Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Dantzing

Ikasle hasberriaren ariketa hutsalak

Oier Araolaza 2012/08/07 12:41
Ibon Sarasolak Orotariko Euskal Hiztegiaren hitzaurrean idatzitakoak dira ondoko lerroak (eskerrik asko Enrike horien berri emateagatik!). Hizkuntzari zegozkion hitzak dantzaren inguruko hitzengatik ordezkatu eta horra, bete betean asmatzen du.

"Gure artean egia ezin ukatuzkotzat ematen diren hainbat legek eta baieztapenek oso oinarri ahula dute, eta askotan kontrako adibideak ezin baztertuzkoak dira, edo gutxienez azterketa merezi dute. Eta ez dira falta kontrako adibideok ustezko legea oinarritzen dutenak baino ugariago edo pisu handiagokoak diren kasuak.
(...)
Oso autore gutxi ezagutzen ditugu, eta gutxi horiek gaizki ezagutzen ditugu. Egungo idazleen sortzaileen artean oso gutxi dira gure literatur dantza tradizioaren zentzua dutenak. Askok irudi erabat desitxuratua dute eta gehienek ez dute inongo irudirik, inondik ere ezagutzen ez dutelako.

Egoera honen aurrean ez genuke ahaztu behar hitz urrats bat ez dela bere definizioan ejekuzioan ahitzen. Hau da, hitz urrats bat erabiltzeko ez da aski bere definizioaz interpretazioaz jabetzea, are gutxiago zeren itzulpen den jakitea. Hitz urrats bat erabiltzeko bere izateko modua-edo ezagutu behar da, ze testuingurutan agertzeko joera duen, ze lagunarte duen ohizkoen edo gogokoen, zein joaskeratan gertatzen den gozoen, eta halaber, joskera bitxietan nola jokatzen duen, zer efektu eragiteko gauza den. Hori literatur dantza tradizioaren ezaguera osatu eta orekatu batek soilik eman dezake. Euskal tradizioaren ezaguera-faltagatik ari da gertatzen, gaur egun nabari den gure literatur eta are hizkuntz dantza katearen etetze edo bestelakotzea. Honekin ez gara eraberritzeen premia ukatzen ari. Betor hizkuntzaren dantzaren eguneratzea, betor joskeraren bortxaketa. Baina gauza jakina da, nonnahi eta noiznahi, tradizioaren ezagutzan oinarritzen ez diren eraberritzeek, ikasle hasberriaren ariketa hutsalen etorkizuna dutela".

Berpizkunde dantzak euskal dantzekin lotu zituen ikertzailea

Oier Araolaza 2012/07/09 11:53
Julia Sutton, musikologo, dantza-irakasle eta dantza historialaria hil da uztailaren 1ean. Berpizkundeko musika eta dantzetan espezialista handia izan da, eta besteak beste Thoinot Arbeu-ren Orchesographie edo Fabritio Caroso-ren Nobilta di dame dantza-liburuen berrargitalpenak zuzendu zituen.

Hain zuzen ere Frabritio Caroso dantza-maisu italiarren 1600. urteko liburuaren ingeleserako itzulpena argitaratu zuen Sutton-ek, eta bertan, euskal dantzekin lotu zuen errepertorio hori:

"...the visual and kinaesthetic similarities between the footwork described by the Italian manuals and current Balkan and Greek dance steps are too strong and obvious to be ignored; but the most vivid resemblances exist in the virtuosic male techniques of Basque dance." Julia Sutton, Courtly Dance of the Renaissence. A New Translation and Edition of the "Nobiltà di Dame" (1600) Fabritio Caroso/, 29. orr.

Hiru hilabete bakarrik izango dira

Oier Araolaza 2012/05/30 16:33
Lauregoi urtetik gora dituzte, baina badakite ez diotela inoiz ume izateari utziko. Kartoizko hexagono bat jarri zieten paparrean zenbaki batekin eta destinoarekin: "Expedición a Inglaterra". 1937ko maiatzaren 21 malapartatu hartan haurtzaroa izoztu zitzaien; betiko ume, gerrako ume bihurtu ziren.

800 bidaiari hartzeko prestauta zegoen itsasontzian 4000 lagun sartu zituzten. 3840 ume, 80 andereño, 120 laguntzaile, 15 apaiz eta 2 sendagile. Itsasoa oldartu zitzaien Bizkaiko Golkoan, eta zorabiatuta botaka hasi ziren umeak. Lurrean kiribildu, begiak itxi eta negar-zotinka pasa zuten gaba. Tarteka txistulariak jartzen zituen dantzan, kantuan egiten zuten eta Santurtziko portuan amarengandik entzundako hitzak errepikatzen zituzten beren kolkorako: "Hiru hilabete bakarrik izango dira, hiru hilabete bakarrik izango dira".

Sei hilabete pasata itzuli zen lehen multzoa. Bi urteren buruan etxean ziren asko, baina 400 umek  Ingalaterran segitzen zuten. Gurasoak hilda batzuk, kartzelan besteak, non jakin ez zenbaitek... ez zeukaten nora itzuli. Tantoka-tantoka itzultzen edo gehiago urruntzen joan ziren, eta azkenerako 250 ume geratu ziren Britainia Handian. Hirurogei eta hamabost urte beranduago, 25 inguru bizi dira, eta horietako batzuk ezagutu ditugu Southampton-en, Habana barkuak porturatu zituen hiri berean.

Mikrofono aurrean galderei erantzuteaz gogaituta antzeman ditugu, baina kamerak itzaltzean inoiz kontatu gabekoak kontatzeko prest, irriparre bihurriarekin batzuetan, emozioz totelka bestetan. Harrigarria bada ere, seme-alaba eta biloba askok ez dute oraintsu arte jakin gurasoak gerrako umeak zituztenik. The Basque Children UK'37 elkartea 2002an sortu zen. Ordurarte, 65 urtez, ezkutuan gorde zuten beren jatorrizko pekatua: gerrako umeak izatea.

Seme-alabek eta bilobek besotik lagunduta etorri dira. Kartoizko hexagonoa eta beren zenbakia daramate paparrean orain ere. Txistularia zortziko bat jotzen hasi da eta piztu egin dira haien aurpegiak. Dantzan hasi eta gure onena eman dugu, barruak hustu ditugu. Besarkatu gaituzte eskerrak emanez. Ez dago asko esateko. Dantzan adierazi diegu guk esan nahi geniena. Begiekin erantzun digute beraiek. 75 urtetan zehar zenbat aldiz errepikatuko zioten beren kolkoari amak Santurtziko portuan esandako hitzak. Hiru hilabete bakarrik izango dira.

Argia, 2012-05-27.

Oilo bustia ala hartza

Oier Araolaza 2012/01/26 12:23
"dantzan puntu com, dantzaannnn, ennez bukatuta". Zenbat aldiz errepikatu behar izan dugun zuzenketa hori azken hamar urteotan. Izena jartzerakoan pentsatu genuen indar gehiago zuela 'n'-z bukatutako "dantzan.com" horrek, eta gainera, beste erremediorik ere ez genuen, 'n' gabeko "dantza.com" zainzuriak, piperrak eta alkatxofak saltzen dituen Castejoneko kontserberak hartua baitzuen ordurako.

Hamar urte dira Argiatik gonbidapena jaso nuela dantzan.com ekimenaren berri emanez artikulu bat idazteko. The Chicken dance, alegia, Oilaskoaren dantza izan zen artikulu haren izenburua. Maria Jesús y su acordeón eta bere pajaritoak Benidormen konfinatzea lortu genituenean, Ameriketako euskaldunen ezteietan jarri ziren modan, eta gainera, euskal jatorriko dantza zelako ustea zabaldu zen. Lisa Corcosteguik esplikatu zuen Oilaskoaren dantza Thomas Werner suitzarrak sortu zuela 70eko hamarkadan, eta harrezkero mundu osora zabaldua zela The Duck Dance edo La Danse des Canards moduko izenekin. Dantzaldizkaria webgunean eman zituen azalpenok ingelesez. Hori ikusita pentsatu genuen ingelesez ez dakitenentzat egin behar genuela antzeko zerbait. Horrela sortu zen dantzan.com, eta horrela hasi nintzen Argiarako artikulu hauek idazten.

