Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Garagoittiko Orakulua

Erresonantziarik bapez

Oier Gorosabel 2016/05/29 22:44
MONTOIA, Xabier. 1992. Emakume biboteduna. Ed. Susa. Zarautz, 1997.

Joder, ba pixkat erreparua emoten desta hau esatia, baiña... etxata bape gustau liburua. Ipoiñen tajua, eta batez be amaieria... Zelan esango neuke: landuta dagoz, baiña ez da nere estilua. Zergaittik diñoten erreparua emoten destala? Ba Montoia honen kontura oso gauza onak entzunda nittualako, hainbeste lagunengandik. “Kultoko” modukua zala edo. Ba zera, nere aldetik... huts! Neretako Montoia, oiñ arte, M-ak taldeko kantantia baiño ez zan (sekulan bere libururik irakorri barik) eta musika talde horrekin pasatzen jatana pasau jata idazkeriakin be: korrektua, apurtzaillia, orijinala bai, baiña... nere barruko fibrekin ezelako resonantziarik bakua.

Frankistia eta desertoria

Oier Gorosabel 2016/05/22 15:50
Jakiñekua da: konfliktua pasatzen danian, “relatua” eta “memorixa kolektibua” interesatzen jakun aldera doia; urte batzu geruago, jentiak oroitzapenak gozatzeko joeria daka. Franco hil ostian, Espainiako eskuma politikua democratadetodalavidaz bete zan; II Mundu Gerra ostian, ixa frantziar guztiak kontatzen zeben erresistentzian ibillittakuak zirala; 1936ko Gerra Zibillian, euskaldun guztiak izan ziran errepublikazale eta ixa-ixa heroiak. Bai, eta zera be!
Frankistia eta desertoria

http://rubensada.blogspot.com.es/2012/11/juancho-el-desertor.html

Psikologikoki ulergarrixa da; gehixago, zenbat eta zaurixa sakonagua izan. Lehelengo urtietan, kristonak eta bi pasautako jentiandako, epikia halako kontsolamendu bat da, alderdi bakotxan zauri moralak osatzeko balixo dabena. I Mundu Gerran, adibidez, Europako gazterixiak jasandako triskantzia itzala izan zan; halan, hórrek heriotza guztiak heroismoz eta arrakalarik bako printzipio moralez estali ziran; kritikarako lekurik ez zeguan. Hain da eze, lehendik diskurtso antimilitaristia txarto ikusitta bazeguan (begiratu Jean Jaureix, euskal sozialisten eredua), 1918tik aurrera gerria bera baiño mingarrixagua zan heriotza guzti hórren zentzua zalantzan jartzia (10 urte pasauko ziran Schlump edo Sin Novedad en el Frente moduko idazlan kritikuak agertzen hasteko).

Espainiako Gerra Zibillera bueltauta, azken urtietan danok izan gara “los hijos de los que perdieron la guerra civil”. Hárek urtiak gogoratzian, “eurak eta gu” aittatuko genduzen, beste ñabardurarik barik. Urtiak pasatzen juan ahala baiña, batez be memoria historikoko taldiei esker, ikusten gabiz gauzak hain sinpliak ez zirala izan: gorri guztiak ez ziran hain gorrixak... heroiak egon ziran, baiña uste genduana baiño gitxiago... frankista guztiak ez ziran hain frankistak (Franco, Franco, Franco / nos prometiste pan blanco / y ahora que eres caudillo / nos das poco y amarillo...), eta etxe askotako historixia apur bat miatzia nahikua da, gauzia uste baiño nahastosuagua izan zala ikusteko.

Gure aittitta Demetrio, iñoiz kontau dot hamen, frankistatzat zekan bere burua. Ez zan jarrera arrazoitua, halan be: bere mailla intelektuala ez zan oso haundixa, eta haren frankismua bere komandante izandakuan miresmena zan batez be; soldautzako kontuak.

