Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Markos Zapiain

Baserria-ko Asier Alegriaren prenerabezaroko garaipenak

Markos Zapiain 2021/10/11 11:20
Salatu beharra dago halako txapeldun handiari egin zaion ezikusia

Asier Alegria bermeotarrak hamasei urte bete zituenerako 110 bat asto-lasterketa zituen irabazita. Hamaika, hamabi eta hamahiru urte zituela Espainiako txapelketak irabazi zituen Tricion, Titin pilotariaren sorlekuan.

Ez da erraza astoa ganoraz gobernatzea. Behin batean, Gernikan, ohi bezala zeraman Alegria asteme batek, artez, baina supituki atzetik zetorren arra sexualki kilikatu eta Asierren emearen gainean jartzen ahalegindu zen behin eta berriro, biolentzia handiz. Azkenean, hala ere, Asierrek irabazi.

Hainbat sekretu daki Alegriak astoaren abia mantsotu zein bizkortzeko. Gai da, konparaziorako, asto gainean eseri barik atzean patinetan astoari helduta zutik joanda ikaragarrizko lastertasuna lortzeko. Ezkerreko belarriari eragin eta segituan jartzen dizu astoa hamaikagarren martxan, abiadura maximoan.

Gorabehera jakingarriak gertatu izan zaizkio asto-laguna iel edo altan dela. Egun batean, lasterketa garrantzitsu bat hastera zihoala, Asierrek astemea ukitu baino ez eta arreskearen ohiko adierazpenak eragin zizkion ezustean: haginez beteriko aho-zabaltze ikusgarria eta jarrera busti pasiboa, hain zuzen. Horrek, noski, dema irabaztea eragotzi zion, lasterketa bera hasi baino lehen.

Gutxi izan dira, ordea, Alegriak galdutako asto-probak.

Horrelakoak entzunda, ziplo pizten da galdera: nolatan ez du Alegria bezalako punta-puntako txapeldun batek gizarte ezagutza handiagoa jaso? Nondik nora ez da Muniain edo Jon Rahm bezain ospetsu, bere kirolari ekarpen garrantzitsuagoak egiteaz gain domina gehiago irabazi baldin baditu? Asier Alegria Baserrian lehiatzeak zergatik ez du ekarri Kortak edo Mikel Goñik sortuko luketenaren tamainako zarata mediatikorik?

Biziki ederra da asto-proba. Hunkigarria izatera hel daiteke, zaldi-lasterketetan bezala, gidariaren eta aberearen arteko konplizitatea, zerikusirik ez toreatzaileak zezenari eragiten dion torturazko odoluste makabroarekin. Ez da harritzekoa Hadriano enperadoreak bere zaldi maite "Boristenes" hil zenean egundoko hileta antolatzea, eta marmolezko hilobi eder batean lurperatzea. Ezagutu zuen inork ez du "Indurain", Alegriaren astotxoa, "Boristenes" baino eskasagotzat.

Asto-demetatik bi-biak, piztia zein gizakia, bizirik irteten dira, konfiantza giro ederrean, eta ulergarriago egiten zaizu zoofilia.

Jaurlaritzaren zeregina da udalak behartzea elizei lurzoru publikoa ematera?

Markos Zapiain 2021/09/30 10:10
Elkarrizketa Berrian Iñaki Agirrerekin

 

Eibartarrakeko sarrera honekin dago lotua

 

Iñaki Agirreren artikulu nagusia

"Erlijio aniztasuna kultu lekuak bermatuz ondu nahi du Jaurlaritzak"


Elkarrizketa:

Markos Zapiain filosofoa eta Hezkuntza Laikoa elkarteko kidea kritikoa da Jaurlaritzaren lege proiektuarekin, botere publiko bezala behar ez diren marrak gainditzen dituela uste duelako.


Erlijio aniztasunaren babesa eta kultu zentro berrien irekiera bermatzea elkarri lotuta daude?

