizko asmatzea dakar, eta  asmatzeak erantzukizuna. Horrez gain, pentsatzen duenak eragina du. Horregatik diogu beldurra pentsatzeari. Horregatik ere pentsatu eta ekin litzake jarrera eraginkorrena.

* Gaur ez bada bihar izanen dela esaldiak balio dezake une batean norbaiti arnasa emateko,  baina gauza gehienek gaur gertatzen dira soilik biharkoa beti da balizkoa, eta horrek gutxi du ziurtasunetik. Itxaropen antzua, besterik ez, gehienez irauten laguntzen duena. Atzeratzeak, taktikoak zein koldarrak, porrotaren hazia darama gehienetan.

* Gauzak bere horretan edo usteltzen uztea erabaki bat da, baina erabakirik okerrena izan ohi da.

* Ihesa da gehienetan beti akzioan egotea. Baina baita pentsatzeko  gaitasunik ezaren ezaugarri eta ondorioa ere.

* Isilik egotea ez da zuhurtzia gehienetan, zer esanikr ez edukitzea baizik.

 

Carpe diem

* “Zeren gu guztiok behin bakarrik hiltzen baikara, eta gizon handiak, aldiz, birritan: lehen aldiz, mundua uzten dutenean, eta, bigarrenez, heien obrak galtzen direnean”. Azkenez, denok hiltzen gara, bakar gutxi batzuk diraute agian mendeetan, baina hauek ere hilko dira, anonimo bihurtuko dira edo bere izenak lauso dirauko, lanak mendez geroago liluratzen gaituztenean ere. Bizi dezagun ahalik duinen une bakoitza, handikeriak eta betikotasuna ahaztuta.

* Eduardo Galdeanok: “Geu hilkor suntsierrazontzat unean unea zaigu betikotasun bakarra, eta hobe da unetxoa edatea hari negarrez aritzea baino”. Suntsierraza da gizakia. Carpe diem

* Eguneroko zertzeladatxoek eman beharko lioke  zentzua eta garrantzia gure bizitzari, gertaera eta eginkizun txikiok egiten baikaituzte handi, istorio horiek egiten dute letra larriko Historia, istoriok izan behar lukete autoestimuaren funtsa, handi izan nahi horrek hain txiki egiten gaituen garai honetan.

* Ze helburutan jartzen dugun interesgunea, arreta eta ahalegina, hor data pertsona batengatik bestearenganako ezberdintasuna, hor datza perfekzioaren eta arrunkeriaren arteko tartea, maisulan eta erdizkako lan baten aldea. Edozein arlotan, dela artelana, dela idazlana, dela kirola: inguruaz abstraditu eta ari denari lotzen zaionak soilik hartzen  du perfekziorako bidea, arreta beste zerbaitetan darabilkienak, burua beste zerbaitetan  daukanak edozein lan burutzean, ez du bere zeregina borobilduko. “Age quod agis”.

 

Norkeriak

* Berenaz arduratzen da bereziki jendea, bakoitzak berea bizi du, zurea bigarren mailako zerbait da bestearentzat.

* Asko dira ogi opil osoa edo erdia mauka-mauka zuzenean eskutik bertatik haginka jaten dutenak platerekoaren lagungarri. Deneko ohitura dugu hori ere. Harritzen nau portaera batzuk nola errepikatzen diren herri guztietan,  gizakion barne lege orokor batek  eraginda bezala.

* Bakarrik geratu delakoan, alboetara begiratu ondoren, inork ikusten ez zuela eta platera eskuetan hartuz zurrut egin du zukua batek,  ohiturari jarraikiz beharbada.

* Telefonoa dugu geletan, baina hotel sarrerako telefono publikoan erreskada ernegatu bat ikusten da gauero telefonoz deitzeko. Giza portaeraren misterioa, bere psikologia legeak dituen arren.

* Jendea gauza askotaz konturatzen da, baina bereaz soilik arduratzen, besteen onerako ari dela uste duenean ere.

