Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Dantzing

Marian Arregi, argi-itzalak

Oier Araolaza 2018/03/14 09:40
Argia eta itzala saihestu ezineko irudia gertatu zaigu egunotan Marian Arregi Sarasolak (Donostia, 1944-2018) euskal kulturari egindako ekarpenak goraipatzeko. Argia dantzari taldearen barruan ardura, gidaritza eta ekarpen oparoz betetako ibilbidea egin du Arregik, baina, hala ere, itzalean geratu dira haren lana eta haren irudia.
Marian Arregi, argi-itzalak

Marian Arregi. Argazkia: Oier Araolaza - dantzan.eus CC-by-sa

Marian Arregiren adierazpen bila hasi, eta sarean ez duela ezer aurkitu salatu du Ariane Kamiok Gara-n. Zergatik ez dugu elkarrizketatu inoiz? Zergatik ez dugu haren hitzik jaso? Ez al zegoen arrazoirik elkarrizketatzeko? Zergatik ez dugu haren adierazpenik jasotzeko premiarik sentitu?

Dantza eta musika nerabe zela ikasi zituen eta gazterik hasi zen nabarmentzen bietan. Goizaldi dantza taldean jardun zuen, eta dantza soltean hainbat dantza txapelketa irabazi zituen. 1962an, hiru emakumeren artean Trio Kemen taldea osatu, eta euskarazko kantaldiak eskaintzen hasi ziren. Harrera beroa izan zuen hirukoteak, eta, zenbait kantaldi arrakastatsuren ondotik, Espainiako telebistan agertu ziren. Argia dantzari taldearekin euskal dantza irauli, eta taldea euskal kulturaren alorrean erreferente bihurtzen lagundu zuen. Ondare musikal eta koreografikoa ikertzen eta berritzen lan eskerga egin zuen: herriz herri dantza-maisu eta adineko musikariak bisitatu, utzita eta galduta zeuden doinuak jaso eta horiek biziberrituta zirkulazioan jartzen jardun zuen. Jaurrietako Axuri-Beltza, lo zetzan paperetatik jasota bere esku-soinuarekin berpiztu zuen. 70eko hamarkadako euskal soinu paisajearen parte den festa eta dantzarako musika errepertorioa eraiki eta hedatzearen arduradun nagusietakoa izan zen. Xabier Lete lagundu zuen bere kantaldietan eskusoinuarekin. Benito Lertxundiren musikari taldeko funtsezko kidea izan zen. Dantzarako musika egiteko ezohiko trebetasuna erakutsi zuen. Euskal dantzaren doinu eta soinu asko eta asko Marian Arregik emandako airearekin hedatu eta errotu dira Euskal Herrian barrena: Nafarroako ingurutxoak, Lapurdiko inauteri-dantzak, Nafarroa Behereko bolant-dantzak, Zuberoak altxorrak... Berak iratzarri eta sortutako hainbat eta hainbat pieza euskal kultura musikalaren parte izatera pasatu dira, bai dantza taldeek bere egin dituztelako eta bai folk taldeek jo dituztelako ere. Arriaga, Viktoria Eugenia, Gaiarre edo Gare du Midi moduko antzokietan, zein herriz herriko aretoetan, Argiak eskaini dituen ikuskizun arrakastatsuen musika zuzendaria izan da: IrradakaZortzikoAlakiketanKondharianPas de BasqueAxuri-BeltzaAxeri-BodaBesta Berri, eta orain gutxi estreinatu berri den Martin Zalakain, besteak beste.

Argia zerion Marian Arregiri, baina, hala ere, itzaletik aritu da. Ez duzue aurkituko hemerotekan hari egindako elkarrizketarik. Nekez prentsaurreko batean haren argazkirik, ez adierazpenik. Gertukoek diote ez zitzaiola gustatzen bere burua nabarmentzea. Baina haren ibilbideari erreparatu, egin duen guztia ikusi, eman diguna balioan jarri, eta sortzen diren galderek ezinegona eragiten dute. Itzalean egoteko erabaki horretan, zenbat dago nortasun pertsonaletik eta zenbat emakume izateagatik egokitu zitzaionetik? 50 urtez jarduera publiko arrakastatsu baten protagonista izandakoa gizona balitz, posible litzateke mutu, itzalean egotea?
 
Egunotan, haren irudi apurrekin osatutako omenaldi bideoa ikusten, 1983ko jaialdi erraldoi bateko irudiak agertu dira pantailan. Straznice, Txekia da. Garai hartako nazioarteko talde onenak ageri dira aire zabaleko anfiteatro erraldoi batean. Kamerak publikoari begiratu dio, eta ikaratuta geratu naiz harmailak betetzen dituen ikusle saldoarekin. 7.000 lagun agertokira begira. Oholtzan, musikari bat eskusoinua jotzen: Marian Arregi. Itsutzeko adinako argia zerion izarra izan da.

Marian Arregi gizonezkoa izan balitz, itzalean gordeta eusterik izango genuen mende erdiz? Ezinezkoa litzateke. Gizonezkoa izan balitz, musikari famatua, euskal kulturaren figura ezaguna, artista errekonozitua litzateke. Itzalik gabeko argia. Emakumea izan zen, eta aparteko argi distiratsua bazen ere, itzal-argitan bizitzen ikasi behar izan zuen.

Berria, 2018-03-13

Hamar urte dira Halloween-en inbasioa hasi zela

Oier Araolaza 2017/10/20 00:00
Orain hamar urte Euskal Herrian ez zen Halloween ia-ospatzen. Domu Santu eguna bai, Arimen gaua toki gutxi batzuetan ere bai. Baina Halloween filmeetako eta telebistako kontu amerikarra zelakoan lasai egiten genuen lo Domu Santu Egunaren inguruan.
Hamar urte dira Halloween-en inbasioa hasi zela

Animen gaua Eibarko Mandiola auzoan. Argazkia: Ane Sarasketa

2007ko urrian Bilbon, merkekariak saltzen zituen bazar baten eskaparatean ikusi nituen Halloween-eko hainbat traste (plastikozko kalabazak, disfraz ergelak,...) saltzen zituztela. Harritu nintzen. Barrura sartu eta saltzaileari galdetu nion: "Aizu, ikusi ditut erakusleihoan dituzunak, baina hemen saltzen al dira Halloweeneko gauzak?". "Bai horixe!" erantzun zidan gizonak, "Urtetik urtera aurrekoaren bikoitza ekartzen dut eta dena saltzen da!" esan zidan harro.

Artikulutxo bat idatzi nuen hori kontatuz. Gero etxean atera nuen gaia, eta aitak eman zidan ezustekoa. "Bai, guk ere umetan [50eko hamarkada hasiera], Zizurkilen, baratzetan kalabaza edo arbiak hartu, zulatu, hustu, kandelak jarri, eta bide bazterretan jartzen genituen jendea beldurtzeko". Zur eta lur, gaiaz dokumentatzen hasi nintzen eta blogean joan nintzen nire harridura konpartitzen. Erantzuna harrigarria izan zen, han eta hemen, joan zen agertzen jendea gure aitaren testigantza berdintsuarekin.