Ez derrigorrez. Erlijio aniztasuna babestea helburu ederra da, eta erakunde publikoen lana, beti ere agnostikoak eta ateoak diskriminatu gabe. Jaurlaritzak jagon beharko luke inor ez dela bere fedeagatik edo fedegabetasunagatik saritzen edo zigortzen, eta eliza berrien eraikuntza fededunen esku utzi beharko luke. Ez bakarrik Jaurlaritzak badituelako askoz ere premiazkoagoak diren zereginak; printzipio kontua ere bada.

 

Desegokia da erakunde publikoek kultu lekuak bermatzea?

Erakundeen lana emakumeen eta LGTBI kolektiboen eskubideak babestea da, eta garbi erakustea eskubide horiek, elkarbizitza antolatzeko orduan, edozein liburu sakraturen gainetik daudela.

 

Lege honekin, botere publikotik erlijioen sustapen bat egiten dela iruditzen zaizu?

Bai. Erakunde publikoek, kultu lekuak bermatuz, haizea ematen diete erlijioei. Egokiagoa da zergetako dirua hurbileko ospitale bat eraikitzeko erabiltzea, beste eliza baterako baino. Ospitalean berdin onartzen dituzte kristauak, ateoak, musulmanak eta masoiak. Elizak, berriz, ez dira fededunentzat baizik; hori bai, ateoen eta agnostikoen zergez ere eraikiak. Nola ez ditugu bada arazoak izango pentsio duinak lortzeko, laster eliza gehiago izango baditugu tabernak baino?

Beste arazo bat da inork ez dakiela zer den Jaurlaritzarentzat erlijio bat. Kristauei eta musulmanei subentzioak jasotzeko estatusa tradizioak, fededunen kopuruak, lobbyen indarrak eta ikaratzeko ahalmenak ematen die. Honezkero Basajaunek ez du inor kikiltzen, ordea. Orain dela zenbait urte lagun batzuek, Jon Miranderen eraginpean, berezko euskal erlijioa berpizteko dirulaguntza eskatu genuen eta Jaurlaritzak muzin egin zigun. Bertoko Mari eta akelarrea ez dira Asiatik etorritako judu-kristauen San Pedro eta transubstantziazioa bezain erlijio ala? Anitz adituren ustez, antzera dabiltza bi erlijio horiek absurdotasun mailari dagokionez.


Legea udalen aurkako eraso bat dela esan izan duzu. Zergatik?

Jaurlaritzak larderiaz ezarri nahi du goitik behera agindu hori, hainbat udal bat ez etorri arren. Corrugadosekoa ez da gertatu zaharra. Hurbiltasunagatik, udalak hobeto daki Jaurlaritzak baino zer behar duen, zer komeni zaion. Tenplu erlijiosoak eraikitzeko lurzorua elizen esku utzi edo ez, udalaren esku beharko luke. Gainera, deigarria egiten da Jaurlaritzaren mintzamoldeen kontrastea: elizei goxo, eta udalei errieta eta kontu-eskea. Elizei dagokienez, Jaurlaritzak «zaindu» eta «bermatu» darabil; udalei zuzentzeko orduan, ostera, «exijitu» eta «behartu».

Erasoa da, bai: erabakia, Jaurlaritzarena da; onurak, elizentzat; erantzukizuna, udalena baino ez. Garbi ikusten da jokaldia: elizek, gauzak ez badira berek nahi bezala irteten, udala salatu ahalko dute, udalari ordainarazi, ez Jaurlaritzari, are gutxiago beren buruari.

Iñaki Agirrerekin elkarrizketa Berrian bertan 

Espainiak ez du galtzen barregari geratzeko aukera bat bera ere

Markos Zapiain 2021/09/25 11:05
Puigdemonten diagnostikoaren beste adibide bat

Saiatzen direnean La Movida Madrileña saltzen como la más alta ocasión que vieron los siglos pasados, los presentes, ni esperan ver los venideros.