* Mila aldiz esperientziak egiaztatutako egia borobila da, niri argia eta begien bistakoa zaidana ez dela inoiz hala izaten gainerakoentzat. Baina hor tematzen gara bakoitza  berean. Eta hortik datoz ezin konpondu gehienak.

* Komuneko paperaren kanporako ertza, praktikotasunaren eraginez, nik kanpo aldera jartzen dut erroilua bere gailuan jartzerakoan. Kideak, ostera, barrualdera, estetikari begira. Bi izaera, bi joera. Leundu beharrezko elkarbizitzako ezberdintasunak.

* Dela ausardia, dela ahulezia, jarrera oro da eromena neurri ezegokiz, leku aldrebesean, edo modu okerrez erabiltzen bada.

* Huskeria batek gidatzen ditu azken erabakiak. Baina huskeria hori edalontzian gainezka egiten duen ur tanta izan ohi da. Katearen azken begia. Eta ez dago begi bakarreko katerik.

 

Gizaerak

* Denok aldatzen ditugu ideiak une batean, ideiak baino lehenago ideiak mozorrotzen dituzten jokabide, harrera eta jarduerak. Sakonean beti berdinak izaten jarraitzen dugula uste dut. Gakoa da inork gutxik onartzen eta aitortzen dituztela aldaketa edo mozorrotze horiek.

* Egoera arrunt batek aldarazi dezake gure portaera, ustekabe batek eten dezake gure ohiko jarduera. Horrelako stop bat behar dugu sarri geurean temati garenean. Agertzen zaizkigu stop iragarpenok, horregatik egin ahal dugu aurrera, bai bizitzan bai harremanetan. Adi aldarte zailetan stop hori noiz agertuko, ihesari eman gabe.

* Ezaugarri mentalak ez omen dira berez oso analizagarriak, beren ondorioetan bakarrik hautematen omen ditugu. Ezaugarri mentalak edo ez mentalak, zenbat juzku egiten eta ondorio ateratzen pertsonez, beraien azaleko itxuretan oinarrituak soilik. Nola ez gara ba elkarrekiko mesfidati, haserre edo sintoniarik gabe biziko. Xake jokoan bezala,  bestearen barnea zelatatuz bizi gara, besteak ze joko eginen.

* Bere baitan bizi denak ez du ekarpen handirik eskainiko, sortzaile bada ere ez baitu inguruari lotutako ganorazkorik asmatuko.

* Galderei galderekin erantzuten dietenak dira elkarrizketa ezinezkoa egiten duten mintzakide gogaikarriak,

* Norberaren akatsei itsu, besteei kontuak eskatzea da lotsarik ezaren ondorioetariko bat.

* Zer esanik ez duenaren hitz-jarioa da aspergarriena.

* Burugogorrari, edozein dela eta edonolakoa, kasurik ez.

 

Gizalegeak

* Edonondik, edonoiz, edonolako mintzoak datozkigu, entzuteko gai izatea da arazoa.

* Etsipena amore ematea da, helburua aurrez galdutzat ematea

* Etsipena landare zaharra dela intelektual euskaldunetan, irakurri dut,  eta etxe barruan sortua gainera. Merezi du ikerketa, hausnarketa edo sakontze bat.

* Etsitzea beti da porrota. Aldarte egokiago baterako erabakia luzatzea, beste zerbait da.

* Pertsona tristeak iruditzen zaizkit beti alai algaratsu agertzen diren horiek.

* Ikuspegi globala duenak harreman erosoagoak ditu. Izarrei begira bezala, aurrean eta erraz  ikusi ahal dena begiratu, zeharka begiratu ordez. Zirrikituetan galtzen gara sarri, sakondu nahi horrek urrutiragotu egiten gaitu egiatik.

* Konturatu gabe irensten ditugu era ezberdinetako mamuak, eta ondorioz, usterik onenean ere, geu gara mamu portatzen.

* Pazientzia gutxi izan ohi dugu geure eta bestearekiko. Denak du bere erritmoa, denbora eta unea. Zirt zart nahi ditugu gauzak, errazegi  mozten ditugu ere lokarriak, korapiloak askatzeko deborarik eman gabe. Ezer ez dator berez, baina ezer ezin da behartu, are gutxiago berezkoa.

