Garagoittiko Orakulua

Argazkiak.org | Anai bixak © cc-by-sa: txikillana

 Key words: esina atu osia nan-nan Kikiya eta Kiko

Aurkezpena: Asier Sarasuak egindako saiakera hau eta hau idea polittak irudittu jatazen. Aukeria izan dotenian, gure umiak lehelengo berbak artikulatzen hasi diranetik, 2-3 urte bete arte, euren hiztegi partikularreko berba garrantzitsuenak apuntau dittudaz

 Material eta metodoak: astixa eta gogua.

 Analisisa: gitxi. Berba batzu antzera deformatzen dittuezela emoten dau. Halan be, bakotxak bere pertsonalidadia daka eta berba batzu (iratargixa, txirulia, txikixa, haundixa...) total diferente esaten dittuez salbuespenen bat kenduta (esnia).

Ondorixua: Niko eta Tomax antzekuak dira, baiña ez bardin-bardiñak. Ondorixo baliotsua zientziarako, erregular!

 George Hamiltonen estiluan ibilli heinke, trakeotomizau zapixakin-eta.

 Edo bestela “El dia de la bestia” pelikulako aittittan itxuriakin.

 Ez detsuet esango zelan nabillen gaur ni... Bixetatik bat dala, hori bai!

Ixa ahaztuta dakat. Zelan zan? Lehelengo platera hasi, amaittu eta ogixakin garbitzen neban. Gaiñian, bigarren platera zetorren: berua (ah jateko berua! Nun geratu da?). Batzutan, baitta postria be (gehixenetan, frutia aurretik jaten neban).

 Oiñ ostera, nere otordua umien plateren hondarren txarrigaldaria izaten da. Eguardiro bai;  eta, askotan, afaltzeko bebai.

Jatia, kotxiari gasoliñia botatzia besain gauza estimulantia bihurtu da neretako. Prisaka egin biharrekua, umiak etxia apurtuko ez badabe. Edo hagiñak garbittu eta eskolara hegaztadan urten bihar dogulako. Edo mahaixa lehen bait lehen jaso eta librau bihar dalako. Edo... beti zeozer.

Jateko batzu, prestau eta segiduan jatekuak dira berez: pasta italiarra... laban erretako arraiña... prijidutako gauzak... arrozak... Hóri be ahaztuta dakat: hasierako eskrupuluak gaindittuta, rekalentatzia da hórrek gauzak jateko bide bakarra gurian.

Restaurante batera juatia, barriz... ja jai! Ahaztu, ahaztu. Lehengo patxaria, antolakuntza (eza)... eziñezkuak diraz. Juan, juan geinke –graziak ume lasai xamarrak dakaguzela-. Baiña hobe lehenguan nostalgian ez ibiltzia, hárek otorduak ez dira bueltauko eta.

Edo bai: bueltau, bueltau leikez. ¡Baiña norberak 60 urte dittuala! (eta hala bada, pozik; eskerrak errez konformatzekua naizela...).

“Klonk” entzun egongelan eta han agertu jata negarrez, eskua buruan, pupu egin dabela. Betiko lez “nun hartu dok?” galdetu detsat abots lastimeroz, eta berak “hamen” diñosta abots doble lastimeroz. Halako kasuen protokolua jarraittuta, eskua miñan lekuan ipiñi eta “Zerekin hartu dok?” galdetu detsat. “Etxia”, bere erantzuna.

Argazkiak.org | Exploradoria © cc-by-sa: txikillana

Izan be, urte biko mutikuak ez daki ondiok esaten “ateko markua”, “beheiangaiñeko egurra” edo “paretan ertza”, beraz, normalidade osoz, kolpia “etxiakin” hartu dabela diñosta. Logikia bajaukak mutikuak!

Argazkiak.org | Enperatrizan parkian © cc-by-sa: txikillana

Kuadruhau da, oker ez banago, aittak pinttau zeban azkena, beraz 1990 aldekua izango da. Egurrezko ohol baten zeguan, enmarkau barik, kajoi baten sartuta beste pinttura “zatar” batzukin batera. Anekin bizitzera juan nintzanian, danak Ikusi Artera eruan nittuan restauratzera, eta oiñ gure etxeko paretetan dagoz marko polittetan sartuta. Hau umien gelan dago, Anen esanetan alaittasuna transmititzen dabelako; koloriengaittik edo.