Euskal dantzarien komunitatearen informazio trukea bideratzeko sortu da dantzan.com, euskal dantzari eta dantzazaleen gunea" idatzi nuen oilaskoarenak esplikatuta gero. Dantzari batzuen gogoa, Gipuzkoako Foru Aldundiaren diru-laguntza eta CodeSyntax enpresaren gidaritza teknologikoarekin abiatu ginen. Bidean zientoka dantzari eta dantzazale, elkarte, talde eta norbanako batu zaizkigu, Eusko Jaurlaritzaren laguntza ere jaso dugu, eta dantza arnasten duen komunitate erreala trinkotu da gune birtualaren bueltan.

Hamargarren urteurrena ospatzeko unean hileta kanpaiak jo ditugu. Diru-laguntzen jaitsierak eta beste diru-sarrerak murriztuta dantzan.com itxi beharra izan dugu. Oilaskoaren dantzaz gain, hartzaren hibernazioaz aritu gara dantzan.com-en. Jakin dugu neguan hartza leizean ezkutatu eta lozorroan izaten dela, kieto, hilda bezala. Kandelaria ostean, inauterien usainera iratzarri eta indarberrituta itzultzen da. Horixe amesten dugu guk ere. Hartzaren neguko loaldia izatea nahi genuke, indarrak batu eta udaberrirako esnatzeko. Baina, nola jakin lotara joaterakoan negu luzearen ostean iratzarriko ote garen? Hartzaren dantzarekin amets egiten dugu; ea ez garen oilo bustiarenarekin geratzen.

Argia, 2011-01-22

Soroluzeko aztarnak Urkulu dorrearen magalean

Oier Araolaza 2011/12/27 23:31
Abenduko lehen egunetan Donibane Garazin oinarri hartu eta zenbait txango egin genituen inguruko mendietara. Horietako batean Urkulura jo genuen, mendi buelta bat egin eta gailurreko dorre erromatarra ezagutzeko asmoz. Bidean, Soroluzeko trikuharria eta mairubaratzarekin topo egin genuen, eta haien ondoan, gure atentzioa deitu zuen lubaki egitura bitxi bat. Zer ote?

Orbaizetako udalerriko lurrak dira Urkulukoak. Pirinioetako gailur-lerroan, Orbaizetako ola ez du urruti, Ibañeta albo batean geratzen zaio eta gu Arnostegitik iritsi ginen bertara. Urkuluko dorrea erromatar garaiko eraikina da, 1.420 metroko altuera duen mendiaren gailurrean eraikitakoa. Dorre zirkularraren gainaldea erorita dago, baina harresiak ederki eutsi ditu babesik gabeko mendi puntan, 2000 urte pasa badira ere. Dorrea baina metro batzuk beherago, etxe-gotortua izan zitekeenaren aztarnak aurkitu ziren, erromatar garaiko aztarnak, baina baita XVIII. mendeko konbentzio-gerra garaikoak ere.

Urkuluko dorrea

 

Urkulu gailurrera bidean, Soroluzeko mendi-lepoan geldialditxoa egin genuen bertan dauden historiaurreko aztarnak bisitatzeko. Trikuharria eta mairubaratza edo cromlecha daude bertan, zuhaitz bakarti batek lagunduta. Horien ondoan, lubaki sakon bat ikusi nuen eta zer ote zen jakin nahian hasi nintzen. Lubakia inguratu, eta planta laukiko eraikin bat babesteko egindakoa zirudien. Soroluzeko trikuharria eta cromlech-a seinale banak aurkezten zizkigun, baina beste hau zer izan zitekeen argitzen zuen panelik ez nuen aurkitu. Belar txikiak eta sasi batzuk estaltzen zuten ingurune osoa, eta beraz, harriak baldin badira azpialde horretan, badira ehunka urte batzuk erorita daudena. Noizkoa ote? Zer ote? Santiago bideko erromesen babeserako aterbea? Hori horrela balitz, lubakiak ez luke zentzurik. Urkuluko erromatar aztarnekin lotutakoa? Orduan, dorrearekin batera aipatuko zuten han eta hemen, eta horrelakorik ez nuen irakurri inon.

Urkulura igotzen, barrenean soroluzeko mendi-lepoa

 

Argazki kamera ez nuen aldean eta telefonoarekin ateratako argazkiak baino ez nituen, eta gainera, argazki sorta handi bat galdu egin dut, baldarkeria baten ondorioz. Dena den, nik bertatik ateratako argazkietan ezin gauza askorik ikusi. Urkulura igotzen ari ginela, Soroluzeko mendi-lepoa honela ikusten genuen.

Soroluzeko mendi-lepoa

 

Honako argazki honetan Soroluzeko lubakiak. Inguruneari egin nizkion argazki batzuk, baina galdu ditudanetakoak dira. Hala ere, ezin ezer antzeman bertan egonda. Lubakiak bakarrik.

Soroluze lubakia

 

Etxera itzuli eta GPSan grabatutako ibilbidea google maps-era igo dut. Zehaztasun askorik ez du (telefonoa da, ez GPSa!) baina itxura egiten du. Hemen ibilbidea.
Ikusi 2011-12-09 Urkuluko Dorrea mapa handiago batean

 

Soroluzeko mendi-lepoaren google maps-en aire argazkiak ikustera joan eta aiba! Bai ederki ikusten dela nire jakinmina piztu zuen eraikinaren planoa. Niri laukia iruditu zitzaidan lubakien forma orain garbi ikusten da izar formakoa dela. Joe, makaleko aldearekin jokatzen dute txoriek gurekin. Horra google maps-etik ateratako argazkia.

soroluze-google-maps

 

Wikipedian aurkitu dut aztarna horien inguruko aipamen labur bat: "Soroluzen dagoen lubaki egitura zoragarriak kostatik Orirainoko gotorlekuen defentsaren katea osatzen zuen. XVIII. eta XIX. mendearen amaierako gerraterako eraiki zen. " Ez da asko, baina dezente da. Gotorlekua zela, eta beraz, horregatik lubakien izar forma, eta XVIII-XIX mendeetako aztarnak direla.

soroluze-2 google-maps

Mendi-puntan bakardadean zaudela pentsatu, eta zaila da imajinatzea Burdin-aroan, Erromatar garaian, Erdi Aroan edo XVIII. mendean zenbat joan-etorri eta eraikitze-lan izan diren paraje horietan.

Tradizioa eta abangoardia: Raices, zelako sustraiak!

Oier Araolaza 2011/12/22 17:56
Festa tradizional bat da, baina abangoardiako performance moduan aurkeztuta ere, erabat sinesgarria litzateke. Eroetxetik ateratakoa dirudien konparsa honen antzerki absurdoa ikuslerik gabeko mendi magalean ikusita abangoardiako performance baten aurrean dagoela pentsatzera eramaten baitu ikuslea.

Iruñeko lagun batek, Mintxo Garaikoetxeak, bideo sorta zoragarri bat bidali digu. Atalka atalka joan gara dantzan.com-en argitaratzen, eta ale bakoitzarekin gozatzen. Television Españolak, frankisko garaian ekoiztutako Raices programako atalak dira. Folklore zaleontzat ikaragarrizko altxorra dira eta pozez txoratzen gaude dokumental guzti horiek ikusita. 1970eko hamarkada hasierakoak dira grabazio gehienak, alegia, orain 40 urtekoak, baina lau  hamarkada horiek mundu bat izan dira folklorean eta bideoan ikusten dugunaren batzuetan beste mundu batera bidaiatzen dugun sentsazioa dugu.

Dantzaren ikuspuntutik zein baino zein interesgarriagoa da, eta ez naiz gai bat hautatzeko, baina dantzatik kanpoko irizpideekin bi apartatu, eta hona ekarriko diut.

Lehenengo eta behin Felicitas, "Señora" Maria eta Petra aipatu nahi ditut. Caceres-eko Garganta la Ollan egindako grabazioan ageri dira hiru emakume hauek, beren herrian jotak nola dantzatzen dituzten azaltzen. Ah zer hirukotea! Haien dantzarako naturaltasunak eta bizi-pozak ez du parekorik. Programaren erdi aldera, 14'28" puntuan hasten da esandako pasartea.