Mormoiak eta irakaskuntza publikoa

Markos Zapiain 2021/09/18 13:55

Berriki eraiki dute Bilbon, Lehendakari Agirre kaleko gune pribilegiatu batean, Azken Egunetako Santuen Jesukristoren Eliza, alegia, mormoiena. 850 inguru mormoi baino ez badaude ere Bizkaian, 430 lagun hartzeko kultu-gela ederra dauka. Hiru solairuko garajea du gainera, eta espaloitik gorako lau solairu. Noski, abortuaren edota homosexualen arteko ezkontzaren aurka daude, baina dirudienez txikikeriak dira horiek Jaurlaritzarentzat: elizak babestu beharra dago, diru eta lurzoru publikoz lagundu, udalak elizen exijentzien arabera dantzarazi.

Bien bitartean, hezkuntza ertainetako oposizioetan, uda honetan bertan, ekainaren hogeitik uztailaren hogeita bederatzira arte, irakasle epaimahaikideak goizeko zortzietatik arratsaldeko zazpiak arte aritu dira azterketei notak ipintzen, gela ilun ospeletan, musukoa mozal, hamaika ordu segidan, zenbait egunetan hamabi ere bai, hiru ordu laurden kenduta bazkaltzeko. Filosofiakoek, azterketak jaso, irakurri eta kontsideratu bitartean, esklabo beltzek Georgian kotoia biltzean kantatzen zituzten bluesak tarareatzen zituzten. Ganoraz baloratu daitezke horrela azterketak? Epaimahai gehiago sor zitezkeen, baina dirua falta ei da.

Oposizioak urrira arte luzatuko dira. Eta orain, ikasturte hasieran, epaimahaikide horien ordezkoak, irailaren lehenaz geroztik egon beharrean ikastetxean, lankideak eta lantokiko gorabeherak ezagutu eta irakatsi beharrekoa zehazteko, irailaren zortzirako deitu dituzte Institutuetara, ikasleekin batera, ikasleak sartzen diren egun berean hasteko ikasturtea, kolpez. Sosik ez, iraileko lehen asteko ordezkapenak ordaintzeko. Azken Egunetako Santuen Jesukristoren Elizan esango dizute diru hori non bilatu.

Bistan da Hezkuntza Saileko buruek itunpeko ikastetxeetan dituztela sustraiak eta bihotzak, baina disimulatu zezaketen apur bat. Eusko Jaurlaritzak, oro har, erakunde publikoen gainetik jartzen ditu elizen tankerako pribatuak, are beren testu sakratuak zein gaur egungo jokaerak eta adierazpenak giza eskubideen aurkakoak direnean ere nabarmen. Egun hauetako batean Jainkoari txibatuko diot Jaurlaritzak nola tratatzen nauen.   

Beti original

Markos Zapiain 2021/09/04 10:30

Kapitalismoa sendotzen ari zelarik sortu ziren Parisen abanguardiako arte bohemio antiburgesaren lehenbiziko ernamuinak.

Lehen begiratuan, kapitalista eta artista iraultzailea etsaiak dira: bizi dituzten balio etiko eta politikoak kontrakoak dira, haien bizimoduak bezala, zehazki familiarekin eta sexuarekin dituzten harremanak.

Ordea, Daniel Bell-ek nabarmendu duenez, bat datoz izpirituan; bien jokabidearen funtsak, paradoxaz, logika berbera erakusten du: bai enpresarioak eta bai artista modernoak ezinbesteko dute tradizioarekin hautsi eta berria etengabe sortzea. Aspaldi erakutsi zuen Marxek kapitalismoa ez dela ez tradizionalista ez kontserbadorea; aitzitik, iraultza permanentera derrigortua dago.

Henry Ford auto-sortzaile handiarekin hasi eta Bill Gatesenganaino, enpresarioek ez dute atsedenik gabe asmatu beste erremediorik, biziraun ahal izateko besterik ez bada ere: berrikuntza ahaztuz gero, konpetentziak suntsituko lituzke eta merkatuak irentsiko; izateari utziko liokete.