 

 

 

 

Animen gaua 2016 AzpiriAnimen gaua Azpiri baserrian, Eibar, 2016-10-31. Argazkia: Marta Vitores.

 

 

Inbasioa eta erresistentzia

Urteotan elkarrizketa ugari egin dizkidate, hainbat hitzaldi eman ditut, artikuluak,... Bi prozesu bateratsu joan dira. Batetik, merkataritza industriaren Halloween inbasioa eremu ia-guztietara iritsi da, eta hiri, herri handi, herri txiki eta auzo, umeek ospatu ala ez, denek badakite zer den. Bestetik, hainbatek euskal tradizioan festa honen, Animen gauaren eta Domu Santu egunaren testigantzak, eske-formulak, mozorro ohiturak eta abarrekoak batu, ezagutzera eman eta bertako ñabardurekin ospatzeko ahaleginak egin dituzte.

Aste honetan Josu Ozaita eta Jaime Altunak, Juan San Martin bekarekin egindako ikerketaren berri eman digute Eibarren. Ikuspegi zabal eta irekia eskaini digute, eta pozgarria da gure begien aurrean gertatzen ari diren aldaketak behatu eta aztertzeko antropologiaren tresnak baliatu dituzten ikertzaileen lana ikustea. Hona gaiari buruzko lotura sorta bat:

Il Circo Italiano: Gaurko saltinbankiak, moixigangak eta giza-dorreak

Oier Araolaza 2017/07/07 00:00
Il Circo Italiano: Gaurko saltinbankiak, moixigangak eta giza-dorreak

Giza-dorrea, Il Circo Italiano, 2017-07-02. Argazkia: Oier Araolaza - Dantzan.eus CC BY-SA

Antion, Zumarragan, Santa Isabel eguneko ezpata-dantzaz beste behin gozatuta (ikuskizun eta festa bikaina berau) Eibarrera etorri eta Il Circo Italianoren emanaldira joan ginen. Emanaldi dotorea, ikusgarria, duintasunez betea ikusi genuen. Sarreran bertan, azafatari sarrerak erakutsi eta "eskumako harmailan, bigarren lerrotik gora nahi duzuen tokia eseri" euskara garbian esan zigunetik irabazi gintuzten. Akrobata, trapezista, ilusionista, kontorsionista eta pailazoen erakustaldiak liluratuta jarraitu genituen, eta giza-dorre sinestezinak egin zituzten saltinbankiekin aho-zabalik geratu ginen. 

 

 

2017-07-02_Il-Circo-Italiano_OA_2132120_1600p.jpgGiza-dorrea, Il Circo Italiano, 2017-07-02. Argazkia: Oier Araolaza - Dantzan.eus CC BY-SA

 

 

2017-07-02_Il-Circo-Italiano_OA_212817_1600p.jpgGiza-dorrea, Il Circo Italiano, 2017-07-02. Argazkia: Oier Araolaza - Dantzan.eus CC BY-SA

 

Giza-dorreak: iragana eta etorkizuna

Kataluniako castellersak eta Valentziako moixigangak giza-dorre ezagunak dira, baina XVII. mendetik aurrera gure inguruko hainbat herritan ageri dira eta Europako eskualde gehienetan ohikoak izan dira moxiganga edo giza-dorreak egiten zituzten dantzari-saltinbankien kontuak. 

 

 

Nuremberg_Schembartlauf_01.jpgGiza-dorrea Nuremberg-en (1449-1539)

 

 

Lekeition XVIII. mendean aipatzen dira Moxigangak, eta gaur egunera etorrita, Andoain eta Adunako axeri-dantzetan, edo Kuartangoko Trinitate festan urtero ikusi daitezke era horietako formazioak.

Aduna Axeri-dantza 2007_317

Jose Antonio Kijerak "Giza dorreak folklore koreografikoan" izeneko artikuluan (Jentilbaratz, 7) beste hainbat adibide bildu zituen. Horietako batzuk zuzenean gozatu ahal izan ditugu azken urteotan, San Asensioko eta Burgosko dantzariek edo Miranda do Douroko pauliteiroek Ezpalak jaialdian egindakoa adibidez. 

 

 

2007-05-19_Makila-dantzen-jaialdia-Irunean_IZ_8868.jpgPauliteiros Miranda do Douro, Ezpalak, 2007, Iruñea. Argazkia: Iñaki Zugasti.

 

 

Horiek denak etorri zitzaizkidan gogora Il Circo Italianoko saltinbanki afrikarrak beraien erakustaldia egiten hasi zirenean. Abiadura, altura, zehaztasuna, indarra, figura aniztasuna... Zer nolako erakustaldia! XXI. mendeko saltinbankiak, moixiganga eta giza-dorre egileak gure begi aurrean izan genituen.

 

 

2017-07-02_Il-Circo-Italiano_OA_212652_r.jpgGiza-dorrea, Il Circo Italiano, 2017-07-02. Argazkia: Oier Araolaza - Dantzan.eus CC BY-SA

 

 

 

2017-07-02_Il-Circo-Italiano_OA_212719_r.jpgGiza-dorrea, Il Circo Italiano, 2017-07-02. Argazkia: Oier Araolaza - Dantzan.eus CC BY-SA

 

 

Agur Jose Inazio

Oier Araolaza 2017/05/18 09:30
Argia aldizkariaren orriotan argitaratutako artikulu guztiak irakurri eta estimatzen zenizkidan, eta orriotatik bidali nahi dizkizut esker on hitzak. Kultur sistemaren bazterreko eremuetan, maiz gutxietsiak diren horietan, kulturaren sustapenean eta antolaketan nabarmendu zara, eta euskal kulturari egin diozun ekarpen oparoa azpimarratu eta eskertu nahi nuke agur hitz hauen bidez.
Agur Jose Inazio

Jose Inazio Sarasua. Argazkia: Jesus Mari Sarasua.

Zure txistuaren lehen notak entzun orduko bularra atera eta hamar zentimetro egiten genituen gora dantzariok; hazita ateratzen ginen dantzara. Txistua indartsu, distiratsu jotzen zenuen, eta modu berean dantzatzera bultzatzen gintuzun. Bizi-bizi sentzilloetan, notak luzatuz jira osoko lasterketan eta pazientziaz kabrioletatik zangoak lurreratzeko zain; musika dantzaren zerbitzura jartzen zenuen, guretik onena emateko bidea irekitzen zenigun dantzarioi; danbolinarekin laguntzen gintuzun une zailetan eta txistuari txinpartak ateratzen zenizkion dantzarion pasarte traketsetan.