 

Sorta osoaren gailurra aspaldi ikusitako gauza harrigarri eta hunkigarriena da. Valentzian, Biar herrian ospatzen den festa bitxi bat da, Mairu eta Kristauen festen testuinguruan egiten den Espioien dantza edo Ball dels Espies. Merezi du ordu erditxo bat hartzea hau ikusteko:

Festa tradizional bat da, baina abangoardiako performance moduan aurkeztuta ere, erabat sinesgarria litzateke. Kontuan hartu behar da, programa guzti hauetan ageri diren dantza eta festak, dagokien festa egunetik kanpo, propio berregin eta grabatuak izan direla. Horrek, oraindik ere bitxiago egiten du honako hau, eroetxetik ateratakoa dirudien konparsa honen antzerki absurdoa ikuslerik gabeko mendi magalean ikusita abangoardiako performance baten aurrean dagoela pentsatzera eramaten baitu ikuslea.

Enrike lagunak bideoa ikusitakoak bidali zidan mezua ekarri dut hona, niregan sortu zuen harridura bera sentitu baitzuen, eta bai ederki jarri ere hitzetan:

"Aluzinauta gelditxu nok. Galduta. Aurreko baten esaten hestan ikusteko, ikusteko hori "ball dels espies" hori, eta ointxe ikusi juat. Zer dok hori baiña! Zer dok antzerkixa bera eta zer dok Raices programiaren hori ale konkretuori, gaurko ikuspuntutik ikusitxa! Surrealistia? Beste mundu bat? Programiorren direktoria, zer, un adelantado, un monstruo, biharreko gogorik ez? Ze pentsau?

Hasteko, fiestia bera. Teatro del absurdo, esaten juek? Hortxe dakak teatro del absurdo, pretensiño barikua eta natural eta ondo eindakua gaiñera. Zelako ingredientiak! Eta zeiñendako eitxen juek hori jaixori? Pentsatzen egon nok ze, nahiz eta hasieran esan jai-eguna zala eta orduan egunian eitxen dala hori fiestiori, han katurik be ez eguala begira. Holantxeik izango dok benetan? Iñor be ez dala juaten? Akaso egun horretakua emanaldi bereziren bat izango zuan, propio grabatzeko, eta horretxegaitxik jenterik ez? Joder, aurreko espiak, zelako kuadrillia! Flipantia! Eta atzeko dantzako parejak! Zenbat urte eta zenbat bidar hori dantziori benga eta benga eta benga aldapan gora? Eta ze dantza klase? Eta bandia? De pelikula, gero!

Joder, baiña fiestia bera bezin fuertia, ordu erdiko programia horrekiñ osatu ahal eta osatu nahi izatia dok. Tipua, direktoria, bisionarixo bat zuan, edo adar jotzaille mortala, edo zer?
"

Eibarren ez dugu Ospitalerik behar, Mendarokoa dugu

Oier Araolaza 2011/11/24 15:45
Atzo Eibarko alkatearekin eztabaida izan nuen twitter bidez Eibarko Ospitalaren proiektua dela eta. Twitter tresna bikaina da, baina gaiak sakonago landu eta defendatzeko motz geratzen denez, blogera ekarriko ditut gai horren inguruan ditudan iritziak, eta baita, Mikel Larrañaga alkate izandakoak, gai berari buruz bere garaian bizi izandakoaren kronika oso interesgarria eta Eibar aldizkarian argitaratu duena.

Pozgarria da nork bere herriko alkatearekin horrelako komunikazio zuzena eta publikoa mantendu ahal izatea. Twitter-ek posible egin du hori, baina batez ere, oraingo honetan, Miguel de los Toyos alkatearen jarrerak, twitterlarion iritziak entzun eta erantzuteko disposizioak.

Eibarren ospitale bat egiteko asmoaren kontra idatzi nuen <eibartarrak> zerrendan, eta bertan esandakoak errepikatu ditut gaur goizean alkatearekin izandako twitter elkarrizketan. Josu Mendicuteren tweet bat izan da abiapuntua, eta gero hirurok aritu gara tweet trukean. Hemen Miguel eta Josuren artekoa, bettween tresnak biren artekoak bakarrik jasotzen baititu.

Alderdi politikoak eta ospitalea

Jakina, PSEk hauteskunde kanpainan esan zuen Ospitalea Eibarren jarriko zuela eta horren alde dihardu. Baina zer diote beste alderdiek? Prentsako artikulu batean EAJko Eva Juez-ek zera dio "alderdi politiko guztiak Eibarrek ospitale bat izatearen alde gaude". Ez dakit hala den, baina momentuz kontrakorik ez dut aurkitu. EAJk ez du egoki ikusten Torrekuan kokatzea, eta Matsaria proposatzen du. Aralarrek eta Bilduk Torrekuako lurrak poluituta daudela eta erosketa egiterakoan gauzak ez direla ongi egin salatu dute. Horrez gain, ospitalari nortasun juridiko pribatu-publiko ematearen aurka agertu dira, baina azpimarratu beharrean aurkitu dira Bildu eta Aralar ez daudela Eibarko ospitalearen aurka, baizik eta prozesua Udala nola kudeatzen ari den salatzen dutela. Ezker Batuak-ek ere garbi dio, zalantzarik gabe babesten duela ospitale berria Eibarren egitea.

Ba ni ez, ni ospitalea Eibarren egitearen kontra eta Mendarokoa handitzearen alde nago. Hona hemen nire arrazoiak.

Ospitalaren ingurunea

Mendaroko ospitalea toki egokian dago, bailararen erdigunean, ondo komunikatuta (errepide nagusitik gertu eta aparte aldi berean, autobusa bertaraino), ingurune lasai, osasuntsu eta ederrean, eta zabaltzeko nahikoa eremurekin ondoan. Txiki geratu dela aspaldi dakite bertako erabiltzaile eta langileek, eta handitzeko proiektua zegoen, eraikin berri bat eginez bertan. 

Ospitalea Eibarren egiteko hautatutako kokalekua (Torrekuan, Mendiguren y Zarraua enpresa egondako tokia) bi errepideren artean harrapatuta, errepideetako poluzioa arnasten, ingurune ospela (Ipurua eta Amañaren arteko erreka zuloan) desegokia da, baina Eibarren egin nahi izanez gero nekez aurkituko da kokaleku onik. Matsarian egitea tamaina bereko hanka sartzea litzateke nire ustez, bai ingurunearen ikuspuntutik, eta baita ere ondoren aipatuko ditudan diru-kontu eta lurraldetasunaren ikuspuntutik  ere.

Alkateak esan du Torrekuako kokalekuak Osakidetzaren babes teknikoa jaso duela. Baina eskatu al zaie Osakidetzako teknikoei bi aukera (edo gehiago) konparatu eta egokiena hautatzeko? Badirudi, irizpide politikoz hautatu dela kokapena eta ondoren eskatu direla informe teknikoak. Erabakia politikoa izan behar da, horretan ez dut zalantzarik, baina nik nahiago nukeen lehenengo informe teknikoak eskatu izan balira, bailaran ospitale bat eraiki edo handitzeko zein ote litzatekeen toki egokia, eta ondoren horren arabera hartu izan balira erabaki politikoak.

Diru-kontuak

Mendaroko ospitalea txikia geratu da, eta horren aurrean, lojikoena zirudien ospitale hori handitzea. Baina Eibarrek, bailarako hiriburu papera jokatuta, ospitale berri bat Eibarren jartzeko konpromezua lortu du Jaurlaritzaren aldetik. Eibarko Ospitale berriaren aurrekontua 30 eta 35 miloi euro bitartekoa (!¡ marjen politarekin funtzionatzen dute, eh!) izango omen da.

Krisia gora eta krisia behera, besterik ez dugun garaiotan, eta Osakidetzan ere baliabideak urritzen hasi direnean, harrigarria da ospitale berri bat eraikitzeko horrelako dirutza bideratzea. Orain gutxi, Kultura alorrean Jaurlaritzako Kultura Saileko ordezkariak honakoa esan zigun: "Ez dugu zentro fisiko berririk eraikiko, ez kulturan ez industrian. Joera guztiz kontrakoa da, konpaktaziokoa". Oker zegoen Kultura saileko ordezkaria, Osasun sailean expansio aroan jarraitzen dute.