 

Gizatxartuak

* Damu sentimendu bat du ondorio haserreak, eta kalteren bat sarri. Itsua eta gorra baita haserrea, helbururik gabekoa.

* Gizarte orotan eta gizarteko maila guztietan daude pribilegiatuak, gizarte eta maila zapalduenetan ere.  Eta beheragokoa zapaldu egiten dute.

* Autoestimu ezak besteengandik aldenarazi egiten gaitu, azpiratu bezala besteen zola pean, deuseztatu. Autoestimu larregiak besteengandik aldenarazi egiten gaitu ere, baina norabide ezberdinean, besteengandik goragoko mailan jartzera, gailenaraziz, zolapekoa oraindik zapalduagoa eginez.

* Aurpegiko giharrak kontrolatzea da maskara eramatea, anima ezkutatzeko baliabidea da maskara, harreman zintzoa zaildu edo ezinezko bihurtzen duena.

* Norberaren akatsei itsu, besteei kontuak eskatzea da lotsarik ezaren ondorioetariko bat.

* Estatus ona eta finkatua dutenak  dira aldaketa ororen etsai nagusiak. Zer galdua dutenak.

* Sarri pentsatu izan dut zerk erakartzen duen  gizakia telebista edo  irratira: asperdura, bakardadea, haserrea, egonezina, jankin nahia,  ... . Beti pentsatu izan dut irrati telebistak beraien entzule kopurua gehitzea besterik ez dutela helburu, inola ere ez inoren onbidea.

* Gurasoek, bikotekideak, ... baina batez ere uniformea, nahiz umilena, jantzi duen orok, polizia zein atezaina, edozein zerbitzari, azpikoei gailentzen ahalegintzen dira, jauntxoak bailira, eta zartailua erabili ohi dute nagusitasuna erakutsi nahian..

* Hiena tropel baten modukoak dirudite sarri ume eta koskortuek, koldarrak, taldekoiak, maltzurrak, besteen bizkarretik barre egin zaleak, baina nagusiok ere antzerakoak gara, ez umeak eta koskortuak soilik.

* “... ez ezazue zuenean sufriarazi guri hemen sufriarazi digutena”, judu batek dio hori Auschwitzen: Israelgo juduek ikasi ez duten mezua.

* Inpunitateak ematen dion inhibiziorik gabeko gizakia besterik ez da despota eta torturatzailea. 

Gizakia III

Jon Etxabe 2016/07/15 10:42
Gizakiaren desbabestasun, euskarri eta itxaropenei buruzko burutapenak

Desbabestua

 

Ahuleziak

* Mehatxaturik, zelataturik sentitzea, uneoro defentsa keinu batean uzkurtzeko zorian bizitzea,  horrelakoa da, izan da beti, gizakiaren, gizarteko, giroa: beldurra, defentsa  jarrera.

* “Eutsi beheari, goitik zer datorren badakizue eta”. Etorri, etorri izan dira, eta datoz, gauzak, okerrerako gehienak, aldekoak ere bai tarteka, baina zer izanen den ez jakitea da goitik datorrenaren desabantaila nagusia; eskuartekoa gutxienez ezagutzen dugu.

* Egiten duguna justifikatu nahi edo behar horrek, ohituraz harago, ahultasuna edo beldurra erakusten du. Ziur dagoenak ez du egiten duenaz argitasunik eman beharrik, ez du eman ere egiten, egiten du eta kito.

* Hitz hutsak esatea da berritsuaren ahulezia.

* Dena galdua duenaren azken jarrera ohi da duintasunari eustea.

* Inteligentea denak besteen ezintasun, akats eta biluztasuna usten ditu agerian, horregatik askori ez zaio gustatzen pertsona inteligentea. Politikan ez da nonbait pertsona inteligenterik, ez baikaituzte ezinago, akastuago edo biluziago sentiarazten, alderantziz, agian, beraien ahala indarkeria baita.