Ogibidez diru-kudeaketan aritzen zinen, eta hara, zehaztasun bera aplikatu zenuen dantzaren antolaketan. Harrituta ikusi zintugun enpresa kudeaketa-modu berritzaileak dantzaren, musikaren eta kulturaren antolaketan erabiltzen. Futbol jokalari entzutetsuen pareko baliabideak, mimoak eta atentzioak eskaintzen zenizkigun dantzarioi bereziki, eta kulturgileei oro har. Profesionalen eta amateurren arteko bereizkeria maltzurrak egiten diren bakoitzean akordatzen naiz zurekin Jose Inazio. Ez dut sekula profesionalik ezagutu zuk erakutsitako perfekzioa nahiarekin eta ahalarekin lan egiten duenik. Edozein eremutan sartuta ere, ondo ez, bikainetik gora zen gauzak egiteko ezagutzeko zenuen modu bakarra.

Borborka jariatzen zenuen konfiantza eta babesarekin, dantzari eta txistulari belaunaldi oso bat goi mailara eraman zenuen. Aitzindari eta ausarta zinen, eta musika eta dantza tresna xumeak estu baliatuz gure emariaz harro senti arazi eta anbiziokoak izaten lagundu gintuzun. Zure lan-diziplinak, eskuzabaltasunak eta neurri gabeko atentzioak hunkituta, bizitza-ibilbidea bera dantzaren eta musikaren mundura lotu izana zor dizugu zenbaitek. Dantza, denbora pasa gozagarria izateaz gain, euskal kulturaren adierazpen garrantzitsua dela sinestarazi zenigun, eta agerraldi xumeena ere, gure kulturaren ordezkari izatearen ardurarekin eta duintasun gorenarekin betetzen erakutsi zenigun.

Agur Jose Inazio, agur. Agur eta ohore.

*Jose Inazio Sarasua Garate, Elgoibarko txistulari bandaren eta Haritz euskal dantzari taldearen zuzendaria, musika, dantza, euskal kulturaren eta kirolaren hainbat talde, elkarte eta ekitaldiren zuzendari eta antolatzaile aparta, pasa den apirilaren 11n zendu da 60 urterekin.

Argia astekaria, 2017-05-14

Itxurakeria dantzan

Oier Araolaza 2017/01/25 09:46
Telebistan, sarean, oholtzan eta plazan, itxurakerian erorita ageri gara dantzariak. Beldurra diot telebista pizteari, gure lotsak agerian jartzeko gaitasuna baitu ispilu makur horrek.
Itxurakeria dantzan

Dantzaria pilotan ala pilotaria dantzan?

Alperrik da ostrukarena egitea, berehala dut uasapa agintari: “Jarri telebista! Ikusi zelako dantzak!”. Eta obeditzen makal xamarra naizelakoan, ikusiz beste barik bihotza hilko didan dantzaren bideoa dator kanal beretik. “Ezin gintezke engaina, xumetasun hau gu gara” kantatu zigun Makagorriak Bidador pastoralean. Baina, Bidador dantzariaren xumetasun arrastorik sumatzen al da dantzarion jardunean?

Kokotsa ondo altxatuta eta bularra zeharo puztuta ageri gara jendaurrean. Gorputzaren kontzientzia egoaren arrandia bihurtuta, mugimenduaren zehaztasuna harropuzkeriaz hanpatuta. Besoak dantzarako altxatzean, toreatzaileak montera lurrera botatzean darabilen lotsagabekeria erakusten dugu dantzariok. Oinekin lurrean marrazten dugu, poema larriak kaligrafia loratuaz idazten dituenaren transzendentziaz; alkandoran kabitu ezinda, emozioak edertasunetik kontatzen ariko bagina bezala dantzatzen.

Aitzurlari bat dantzatzen ikusi zuen Juan Inazio Iztuetak. Billanzikoa dantzatu zuen eskolatu gabeko nekazariak. Bere dantzarako abilezia eta jakintzaren erakusgarri, dantza beraren hamasei aldaera dantzatu zituen. Bularra bihotza auspotzeko hanpatuko zuela pentsatu nahi dut, ez zituela birikak indioilarrarena egiteko puztuko. Aitzurrean egiten zuen moduan irudikatzen dut dantzan Urnietako baserritarra, ostikoz indartsu, apainduraz soil, keinuetan doi.

Dantzakera soila ez da soilik baserritarren bertutea izan. Hiriburuetako jauntxoen dantza-maisuek zorrotz zigortzen zuten estilo hanpatua. Itxurakeriak dantzariaren trebetasuna iluntzen duela idatzi zuen Juan Esquivel Navarro dantza-maisu sevillarrak. Gorputza “artifiziorik gabe, laxo, kalean eramaten den modu berean” dantzatu behar zela zioen, “itxurakeriak eta harrokeriak ongi egindako guztia okertzen baitu”.

Txertoa, hantura zulatzeko ziztada, Juan A. Urbeltz Navarrok banatzen du gurean: “Dantza ezazue pilotan jokatzen den moduan”. Euskal dantzaren estetika lezioa sei hitzetan. Dantzari-puztuon oinak lurrera jaisteko, harriz betetzen digu motxila dantza-maisuak. Dantzan pilotan egiten den moduan egiteak eskatzen du egiaz dantzatzea, simulatu gabe, itxurakeriarik gabe, plantak egin gabe. Pilotari indarrez, abiaduraz eta zehaztasunez eman behar zaio, mugimendua edertzeko keinuak baztertuz, autokonplazentzia erakustaldiak saihestuz.

Dantzan ari garen itxurak egiteari utzi eta dantzan egitea da kontua.

Argia astekaria, 2017-01-15

Ikerketa dantzan kongresua Valentzian

Oier Araolaza 2016/11/30 09:25
Azaroaren 25, 26 eta 27an Ikerketa Dantzan nazioarteko kongresua ospatu da Valentzian, Danza más Investigación elkarteak antolatuta. Bertan izateko aukera izan dut eta zakua ideiez eta aukerez beteta ekarri dut bueltan.
Ikerketa dantzan kongresua Valentzian

Danza más investigación IV. Kongresuaren irekiera ekitaldia. Argazkia: Oier Araolaza. Valentzia, 2016-11-25.

Mamitsua

Hiru egun bete-bete izan dira Valentzian eman ditugunak. Dantza ikerketen alorrean hazkundea izaten ari da (zaila ere ez zen, nondik abiatzen zen kontuan hartuta) eta ikertzaile gazte eta prestatuak ekarpen interesgarriak egiten ari dira. 200 parte-hartzaile eta 100 ponentzia izan dira kongresuan. Tarte batzuetan hiru edo lau aretotan aldi berean burutzen ziren aurkezpenak, eta gai askok erakartzen nindutela ikusita bi tokitan aldi berean egoteko gaitasun eza sufritu dut.