Mendaroko ospitalea handitzeko aurrekontua 1,5 miliokoa zen (Eibarkoa baino 20 aldiz txikiagoa), eta horrekin 30 ohe gehiago eta konsulta gehiago eskaini ahal izango lirateke. Gainera, eta ondoko urteetan ere merkeago litzateke horri eustea, besteak beste oinarrizko zerbitzuak (administrazioa, harrera, telefonia, kudeaketa, ostalaritza, e.a.) konpartituak liratekeelako.

Eibarren ospitalea egitea erabaki da (30-35 miloi), eta ondorioz, Mendarokoa handitzeko proiektua (1,5 miloi) bertan behera geratu da.

Lurraldetasuna, bailara, Debabarrena

Osasunaren ikuspuntutik erabaki okerra iruditzen zait eta ekonomiaren ikuspuntutik inmorala, baina horiez gain herrialdearen garapen eta planifikazio ikuspuntutik kastastrofe bat. Herrietan bizi garenak nazkatuta gaude administrazioak zerbitzuak hiriburuetan pilatzeko duen joeraz. Horrelako lurralde txikian, dena hain gertu izanik, ez du zentzurik edozein tramite edo zerbitzu publikorako denok hiriburura joatera behartzea. Baina ondoren, bailaran, joera zentralista bera errepikatzen dugu.

Eibartik Mendarora 12 km daude. 20 minutu eskas autobusean edo kotxean. Amaña eta Ipurua auzoetako bizilagunak akaso joan ahal izango dira oinez ospitalera, baina hortik aurrera esango nuke gainontzeko guztiak garraio motaren bat erabili beharko dute ospitalera joateko. Eta behin garraioa (publikoa zein pribatua) hartuta, 10, 15 edo 20 minutu behar, ez da alde handia.

Ospitalea Eibarren jartzea erabakitzerakoan ez da aintzat hartu bailara mailako ikuspegirik, bakoitzak bere herrian nahi ditu zerbitzu guztiak, eta besteak hor konpon, kosta ala kosta. Proiektu egokiak eta jasangarriak? Ez, eskerrik asko, nik neurea!

"Agravio histórico"

Badirudi erabaki honen atzean Eibarren jasandako bidegabekeria historiko bat dagoela. Alegia, Mendaroko ospitalea eraiki behar zen garaian Eibarren jarri behar zela, eta Eibarrekin gaizki portatu zirela garaiko agintariek eta jukutria bat eginez horrelako oparirik merezi ez zuen herritxoan, Mendaron, jarri zutela ospitalea. Beraz, orain, 30 urte ondoren, zor historiko hori kitatzera datoz.

Bidegabekeria historiko hori nola gertatu zen jakiteko, primeran dator Eibar aldizkariaren azken alea. Bertan, Mikel Larrañagak, Eibarko alkate izan zenak (1979-1983) ospitala Eibarren jarri nahi eta azkenean Mendaron jarri izanaren kontua nola izan zen kontatzen du. Uste dut merezi duela osorik irakurtzea, eta sarean pdf-a bakarrik dagoenez, artikulua "aldatu" dut hona. Horra:


Hospital en Mendaro: ¿culpable o inocente?


Me propongo en este artículo saldar una cuenta pendiente con una parte de la población eibarresa que, a lo largo de estas dos últimas décadas, ha creado un estado de opinión en el que no salgo muy bien parado, al considerársenos a mí y a EAJ/PNV culpables de que el Hospital Comarcal del Bajo Deba no esté en Eibar, al haber permitido que el Gobierno Vasco, en base a intereses que nadie ha sido capaz de explicarme, lo ubicase en Mendaro. Transcurridos tantos años, sigue apareciendo el asunto de forma recurrente; por lo que éste puede ser un buen momento para marcar mi posición y explicar algunos aspectos que espero arrojen luz sobre lo que ocurrió. Y es que hay cosas que duelen. Mucho tiempo después de inaugurado el Hospital, tuve que escuchar del antiguo portavoz socialista en aquella primera legislatura que mis posteriores cargos en política fueron un pago del PNV por mi apoyo a la ubicación en Mendaro (en perjuicio de Eibar); de nada me sirvió intentar explicar que, en esos cargos que ocupé en Diputación, Juntas Generales y Gobierno, representaba a EA y no al PNV. Antes de entrar en materia, hago ya una declaración de principios, al afirmar rotundamente que, con la perspectiva que ofrece el tiempo, no tengo ninguna duda de que se tomó la decisión adecuada y que, si ahora me enfrentase a aquella situación, volvería a actuar de la misma manera.

Vayamos al asunto. Espero que, en primer lugar, se nos reconozca a los que en aquél momento gestionábamos los intereses del Bajo Deba haber conseguido para nuestra comarca el compromiso de la construcción del Hospital. Una vez logrado ello, se entró en el análisis de su mejor ubicación, para lo que el Gobierno Vasco inició una serie de estudios, al objeto de explorar las distintas opciones que podían existir. Para ello, estableció contacto con todos los municipios del Bajo Deba, ofreciéndoles la posibilidad de postularse como posibles receptores del Hospital, en base a terrenos disponibles que reuniesen unas determinadas condiciones de salubridad, ubicación, accesibilidad, centralidad, etc. En el Ayuntamiento de Eibar iniciamos inmediatamente los trabajos correspondientes, con el objetivo de encontrar ese terreno que se pudiese convertir en la futura sede del Hospital, en competencia con los terrenos ofertados por los demás municipios. Tras analizar las distintas alternativas, Eibar sólo podía presentar dos posibles ubicaciones: a) la escombrera de Azitain; b) la Residencia de Pensionistas, ubicada frente a la fundición de Alfa, tras el scalectric de Amaña, al comienzo de la subida a Arrate.

Transcurrido un tiempo, el debate se polarizó entre dos op ciones: Eibar y Mendaro. Puedo asegurar que yo personalmente, los concejales de mi partido y EAJ/PNV de Eibar defendimos, en el Gobierno Vasco y en el seno del partido, la opción de Eibar como futura ubicación del hospital -hasta la extenuación-. Yo mismo llegué a presentar mi dimisión de la Alcaldía y la entrega de mi carnet de afiliado si no se atendía nuestra solicitud de ubicar el Hospital en Eibar, actitud que fue secundada por el resto de concejales y por la Junta Municipal de EAJ/PNV de Eibar. Ilustraré la fuerza de nuestra defensa con una anécdota que me ocurrió en la sede del Gobierno en Lakua. Acudía a una reunión con Gotzon Olarte, viceconsejero de Hacienda -de la que, por cierto, regresé con un talón por una cantidad importante que puso fin al calvario que padecíamos con la obra paralizada del Polideportivo de Ipurua-. Pues bien, al salir del ascensor, me encontré con Jesus M. Akizu, alcalde de Placencia. Tras el saludo, quedó sorprendido al saber que yo iba a una reunión con Olarte; pues, al verme, dio por hecho que acudiría con él a una reunión con el consejero de Sanidad, a la que asistiríamos, en su creencia, todos los alcaldes del Bajo Deba, para tratar de la ubicación del Hospital -reunión cuya existencia yo desconocía-. Investigado el asunto, descubrimos que la reunión se ceebraba a iniciativa de Eleazar Arrasate, alcalde de Mutriku, que, intencionadamente, evitó mi presencia ocultándome la reunión, sabedor de mi defensa a ultranza de la ubicación de Eibar frente a la de Mendaro, que en aquél momento era asumida por el resto de alcaldes, salvo -obviamente- el de Ermua (por cercanía física a Eibar), que tampoco había sido invitado. Entenderán ahora el motivo de mi enfado y de mi carta de dimisión. Declaro pues, con la mayor seriedad, que tanto yo, como los concejales de EAJ/PNV, así como la organización local de ese partido en Eibar, defendimos la construcción del Hospital en Eibar con la misma energía, como mínimo, que los demás partidos. Avala cuanto digo un viaje  realizado a Madrid, en compañía de Jose Fernández Lara (cabeza de lista del PSOE), para entrevistarnos con Enrique Múgica Herzog, con el objeto de estudiar la viabilidad de reconvertir la Residencia de Pensionistas en Hospital Comarcal. Cierro, con ello, una primera parte que quería dejar clara y rechazo, enérgicamente, las acusaciones que en este sentido se me han hecho.