Gure beste aittitta, Manuel, barriz, 36 urte zittuan gerria hasi zanerako; frenterako nagusiegixa, industria mobilizauetan ibilli zala uste dot (tallarreko makiñak, behintzat, Errepublikako Gobernuak konfiskau zetsezen). Gorabeherak gorabehera, Bilbo inguruan jentia ebakuatzeko sasoia etorri zanian (37ko udabarrixa), andria eta umiak Habana ontzixan Toulousera bidian zoiazenez, berak be eurekin juateko ahalegiña egin zeban. Itsasontzixan zeguala, komisario politikoren bat pasau zan handik, eibartarra, eta aittitta Manuelen ezaguna. “Zer, Gulo (aittitta Manuelen gatxizena), nora hoia ba?”, eta aittittak: “Toulousera”. Bestiak kargu hartu zetsan nunbaitt, eta han hasi ziran sesiñuan, batek alde egin nahi eta bestiak laga nahi ez. Halako baten aittittak: “Baiña hau (gerria) galduta daok barren!” eta ofizialak “Galduta?? Etorri hadi nerekin”, eta bertan atxilotu zeban. Ez dakitt kartzelan zenbat denpora emon zeban, ezta zelan urten zan handik: imajinatzen dot prisionero-trukeren baten urtengo zebala, edo erretiradan kartzelako atia zabalduta, edo... zeozelan behintzat bizirik geratu zan (gerran, oiñarri-oiñarrizko araua da desertoriak afusillatzia).

Ez naiz gogoratzen aittitta Manuel Toulousera juan ete zan familixiakin biltzera, edo hárekin Eibarrera itzultzian bildu ete zan. Izan be, “gorritzat” markauta egon arren (tio Tomas eta amama Ines Akilino Amuategin seme-alabak ziran), tio Tomasek lagun miñen bat ei zekan, falangisten buruzagixa bera, eta harek egindako gestiñuei esker –eta ixiltasunan eta “perfil bajuan” truke, imajinatzen dot- , familixako guztiak Eibarrera bueltatzia lortu zeben. Etxia sakeauta topau zeben, hori bai: amama Inesek kontatzen zeban lantzian behiñ euren alfonbrak, lanparak etabar auzokuen etxietan ikusten zittuezela, baiña... ixilik egon bihar.

Horraiñok gure etxeko “iragan heroikuan” kontakizuna: baiña, Eibarren bertan, ez da kaso isolatua. Gehixago esango neuke: gure historixa hau nahikua “epela” da beste batzuenen aldian: falangista karnetdunen loibak ezagutzen dittudaz, adibidez, ezker abertzalian ondo txertatuta. Ez diñot iñor seiñalatu edo salatzeko asmoz. Azpimarratu nahi doten gauza bakarra, euskal kakatzan darabigun haize barrixak aprobetxauta, zera da: gauzak ez dirala sekula izan (eta ez dira izango) gustauko litxakigun bezain zurixak edo baltzak.

Inpotentzia, babesgabetasuna

Oier Gorosabel 2016/05/19 10:47
Zenbat bidar ikusi dogu funtzionario bat, negligentziaz edo asmo txarrez jokatu ostian, bere arduradun politikuan babesa jasotzen?
Inpotentzia, babesgabetasuna

Eskuman, Edurne Martinez.

Nere kasuan, bi bidar bizi izan dot, lehenengo pertsonan:

Gaur irakorri dotenangaittik, Edurne Martinezi egin detsena lehelengo kasu berbera da: ertzain batek “paketia” sartzeko, atentauangaittik salatu zeban; bideuetan oiñarrittuta, baiña, akusaziñua faltsua dala frogatu barri da. Halan be, guzurra esan daben funtzionariuari etxako ezelako zigorrik ipintzen, ez penalki, ez disziplinarioki.

Ukiezintasun hau iraingarrixa da bihargin “normalondako”. Enpresa pribauan, halako gauza bat despidorako arrazoia da; politikan, dimisiñorako gitxienez. Zergaittik librau bihar dira funtzionariuak?

Ulergarrixa da (baiña ez onargarrixa): politikuak juan-etorrixan dabiz, hauteskundien arabera. Funtzionariuak, barriz, ez: beti dagoz hor, eta gehixenetan politikuak baiño ezagutza tekniko haundixagua dake. Ezinbestekuak dira. Politikuei eurekin ondo konpontzia komeni jake.