 

Patrick congreso danza mas i Valencia 2016
Patrick lanaren estreinaldia Valentzian, Danza más Investigación kongresuan, 2016-11-26. Argazkia: Oier Araolaza - dantzan.eus CC BY-SA

Programa osoa "Danza más investigación" elkartearen webgunean ikus daiteke. Gogoan iltzatuta geratuta zaizkidan komunikazioen artean, Dantza eta Historia mahaian entzundakoak, edo Dantza eta Politika mahaikoak aipatu nitzake. Aurkezpen teorikoez gain oso interesgarria gertatu da obra eszenikoen komunikazioa. Sorkuntza koreografiko bat aurkeztu eta eszenatokian dantzatzen ikustea oso argigarria eta lagungarria gertatzen baita horrelako lanetara hurbiltzeko.

 

Congreso danza mas i Valencia 2016
Rafaela Carrasco, Angels Margarit, Jose Carlos Martinez eta Marcos Morau koreografoen mahai-ingurua, Valentzian, Danza más Investigación kongresuan, 2016-11-27. Argazkia: Oier Araolaza - dantzan.eus CC BY-SA

Euskal ordezkaritza

Alicia Gomez-ek akuilatuta, kongresuan izan garen euskal ordezkariak hainbat ordu konpartitu ditugu eta elkarren berri izateko aukera ona eskaini digu. Elkarrekin egoteko Valentziara joan behar izateak eroa dirudi, baina denok ere hamaika saltsatan korapilatuta egonik, ez bada gure ohiko eremutik irtenda, ia ezinezkoa gertatzen da denbora hori elkarrekin egoteko hartzea.

 

Congreso danza mas i Valencia 2016 euskal ordezkaritza
Euskal ordezkaritza Danza más Investigación kongresuan. Ezkerretik hasita, Natalia Monge, Leire Amonarriz, Alicia Gomez, Eneko Lorente, Oier Araolaza, Beñat Urrutia eta Montse Royo. Valentzia, 2016-11-26.

Begoña Olabarria eta Alicia Gomez Danza más investigación elkartearen sortzaile taldeko bazkideak dira, eta kongresuan antzeman da beraien inplikazioa, antolaketa taldean egon gabe ere hainbat ekitaldi, komunikazio eta mahai koordinaziotan parte hartu baitute. Begoñak iaz defendatu zuen doktorego tesitik abiatutako ponentzia aurkeztu zuen, dantza modernistan emakumeen estereotipoak ikergai dituena. Aliciak Gomez-ek irakasleei begira lantaldean egin den psikologia liburu baten berri eman zuen, taldean lan egiteko sistema hori beste alor batzuetan, dantzan adibidez, aplikatzeko izan ditzakeen aukerak azpimarratuz.

 

Congreso danza mas i Valencia 2016 mahai-ingurua
Valentzia, Danza más Investigación kongresua, 2016-11-26. Argazkia: Oier Araolaza - dantzan.eus CC BY-SA

Euskal ordezkarien ekarpenekin jarraituz, Eneko Lorentek, dantzaren eta zinearen arteko harremanak izan zituen aztergai bere ponentzian, eta zenbait mahai zuzentzeaz gain Euskal Behatokiaren enkarguz EHUko lantalde batean euskal kulturaren inguruan egindako ikerketarenberri eman zuen. Lan eszenikoen aurkezpen artean, Natalia Mongek irrintziaren inguruan egindako ikerketa koreografikoa aurkeztu zuen. Neuk, XX. mende hasierako Poxpolinen figura, generoaren eta politikaren ikuspuntutik aztertu dut.

Txapeloaz

Oier Araolaza 2016/09/20 09:41
Smithsonian Fundazio estatu-batuar ahaltsuak Euskal Kulturari eskaini dio Washingtonen egin ohi duen folklore jaialdi erraldoia. Eztabaida izan da euskal ordezkaritza folklorikoegia ala justu kontrakoa, folklorearekin akonplejatua izan ote den. Nik bigarrena diot, eta salatu nahi izan dut euskaldunok Ameriketan erakutsi dugula gure folkloreaz lotsatzen garela.
Txapeloaz

Txapeloaz Smithsonian jaialdian, 2016.

Munduko kultur ondare bizia ezagutzera ematea du helburu Smithsonian Folklife jaialdiak. Antolatzaileek euskal agintariei egindako eskaera argia zen: euskal folklorea, ondare tradizionala ezagutu nahi zuten. Euskaldunak moderno itxura eman nahiarekin obsesionatuta aritu gara: "Innovation by culture" lema jarrita euskal ordezkaritzari gure konplexuak behin eta berriz agertu dira programan: bertsolaritza “Modern bertsolaritza” izan da, sukaldaritza "Innovative Gastronomy", herri kirolei buruz aritzerakoan "Innovative Technologies in Sport" eta euskal dantzaz hitz egiteko "New Paths in Basque Dance".

Gure folkloreaz lotsatzen gara, eta ondorioz, ez dugu gure kultur ondarea ezagutzen. Edo alderantziz ote da? Ez dugulako ezagutzen lotsatzen gara gure kultur ondareaz? Ez dakit zein den oiloa eta zein arrautza, baina biak ditugu gurekin.

Washingtonen, euskal dantza ezagutzera emateko saioetan Txapeloaz dantza erakusten aritu dira euskal ordezkariak. XIX. mendean, Ameriketako Estatu Batuetan, Ingalaterratik iritsitako dantza inozo xamar bati aldaketa txiki baina iraultzailea egin zioten. Esaldi bakoitzaren bukaeran bikote aldaketa antolatu zuten. Gaur egun arte dirauen arrakasta izugarria eman zion horrek. All American Promenade izenarekin ezagutu zuten Eskandinabian XX. mendean eta Aleman's marsj izenarekin hedatzen jarraitu zuen Europan barrena. 1970eko hamarkadan Frantziako Chapelle des Bois herrian ikastaro batean erakutsi zuten. Han ikasi zutenek, dantzaren izenarekin akordatu ezin eta Chapelloise [Chapellekoa] deitzen hasi zitzaizkion. Euskal Herrira Patxi Perez-ek ekarri zuen 1990eko hamarkadan.Chapelloise gurean Txapeloaz da, dantza bera, izen bera, grafia euskaratuta.

Ondorioa? Ipar Amerikako dantza bat erakutsi diegula euskaldunok estatu-batuarrei, euskal dantza delakoan eta milaka urteko gure kultur ondarearen erakusgarri. Euskal Herrian artista handiak ditugu tangoa, capoeira edo hip-hop-a dantzatzen, eta modernoak eta kosmopolitak garela erakutsi nahi izanez gero horien ikastaroak eta erakustaldiak eman genitzakeen Washingtonen. Susmoa dut, ordea, ez gaituztela gonbidatu Ameriketara buffaloak ehizatzen eta bakearen pipa erretzen erakustera.

Argia astekaria, 2016-09-16.