Era berean, Schönberg, Kandinsky, Picasso, Duchamp eta enparauak, subertsiboak eta antikapitalistak izan arren, bizi izan ziren, abanguardiek tai gabeko originaltasuna goretsi eta bedeinkatzearen ondorioz, antzeko frenesian, iraganaren tabula rasa egin (besteak beste, musika tonala eta figurazioa eta perspektiba klasikoa) eta epe laburren baitan behin eta berriz estiloz aldatuz… Duchamp harro zegoen urte bakar batean bere buruarekin eta bere ibilbidea sei aldiz apurtu eta horrenbestez estiloz ere beste sei aldiz aldatu izanaz.

Egia bada ere XXI. mendearen lehenbiziko laurden honetan arte plastikoaren panorama biziki dibertsifikatu dela eta edozer aurki dezakezula, funtsean berdintsu gabiltza. Aspaldi bilakatu da gainera transgresioa zeremonia, eta abanguardia akademian dago, Estatuak diruz laguntzen du eta merkatuak eusten dio. Artista plastiko berritzaileenen obra, hala nola Cady Noland edo Demian Hirstena, ezin dute erosi François Pinaulten gisako milioidunek baizik, artistak miresten dituztenak norberak bere burua ispiluan bezalaxe.   

Eneko Irigaray (eta IV)

Markos Zapiain 2021/08/03 11:32

Eneko Irigarayren bizitzak eta nortasunak ETAkidearen estereotipoa ezin hobeki apurtzen dute. Kaputxadun krudelaren ordez, hagina bete odol, negozio gizon patxadatsu eta umoretsu bat dugu, inoiz ez duena ezkutatzen ETAkoa dela. Behin batean, Europako aireportu batean gizon potolo bat leihatilakoarekin arazoak zituela ikusi eta lagundu egin zion. Gizonak ez zekien frantsesez ez ingelesez. Hizketan jarraitu, “a, joño, Euskal Herrikoa, ni bezala”, eta aurrerago politikaz mintzo Irigarayk “ba ni ETAn nabil, fundatzaileetako bat izan nintzen”. “Jakin izan banu, ez nizuke laguntzen utziko”. Irigarayk unean bertan ez zuen ezagutu, baina gero egunkarietako argazkietan ikusi zuen PPren Arabako buruzagi bat zela.   

Irigarayk Perturri buruz kontatzen dituenak ere aspaldiko urteotan zabaldu den Perturren irudia ere mugitzen dute. 

Badago kezka bat txit gizatiarra, oraingo kontakizunaren batailari lotua baina Julio Zesarrek eta Akilesek ere izan zutena: zer esango dute nitaz ni hil ondoren? Liburuetara pasatzen den Historian parte hartu baldin baduzu, egunkarietan atera den zerbait egin baduzu, ‘nola epaituko nau historiak?’ kezkatzen zara. Errudun joko nau, ala absolbitu?

ETAren fundatzaileen liburuetan, Txillardegiren Euskal Herria helburu, Julen Madariagaren Egiari zor, sumatzen da kezka hori. Baita hurrengo urteetako buruzagien artean ere, Mario Onaindiaren eta Mikel Antzaren liburuetan, besteak beste. Hau gertatu zen, hauxe egin nuen, hara zehazki orduko hartan zer idatzi nuen. Garbi eduki dezatela historialariek.

Noski, erabat ulergarria da kezka hori, egia adierazteko bultzada hori, ikusita nola manipulatzen duten sistematikoki hedabide eta argitaletxe indartsuek. Espainia aldean PRISAk, Vocentok eta enparauek aditu seriotzat jotzen duten eta ederki saltzen duen Fernando Reinares baten liburuak hemen irakurrita ez dira txiste merkeak baizik: etakideak hizketan jartzen dituenean, euskalduna gaztelaniaz aritzean betetzen omen dituen estereotipo guztiak erabiltzen ditu: “cómo eres Josechu, ya te dije pues que la goma dos hay que haser aldrevés”, “Si los maketos comprarían los puerros de aquí, entonses no serían tan enemigos putasemik; kilometro sero es cosa buena pero”. Antzekoak dakartza “Patriotas de la muerte. Quiénes han militado en ETA  y por qué” liburuan.