* Errauts eta ahanztura besterik ez gara azkenean izanen. “Sic fugit gloria mundi” zen apaiz sermoietako esaldi ezagun bat, munduko loriak iheskorrak direla, alegia.

* Modaz eta eguzkiaz harago, betaurreko beltzekin gordetzen dituzte begiak askok aurrekoak bere barnean irakurri ez dezan.

* Denok dugu beldurra diogun argiren bat, itzali nahiko genukeen fokuren bat. Itzali ezin eta, beste aldera begirarazten diguna, edo zeharka begiratzen dioguna, betaurrekoak jantziz edo begiak itxiz ekidin nahi duguna. Argi sekretua izan ohi da gehienetan.

* Hutsik dagoen bagoian eserita dagoen bakarraren alboan jartzea, hutsik dauden beste jarlekuetan baino, sarri errepikatzen den jokabidea da:  lekua besterik ez, baina besteak dauden tokian edo besteek utzi dituzten lekuaren alboan jarriko dira edo utziko dituzte gauzak -aldageletan esaterako-. Jendeak jendea dagoen tokira jotzen du, arrimura bezala, babes bila. Pertsonak oso ahul sentitzen gara, norbaiten edo zerbaiten anparoa behar dugu.

 

Ahalak

* “Hutsala da gizona harri gotor dorpearen aurrean”, baina birrindu egin dezake harria gizakiak, edo artelan bihurtu.

* “Pertsonak bezala, letra bakarrak ere, huts hutsean, ez du ezer esan nahi, ezin du ezer adierazi; ezin du ezer egin, bakarrik ez da ezer”, Mikel Perurenak. Pertsonek elkartuta soilik duten bezala  indarra, horrela ere edozein giza talde edo kidek.

* Denokin gertatzen da joan direnen lorratz oro galtzen dela. Bakar batzuk soilik aldatu dute zerbaitetan geroa. Eta horiek ere ikasi gutxiren batzuen jakindurian diraute. Anonimo ahaztuen historia da gizartearena. Baina historia da, eta historia uzten dugu. Denon eraginez. Ez da inor alferrikakoa izan denik. Atomoaren indar izpia, hondartzako hauts ezereza, baina hor egon gara, hor gaude,  eta hor izango gara.

* Elkartasunean datza gizakiaren, edozein animaliaren, indarra. Mahaia ohi da elkargune nagusietariko bat. Familiartekoekin edo lagunekin elkartzea da bazkari ororen betekizun nagusia, bazkaria nolakoa bada ere bukaeran  aipamen nagusia.

* Indibiduoaren pisua txikia dela oraindik Afrika Beltzean,  dio Urtzi Urrutikoetxeak, han herriko kide zaren heinean zarela nor. Boza ematetik at ezer gutxi zara Europan ere, boza ematerakoan ere mila eratara manipulatuta goaz indibiduok. Alderdi politiko, sindikatu edo erakunde baten kide zaren heinean zara nor hemen. Baina herritar izateak soilik eginen gaitu indartsu. Indibiduo eginez ahuldu gaitu sistema honek.

* Gizon gogorrek disimulatu edo zuritu egiten dituzte jasaten dituzten astinaldi eta ahuleziak. Gogorragoak lirateke aitortuko eta  gaindituko balituzkete.

* “Bere arazoetatik irteten ez denean, bortxan edo sakrifizioan babesten da; edo bietan batera, are hobeto”. Borroka ez ote sarri ihesa, ahuleziaren seinale?.

* Sufrikarioa: gizakiaren ingudea,  eta gizaki zein gizartearen ahalmenen eta gaitasunen  ispilu.

* Alferrikakoa da mina, -neurri batean- , saihestu beharrekoa, baina hor dago beti, nonahi eginen zaigu bidelagun. Onartu beharra dugu. Gizakia eta izadia mugatuak baitira. Gizakiaren mina jasateko ahalmenak ere ez du mugarik, agian saihestezina denean halabeharrekoa delako.