Entremos ahora en la segunda parte de aquél proceso de toma de decisión, planteándonos la pregunta que, a estas alturas, estará tomando cuerpo en la mente de los lectores. ¿Por qué, en un momento determinado, abandonamos esa beligerancia en la defensa de Eibar y aceptamos la oferta de Mendaro? Antes de entrar en la respuesta, aclaro que lo narrado hasta ahora está compuesto por hechos objetivos que han ocurrido realmente y su única lejanía con respecto a la verdad puede ser la fragilidad de mi memoria -que puede afectar únicamente a aspectos menores, nunca a lo conceptual-. En esta segunda parte que ahora acometemos, como podrán observar, quedarán espacios para la subjetividad, para la opinión y para el debate y doy por hecho que muchos seguirán pensando que Eibar era la mejor oferta. Vamos con ello.

Tras nuestra carta de dimisión del Ayuntamiento y el anuncio de la entrega de los carnets de afiliados del alcalde, concejales y Junta Municipal, se montó el correspondiente revuelo, que tuvo como colofón una reunión que se celebró en la sede de Lakua, entre el consejero Agirre y su equipo y yo mismo, acompañado, entre otros, por Jose M. Azkarate. Tras una tremenda enganchada con el viceconsejero Jose Andres Gorritxo (actual Director del I.M.Q., con el que mantengo una magnífica relación, a pesar del virulento encontronazo que protagonizamos y que todavía hoy recordamos cada vez que nos juntamos), nos emplazamos a una reunión más
técnica, totalmente desprovista de matices políticos, en la que se nos facilitarían las razones que llevaban al Gobierno a apostar por el emplazamiento de Mendaro. Se celebró la reunión, entre cuyos miembros recuerdo a Iñaki Azkuna (actual alcalde de Bilbao y entonces Director de Sanidad en el Gobierno) y, al final de ella, debo reconocer que los motivos que nos pusieron delante, avalando la elección de Mendaro, eran incontestables desde el punto de vista técnico-sanitario, desde la razón y desde el sentido común. Además, esa decisión iba acompañada de una serie de mejoras en las prestaciones sanitarias de Eibar. Tras conocer su  planteamiento, a mí me quedó la sensación de que, solamente desde un localismo desaforado e infantil, podíamos seguir defendiendo el emplazamiento eibarrés. Si de verdad buscábamos el mejor emplazamiento para el Hospital, la postura del Gobierno era la  adecuada: la oferta de Mendaro era la mejor.

Intento recordar a continuación algunas de las argumentaciones que se nos pusieron delante. La ubicación de un centro sanitario sobre lo que hasta unos días antes había sido una escombrera generadora de una nube de contaminación -que seguro que todavía recuerdan los vecinos de Azitain y calle del Carmen- y habitada por las ratas no era muy defendible, por lo que la opción de Azitain cayó a las primeras de cambio en lo que respecta al Gobierno. No así en lo que hacía referencia al PSOE, que defendió esta opción hasta el final, apoyando su argumentación en un folleto que llegó a publicar: le asistía el derecho a hacerlo. Es más, entiendo que cumplía con su obligación al defender el emplazamiento que más le gustaba (derecho y obligación que también me hubiese gustado ver reconocidos para mí y EAJ/PNV). Por otra parte, si somos capaces de visualizar un mapa del Bajo Deba, llegaremos a la conclusión de que Eibar ocupa uno de los extremos del valle. Además, todos sabemos que la Residencia de Pensionistas, de difícil accesibilidad, está en el extremo más próximo a Bizkaia, por lo que cualquier enfermo que tuviese que acceder al futuro Hospital y que viviese aguas abajo del río Deba se vería obligado a atravesar, además del valle, el centro urbano de Eibar que, en aquellos tiempos, sin la variante y las mejoras introducidas a posteriori, era como acometer un safari o un viaje en diligencia. Daba pánico pensar en las ambulancias atravesando Eibar con sus sirenas en horas punta. Y no debemos olvidar que, aunque Eibar y Ermua aportaban una importante masa de población, podría ser desesperante, para una persona de la calle del Carmen en apuros, llegar a la residencia a determinadas horas. Pero no era la falta de centralidad con respecto a la zona a atender (inicialmente se incluían también Ondarroa y Lea-Artibai) el único de los motivos. Los técnicos aconsejaban buscar un emplazamiento en el que primara la tranquilidad del paisaje y el alejamiento del casco urbano, para mayor confort de los enfermos, y parece razonable pensar que las vistas de la forja y la fundición de Alfa (ahora sustituidas por El Corte Inglés) no aportaban mucho en ese sentido. Hay otros aspectos a considerar, como la complejidad burocrática de la reconversión de la Residencia en Hospital que nos transmitió el ministro Mugica, y que dejo de enumerar por no alargar el escrito. En definitiva, los puntos -a favor y en contra- que éramos capaces de aportar desde Eibar debían ser confrontados con los que presentaban los demás posibles emplazamientos. Y, sencillamente, hubo uno que fue mejor que el nuestro.

Una vez tomada la decisión de ubicar el Hospital en Mendaro, se trataba de explicar esa decisión en los pueblos afectados. A este efecto, se celebró una charla informativa en el Salón de Plenos del Ayuntamiento de Eibar, en la que los miembros del Gobierno (nuevamente, Azkuna) presentaron los motivos de su decisión y en la que se pudo conocer, de primera mano, todo el proceso de toma de decisión y plantear libremente las dudas y preguntas que pudiesen surgir. Al final de la exposición, cenamos en el Artola los ponentes con alguna persona que pude pillar al vuelo; entre ellas estaba Juan Sánchez Vallejo, persona poco sospechosa de nacionalista y con un nivel de conocimientos en materia de sanidad muy superiores a la media. Debo reconocer que me tranquilizó conocer su opinión y su posición favorable al emplazamiento de Mendaro y, para mí, fue enriquecedor ser testigo de la crítica, feroz pero constructiva, que Juan aplicó al trabajo de la Consejería, en general, y al Mapa Sanitario que se estaba elaborando, en particular. Puede que también haya quien esté de acuerdo conmigo en que, a veces, en política, nos puede el localismo, y queremos el Hospital en nuestro pueblo y, a poder ser, debajo de nuestra casa, y el vertedero de basuras no en el pueblo vecino, sino en el más alejado posible. Por eso, también a veces, las instancias superiores ayudan a dar sentido común y poner orden en estos temas que
afectan a intereses contrapuestos de distintos municipios.

Antes de terminar, una última reflexión: los socialistas afirmaban que EAJ/PNV impulsó Mendaro por razones electoralistas. Y yo me pregunto: Si el móvil era ése, habida cuenta de la tradición socialista de nuestro pueblo, ¿no hubiese sido más conveniente para los intereses de EAJ/PNV hacer el Hospital en Eibar, un pueblo donde la llegada del nacionalismo a la Alcaldía fue una sorpresa y era, por lo tanto, un sitio donde convenía fortalecer y consolidar el nacionalismo, antes que favorecer a Mendaro donde tenía mayoría absoluta?

Termino y resumo, destacando los tres aspectos que a mí me importan:
1o. No se puede acusar a Mikel Larrañaga y a los concejales de su partido, ni a EAJ/PNV, de no haber defendido el emplazamiento de Eibar frente al de Mendaro, más allá del límite de lo razonable. Hecho objetivo y no sometido por ello a opinión ni a polémica.
2o. Rechazo rotundamente que yo recibiese favores de EAJ/PNV por ceder en mi postura sobre el Hospital, entre otras razones porque ya no estaba en EAJ/PNV cuando accedí a mis responsabilidades posteriores en política. Hecho también objetivo.
3o. Desde el punto de vista técnico-sanitario, el mejor emplazamiento posible que en aquellas circunstancias se presentó ante el Gobierno Vasco fue el de Mendaro. Hecho subjetivo y, por lo tanto, opinable y discutible.

En cualquier caso, a mí no me van a encontrar en esa discusión porque, ufff... Después de veintitantos años, ¡no saben qué tranquilo me he quedado! Con este artículo cierro el capítulo, en lo que a mí respecta. Lamento que haya salido un poco largo y, quizás, un tanto denso, pero las circunstancias así lo requerían.

Por cierto, no se puede terminar este escrito sin reconocer la calidad del Hospital de Mendaro, el excelente trato que recibimos sus “clientes” y el buen hacer de sus profesionales, que creo que es reconocido por la mayoría de sus usuarios.
Ondo ibili.