Jalgi Obama pare

Oier Araolaza 2016/05/18 11:28
Homogenizazioaren eta diferentziaren arteko sokatiran bizi gara. Segundu gutxitan Inglewooden nerabe batek mugikorrarekin grabatutako koreografia mundu osoko pantalletan ikusten da, eta grin berarekin imitatzen dute Melbourneko sukaldariak edo Salmantoneko postariak.
Jalgi Obama pare

Dave Bieter, Boiseko alkate euskalduna eta Obama. AP Photo/Carolyn Kaster

Gero eta berdinagoak gara, baina berdintasuna aspergarri zaigunez, zenbat eta berdinagoak izan, orduan eta erakargarriago gertatzen zaigu desberdintasuna. Exotismoak liluratzen gaitu, eta exotismoa, desberdina, arrotza, ez-ohikoa bilatzen dugu harritu gaitzan, kilika gaitzan, iratzarri gaitzan.

Marin Marais musikagile frantsesarentzat euskal kultura mundu exotikoa zen, eta arroztasun horrek inspiratuta sortu zuen 1717an Le Basque konposizio musikala. 299 urte beranduago, 2016ko uztailean euskal kultura Washingtonen izango da ikusgai. Euskaldunak nazioarteko kultur sisteman asimilatuta gaude, baina badirudi oraindik, guri oharkabean ateratzen zaizkigun zipriztin exotikoak antzeman dituztela guregan Washingtoneko antropologoek.

Ez Washingtonen bakarrik, Aiaran ere izango da kultura exotiko bat intentsiboki dastatzeko aukera 2016 honetan. Izugarrizko pagotxa. Washingtonera joan beharrik gabe, eguneroko kultura homogeneizatu pasteurizatuekin hautsiko duen kultura arraroa etxean bertan ezagutzeko aukera. Smithsonian fundazio ahalguztidunak Obamaren etxe aurrera eramateko hautatu duen kultura exotiko bera etxeko atarira ekarriko dizue Jalgik aiararrei.

***

JALGI euskal kulturaren plaza egitasmoaren aldizkarirako idatzia

Opari pozoiduna

Oier Araolaza 2016/05/11 17:55
Orain urtebete ongi etorria eman nion orriotan Dantzertiri, antzerkia eta dantza ikasteko Eusko Jaurlaritzak Bilbon ezarritako eskolari. Irailean ireki zituen ateak eskolak, lehen ikasturtea osatzen ari da eta arte eszenikoen alorrerako albiste ona da hori. Baina nire ongi etorrian aurreikusten nituen gabeziak oraindik larriago ageri zaizkigu urtebete beranduago.
Opari pozoiduna

Dantza ikasgela Dantzertin. Argazkia: Oier Araolaza - Dantzan CC BY-SA

Eskola ezartzeko hautatutako egoitza, Arriaga Kontserbatorioa ez da egokia. Irakasleek eta lehen ikasturteko ikasleek eman dezakete horren berri. Dantza irakasteko gelak txikiegiak dira, musika irakasteko pentsatuak baitira, eta ez dago azaldu beharrik espazioari dagokionez musikaren eta dantzaren premiak desberdinak direla. Bestalde, eskolak ez du antzokirik. Antzerki eta dantza eskola bat antzokirik gabe? Ba halaxe da, bai. Kontserbatorioak musikara begira prestatutako entzutegia du, ez du antzokirik, eta lan-toki nagusia antzokia izango duten profesionalen hezkuntza antzokirik ez duen eraikin batean ezartzea erabaki oker eta larria da.

Euskal dantzariontzat bada kontu okerragorik baina. Dantzertin, Euskadiko Arte Dramatiko eta Dantza Goi Mailako Eskolan ez dago euskal dantza ikasketarik egiteko aukerarik. Hau berriz idatziko dut, hain ulergaitza eta onartezina izanik, sinesgaitza egiten baitzait, eta ea birritan irakurrita neuk ere barneratzen dudan: Dantzertin ez dago euskal dantza ikasketarik egiteko aukerarik. Inork imajinatzen du Filologia Fakultatea Gasteizen, filologia alemana, frantsesa eta hispaniarra ikasteko aukerarekin, baina Euskal Filologiarik gabe? Ba horixe dugu dantzari dagokionez Bilbon, eta ez da orain 50 urteko kontua, 2016ko baizik.

Dantza talde, dantza eskola, hezkuntza orokorreko eskola, kultur etxe eta aisialdi guneetan, Gipuzkoan bakarrik 300 irakasle eta 10.000 ikasle inguru ari dira euskal dantzaren transmisioan. Gero eta ohikoagoa da herriz herri sortu diren Musika eta Dantza eskoletan euskal dantza irakastea. Horietan biolin, gitarra edo tronpeta irakasteko alorreko titulua behar du irakasleak. Eta euskal dantza irakasteko? Euskal dantza irakasteko ez da ez titulorik ez ikasketarik behar, edonor izan daiteke euskal dantzako irakasle.

Izan ere, Hezkuntza Sailak, euskal dantza irakasle izateko ikasketak eskaini beharrean, habilitazioak oparitzen ditu. Edonork egin dezake eskaera Jaurlaritzara, dantza kontutan zer eta non ibili zaren kontatu eta kito, baduzu zigilu ofiziala euskal dantzaren irakasle izateko. Ez daukazu ezer ikasi beharrik, Hezkuntza Sailak habilitazioa oparitzen dizu. Azken urteotan hainbat habilitazio eman ditu Jaurlaritzak, eta badirudi berdin jarraitzeko asmoa duela, ez baitu asmorik euskal dantzari buruzko ikasketarik eskaintzeko.

Argia astekaria, 2016-05-08

Ez Dok Amairu eta dantza*

Oier Araolaza 2016/04/12 12:43
Ez dok Amairuren garaiko eta pareko dantzaren mugimenduak Argia dauka izena. Ez dok Amairuk euskal musikari egin zion tamainako ekarpena egin zion Argiak euskal dantzari. Eta gainera, biak bateratsu aritu ziren. Izan ere, mugimendu bereko bi adierazpen izan zirela esan genezake, Ez dok Amairu musikan, Argia dantzan. Are gehiago, elkarren berri izanez, elkarri eraginez, elkarrekin bidea eginez.
Ez Dok Amairu eta dantza*

Ez Dok Amairu: Baga, Biga, Higa sentikaria. Donostia, Trinitate plaza, 1971-09-07. Argazkia: Javier Garayalde - guregipuzkoa.net CC BY-SA

Ez dok Amairuren garaiko eta pareko dantzaren mugimenduak Argia dauka izena. Ez dok Amairuk euskal musikari egin zion tamainako ekarpena egin zion Argiak euskal dantzari. Eta gainera, biak bateratsu aritu ziren. Izan ere, mugimendu bereko bi adierazpen izan zirela esan genezake, Ez dok Amairu musikan, Argia dantzan. Are gehiago, elkarren berri izanez, elkarri eraginez, elkarrekin bidea eginez. 

Musika eta dantza, dantza eta musika, gaur egun bi diziplina bereizitzat baditugu ere, ez dirudi beti hala izan denik. Mousike, zientzia eta arteen babesle ziren bederatzi Musei erreferentzia egiten dien Antzinateko Mousike greziar hartan musika eta dantza gauza bera ziren, kantua, musika tresnen soinua eta dantza, hori guztia adierazpen mota bakarra zen, Mousikea.