* Errealitate krudelena ere jasan egiten du gizakiak.

* Ausardia eta lotsaizuna, konbinaketa ohikoa. Sarri erratzen gara lotsatiaz, makala delakoan.

 

Ezinak

* Mugatua da gizakia arlo guztietan, baina inor gutxik onartzen ditu bere ezinak eta mugak, pairatu egiten ditugu, soportatu, bakoitzak bere neurrian.

* Bakoitzak soilik ezagutzen ditu bere miseria eta sekretu aitorrezinak, eta bakoitzak daki zenbait sekretu dituen irrigarri bihurtuko lituzkeenak.

* Lur jota geratzen da gehienetan gizakia egoera larrietan. Iraun eta jasan edo eutsi besterik ez du egiten. Denborak berak leuntzen ditu egoerak, gizakiaren ahalmenak baino.

* Inoren itzala izatea da gizakiaren ezdeustasunik mingotsena.

* Neure buruari besterik gabe bizitzen uztea, astialdi nano baten luxua eskaintzea, hori egin ahal nahi nuke, teoriaz ahal dut, baina ezinak zirritu askotatik sartzen dira.

* Barne bakardadearen adierazgarria da tabakoa, ezinen heldulekua, askorentzat estalki estetikoa, “gure ahuldade emozionalez elikatzen den etengabeko konbultsioa” F Etxegoienek dion bezala.

* Izuak dena onartzen du, izuari dena barkatu behar zaio.

* Galtzailearen irribarrea da  irribarrerik tristeena

 

Gabeziak

* Larrudun zahagi ederra du hainbatek, baina hutsik.

* Biziraupena da gosetiaren helburu ezinbestekoa. Tortura mota bat da gosea, horretaz baliatzen  dira gizaki eta herri aberatsak herri eta gizaki ahulagoen bizkar bizitzeko. Injustiziak ez dira bukatzen, justizia-gosea, aldiz, gutxienez ahuldu egiten da goserik ez dugunongan, baina gosetiek hor diraute.

* “Besterik gabe”, “ berez”, esaldiek dionaren arrazoirik eza erakusten du, ezinaren ezkuta-bide bat, zergatietan sakondu nahi eza. Gertatzen eta egiten dugun denak baitu zer eragileren bat, mota askotakoa izan daitekeena. Berezkoaren esku uzteak konpromisorik eza edo ahulezia adierazten du.

* Badira oso jantziak diruditenak, hitz dotorez jarduten dutenak, nahiz astakeriak egin, -asko zoritxarrez, politikoak-  horiek badute  hutsune sakonen bat giza egituran.

* Gertaerak, pertsonak eurak ere eta beraien jokabide eta hitzak, ikuspuntu zabalago eta urrutiago batetik begiratuko bagenitu, liskar eta harreman mikatz asko saihestuko genuke, elkarbizitza erraztuz. Ingurua eta ingurukoak bertatik bertara begiratzera ohituta gaude, oso zoru mailan eta hur jarrita dugu behatokia; satorrak bezain itsu bizi gara, ustez  argirantz bidea eginez, baina argirik ikusi gabe.

* Zenbat eta etxean gauza eta aparatu gehiago izan … orduan eta ez-seguruago nago”.  Segurantza arazoa ez dago gauza gehiago edo gutxiago edukitzean, barne jarreretan baizik. Gauza eta aparatuekiko loturarik ezean dago segurantza. Aparatuetan segurantza jartzea, beste zerbaiten menpe jartzea da. Batzuk dituen gauza gutxien esklabo dira, beste asko duen askorena. Egia da ere zenbait aparatu eta bitartekok segurantza ematen dutela.  Segurantza zerbaiten edo norbaiten jartzen duzun heinean edo neurrian galtzen duzu zeuregan konfiantza,  ez-gauzago, menekoago, ezerezago bihurtzen zara.

* Oparotasunak pobreziak baino are gehiago degradatzen gaitu. Giza baloreen parametroak aberatsek ezarriak izanik, portaerak ikuspuntu faltsuez mailakatzean dago degradazioaren balorapenaren ezberdintasuna. Giza degradatuagoak dira aberatsak forma itxurosoak gordetzen badituzte ere.