Ekainaren batean errege-erreginek Biktimen Memoriala inauguratu zuten Gasteizen. Txiringitoaren komite zientifiko ekidistantea osatzen dute Iñaki Ezkerrak, Joseba Arregik eta Edurne Uriartek; komite-buru, Florencio Dominguez. Bakarrik falta dira Abascal, Rosa Díez, Pío Mora eta Esparteroren zaldiaren kozkorrak. Disimulatzeko, ipin zezaketen beste norbait erabat neutroa, Carlos Iturgaitz edo.

Horrelako testuinguru fanatizatu batean, Eneko Irigarayk buru osasun bikainaren inpresioa ematen du; medikuntza, erizaintza eta sendakuntza izan da eta da Irigaraytarren zeregin nagusia, ez alferrik. Zentzu horretan, ederki futitzen zaizkio historiaren tribunalak, eta etorkizunak nola epaituko duen. Minutu bakar batez ere ez du gogoan. Ez du bere burua zuritzen, ez ditu bestek esandakoak ñabartzen.

Horregatik ez du hartu inongo autobiografiarik idazteko edo lekukotasunik emateko ardura. Joxean Agirre joan zaio elkarrizketa- liburu biografikoa proposatzera; eta liburua irakurrita irudi luke barruak garbi uztera bultzatzen duen kontu nagusia dela emaztea izan zela ETAko lehenbiziko militante andrazkoa.

Mugalari franko zituen amaren aldeko familian, Urdazubin, eta poliziari iskin egiteko sen berezia handik zetorkiola uste du, geneetan edo. Usaimen aparta izan du beti poliziak eta sekretak detektatzeko, eta inoiz ez dute atxilotu.  

Eneko Irigaray (III)

Markos Zapiain 2021/08/03 11:00

IRIGARAY ETA PERTUR

ETAren komandoak hasieran beren kabuz entrenatzen ziren. Profesionalek gidaturiko lehenbiziko entrenamenduak Aljerian egin zituzten, Irigarayren bitartekaritzari esker. Laurogei polimili eta hirurogei mili ibili ziren han. Miliak Peixotoren eta Atxuloren bidez joan ziren, eta polimiliak Perturren eta Sabin Atxalandabasoren bidez.

Irigaray bereziki ondo konpontzen zen Perturrekin. Pertur 1976ko uztailean desagerrarazi zuten. Maiatzean Aljerren egon zen Irigarayren bidez polimilientzako entrenamendua adosten. Pertur Irigarayren etxean zen lo egitekoa, baina ezin, bete-betea baitzuen.

Non pasa zituen orduan gau haiek?

Aspaceren sortzailearen etxean!!!

Badakizu, Aspace, elbarritasun zerebralak jotakoei laguntzen dien elkartea. Carmen Aldabek sortu zuen, Iruñean. Oso emakume argia zen. Gaur egun badago Iruñean Carmen Aldaberen izena duen eraikin ikusgarri bat. Kanadan ikasi zuen Pediatria. Lagun onak egin ziren Irigaray eta Aldabe Aljerren. Medicus Mundirekin zegoen Aldabe Aljerren, sendagile lanetan. Aspace eta ETA horrela lotzea ere estereotipotik kanpo dago, eta Irigarayri zor diogu.

Joxean Agirreren liburuko hitzaurrean, Iñaki Egaña historialariak dio bere ustez Pertur Euskal Herrira itzuli eta poliziak Aljerren entrenatzera zihoazenen zerrenda atera nahi izan ziola, eta hori izan zela Perturren desagertzearen kausa nagusia.

Irigarayk dio ez dela ezinezkoa, baina ez duela daturik eta frogarik hori ziurtatzeko.

 

GAUR EGUN

Gaur egun Irigarayk, laurogeita sei urte, goizeko zazpi eta erdietan jaikitzen jarraitzen du. Lehenbiziko gauza, yoga egiten du. Gero, meditazio pixka bat, Budaren posizioan. Zangoak ondo gurutzatuta, lotoaren jarreran. Lehen bi zangoak kokotearen atzean gurutzatzen zituen, baina utzia du. Ayurvedaren jarraitzailea da, Indiako medikuntza tradizionalarena, prebentzioan eta elikaduran oinarritua, eta oso pozik dabil.