Platon choreaz (χορεία) aritzen denean, taldean egiten diren musika, dantza eta ahozko adierazpen konbinatuetaz ari da. Hitz bakarrarekin izendatzen du kantu, dantza eta antzerkiaren bidez mitoa eta erritoa uztartzen dituen jarduera, iragana, oraina eta etorkizuna lotzen dituena. Ideia honi tiraka, pentsa genezake opera, pastoral, maskarada, paloteado eta libertimendutan ez direla musika, dantza eta antzerkia elkartzen, ez, hor bere ekosisteman eroso ageri zaizkigu.

Agian musika, dantza edo antzerkia, bakarka, besteengandik bananduta aurkezten ditugunean ari gara osoa zen arte baten parteak erauzten, artedrama zatikatzen. Ezinezko eta alperrikako ahalegina bestalde, musika dantza baita eta dantza antzerkia. Soinu eta dantzan hasi gara gaur, hitzez ari gara orain eta musikaz jarraituko dugu laster, Marian Arregi eta Mikel Urbeltzen laguntzarekin.

1965eko udazkenean Ez dok Amairuren sorrerako bilera irekiak egin ziren Donostian. Ondoren Ez dok Amairun, talde bezala jarraipenik izan ez bazuten ere, bilera haietako batzuetan, hiru neska gaztek parte hartu zuten. 20 urteko hiru neska ziren, Marian Murgiondo, Encarna Uriarte eta Marian Arregi. Trio Kemen osatzen zuten hiruren artean, kantuan egiten zuten Murgiondok eta Uriartek, eta akordeoiarekin eta ahotsarekin osatzen zuen Marian Arregik.

Pepe Andoain-ekin ikasi zuen akordeoia Marian Arregik. Andoain-ek berak bere ikasleekin sortuta zuen akordeoi orkestrarekin ere aritu zen emanaldiak eskaintzen. Dantzari aritzen zen Goizaldin, eta oso gazte zirela, 16 urte ingurukin Murgiondo eta Uriartekin hirukotea osatu, eta Kemen izenarekin emanaldiak eskaintzen hasi ziren. Bellas Artes-eko kantari berrien lehiaketan parte hartu zuten, Donostiako Nautikoan emanaldiak egin zituzten, Ondarroan herritarren berotasuna jaso zuten euskaraz kantatuta, telebistan, Espainiako telebistan, garai hartan hegoaldean zegoen bakar hartan kantatu zuten 1962an. Goizaldi dantza taldeak 1964an Txekian egin zuen biran Trio Kemen-ek ere parte hartu zuen, dantzarien emanaldiak osatuz.

Horrela kontatuta musikari ibilbidea dirudi Marian-enak, baina herri tradizioko beste hainbat musikari handi bezala, Marian zerbaitetan nabarmentzen bazen dantzan zen. Dantzari trebe eta arina izanik, dantza eta musika maisuki uztartu dituzten Alejandro Aldekoa, Etxahun Iruri edo Jean Mixel Bedaxagarren modura, dantzan hasitakoa musika eginez jarraitu du Marianek.

Esan dugu Goizaldiren emanaldietan jotzen hasi zela, adibidez 1965ean Lefkas-en, Grezian, jo zuen. Eta han, besteak beste gau arte lagun izan dituen doinuak eta aireak ezagutzen hasi zen. Nazioarteko dantza eta musika tradizionala, musika eta dantza egiteko eta bizitzeko modu zahar bezain indartsu bat, sustraiak lurrean ongi errotuak dituena eta adarrak mundura zabalik, haizeak ekartzen dituen euriekin bustitzeko prest dagoena. Horrela jaso eta barneratutako musika ederra eskainiko digute Marian Arregik eta Mikel Urbeltzek jarraian. Galitzianer, Polonia-Ukrainiako Galitzia eskualdeari erreferentzia egiten dion doinua eta Gurea, doinu judua, Hevenu shalom aleichem edo bakea dakargu zuentzat.

  • Musika: San Telmo Museoan Morris Handkhersief eskaini zuten Marian Arregik eta Mikel Urbeltzek, Tabakaleran eta Biarritzen Galitzianer Polonia-Ukrainako Galitzia eskualdeari erreferentzia egiten dion doinua eta Gurea edo Hevenu Shalom aleichem doinu judua. 

 

1965. urtea da. Fernando Larruquert eta Nestor Basterretxea “Ama Lur” filma grabatzen hasi dira. Hondarribiko Armen plazan, dantzari talde bat soka-dantzan dabil, eta inguruan kamerak errodatzeko prest. Filmeen grabaketan ohikoa denez, etenak ugariak dira, eta toma batetik bestera zain egon beharra tokatzen da. Dantzarietako bat bazterretik begira dagoen gizon batekin elkarrizketa beroan sumatu dezakegu. Dantzariak 25 urte ditu, keinuka eta imintzioka etorri amaitezinean ari den gizonak 57. Jorge Oteiza da gizona, Larrukert eta Basterretxea egiten ari diren filmaren grabaketa bertatik bertara jarraitzen ari da. Juan Antonio Urbeltz da dantzari gaztea: pelikulako itxaron uneak urregorri bihurtu zaizkio, eskultore eta pentsalari entzutetsuari galderak jaurti eta haren erretolikaz ur-bitsetan ari da gozatzen. Akuilua ongi dantzatzen zekien Oteizak, eta handik gutxira konbentzitu zuen Urbeltz dantzari buruzko hitzaldia eskain zezan Arte Garaikidearen Euskal Eskolan. Bultzada horrekin murgildu zen Urbeltz dantzaren ezagutza sakontzeko bidaian.

Kulturaren transmisioa haustura eta jarraiduraren arteko tentsioan bizi da. Tradizioarekin hautsi, tradizioarekin hausteko tradizioarekin segiz. Ni izateko aita hil, eta bere tokia hartzean, ni neu, aita bihurtu. Ukatzen dudana ote naiz? Esaera zaharrak dio “atzeak erakusten duela nola dantzatu aurrea”. Jarraidura eta etenaren arteko tentsio horretan sortu ziren Ez Dok Amairu eta Argia, ezin bestela izan.

Oteizak arraunlariaren metaforarekin adierazi zuen ideia, hitzetan eta ekintzetan antzematen da bai Ez dok Amairun eta bai Argian. Traineruetan bezala, atzera begira egiten du arraun sortzaileak, traineruak berak aurrera egiten du ordea. Lana eginez goaz aurrera idatzi zuen Xabier Letek.

Lourdes Iriondok, 1966. urtean Zeruko Argian egin zioten elkarrizketan honela azaltzen zuen:

"Guk, antziñako abesti jatorrak berpiztu egin nai ditugu: eta, era berean, abesti berriak sortu, era guzitakoak".