* Zer esan ez dugulako dira arrunkeriak gure eleketako gai usuenak.

 

Saski-naski

* Ez dago astinaldiak joko ez duen gizon gogorrik. Gizon gogorrek disimulatu edo zuritu egiten dituzte jasotzen dituzten astinaldi eta ahuleziak. Gogorragoak lirateke aitortuko eta  gaindituko balituzkete.

* Tristea, tragikoa ere, da izaki inteligentea deritzotenak noraezak behartu beharra pentsarazteko, berezko behar lukeen zeregin batetara behartzea hain zuzen.

* Abildade aparta daukagu gizakiok barregarri geratzeko, ustez ezin jatorrago jokatu dugula uste dugunean ere.

* Ez omen errukirik klase borrokan: zenbat astakeria politikoak zein gizakiak itsutzen direnean.

* Koldarra da hein batean gizakia, agian horregatik hain usu dabil gehienetan ihesean.

* Huts asko eginen ditu itxuraz fidakorrak, batez ere itxurengatik gidatzen denak.

* Ahalke gutxiko ezjakin lartxo ibili ohi da gidaritza lanetan, buruzagi, politikan zein bestelakoetan.

 

 

Euskarriak 

 

Heldulekuak

* Harrigarria da gizakiak duen ahalmena kinka larrienean, “etsipenaren amildegi ertzean” ere helduleku bat aurkitzeko, eutsi eta bizitzeko baimena lortzeko.

*- Denok sortzen ditugun jainko pertsonal edo sozial horiek ez dira bere ezinetan gizakiak behar dituen euskarriak baizik, sinestunen Jainkoa bera ere.

* Sinesgabe eta sinestunen otoitz paganoak: denok ditugu gure jainkotxoak, bakoitzak bereak, taldeek ere taldearenak, jainko eta jainkotxo paganoak, zeintzuei denok egiten diegun otoitz era ezberdinez mozorrotuta.

* Fedea da ez garela alferrik pasako esaldia bera ere.

*- Beti da fededun gizakia, gizartea ere,  fedetasuna, sinetsi beharra,  iraunkorra da, baina fedeak edo fede-gaiak aldatu egiten dira. Sinetsi hori edo sinetsiari buruzko iritzia bilakatuz doalako, edo sinesmen bat beste batekin ordezkatzen dugulako.

* “Ez dut jainkoetan sinesten. Zerua eta infernua, herri xehearen erabilpenerako gizarte kontzepzioak dira, eta ni erdiko klasekoa naiz”, Eça de Queiros. Ados. Botere eta ondasun poxi bat duenak nahikoa du horrekin, beste euskarri zerutikakorik gabe. Baina ezer gutxi duenak beste euskarriren bat beharko du.

* Norberak zaindu behar du bere burua, baina zaintza horretarako geuk jartzen diogu aingeru guardakoren bat geure buruari, beti dugu, nahi dugu eduki, aingeruren bat beraren babesaren itxaropenez ahulak sentitzen garelako.

* Denok dugu, behar dugu, zerbait geure geurea, “bakarra eta errepikaezina”, gehienetan sekretua.

* Denok dugu, behar dugu, besteekin elkartzeko, edo norbera gordetzeko,  txokoren bat, bizkarra babesteko ormaren bat. Baina besteekin elkartasuna behar luke izan, batez ere, horma babesle hori.

* Ikurrei helduta bizi gara denok, gizaki oro, eta bakoitzak bere ikurra sortuko du, edozein detaileri helduz.

 

Ihesa

* Antzua da gauzak beti izan daitezkeela okerragoak gogoeta, ezer hobetzen ez duen kontsolamendu da,  ezintasunaren eta itxaropenik ezaren kontsolamendua, etsituen alferrikako helduleku.

* Ihesa gutxitan da salbabide, errealitateari aurre egitea beste irtenbiderik ez dago.