 

 

Eneko Irigaray (II)

Markos Zapiain 2021/08/02 20:50

IRIGARAY ETA TXILLARDEGI

Falangistez betetako trena deskarrilarazi ostean, 1961ean, egundoko errepresioa etorri zen eta jende askok igaro behar izan zuen muga. Irigarayk Txillardegiri muga pasatzen lagundu zion.

ETAren lehenbiziko Biltzarrean zortzi-bederatzi lagun bildu ziren Beloken, Irigarayk aurkitu zuen egoitza, eta Biltzarra ETAren Printzipioak idazteari eman zioten ia osorik. Gero, multikopistetan inprimatzen zituzten Printzipio horiek eta beste edozein panfleto. Itzela zen ordea garai hartako multikopistek ateratzen zuten zarata, eta orduan Txillardegi piano jotzera jartzen zuten. Txillardegi ez da inoiz artearen autonomiaren aldekoa izan, bere ustez hilzorian dagoen herriaren borrokaren alde egin behar dute bai literaturak eta bai pianoak. 

Gero, Frantziatik kanporatu zituztenean, Madariaga, Irigaray eta Txillardegi elkarrekin joan ziren Bruselara. Diru aldetik ez zebiltzan batere fuerte. Etxebizitza txiki merke bat alokatu zuten auzo pobre batean eta ohe berean egiten zuten elkarrekin lo.  

 

ALJERIAN

Belgikatik alde egin eta Irigaray, Madariagarekin batera, Aljerrera iritsi zenean Aljeriak independentzia lortu berria zuen, eta babesa ematen zien mundu osoko askapen mugimenduei: PAEko palestinarrak (Arafat eta), angolarrak eta vietnamdarrak bezalako handiei zein sahararren Polisarioa, kanariarrak edo ETA bezalako txikiei. Dena den, Irigarayk, ETAren ordezkari gisa, kontsularen estatusa zuen, gobernuak auto ofizial bat jarri zion, harreman ona zuen ministroekin, harreman estua zerbitzu sekretuetako buruarekin. Yasser Arafatekin eta vietnamdarren liberazio mugimenduaren buru Giap jeneralarekin ere harremana izan zuen. 

Harreman eta giro atseginak sortzeko dohaina igartzen zaio Irigarayri. Maizen darabilen esamoldea da "oso ondo konpontzen ginen". Oso ondo konpontzen zen Angolako presidenteordearekin, primeran Antonio Cubillo Kanarietako independentisten buruarekin, baita ere ia beste edonorekin batere ondo konpontzen ez ziren Jon Mirande eta Federico Krutwigekin… Txinatarrekin ere harreman ona zuen. Krutwigi eta txinatarrei esker atera zuten Maoren Liburu Gorria euskaraz. 

Irigarayk, liberazio mugimenduetako buruzagiekin Aljerren lotu zituen harreman on horiek eta bere izaera atsegina eta hizkuntzen ezagutza gerora baliatuko zituen SPRI-ri eta euskal enpresei negozio-bideak zabaltzeko. Besteak beste, Bascotekniari Angolan. Mitsusi japoniarraren eta Orbegozo, Marcial Ucin eta beste enpresa garrantzitsu batzuen arteko bitartekaritza lanak ere egin zituen. Gainera, Corberó eta Agni-ren ordezkari ere izan da. Horrek mundu osoan barrena bidaiatzera eraman du. Eta ez zuen ezkutatzen ETAkoa zela. Galdetzen bazioten, beti erantzuten zuen ETAkoa zela eta jendeak normal hartzen ei zuen.

Dena den, Eneko Irigarayk erradiologoaren ikasketak egin zituen, eta makina bat erradiografia eginikoa da Aljerreko ospitaleetan.