Mikel Larrañaga Mandiola
Eibar Aldizkaria, 104 zkia, 2011ko azaroa.

 

 

Dantza sustatzeko egitasmoak eztabaidatzen

Oier Araolaza 2011/11/23 16:38
Pasa den azaroaren 4an Eusko Jaurlaritzaren Kultura Sailak bultzatutako Kulturen Aldeko Herritartasun Kontratuaren baitan, dantzako talde eragilearen bigarren bilera burutu zen. Bost ordu t'erdi, 9.30ean hasi eta 15:00ak arte iraun zituen bilerak, atsedenik gabe, eztabaida bizi-bizi izan baikenuen. Hona hemen bertan bizitakoaren laburpen pertsonal bat (ezin guztia jaso!) eta nire ondorioak.

Aurrekariak

Aurreko bilera maiatzaren 5ean egin genuen , eta bertan parte  hartu genuenok dantza sustatzeko hainbat ekimen eta jarduera lerro proposatu genituen. Zortzi puntu atera ziren:

  • Formazio reglatua
  • Dantzaren baliabide guneak
  • Dantzaren dokumentazio zentroa
  • Ikerketa, sorkuntza eta ekoizpena sustatzeko dauden formulak berraztertu eta berriak sortzea.
  • Erakusketa eta difusiorako dauden babes formulak berraztertu eta berriak sortzea.
  • Dantza balioan jarri eta dantzaren sentsibilizazioa, ezagutza eta hurbilketa sustatzeko formulak berraztertu eta berriak sortzea.
  • Etengabeko formakuntza eta profesionalei laguntza.
  • Sektoreko elkarte eta bestelako ekimenak sustatu eta babestea.

 

Kultura Sailetik eskatu ziguten guztien artean hiru lehenesteko. Ez gogo onez (denak iruditzen baitzitzaizkigun premiazkoak) eta hori egiteko planteatu zitzaigun formularekin haserre (azken batean, bozketa moduko bat izan zen, baina bozkatzaileen zentsoa desorekatua zen, tradizionaleko gutxi baikeunden) baina azkenean bakoitzak lehentasunak markatu genituen, eta adostasun handiena eskuratu zuten hiru puntu jaso zituen prozesua kudeatzeaz arduratzen den Kualitate Lantaldeak.

  • Erakusketa eta difusiorako dauden babes formulak berraztertu eta berriak sortzea.
  • Dantzaren dokumentazio zentroa
  • Dantzaren baliabide guneak

 

Hiru puntuko lehentasunen proposamen hau Kultura Sailak jaso, eta horien inguruan egin litekeena aztertuz, bere proposamena prestatu zuen. Proposamen hori jarri zen mahai gainean pasa den azaroaren 4an egindako bileran.

Ordezkaritza

Honakook elkartu ginen Donostiako Astoria hotelean.

  • Iratxe de Arantzibia (dantza kazetari eta kritikaria)
  • Jon Ugarriza (sortzaile independientea)
  • Sofia Alforja (Dantzaz konpainia)
  • Carmen Tercero (Gasteizko Jesus Uruñuela dantza kontserbatorioa)
  • Arantza Balentziaga (Ertza konpainia, eta ADDE)
  • Laura Etxebarria (La Fundicion)
  • Patxi Laborda (Aiko Taldea eta Bilbao Musika)
  • Estibalitz Iturria (EDB)
  • Alicia Gomez (ADDE)
  • Idoia Zabaleta (Azala)
  • Imanol Arana (EJ, Kultura saileko teknikaria)
  • Pello Gutierrez (EJ, Kultura saileko aholkularia)
  • Itziar Camara (Kualitate Lantaldea)
  • Oier Araolaza (dantzan.com)

 

Aurkezpenak eginda, Pello Gutierrezek barkamena eskatu zuen aurreko bileran ez zelako gobernuko ordezkaririk izan, eta Itziar Camarak aurretik egindako ibilbidea, eta prozesua zein puntutan zegoen azaldu zuen.

Sektorearen kezketan formazioari dagokiona sistematikoa da, baina hezkuntzari dagokion konpetentzia izanik, Hezkuntza Saileri bideratu dela jakinarazi zitzaigun.

Gainontzeko puntuei zegokienez, Kultura Sailak bere bere lehentasunak markatu, eta datorren urterako egin daitezkeenak jaso dituela azalduz ziguten, hiru lehen jarduera-lerroetan oinarrituta.

Sentsazio orokorrak

Pello Gutierrez-en esanetan, sektore kulturalak gehiegi sektorializatuta daude, eta disziplinartekoa sustatu eta artea-gizartea kontaktu zuzena bultzatu nahi dute.

Hiru puntu lehenetsietan sartu aurretik balorazio orokor bat egin nahi nuela esan eta hitza hartu nuen. Nahiko gogor aritu nintzen, haserrea kanporatu nahirik, ondoren puntuetan hotzago jardun ahal izateko. Azken txostena, nire  iritziz, balioz hustuta ageri zela salatu nuen. Txosten hori irakurrita pentsa  liteke dantzaren sektoreak ez duela premia larririk, ematen diren diru-laguntzak errebisatu, digitalizazio lan batzuk egin, eta izaera polibalenteko eremuetan dantzako jarduera batzuk sustatuta dena eginda dagoela. Proposatu ziren puntuen erredakzio-formulazioan emandako giro linguistikoekin, helburuak difuminatu eta egin beharrekoak diluitu egin zirela aipatu nuen. Adibidez:

"Desarrollo de un estudio orientado a conocer, analizar y valorar posibilidades para la         reformulación, diversificación y ampliación de las fórmulas existentes y/o la articulación de     nuevos modelos para el apoyo a la exhibición y difusión"

Transbertsalitatearen aldeko diskurtsoa oso interesgarria, baina dantzak premia propio eta espezifikoak dituela, beste alor gehienek duten egituratze mailarik ez duela, eta kultur eta sustapen politika propioa behar duela esan nuen, laguntza eta akzio espezifikoak behar dituela.

Sektoreko beste zenbait kidek ere hitzegin zuten, ez horren sutsu, baina bai antzeko kezkak agertuz, prozesua operatiboa ez zela azpimarratuz (Laura Etxebarria), beti puntu berean, beti hasten ari garela esanez (Patxi Laborda), eta sektorea erakundeak baino helduago dagoela adieraziz (Idoia Zabaleta).

Pello Gutierrez-ek erantzun zuen orokorrean hitzegiteak ez gintuela inora eramaten, hobe genuela puntuz-puntu aztertu txostena, eta hor ikusiko genuela benetan non dauden desadostasunak. Imanol Aranak erantzun zion gauza zehatzetaz hitzegin beharra zegoela, baina orokorraz ere bai, bestela frustrazioa eragiten zela. Baliabide urriak daudela, erakundeen arteko deskoordinazioa, eta abar... baina talde hauek, foro hauek beharrezkoak direla, eta urteotan gauzatxoak egiten ari direla.

Beraz, kezka orokorrei bidea emanez Esti Iturriak esan zuen ez dela aurrerapenik ikusten.  Alicia Gomez-ek azpimarratu zuen dantzaren alorrekoak praktikan bizitzera ohituta gaudela, eta erakundeekin harremanean badugula sentsazioa praktikoak ez izatearena.

Pello Gutierrez-ek esan zuen gaur egun dagoen difusio mailari eusteko publikoarekin dagoela erronka handiena, orokorrean aurrekontuen jaitsiera handia izaten ari dela, baina kulturan, orain arte, eutsi zaiola.

Erakusketa eta difusioa

Behin barruak piskat hustuta (gerorako ere zerbait geratu zen) puntu zehatzei heldu genien, eta erakusketa eta difusioa sustatzeko gaiari heldu genion. Pello Gutierrez-ek bi ekimenen berri eman zigun, batetik Sarea eta Eskenaren arteko elkarlan bat, publikoen plan bat. Bestetik, Kulturklub, ikusle klub bat autonomia erkidegoaren eremukoa. Ikuskizunen eta kulturaren promoziorako bulego bat ere martxan jarriko dela iragarri zuen. Sarean dantzako programazioak presentzia handiagoa izatea gai konplexua dela, sarearen izaera anitza eta askea baita.