* Otu ahala egin behar direla eginbeharrekoak, egia borobila. Ardurak gerorako uztea, alferkeria baino koldarkeria da gehienetan. Une bakoitza da aukera bat, eta besterik izanen den ez dakigu.

 

Saski-naski

* Norbera da norberaren patua, eta norberarengan dago bakoitzaren etorkizuna, tarteka zurrunbiloak irensten gaituenean ere. Absurdoa dirudien arren, zurrunbiloan ere kontziente izan behar du gizakiak.

* Gizakiaren muinean dago droga. Denok gara drogazale.  Maitasuna, sexua, familia, kirola, kultura, … zer dira bizitzan irauteko amarru bat baino.

* Gutxienez norberarengan ziurtasuna behar da eragile izan nahi bada, lagun antzua da zalantza, ahulezia erakusten du, eta noraezean uzten.

* Bada indar ororen oinarria autokontrola, baina autokontrola, beharrezkoa izanik, arazoei ihes egiteko teknika bihur daiteke.

* Ibiltzea gustatzen ez zaionaren, oin alperren, amarrua delakoan nago bihotzarentzat musika entzuteak ariketa fisikoaren abantaila berdina duela dioen hausnarketa hori; edo musikaz zaletzeko estrategia antzua.  Belarrian entzungailua, patrikan musika biltegia, ibilia da gaur egun askorentzat kontzertu ordu eta unea, ibiltokia kontzertu areto bihurtu da. 

* “… irri hori defentsa-ezkutua zela, zitzaiola; bere baitatik erbesteraturik ihes iraunkorrean  bizi zen pertsona baten defentsa-ezkutua, ausaz; “, Jon Alonsok.. Zenbat irriaren pareko defentsa-ezkutu dugun gizakiok.

* Tristezia-aldiak  onartzen ikasi ez duenak, depresioak jota bizitzeko arriskua du.

 

 

Beste mundu bat

Ametsak

* Ametsak, amets gauzatzen dira

* Erneko diren haziak dira zenbait amets, edo ernetzea nahiko genituzkeenak. Egia da ere joan ziren bizipenetan dituztela erroak, hildako esperientzietatik datozela.

* Errealitatera kolpez esnarazten gaituen mailua izanik, egia eramangarri egiten laguntzen digute ametsek.

* Esnako ametsak, horiek dira arriskutsuak, errealitatetik baztertzen baikaituzte.

* Ez dira beti gozoak lotako ametsak, esnako ametsak dira gozoenak, baina bietan errealitatera erortzen zara trapeziotik bezala, sare babesle gabe gainera.

* Iratzartzeari darraion kontzientzia iratzartze ondorengo unea izanik ere, sufrimendurik zorrotzena, zorionez, amets egiten jarraitzen dugu.

* Amets ondorengo iratzartzeari darraion kontzientziazko unea sufrimendu zorrotza da, halaz ere, zorionez, amets egiten dugu.

* Oinazean, zoriona amets.

* Ez dago loa baino lurralde urrunagorik eta aldi berean hurragokorik.  Urrunagoenak errealak ez direlako, hurragokoenak zure egin eta bizi dituzulako desio lortezinak, hegan egiten nueneko amets haiek bezala.

* Gizakiak, egoera larrietan harago, amets egiten du, gertatuko ez direla dakien ametsak egiten ditu, egoerari aurre egiteko eusgarri eragingarrienak direlako sarri.

* Pertsona gutxik aurkitzen dute beren lekua munduan;  nahiz isilik eta bazterrean zokoratuta aurkitu, izar izatea, edo zerbait gehiago izatea behintzat,  baitugu ia denok amets.

* Ametsez garatua dago bizitza oro. Ametsa da bizitza egoera gordinenean ere, geroan dago esperantza, eta ametsa dago geroaren funtsean, geroa ametsa da, eta geroari begira bizi da gizakia, amona-agureak beraiek-ere, ametsen bat dago herioren atarian ere.

* Ametsak amets dira, baina bizitzako euskarri dira, nolabait bizitza bera.