 

Eneko Irigaray (I)

Markos Zapiain 2021/07/30 13:58
Joxean Agirrek "Eneko Irigaray. Aljeriar konexioa" atera du Txalapartan

 

Badago ETAren sortzaileen argazki mitiko bat: Txillardegi, Julen Madariaga, Eneko Irigaray eta Benito del Valle. Joxean Agirrek elkarrizketa luze bat egin dio Irigarayri. Txalapartak argitaratu du, oso da mamitsua. Hainbat pasadizo harrigarri dakar, garrantzirik ez balute bezala kontatuak. ETAren sortzaileen artean, gazteena izateaz gain, izaera bitxi eta deskontzertanteena duena da Irigaray. Joxean Agirreri berari harridura dibertitu bat sumatzen zaio elkarrizketan barrena. 85 urte ditu, Donostian bizi da. Orain dela bi urte hil zaio hainbeste maite zuen emaztea, Miren Josebe Alduntzin erizaina, ETAko lehenbiziko militante andrazkoa, “Antonio” ezizena zerabilena.

ETAkidearen irudi tipikoari buruz izan ditzakezun aurreiritziak eta topikoak zapartatzeko tresnarik egokiena da Joxean Agirreren “Eneko Irigaray. Aljeriar konexioa”. Txillardegik eta Madariagak “Euskal Herria helburu” eta “Egiari zor” gauzak argitzeko idatzi zituzten, leporatzen zitzaizkienak ukatzeko, defentsazko jarrera batean maiz. Aldiz, Irigarayk ez du liburua bere kabuz idatzi. Elkarrizketa eskatu egin diote. Onezkoak egin ditu bizitzarekin, ez du ez errurik ez damurik, ez du beharrik sentitzen ezer ñabartzeko, azaltzeko edo zehazteko. Futitzen da Historiaren Epaimahaiaren aurrean eman dezakeen itxuraz, eta “Historiaren Epaimahaia” kontzeptuaz. Historiaren zurrunbiloa eta gertaeren olatuak badatoz eta badoaz, eta Irigarayk zorte oneko surflari jakintsuaren antzera baliatzen ditu.

Argazki mitiko hartan Julen Madariaga, Txillardegi, Benito del Valle eta Eneko Irigaray ageri dira. Txillardegi, Madariaga eta Irigarayri buruz baditugu liburuak, haien nortasun eta ibilbideen irudi argi samar bat egin dezakegu. Benito del Valle daukagu oraingoz ilunpe misteriotsu batean. Ea baten bat argitara ekartzera animatzen den.

 

EGIA ALA ZIGORRA. ARGALA ALTZUTZATIK EZABATU

Ulergarria da ETA desagertu ostean jendeak galdetzea "zer arraio gertatu da hemen zehazki?" Horregatik dira garrantzitsuak Eneko Irigarayrena bezalako lekukotasunak, edo kontatzeko zerbait duen beste edonorenak, trintxeren alde batekoa zein bestekoa. Baina kontatzeko asko daukan jende mordoa isilik dago, ez duelako zigortua izan nahi. Horregatik dago aukeratu beharra: historia ezagutu, eta egia, edo bestela zigortu; ezin biak aldi berean.

Pentsa Eneko Irigaray, laurogeita bost urte inguru dauzkana, Joxean Agirrek bildu dizkionak kontatu gabe hil izan balitz: galera izugarria litzateke ez soilik abertzaleentzat, baizik eta historia eta egia ezagutu nahi duen edonorentzat, Fernando Reinares barne, noizbait animatuko balitz.

Egia modu zabal samarrean ezagutu eta asumitzeari ukoa maila triste batera iristen ari da. Esaterako, Oteitza eskultorearen laguna izan zen Irigaray. Oteitzak Altzuzan zeukan bulegoa eta estudioa. Orain, museo bilakaturik, bere horretan gorde dute, Oteitza bizirik zenean zeuzkan berezitasun guztiekin. Bat izan ezik. Oteitzak Argalaren argazki bat zeukan horman zintzilik. Eta kendu egin dute. Irigarayk kontatu du. Egia, justizia eta erreparazioa nahi badugu, ez da abiapunturik azkarrena Oteitza histerikoki Argalarengandik bereizteko grina hori. Den-dena gorde dute bere horretan, Argalaren argazkia izan ezik. Zer da oroimena horrela mutilatuz bilatzen dena? ETAren edozein arrasto ezabatzea, Stalinek argazkietatik Trotsky ezabatzen zuen bezala? Jende guztiak daki hutsune horietan Trotsky falta dela Stalinek kendu zuelako, eta horrek sekulako publizitatea egin dio Trotskyri eta Stalin barregarri utzi du.