Handik bi hilabetera, Zeruko Argian bertan, Ricardo Arregi zenak elkarrizketatu zuen Juan Antonio Urbeltz. Argia dantzari taldearen zuzendaritza hartua zuen ordurako eta hara zer zioen:

"Guk gaur eguneko euskaldun bezela dantza egiteko modua aurkitu nahi dugu, baiñan ortarako lehenengo gure dantza zaharrak aztertu ta inbestigatu nahi ditugu".

Oteizaren arraunlaria sumatzen dut nik hor ere, atzera begira arraun egin beharra, trainerua aurrera eramateko. Jarraidura eta etenaren arteko aurkaketa faltsu horri erantzuten dio baita ere Joxean Artzek deklamatzen zuen eta deklamatzen duen poema dagoeneko-klasikoan: “Iturri zaharretik edaten dut, ur berria edaten, beti berri den ura, betiko iturri zaharretik”. Hain zuzen ere, atzera begiratuz sortuz eta sortuz aurrera jotzeko jarrera horretan, tradizioan jasotako formula aplikatu du bere sorkuntza lanean Argia dantzari taldeak: Ahaire zahar huntan, bi berset berririk.

Aurrekoan oinarrituta aurrera egin, horixe izan zen 60ko hamarkadako euskal sortzaileek, artean, zineman, musikan, dantzan, antzerkian zein literaturan egin nahi izan zutena. Kontua da, jakitun zirela etena gertatua zegoela, aurreko belaunaldiari, gerra-osteko belaunaldiari kultur transmisioa errotik eten ziotela, eta beraz, gerra aurreko iturrietan, bazterreko nekazal inguruetan, kantutegi eta bildumetan eta ahozko tradizioak bizirik zirauen periferiako musikari, kantari eta dantzarietan bilatu zituzten erreferentziak.

Argia taldeak aurretik funtzionatzen zuen, baina 1966tik aurrera taldean sartu eta lan-eredu berriak bultzatu zituzten Juan Antonio Urbeltzek eta Mariangeles Arregik. Argiaren lanak dantzan zeukan fokoa, baina dantzaren ikuspegi koreologiko estua planteatu ordez dantzarekin lotutako beste zenbait alor, janzkera, musika edo artisautza adibidez, interes handiz jorratzeari ekin zioten. Horretarako bilketa lan zabala abian jarri zuen Argiak. Batetik euskal musika eta dantzaren alorreko ikertzaile eta adituekin harremanak abiatu zituen: Julio Caro Baroja, Lucillle Armstrong, Jorge de Riezu, Javier Bello Portu, Enrique Jorda de Gallastegi,... Euskal eta nazioarteko kultura, folklorea eta etnografia irakurketa sistematikoetan barneratu ziren, antropologia, musikologia, historia eta etnokoreologia alorretako lan teorikoekin uztartuz.

Tokian-tokiko ondare koreografiko-musikala jasotzeko landa-lan sistematikoan aritu ziren, kasu askotan gerra zibilaren aurretik dantzan ari ziren adineko dantzari eta dantza-maisuekin galduta edo galtzear zeuden musika eta dantzak jasoz. Horrela Berriz, Lesaka, Oñati, Baztan, Leitza, Iribas, Erronkari, Jaurrieta, Uharte-Garazi, Otsagabia, Lizartza, Makea, Urdiain edo Atharratzen, eta besteak beste Alejandro Aldekoa, Manolo Igoa, Maurizio Elizalde, Mariano Izeta, Juan Bautista Lasarte, Ricarda Perez, Justa Labayru, Faustin Bentaberri, Pedro Esarte, Iñaki Gordejuela, Simon Setien, Maxi Aranburu, Etxahun Iruri eta Gath Arane izan zituzten lan horretan iturri eta irakasle. Horietan eta horiekin jasotakoak Euskal Herri osora zabaldu eta ezagutzera eman zituen Argia dantzari taldeak bere emanaldi eta beste dantza taldeei erakutsi eta emandako materialaren bidez.

Ez dok Amairun bezala, musikari, dantzari, kantari eta sortzaile asko aritu ziren Argian urte horietan. Bixente Beltran, Juan Mari Beltran eta Joxe Mari Irastorza musikariak, edo kulturaren beste alor batzuetan bidea egin duten Imanol Larzabal, Arantza Urretabizkaia edo Joxean Lizarribar, besteak beste. Musika tradizionala modu zabal eta sistematikoan entzuteko ohitura zuten, eta doinuei kolorea ematen trebeak ziren Argiako musikariak. 1970ean Herrikoi Musika Sorta izenarekin diska argitaratu zuen Argiak eta 1974an Euskal dantza doiñuak izeneko beste diska bat argitaratu zuen. 1970eko lehen diska horretan, belatzarenak irekitzen du diska. Maurizio Elizaldekin ikasitako Baztango dantzen artetik Arizkungo sagar-dantza grabatu zuten. Axuri-beltza edo Zuberoako bralia ere entzun daitezke bertan, eta baita jarraian entzungo dugun pieza ere, Iturengo soka-dantza. Orain 45 urte Iturenen ikasi ondoren jotzen eta dantzatzen hasi ziren Argiako dantzari eta musikariak, eta bazterrean ahaztuta genuen herri txiki bateko dantza doinuaren edertasunaz gozatzeko aukera eman digute Marian-ek akordeoiarekin eta Mikel Urbeltzek arrabitarekin. Iturengo soka-dantza.

  • Musika: Iturengo soka-dantza Marian Arregi eta Mikel Urbeltzen eskutik.


1970ean Baga, Biga, Higa sentikaria aurkeztu zuen Ez Dok Amairuk. Talde-emanaldia zen Baga, Biga, Higa. Joxan Artze eta Jose Angel Irigarairen zuzendaritzapean, antzerkia, musika, kantuak, poesia irakurketak eta dantza baliatuz hari bati lotutako ikuskizuna osatzen zuten denen artean. Choreos grekoa edo Libertimendu nafarra, sakabanatutako arte-atalak artedramaren magalera biltzeko ahalegina dirudi gaurtik begiratuta Ez Dok Amairuren sentikariak.

Argiaren diskan bezala hemen ere belatzarena lehen partean eskaintzen zuen Jose Mari Zabalak, baina aurretik Argiakoek Maurizio Elizalderekin ikasitako dantzak izaten ziren. Izan ere, dantzan hasi eta dantza bukatzen zen Baga, Biga, Higa. Ikuskizunean parte hartzen zuten guztiek dantzatzen zuten: Xabier Lete, Lourdes Iriondo, Mikel Laboa, Jose Mari Zabala, Jesus Artze, Joxan Artze, Jose Angel Irigaria, Juan Migel Irigarai... Juan Antonio Urbeltz aritu zitzaien irakasten, eta Argiako txistularia zen Joxe Mari Irastorzak jotzen zuen txistua.