Argazkiak.org | Potiña ibaixan © cc-by-sa: txikillana

Kuadro hau, barriz, ez dot sekulan horman ikusi gurian esegi genduan arte. Hau be ohol solte bat zan, bestiekin batera armarixo baztarrian zeguana. Firmarik be ez daka; esango neuke iñoiz entzun dotela amama Inesenian egon zala edo, eta hala bada gaztetan pinttautakua izango da kontizu (1945 aldian?), eta aittan gurasuen etxian geratutakua. Zihero baltzittuta zeguanez, Ikusi Artekuak barniz kaparen bat kendu zetselakuan nago (pinttura pizkat bebai...).

Argazkiak.org | Arraiñak © cc-by-sa: txikillana

Arraiñen kuadro “tenebristiau” be hortxe zeguan, bestiekin, eta oiñ egongelan dakagu. Firmian estiluangaittik be zaharrenetakua dala dirudi, estilo ariketa bat edo. Txitxarruak dirurixe (edo?).

Aurreko baten, Galiziako prozesiño honen bideua ikusi najuan. Mezia entzunda, herri txiki bateko jentiak ermittiari bueltia egitten detsa, abaria eta santu bat aurrian dakela. Baiña bandiak jotako musikia... pizkat “arrarua” da! Halan be, iñok ez detsa erreparatzen itxuria; abariak azken momenturarte behintzat ez dau muturra okertzen, “El coche fantastico” sintonixian konpasekin.

Gaba horretan bertan, aspaldiko amesik dibertigarrixena izan neban. Nere sentsaziñua oso luze iraun zebala da; baiña ba dakitt hori zihero subjetibua dala (igual hamar minuto izan ziran bakarrik). Edozelan be, normala danez, esnatu nintzan momenturako zati txikixak baiño ez nittuan gogoratzen, eta guztiz ez ahaztiarren hau da 7:00etan jaiki eta chi-kung egin ostian idatzi nebana.

 "Familixako bazkarixa dakagu super-restaurante erraldoi baten. Beste zientoka lagun dagoz bertan, uste eze kiko estiloko ospakizun baten-edo... Kontua da ni, probokatzaille senez edo, kleriman batekin jantzitta juan naizela eta oso ondo pasatzen dot, senidien lotsarako: lehelengo konplizidade begiradak datoz (abade prekontziliarrena, urrez eta pielezko abrigodun andrena...) baiña segiduan eskandaluzko begiradak, adarra jotzeko asmuakin konturatzian... Aspaldi etxuat hain ondo pasau amesetan, eta parrandiak denpora luzian iraun dabela dirudi (lehelengo platera, bigarrena eta postrian detalle lanbruak gogoratzen dittudaz)."

Irudixa: Euskonews

Edo Antonio Zafffala, etxian pronuntziatzen dogun lez. Gustora irakortzen diran artikuluak dira Zabalanak... neurri egokixan. Izan be, azkenian hagiografiaz pizkat saturauta amaittu juat (abarien deformaziño profesionala edo...). Egixa da artikuluok izperringirako idatzitta dagozela, txantxilloi baten arabera (amua... kontakizuna... amaiera kontenplatibua) eta desbardiña dala astian behiñ irakortzia, edo bata bestian atzetik segiduan. Edozelan be, gauza jakingarri asko –batez be historiko/mitiko- jatozak pajinetan. Biharbada deigarrixena Narros jauregiko gela urdiñana, paziente zarauztarrekin berbetarako atxekixa nahikua emon destana... Lehendik be fitxauta najeukan gizon hau, eta ez alperrik.

Argazkiak.org | Tiestua 2 © cc-by-sa: txikillana

 Tia Maiteneko kuadro honen pinttaketa prozesuakin be gogoratzen naiz, beraz sasoi prolifikokua izangok kontizu. Biharbada amari pakia emoteko pinttauko zeban Armandok. Izan be, sasoi baten, uralorekin tematuta ibilli zan ama: udabarri aldian, mendira egindako ostera bakotxian uralora txorta bat hartu eta etxian aldatzeko ahalegiña egitten zeban, baiña alperrik... lora basatixak basuan nahi... Etxian uralorak izateko modu bakarra, kuadruan.