Difusioa-erakusketa alor  honetan, nire iritziz, kontuan hartzeko hitza "ireki" zela aipatu nuen nik. Katalogoak ireki, guneak ireki, estiloak ireki, baldintzak ireki, eta diru-poltsak ireki! Alegia, dantzaren katalogoa proposamen guztietara ireki dadila (tradizionala barne!), dantza zirkuitua ez dadila bakarrik antzokietara begira babestu (plazak eta frontoiak ere bai!), dantza estilo guztietara ireki, profesionala izatea moduko baldintzak ezabatu, eta batez ere, diru gehiago jarri difusio laguntza horiek dantzaren alor guztietan eraginkor izan daitezen, eta ez bakarrik garaikidean.

Dokumentazio zentroa

Bigarren puntua Dantzaren dokumentazio zentroari buruzkoa zen. Sektoreak urte asko daramatza honen beharra aldarrikatzen, eta aurretik Kulturaren Euskal Planean ere jaso zen, nahiz eta azken orduan ere, azken unean balioz hustu eta zentro bat bultzatu beharrean dokumentazioaren egoeraz azterketa bat bideratu zen. Oraingoan, berriz ere talde eragileak lehentasunen artean jarri genuen premia hori, zehazki horrela jaso zen: "Diseñar y poner en marcha un archivo documental de la danza tradicional (Centro de danza o cultura, escena tradicional)".

Kultura Sailak horretarako batere asmorik ez duela argi erantzun zuen. Pello Gutierrez-en hitzetan, "Ez dugu zentro fisiko berririk eraikiko, ez kulturan ez industrian. Joera guztiz kontrakoa da, konpaktaziokoa."

Dantzaren dokumentazioari dagokionez, hauxe da Jaurlaritzaren Kultura Sailak egindako proposamena: "generar y alimentar un recurso digital, integrado en espacios ya puestos en marcha como la Biblioteca Digital de Euskadi". Horretarako 40.000 euroko aurrekontua aurreikusten zuen Kultura Sailak.

Berriz ere nahiko gogor hitzegin nuen gai honen kontura. Sektoreak lehentasuna zein duen argi markatu du eta horren aurrean adarra jo nahi zaiola iruditzen zait. Eusko Ikaskuntzak Jaurlaritzaren enkarguz egindako ikerketa lan bat dago euskal dantzaren dokumentazioa non eta zein egoeratan dagoen deskribatzen duena. Bilduma pribatu, txiki eta itxietan erabat barreiatuta, katalogatu gabe, artatzeko baliabide gabe, kontsultatzeko aukerarik gabe... 2009an, Eresbil (euskal musikaren dokumentazio zentroa) dantza dokumentazio fondo bat sortzen hasi zen Jaurlaritzarekin adostuta (lata handia emanda lortu genuen hori). Helburua zen, fondo bat sortzen joatea eta noizbait dantzaren dokumentazio zentro bat sortzeko aukerarik izanez gero, fondo hori bertara bideratzea. Alegia, Eresbil, erabat eskuzabal jokatuz, balizko dantzaren dokumentazio zentro baten "haztegi" lanak egingo lituzke. Fondo hori martxan jartzen 6.000 jaso zituen Eresbilek 2009an EJ-tik. 2010ean ere bai. Eta 2011an ukatu egin zaio laguntza hori.

Hori salatu eta digitalizaziorako aurreikusten zituzten 40.000 euroak Eresbilera bideratzeko eskatu genuen. Dantzaren alorrean, lehentasuna bilketan baitago orain, eta digitalizazioa aurrerago ere egin ahal izango baita.

Kultura Saileko ordezkariak jaso zuen eskaera, baina ez dakigu zer erabaki hartuko duten horren gainean.

Dantzaren baliabide guneak

KEP-ean proposatu ziren Dantza Etxeak daude ekimen honen abiapuntuan. Gipuzkoan, hari horri tiraka sortu zen Dantzagunea Artelekun (baina Diputazioa bakarrik geratu da horrekin, Jaurlaritzak ez baitu babestu) eta Bizkaian, Bizkaiko Foru Aldundiaren ekimenez Dantza Gune izeneko zerbait sortzekotan dira.

Jaurlaritzaren Kultura Sailaren esanetan, erakundeen arteko adostasuna zaila da alor honetan, eta ezer egin baino lehen azterketa bat, diagnostiko bat eta proposamen zehatz bat egin beharko litzateke. Gainera, sailak ez du bere gain  hartu nahi ezer eraiki eta antolatzeko, baizik eta ekimen pribatuak izan daitezela.

Pello Gutierrez-en iritziz Sormen Fabriketan badago informazio-gunea eta sorkuntzarako eremua. Imanol Aranaren iritziz ordea, dantzak behar espezifikoak dituen sektorea da.

Eztabaida nahasia izan genuen, baliabide gunea zer den eta zer ez, ikuspegi desberdinak baigenituen. Pello Gutierrez-en iritziz gai hau ondo pentsatu beharra dago, eta norbaiti enkargatu behar zaio horri buruzko azterketa eta gogoeta egitea.

Alegia, hirugarren puntu honetan ere ezer gutxi.

Dantza ez da lehentasuna

Bost ordu-terdiko bilera izan zen, eta azken sentsazioa, nire aldetik, etsipen handikoa izan zen. Nire ondorioa da Eusko Jaurlaritzaren Kultura Sailarentzat dantza ez dela lehentasunezko alorra, ez duela kezkatzen askorik, eta orain bertan dauden sustapen lanak nahikoa eta sobera iruditzen zaizkiola.

Sektorea ez dago batuta, errealitatea eta iritzi desberdinak bizi ditugu, eta gure artean ez gara ados jartzen diagnostikoan eta soluzioetan. Adibidez, dantza sustatzeko (sorkuntza, ekoizpena, birak eta formazioa) diru-laguntzak handitu behar direla esaten badu norbaitek, dantza garaikideko kideek erantzuten dute lehenengo orain ematen diren diru-laguntzak berraztertu behar direla, disfuntzio batzuk gertatzen ari direlako. Arrazoi izango dute, baina dantza tradizionala erabat baztertuta dago laguntza horietatik, eta ondorioz, ez badira handitzen reformulazio horretan ez dute onartuko beste estilorik sartzea, diru-poltsa bera askoz talde gehiagorekin konpartitzea ekarriko bailuke. Beraz, gure arteko eztabaidaten sartzen gara, eta administrazioa lasai, tenis partidari begira.

Dantzaren sektoreak interlokuzio bakarra ez izatea aitzaki ederra bihurtu da Eusko Jaurlaritzarentzat azken urteotan. Gure artean ados jartzen ez garenez, ez du ezer egiten eta listo. Nire ustez, justu kontrakoa izan beharko litzateke. Elkarrekin ados ez jartzea eta proiektuak adostu eta bultzatzeko gaitasunik ez izateak, dantzaren alorra zein desegituratuta dagoen erakusten du. Alegia, premia larriak dituela, eta horren aurrean, sektorea gai ez dela ikusita, administrazioak arreta berezia eskaini beharko lioke.

 

Euskal dantza: beste enigma europar bat

Oier Araolaza 2011/11/14 11:15
Zergatik ez dago euskal dantzak aztergai dituen institutu bat? Zergatik ez dago EHUn euskal dantza ikergai duen sail bakar bat ere ez? Nola da posible, gure nortasunaren sinbolo bihurtu dugun horri buruz ezertxo ere ez jakitea eta ezta jakiteko asmorik ez izatea? Hori bai dela Euskal dantzaren enigma...

Euskara: enigma europarra izeneko izeneko dokumentala grabatzen ari dira egunotan. ETBn eskainiko da abenduaren 3an, Euskararen Eguna dela eta. Hasier Etxeberriak eman du horren berri Zuzeu albistarian eta grabatutako irudietako batzuk jarri ditu bertan: Lekeitioko Kaxarranka Bilbon, Guggenheimen, armiarmaren ondoan. (Bide batez, Asier Uskola bera ageri da kaxa gainean dantzan eta Arkaitz Pascuas kaxa eusten .)

KAXARRANKA Guggenheim Museoan from H. Etxeberria on Vimeo.

Honetara ere  ohituta gaude, alegia, euskararen jatorria aztergai duen dokumentalean dantza irudi batzuk ikustera. Ez dakit zein erabilera sinboliko eman nahiko dioten dantzari dokumental horretan, baina maiz, horrelakoen bidez iradoki nahi izaten da gure dantzak hain desberdinak eta bereziak izanik, euskararen izaera bakana irudikatzen dutela.