Hau inpotentzia, eta babesgabetasuna.

Ibai haundixan inguruko jentia

Oier Gorosabel 2016/05/15 11:06
TWAIN, Mark. 1884. Las aventuras de Huckleberry Finn. Ed. Aguilar. Madrid 1962.
Ibai haundixan inguruko jentia

1884ko edizio orijinaleko irudixa

“Pop” kulturan egindako dibulgaziñuaz gain (marrazki bizidunak, eskoletan lantzia...) oin dala gitxirarte ez dot nik izan Mark Twainen idazlanekin kontaktu zuzenik. Hamen eta hamen egindako irakurketak, ostera, idazle oso zorrotza erakutsi deste, kritika sozialez gaiñezka eta gizakixan alde mizkiñenak umorez seiñalatzeko zalia. Liburu honetan be bide horretatik segitzen dau: Shepherdson eta Grangerford familien ezinikusi prototipikua (barriro), txarlatan/timadore bixen erretratu magistrala (bistan da halako asko ezagutu zittuala), Huck Finn arlotian eta Jim esklabuan ikuspegi xaloak desmontatzen dittuan konbentziño sozialak, Hegoaldeko basarrittarren izaeria... Ibaixan behera egindako igesaldixak Mississippi inguruko bizimodua erakusten desku, aparteko eta berezko mundu bat: almadiarixen bizimodua (Erronkarikuen sasoi bera da), nabegaziñoko gorabeherak, esklabutzian kodiguak, baporien eta enbarkaziño txikixen arteko txokiak...

EEBB-etako gizarte erretratu honetan, ohar etnografiko interesgarri bi jaso dittudaz. Bistan da bizitza errealeko kontakizunetatik jasota dagozela, eta duda barik Euskalherrixan be ezagutu doguzen Europako ohittura zaharrekin zerikusixa dake:

  • Reinaba un silencio absoluto, parecía ser muy tarde. Olía como si fuese tarde. Yo no sé cómo decirlo, pero ya me comprenderéis” (Huckleberry Finn arlotiak, p.91, argi-illun usaiñari erreferentzia).
  • Me dijo también Jim (esklabo igeslari baltzak) que también traía muy mala suerte el contar las cosas que se iban a cocinar para comer. También era de muy mal agüero el sacudir los manteles después de la puesta de sol. Otra cosa: si un hombre poseía una colmena, al morir aquél era preciso dar noticia a las abejas antes de que saliese el sol al día siguiente; de no hacer ésto, las abejas enfermaban, abandonaban el trabajo y perecían” (p.110, erlezaiñen ohitturia ointsurarte).

Kontrarixuana egitten

Oier Gorosabel 2016/05/15 10:20
Biharrerako bidian, radixua entzutzen nentorrela zera okurridu jata, politta izango litzakela irratsaio bat egittia estilo desbardiñen parodiekin. Hau da: A estiloko musiko batek, B estiloko kantua egitten dau (edo haren parodia / kritikia).

Asko pentsau barik, zerrenda politta urten jata. Hona, kronologikoki tolostuta:

 1979: Mike Oldfield elektronikua, punk estilo barrixa parodiatzen:

 

1980: Ramoncin punkixa, mobida madrildarra eta new wave estilua parodiatzen:

Nu babe

 

1984: La Polla Records punkixak, tecno musikian kontura:

 

(Eguneraketa Bea Anituari esker)

1986: Eskorbuto punkixak, disko musikian kontra.

1988: Tijuana In Blue punkixak, jebixak parodiatzen:

"Trip Metal (Patrimonio de Escogidos)" ("A Bocajarro" diskuan, Oihuka 1988; ez dot topau interneten...)

 

1998: Flitter rock-metaleruak, bakalao musikian parodixia:

 

Nahitta laga dittudaz kanpuan umorezko taldiak (Les Luthiers...) edo talde eklektikuak (Queen...), estilo desbardiñekin jokatzia berezko ezaugarritzat dakena. Kontrarixuana apropos egin izan daben beste talderik okurritzen jatsu?