* Zuri-beltzean egin beharko genituzke esna ametsak, ia irudimena pizten zaigun, errealitate eta irudiaren artean tarte bat jarriz.

* Garunetan paralisiaren bat du ametsik egiten ez duenak, berez, inertziaz, bizi den hilotza da.

* Gizakiak duen beste mundu eta bizitza paralelo bat dira ametsak.

* Loa, egunez  esna bizitzeko tresna da. Ametsa aldiz esperientzi berrien probalekua.

 

Utopiak

* Idealik ez duen utopia hitz hutsa eta antzua da.

* Nahiz definizioz utopia eta errealitatea kontrajarriak izan, egingarria iruditu behar zaio egileari utopia, ez litzake bestela eragile izanen, eragileak baitira utopiak.

* Akabo izanen da mundua, utopiarik ez denean. Utopia bizipoza da. Bizitzako pauso guztien akuilua, helmugara heltzen ez bagara ere. Ekintza oro da utopia hastera goazenean.

* Euri gardena bezala irudikatzen dut utopia: gero amestuek gaurra blaitzen. Utopiak beti baitira ederrak, bestela ez lirateke utopia izango.

* Erokeria da errealak ez diren gauzez arduratzea, baina, aldi berean, gizakiak, egoera larriez harago, amets egiten du, gertatuko ez direla dakien ametsak egiten ditu, egoerari aurre egiteko eusgarri eragingarrienak beraiek direlako sarri.

 

Esperantzak

* Esperantza, bizitzako funtsa. Egiten dugun dena da zerbaiten esperoan, ekintza altruistena ere.

* Aurrera soa da esperantza. Atzerakoa, etsipenarena.

* Nostalgikoek soilik begiratzen dute atzera, aurrean ezer ez dutenek, utopian sinesten ez dutenek.

* Galtzaileak soilik begiratzen du atzera.

* Aurrera jarraitzeko kemena ematen du lilurak, esperantzak, espejismoak ere.

* Ameskerien ostean ezereza besterik ez dagonean, ezerezkoak dira hil aurreko irudikeriak, edo irudikeriok helburu zaizkigunean.

 

Saski-naski

*  Beldurra diogu arrazoitzeari, bizi dugun errealitate gogorraz harago beste errealitate gogorrago batetara garamatzalako. Hobe fikzioan, itxaropen hutsean, edo asmakizun batetan babestea. Edo irtenbidea besteen eskuetan uztea.

* Norberaz edo besteez komedia bat antzezten denean bizitzan edo gizartearen aurrean, errealitate baten isla da beti, errealitate bat gordetzen du sakonean edo azpian, gehienetan azkenerako jakin edo azaltzen den egia.

* Goxoak izan ohi dira irudimenezko, beraz  esperantzarik gabeko, maitasunak; errealak dira baina, nahiz ametsezkoak. Errealitate gordina bezain egiazkoak dira fantasiak. Iraupen-zutabe, askorentzat.

* Falta zaiguna edo desio duguna adieraziko digun horren seinale bila dabil gizakia beti,  baina dagoena dago, eta kito!.

* Gizakiak usu alferrik galtzen du denbora hausnarketa sutsu eta ulertezinetan, baina bada hausnartzeko gai ez denik ere, gizakiaren maila beherenean dagoena litzake hori.

* Denok dakigu uste duguna baino gehiago, nahiz askotan dioguna baino gutxiago dakigun.

Aurkezpena

Jon Etxabe naiz. 1933an jaioa. Jubilatu nintzanean irakurtzea eta idaztea izan zen aukeratu nuen denbora-pasa nagusia. Mota ezberdineko hainbat material pilatu zait ordenagailuan. Haize bolada batek eramango nauen orri bat naizenez, material hori sarean jartzea pentsatu dut. Zatika eta sailka ateratzen joango naiz. Bideak erakutsiko dit zer eta erritmoa. Lotsa eta ridikulu sentipena sortarazten dit. Baina nahikoa zait bakar bati lan hau baliagarri bazaio.