Argazkiak.org | Urko © cc-by-sa: txikillana

 Urkoko bistihau (“Franco hildakuan arpegixa”, askotan esan zestanez) nahikua antxiñakua dirudi, firmian tajuari begira. Ezingo neuke esan noizkua dan, 1950 hamarkadakua igual? Ikuspegixangaittik, Otola basarrittik edo pinttauko ete zeban? Badakitt gaztetan hango senidiekin sarri egoten zirala-eta...

Argazkiak.org | Axpe © cc-by-sa: txikillana

Kuadruhau, Argentinan topau neban, sorpresan. Porotan etxian (Maria Elena Berasueta, amama Isabelen lehengusiñia) izan zan. Kontua da Porota eta senarra Euskalherrira etorri ziranian, 80 hamarkadan bebai (fetxia ez dakat eskura), gure gurasuak ezin izan zirala eurekin egon. Pena haundixa hartu zeben, eta gitxienez, errekuerdo modura kuadruau helarazi zetsela. Ni txikixa nintzan kontizu, eze, ez nintzan kuadruonekin gogoratzen.

 Oiñ konturatzen naiz seguraski kuadruau topau eta gero etorriko jatala argazki bildumiau egitteko ideia.

 Literarixoki izan leikiazen hutsak (gitxi) zihero tapauta geratzen dittuk historixia benetakua izatian pilpillakin. Nik Colombiari buruz ez nekixan ezer, esateko, urriñeko tiro-hotsaz aparte. Liburu honetan, idazliak bere aittak (ezkertiar moderauak) izandako bizitza-ibilbidia kontatzen jok, bere erahilketia “merezi” izan arte. Ez dok iñundik iñora herrialde hartako arazuak kontatzen daben liburua, edo euren familixan gertatutakuan salaketia: zeozer bai agertzen dok, normala danez (escuadrones de la muerte, gerrillak, amorrua...) baiña idazliak batez be exorzismo biharra egitten jok hamen, oso intimua, aitta galdu eta 20 urtera. Oso ederra dok familia barruko bizimoduan kontakizuna –guztiz unibertsala-. Kuriosua, bebai, idazliak (nahitta ala nahi barik) ezartzen daben ritmo aldaketia: 30 urtian zihar kontakizunak abixara bardintsua mantentzen badok be, aittan erahilketian momentura hurreratu ahala, deskribapena gero eta motelago eta detallistiago bihurtzen dok, kamara lenta efektuan. Gehixago: herixotzian momentua behin eta barriro kontatzen dok, pertsona askoren ikuspegixetatik, pelikula amerikarren automobillen leherketen modura; onerako, duda barik.

Liburua ona izan lajeikek, hori hala dok: baiña berau amaitzian geratzen dan hondarra, Colombiako herrittarrenganako elkartasuna dok.

Argazkiak.org | Leintz-Gatzaga 1 © cc-by-sa: txikillana

 Leintz-Gatzagan egon giñaneko beste ikuspegi bat. Aitzorrotzetik bueltan izango ete zan?

Argazkiak.org | Dendari-Gerrikabeitia © cc-by-sa: txikillana

Neri neuri, gehixen gustatzen jatazenetako bat. Kuadro txikixa da, eta bertan Lekeittioko Dendari-Gerrikabeitia kalien kruzia agertzen da, 1888-ko itturri batekin. Ez dakitt ba, ¿kolore bizixak dakazelako edo? ¿ondo ipiñittako markua dakalako? (horrek be uste baiño eragin haundixagua daka...). Sasoi prolifikokua hau be.

Argazkiak.org | Brankak © cc-by-sa: txikillana

Kuadro honekin sorpresia hartu neban. Tio Inaziori galdetu netsan ia aittan kuadrorik ete zekan, eta han ibilli giñan amamanekuak eta beriak ikusten... eta halako baten, hau. Zihero ahaztuta nekan. 80 hamarkada hasierakua da, ni txikixa nintzanekua. Ez dakitt zergaittik (oporrak izango ziran edo), baiña ni han bueltaka ibilli nintzan denpora guztian, eta prozeso luzia gogoratzen dot: aitta maldiziñoka, koloriekin-edo burruketan... lehelengo planoko potiñorrekin be buruhaustiak izan zittuan, gizona etxakon bere gustora urtetzen edo... Asko poztu nintzan kuadrua berraurkitzian.