Batzuk enigmak, besteok topikoak

Hamaika aldiz erabili izan dira euskal dantzak euskararen eta euskaldunon izaera berezi horrekin lotuta. Ondorioa da, euskal dantzen jatorriaz mitoa eraiki eta mito hori topiko bihurtu dugula. Beraz, oraingo dokumental honetan bezala, estereotipo eraginkorra da dantza irudiak jartzea euskararen jatorria aztertzen duen dokumental batean.

Dantzaren alorrean apurtxo bat sakontzeko ahalegina egin duen edonor konturatzen da topiko horrek errealitatea erabat desitxuratu duela, baina hain dago errotua estereotipoa ez dagoela amaren semerik horri buelta emango dionik.

Non daude ikertzaileak ?

Jakin nahiko nuke zenbat hizkuntzalarik daukan euskararen jatorria profesionalki ikertzen aritzeko aukera. Zenbat milaka lagunek egin dituzten euskal filologia ikasketak eta zenbat lanpostu dauden euskararen ikerketarekin lotuta. Horren aurrean, argi eta garbi esan beharra dago, mundu osoan ez dagoela ikertzaile bakar bat ere dantza ikasketak egin (koreologia, etnokoreologia,...) eta profesionalki euskal dantza aztergai duena. Urbeltz, Irigoien eta abarren lana ikaragarria izaten ari da, beren burua beren kasa prestatu eta beren ogibide eta familiei lapurtutako denboran egina. Fdez. Larrinoa, Sanchez Ekiza, Itzaina eta enparauek, beren unibertsitate ibilbideetan (antropologia, musikologia, gizarte zientziak...) saiatu dira tarte bat eskaintzen dantzari. Baina ezin koska egin bete-betean gaiari, beti pasadan. Horietako batzuk lan ikaragarriak egin badituzte ere, euskal dantzaren alorrean ez daukagu formazioz eta dedikazioz horretan aritzen den ikertzaile profesionalik.

Euskal dantzaren jatorria, bilakera, historia, jasotako eraginak,... dena dago aztertzeko eta ikertzeko. Dantza klasikoaren jatorrian euskal dantza dagoela esaten dugu harro-harro, eta ez dago ikerketa alu bat bera ere hori frogatzen duenik. Horren inguruan dagoen lan bakarrak (Urbeltz-ek, 1994an Bailar el Caos-en argitaratutakoak) oso bestelako ikuspegia eskaintzen du, baina inork ez du bide hori sakontzeko prestaketa eta denborarik. 1661an Parisen, lehen ballet konpainia sortu zenean bertan 20 euskal dantzari zeudela dakigu, baina ez dakigu ezer gehiago horretaz, ez delako ikertu.

Euskal dantzaren enigma  

Baldintza horietan, amorragarria ere gertatzen da Euskararen enigma europarra moduko dokumentaletan dantzak jokatzen duen papera ikusi eta dantzak berak atentzio propiorik ez izatea. Dantza enigma horren parte bada, zergatik ez daukagu hori aztertzen duen ikertzaile bat bera ere? Zergatik ez dago euskal dantzak aztergai dituen institutu bat? Zergatik ez dago EHUn euskal dantza ikergai duen sail bakar bat ere ez (eta hori errektorea dantzaria dugula!)? Nola da posible, gure nortasunaren sinbolo bihurtu dugun horri buruz ezertxo ere ez jakitea eta ezta jakiteko asmorik ez izatea? Hori bai dela Euskal dantzaren enigma...

Ezpata-dantzek erotuta

Oier Araolaza 2011/09/21 15:37
Ezpata-dantzekin liluratuta, ez zeukan besterik buruan gizonak. Frantisek Pospisilek Brnoko museoan egiten zuen lan, baina ezpata-dantzekiko zuen zaletasunak bere lan-eremua gainditzen zuen, eta bere kasa hasi zen batera eta bestera haiek ikusten eta aztertzen.

Diotenez, emaztearen ondasunak xahutu zituen bere obsesio horren eraginez. Jakinmina 1907an piztu zitzaion, lehen ezpata-dantzak ikusi zituenean. Ondoko hamarkadetan ez zuen deskantsurik izan, beti hara eta hona, ezpata-dantzak ikusten eta ikertzen. Argazkiak egiten zituen, baina ezin haien bidez dantza osorik jaso. Halako batean, zinearen berri izan zuen, eta 35mmko kamera, bere garairako aitzindaria erosi zuen. Moraviako ezpata-dantzak filmatu zituen, baina bazekien Txekiatik kanpo ere bazirela, eta tresnak hartu eta batera eta bestera hasi zen: Kroazia, Ingalaterra, Euskal Herria...

Euskal Jaiak ospatzen ziren 1927an Baionan. Ingalaterratik, Violet Alford buru zela, Londresko English Folk Dance Society elkarteko ordezkaritza bat iritsi zen. Txekiatik, Frantisek Pospisil, zine kamera besapean zuela. 80 urte ondoren, Juan Antonio Urbeltzi esker ikusi ahal izan ditugu irudi horiek. Gipuzkoako, Nafarroa Behereko, Zuberoako eta Ingalaterrako dantzariak ageri dira irudietan. Hunkigarria da Zuberoako zamaltzaina kamera aurrean antrixatak maisuki dantzatzen ikustea. Pospisil Donostian eta Lekarozen ere izan zen, eta Aita Donostia eta Telesforo Aranzadiren laguntzarekin Gipuzkoako brokel-dantza eta Durangaldeko dantzari-dantza grabatu zituen. Ez dakigu ezpata-dantzekiko obsesioren ondorioz izan ote zen, baina Pospisilek gaizki bukatu zuen. Etxeko ondasunak ahituta, nazien aldeko jarrera leporatu zioten eta museoko lana galdu zuen. Burua nahastuta, eroetxe batean hil zen 1958an.

Jeremy Carter-Gordonek ere ezpata-dantzak ditu zaletasun. Ingalaterrako ezpata-dantzak ikasi ditu bere herrian, Bostonen, eta etnokoreologia ikasketak burututa, Europako ezpata-dantzak ikertu  nahi dituela erabaki du. Motxila eta banjoa hartu eta Europara etorri da, ezpata-dantzak ikusi eta ikastera. Beka txiki bat du, baina estu dabil batera eta bestera iristeko, eta patrika erabat hutsik duenean banjoa atera, emanaldia egin eta txapela pasatzen du. Frantzian, Bacchu-ber-en ezpata-dantza eta Italian, Fenestrelle eta Bagnasco-ko ezpata-dantzak aztertu ditu azken asteotan. Besterik esana zioten arren, Europan oraindik auto-stop eginez ondo bidaiatzen dela dio Jeremyk. Euskal Herrira ere iritsi da, eta asteotan euskal ezpata-dantzak ezagutu nahi ditu. Nork daki, akaso datorren mendean, zoro erromnatikoren batek euskal ezpata-dantzak berpiztu nahiko ditu, eta orduan, banjoa jo eta txapela pasatzen zuen amerikarraren grabazioak Pospisilenak moduko altxorra izango dira.

Argia, 2011-09-18

Aurkezpena

Dantzing

Hitzen eta gorputzen dantza

Oier Araolaza Arrieta (Elgoibar, 1972) Dantzaria naiz. Kazetaritza eta Antropologia ikasketak egin ditut, ETBn eta Elhuyar-en egin nuen lan, eta azken urteotan dantzaren komunikazioan eta kudeaketan ari naiz buru-belarri dantzan.com elkartean. Eibarko Kezka dantza taldea dut bigarren etxea eta Donostiako Argia dantzari taldeak argitzen dit bidea.  <eibartarrak> posta zerrendaren bidez Interneti zukua ateratzeko aukerak ikasi eta dantzaren alorrean aplikatzen saiatu naiz. dantzan.com izan da ahalegin horien ondorio nagusia, euskal dantzarien informazio gune bat. Gaur egun dantza eta generoaren inguruko ikerketa lanean ari naiz EHUn Mikel Laboa Katedraren babesarekin, eta Dantzertin euskal dantzako eskolak ematen ditut.

Blog honetako testuen lizentzia: Creative Commons by-sa

twitter