Prousten omenez

Markos Zapiain 2021/07/10 18:30
Gaur 150 urte Proust jaio zela. Ezin ederragoa, Denbora galduaren bila-ren gaineko Gilles Deleuzeren interpretazioa "Proust eta zeinuak" liburuan.

Luzaro izan zen Prousten Denbora galduaren bila-ko bilaketa oroimenak gorderiko sekretu sakonenen bilaketatzat hartua, harik eta Deleuzek erakutsi zuen arte, 1964ko “Proust eta zeinuak” liburuan, Proust, oroz lehen, egiaren bila dabilela. Emmanuel Macronen maisu Paul Ricoeur-ek, “Denbora eta narrazioa”ren bigarren liburukian, 1984koa, ez zuen Deleuzeren interpretazioa onartu. Eztabaida piztu nahi izan zuen. Ordea, Deleuzerentzat ez dago eztabaidarena baino giro antifilosofikoagorik. Platonen Elkarrizketetan ez omen dago eztabaida bakar bat ere.

Deleuzeren interpretazio ausartaren arabera, Prousten bilaketa etorkizunera dago zuzendua, ez iraganera. Eta Prousten egia ez da razionalismoarena, ez da egia greko klasikoa, borondate onez adostasuna bilatzen duten lagunen arteko elkarrizketan aurkitua, baizik geuk nahi gabe ere indar ezkutu kontrolagaitzek bilatzera bultzatzen gaituzten egia arraroa, esaterako maiteak sufriarazten digun jelosiak. Eta ez darabil ironia sokratiko argia, umore judutar iluna baizik, egia bilatzera beheko pasioek behartzen dituztenena, eta ez goiko Izpiritu Sainduren batek. Proustentzat, askoz ere interesgarriagoa eta sakonagoa da maitaleen arteko harreman isila, maitaleak maitearen enigmak interpretatzeko darabilen suzko tentua, ezen ez lagunen arteko solasa, lagunak hizketan hasi baino lehen ados egoten baitira hitzen esanahiaren inguruan, eta ez dituzte, horrenbestez, zentzu berriak asmatzen. 

Razionalismo klasikoaren arabera, pentsalariak egia berez maiteko luke, eta era librean erabaki duelako abiatuko litzateke haren bila; beraz, benetako egia aurkitzeko, aski luke metodo egokia erabiltzea kanpoko eragin gaiztoak saihestearren, gezurra egia bailitzan agerrarazi eta gogoeta bide okerretik leramaketenak. 

Ostera, Proustek, horrela aurkituriko egiari abstraktu eta arbitrario deritzo, ez baititu aintzat hartzen pentsatzera behartzen gaituzten alde ilun bortitzak. Oldozteko ez da aski borondate ona eta metodoa, egia ez baitzaigu eskaintzen, baizik traizionatzen; ez da desiratua, nahigabekoa baino; eta ez zaigu komunikatzen: interpretatu egin behar dugu. Razionalismoaren egiari, politikan, kontsentsua lantzea eta federalismoa dagokio; Deleuzek, aldiz, desberdintasun librearen sustatzailea izaki, independentziaren alde egiten du.

Aurkezpena

Markos Zapiain

1963an jaio nintzen. Markos Zapiain naiz ia beti. Baina ez zidaten soldaduzka egiten utzi, nortasun bikoitza dela eta. Batzutan Pelipe pizten da ene baitan. Pozik ibiltzen da oro har Pelipe. Baina haserretzen denean, kontuz.