XIX gizaldiko "pulp" nobelia

Oier Gorosabel 2016/05/07 09:09
HOPE, Anthony. 1894. Zendako presoa. Elkar. Donostia, 1991.

Alfredo Perez-Reverte eta bere lagunak hainbeste goretsi arren, irakorketa honekin berretsi dot folletiñan generua ez dala nere faboritua. Estandarrez beteta, eta mamin gitxi. Entretenigarrixa bada bai, ezin dot ezetzik esan: baiña irakortziakin batera zeozer ikastia gustatzen jakonetakua naiz, eta kaballeroz, ohorez, desmaiatzen diran emakumez betetako historixok etxataz berez erakargarrixak egitten, parodiarako ez bada.

Oier eta Tomas izenak

Oier Gorosabel 2016/04/21 10:38
“Oier” izena Erdi Aruan korriente xamarra zan. Jatorriz germanikua, Pirineo inguru osuan dokumentauta dago hainbeste formatan: Auger, Augier, Ojer, Oger, Otger... Atzo izen horren inguruan jardun zeben Euskadi Irratiko Hiri Gorrian, eta hiru lagun gonbidatu ginttuezen: lehelengo Oier “kontenporaneua”, Ainhoa (tripan dagon Oier txiki baten ama) eta takian-potian agertzen dan parakaidistia (neu).
Oier eta Tomas izenak

"Odger de Lus" (Bigorra, XII gizaldixa). Argazkixa: Rodrigo de Luz.

Nik banekixan Juanito San Martinen semia izan zala lehelengo Oier modernua; halan be, atzo berak kontauta detalle gehixago jakin genduzen. Euren aittak Leireko artxibuan topau zebala, artxiboko dokumentu zaharren kontsultan ziharduala; lehelengotz XII gizaldi inguruan agertzen dala, eta azkenengotz XVIII gizaldixan; gurasuak 1967xan ipiñi zetsela berari (artian Unai anai zaharra errejistrau barik zekela -hori etxian entzunda banekan-).

Gu euren pareko etxian bizi giñan, Mekolan, eta nik banekixan izena berangaittik ipiñi zestela. Bueno: egixa esan, ni izatez Zuriñe izan bihar nintzan ;-) Baiña ustekabian, zulotik mutikua agertu zan, eta gurasuak plan onomastikua aldatu egin bihar izan zeben: halan, Juanito eta Mari Pazen seme gaztenan izena politta zala eta, haxe ipiñi zesten (1972xan). Ez nintzan kaso bakarra izan, halan be: nere edade beretsuko dozena bat Oier izango dira, Eibarren bakarrik.

Hamen dozue irratsaiua entzungai (gure zatixa, 00:03:20 eta 00:14:20 artian).

Hortaz aparte, gure seme gaztenak patiñetia galdu dau eta radixokuei kontua interesau jake :-O Albistia zabaltzeko aprobetxau dogu, beraz: SE HACE SABEEEERRR... Patiñete gorri bat, hiru kurpilduna, Lekittoko plazan galdu genduan zapatuan, aprillan 16; “Tomas” izena daka rotuladoriakin pinttauta... TARARIIIIII....

Horren kontura be, jakiña, galderia etorri da radixotik: zelan ipiñi detsagu izen hori umiari? Ez dira 5 urteko Tomax asko izango! Ba, honek be badaka bere zera. Guk, berez, tio Tomasengaittik (nere gurasuen osaba) ipiñi gentsan; izenan fonetikia gustatzen jakun, beste barik. Baiña gerora konturatu gara, biharbada, izen horren katia uste genduana baiño luziagua izan leikiala: tio Tomas, gure amama Inesen anaia, Akilino Amuategin semia zan. Akilinon lagun miña zan Tomas Meabe, nahikua tipo mitikua orduko ezkertiar euskaldunendako. Biharbada aittitta Akilinok eta amama Valentinak haren omenez ipiñiko zetsen umiari izena...