Billantzikoa eta hiru puntukoa ziren dantzatzen ziren mutil-dantzak. Sentikariaren hasieran taldeko kideek dantzatzen zuten. Bukaeran, Mikel Laboak Baga, biga, higa kantatu ondoren, Artze anaiek txalaparta jo eta berriz ere Joxe Mari Irastorzaren txistua mutil-dantzak jotzen hasten zen. Parte hartzaile guztiak ateratzen ziren berriz dantzara, baita idazkari lanetan aritzen zen Nekane Oiarbide ere, eta Nekanek esan digunez ikuskizuneko argi eta soinu teknikaria ere, Julian Beraetxe ateratzen zen dantzara. Publikoari parte hartzeko gonbidapena egiten zitzaion azken dantza honetan, baina ikusle gehienek dantza ez zekitenez ez zen erraza izaten inor ateratzea, eta horregatik inguruan izaten ziren Argiako dantzariak ateratzen ziren, Fernando Aristizabal, Joxean Lizarribar, eta abar. Gaur egun duten modu berean, izan ere horixe izan da hasieran egin dugun mutil-dantza, Baga-Biga-Higa sentikarian dantzatzen zen mutil-dantza bera.

Ahaire zahar huntan bi berset berri jartzeko ahaire zaharrak ezagutzera jo zuten Urbeltzek eta Arregik, eta beraz, nazioarteko musika eta dantza tradizionalak gertutik jarraitu eta ezagutzen ahalegindu da Argia, eta hainbat erreferentzia argigarri gertatu zaizkie ibilbidean. Goizaldiren eta Argiarekin folklore jaialdietan egindako dantza-biretan hainbat nazioarteko talde ezagutzeko aukera izan zuten eta horietako zenbaitek arrasto sakona utzi zien. Adibidez, 1965ean Jerusalem-eko Unibertsitate Hebreoko dantza taldea, eta talde honek musika eta dantza juduaren gainean egiten ari ziren berritze-lana ezagutu zuten. Hurrengo urtean, Igor Moiseyev-en ballet errusiar entzutetsuak ikusi zituzten Juan Antonio Urbeltzek eta Marian Arregik.

Maiz erreferentziak ere konpartitzen zituzten Argiako eta Ez Dok Amairuko kideek. Adibidez, Brenda Wootton, Cornwall-eko kantaria Frantzian, Nantes-en ezagutu zuten. Argiako musikariak eta Ez Dok Amairuko kide batzuk joanak ziren bertara elkarrekin. Nantes-eko emanaldi hartan bertan Marian Angeles Arregik akordeoiarekin lagundu zuen Xabier Lete bere emanaldian eta 1974an Xabier Letek grabatutako diskan parte hartu zuen soinuarekin. Gero Benito Lertxundiren emanaldietan akordeoiarekin laguntzen hasi zen Marian Arregi.

Zuberoako dantza, musika eta kantuek liluratuta, Etxahun Iruri, Gath Arane, Eguiaphal familia, Jean Mixel Bedaxagar eta Gastellu-Etchegorry familiarekin ikasten aritu zen Argia luzaroan. 1977an hemeretzi maskaradetan izan ziren. Jasotako doinuak zabaltzeko, musika-formazio berriak antolatu zituzten. Adibidez, zuberoako errepertorioa lantzeko txirula erdian jarrita, arpa, gaita eta zarrabetearekin osatu zuten formazioa. Urte horretan bertan argitaratu zuen Benito Lertxundik Zuberoa diska. Bertan, Jokin Melarak jo zuen biolina, Joxe Mari Irastorzak kornamusa eta danborra, Ramon Berazak pianoa, Humberto Astibiak xirula, flauta eta txanbela, eta Maria Angeles Arregik harpa eta akordeoia. Musika formazioa horrekin Zuberoa ikuskizuna estreinatu zuen Argiak 1978an eta urte berean Fernando Larrukert-ek filmatu zuen Euskal Herri Musika pelikulan parte hartu zuten.

Urrundik heldu naiz luze ibiliz idatzi zuen Urbeltzek eta kantatu digu Benitok. Lana eginez goaz aurrera Kate honetan denok batera idatzi zuen Letek eta kantatu zigun Mikel Laboak. Ihauteri, bizitzaren soka-dantzan lehenbiziko jauzi idatzi zuen Urbeltzek eta kantatu Benitok. Eta soka horri lotuta, zuberoako soka-dantzari lotuta bukatuko dugu.

Mila esker Marian, Mikel eta Juanan. Zuberoako bralia. Lau xinple kontrapasa!!!

Musika: Bralea Marian Arregi eta Mikel Urbeltzen eskutik.

--------------

*Honako hau 2015eko abenduaren 10an Donostiako San Telmo Museoan, 2016ko urtarrilaren 29an Tabakaleran eta 2016ko martxoaren 17a Biarritzeko Mediatekan, Mikel Laboa katedrak antolatutako Ez Dok Amairu oroituz jardunaldien baitan aurkeztutakoaren idatzizko hitzaldia da. Jardunaldi horietan Ana Gandarak kultura-ideien ikuspegitik egindako hurbilketa aurkeztu du bertan, Enrike Hurtadok Iruñeko musika garaikideko topaketetan txalapartaren presentzia eta horrek ekarri zion nazioarteko zabalkundearen inguruan jardun du, Imanol Artolak Benito Lertxundiren kantagintza atzertu du nazio-eraikuntzaren ikuspegitik, eta nik Ez dok Amairu eta dantzaren arteko harremanez jardun dut, Marian Arregi eta Mikel Urbeltz-en laguntzarekin, soinu eta biolinez musika jantzi baitute nire hitz bidezko jarduna. Iñar Sastre pianojolearen emanaldiek eta Harkaitz Cano, Antton Olariaga, Jexuxmai Lopetegi eta Mitxel Murua-ren Itzal zaunka proiektuak osatu du jardunaldien egitaraua, eta “Ikimilikiliklik. JA Artzeren unibertsoa” erakusketaren testuinguruan kokatu da.

Aurkezpena

Dantzing

Hitzen eta gorputzen dantza

Oier Araolaza Arrieta (Elgoibar, 1972) Dantzaria naiz. Kazetaritza eta Antropologia ikasketak egin ditut, ETBn eta Elhuyar-en egin nuen lan, eta azken urteotan dantzaren komunikazioan eta kudeaketan ari naiz buru-belarri dantzan.com elkartean. Eibarko Kezka dantza taldea dut bigarren etxea eta Donostiako Argia dantzari taldeak argitzen dit bidea.  <eibartarrak> posta zerrendaren bidez Interneti zukua ateratzeko aukerak ikasi eta dantzaren alorrean aplikatzen saiatu naiz. dantzan.com izan da ahalegin horien ondorio nagusia, euskal dantzarien informazio gune bat. Gaur egun dantza eta generoaren inguruko ikerketa lanean ari naiz EHUn Mikel Laboa Katedraren babesarekin, eta Dantzertin euskal dantzako eskolak ematen ditut.

Blog honetako testuen lizentzia: Creative Commons by-sa

twitter