Zoramenaren mugan

Oier Gorosabel 2016/04/09 14:40
DELGADO, Fernando G. 1995. La mirada del otro. Ed. Planeta – De Agostini. Barcelona, 2001.

Psikonobelia. Zati batzutan oso inpresionistia, protagonistian gerontofilixian kontua ez da oso sinesgarrixa (aittari XXL txakilla umetan ikusi izanak halan baldintzatu leike ume bat??). Gero, bere harreman familiar eta (batez be) bikotistikuan kontua dator, estandarretatik kanpo eta patologia psikiatrikuan mugan. Klabe asko iges egin deste, seguro, baiña esango neuke nere parametruetatik oso aparte dabillen liburua dalako; seguro beste batzuei asko gustauko jakela.

Igeslarixak

Oier Gorosabel 2016/03/21 06:52
KERR, Judith. 1971. Cuando Hitler robó el Conejo Rosa. Ed. Alfaguara. Madrid, 1991.

Garbigunetik erreskatautako liburua hau be, sorpresa atsegiña. Izatez gaztetxuendako liburua da (baiña hala sentitzen gara gu, zimurren azpittik) eta 30 hamarkadan Berlindik hanka egin bihar izan daben familia judu igeslari bateko alabian azalian sartziak gaztetu egitten gaittu. Ume baten begi xaloetan jartzia oso gauza baliotsua da; hori hasieran, liburuak aurrera egin ahala nerabezaruan olatuak be sartzen jakuz-eta. Begirada garbi eta umoretsu horretatik, II Mundu Gerra aurreko Suiza eta Pariseko girua ezagutu geinke, eguneroko bizimoduko gauza txikixetatik abixauta. Gauza garrantzitsuenetatik, beinke. Oso liburu politta, etxian gordeko dotena Niko eta Tomaxendako. Eta, aukeria badakat, Kerr honen liburu gehixago be irakorriko neukez.

La Gloriosa inguruko kontuak

Oier Gorosabel 2016/03/13 15:19
PÉREZ-REVERTE, Arturo. 1988. El maestro de esgrima. Ed. Alfaguara. Madrid 1992.

Asko gustau jatak 1868ko Iraultzian kontuen barri izatia: Isabel II erregiña Lekitton dagola, bere gobernuan kontra izandako matxinadia (gehixago inbestikauko juat), Prim jeneralan gorabeherak (Otolako txakurrak “Prim” izena zekan)... zentzu horretan, Vicente Agirre medikuan sasoi hortaz gehixago jakitzeko gonbidapen ederra dok liburua. Baitta Benito Perez Galdosen gauzak irakortzeko be. Betiko lez, Alfredon idazkeria magnetikua dok, eta ritmuak eta zerak ederto kontrolatzen jittuk, azken zatixan liburua ezin soltatzeko punturaiñok. Labankada bakarra topau jetsat mekanismuari: hamen be, azken dueluan atarixan gaiztuak bere gaiztakeri guztiak zitz eta mitz kontatzen dabeneko errekurtso txapuzeruori. Bestela, etxuat esango etxian gordetzeko moduko liburu supergogoangarrixa danik, baiña bai behintzat ondo pasatzeko eta ikasteko produktu ona.

Idazle honen konstantiak be topau geinkez, zelan ez: tabako eta izardi usaiña darixen gizzzzon ohoretsuak... abizen periferikodun protagonistak (kaso honetan euskalduna). Tira, bakotxak bere obsesiñuak jittuk ;-)

Aurkezpena

Oier Gorosabel Larrañaga, Lekeittioko Eibartar bat

 

Eibarrespaziuan zihar esan zesten pizkat mesianikua nintzala idaztian, eta bloga sortzerako orduan horregaittik ipiñi netsan izenburu hau. Lehen nere gauza guztiak (argitaratzeko morokuak, behintzat) hamen idazten banittuan be, espeleologixiari buruzko gauza guztiak ADES-en webgunian emoten dittudaz, eta osasun asuntoko artikulu guztiak hona mobidu dittudaz, gaika klasifikauta.

Txorrotxioak
hgikj
2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016