Garagoittiko Orakulua

Bookcrossingan asuntua aspaldi nekan entzunda, eta traza ona hartzen netsan. Halan be, hortan hasteko lehengaixa nekan faltan, hau da: sobrako liburuak. Nere amesa beti izan da liburuz betetako etxia izatia, eta hori buruan, zera emon izan desta beti libururik botatzia. Horretxegaittik, ointsu arte nere etxeko liburu-jarixua beti norabide bakarrekua izan da: kanpotik barrura.

Zirkunstantziak zirkunstantziak dira, baiña: eta oin bizi garan etxera pasatziakin batera, emaztiak bere aldetik zittuan liburuak (gurian eta gurasuenian) eta neuriak batera gorde biharra suertau jaku. Eta, jakiña: kabidu ez. Arrazoi material hutsangaitik, beraz, entresakak egittia tokau jaku; eta horrekin batera, lehelengo eta bigarren maillako liburuen artian bereiztu. Lehelengo taldekuak gordetzekuak dira: irakorri bakuak, kontsultatzekuak, barriro irakortzeko gogua emoten dabenak, ondorenguei laga nahi detsaguzenak... Eta bigarrengo taldekuak, barriz kleenex liburuak, gustau etxatazenak, irakorriko ez dittudazenak... Gauzak halan, une baten 30-40 liburu izan nittuan kentzeko; eta orduantxe esan neban “ointxe dok ba, bookcrossing historia hori zer dan jakitzeko momentua”.

Imajinau neban lez, oso gauza sinplia da. Berez ingles munduko gauzia bada be, hizkuntza askotako interface edo zera asko dagoz, danak leku berera garoienak: datu base haundi bat, eskurik esku dagozen liburuei “matrikulen” erejistrua, gero bakotxan seguimientua egin ahal izateko. Ez dot nik barriro azalduko, bertan oso ondo argitzen dabe-eta. Izena emotia oso erreza da, pasahitz eta klabia aukeratu eta... jolastera! (hala hartzen dot nik-eta, jolasa legez).

Printzipioz zenbakixa ipintziakin nahikua da, eta horretarako plantilla estandar batzu dagoz. Halan be nik “ex libris” pertsonalago bat egin neban National Geographic aldizkariko argazki bateri euskerazko testua ipiñitta. Batuaz, jakiña: batek daki munduko ze partetara doian-eta.

Behiñ hau eginda, liburuak nun “askatu” pentsatzia etorri zan. Lehelengo, kontsultan eta Lekeittioko kontsumitzaillien kooperatibako lokalian “bookcrossing point” bana ipiñi nittuan, 15-20 liburukin. Enparaua, poliki-poliki hor zihar abandonau dot, astian behin liburu bat-edo: kultur etxian... autobus paradetan... kaleko aterpe estrategikuetan...

Liburua hartzen dabenak, nahi izan ezkeriok, webgunian sartzeko aukeria daka eta, bertan liburuan zenbakixa sartuta, eskuragai dagon informaziñua irakorriko dau (nik normalian lagatako lekuan erreferentzixia eta iruzkiñen bat ipintzen dot, gitxienez). Berak be liburua hartu dabela esateko aukeria daka (eta nik abisua jasotzen dot), baitta iruzkiñak sartzekua be. Feedback hori da, egixa esan, neri gehixen pozten nabena. Ez da askotan gertatzen: oiñ arte hartzaille birek erantzun deste bakarrik, bata Ondarruko Kafe Antzokixan lagatako “Harri eta Herri” (Gabriel Aresti) hartu zebana, eta bestia juan dan astian, Lekeittioko autobus parada baten lagatako “Historia del tiempo” (Stephen Hawking) hartu zeban bidaiarixa.

Kostau jatak! Baiña azkenian amaittu juat. Gezeta eta Hasierrekin erabilli doten katxondeuaz aparte, ez dok hainbesterako izan. Une batzutan intragablia dok, bai (hainbeste metafisika! esandako lez, horixe berori dok argentinuetaz gitxien gustatzen jatan alderdixa), baiña beste parte batzu genialak dittuk. Balantze final positibuakin.

Protagonistian barruko laberintuetaz gain, istorixia zera baiño sinpliagua dok: larregi irakorritta burua endredauta dakan morroi bat, lehelengo Parisen eta gero Buenos Airesen, egon baiño ez dana egitten. Bai, eze... egin-egin, etxok ezer egitten. Bere lagun diletantiekin (Parisen) abstrakziñuei buruz berba eta berba, harreman toxikuak lantzen (benetan indeseablia dok Horacio laguna) eta enpatia zer dan jakin barik (Rocamadour umian herixotzia... ¡brrrr! Armoniosonakin batera, barrua nahastau destan banakako eszena literariuetatik bat –estrogenuen eragiñez?-). Eta Buenos Airesen, bere antxiñako nobixian parasito, antxiñako lagunen atoian dinbi eta danba –euren pazientzixia...-, harik eta zoroaixe baten ostian barriro bizidunen mundura etorri arte (edo).

Argumentua bigarren maillan lagata, esperimentu haundi bat dok nobelia, adabakiz osatutako collage monumentala. Une batzutan idazlian adarjotziekin hasarratu be egin nok (liburu erdixa irakorri, eta... ¿¿barriro hasi bihar?? Jakin ezkeriok, direkziño tablerua jarraittuko najuan hasieratik). Gero, ostera, píezak bata bestiakin ondo (¿?) tolostu ahala, trankildu egin naiz (irakorle-emia nok kontizu). Eta, eskerrak Andres Amorosen prologo eta pajina barreneko oharrei, ohar erudituen ufala hobeto kudeatu eta klasiko hau hainbestian amaittu ahal izan juat. Pozik!

PD: 10 urte geruago, barriro irakorri juat.

Argazkiak.org | Carpaccio de Tonno all'Araolazza © cc-by-sa: txikillana

Alabaia, oinguan esperimentuak alde batera laga eta kontrariuan hasi da Oier: lagunen aholku onak gogora ekartzen. Atun sasoia hasi jaku (bigarrena “prozesau” barri dot, 5,70 eurotan) eta kaskote-solomuak konjelau dittudaz, igaz Gariri hartutako ideia praktikan jartzeko.

1-      Solomuak konjelau (anisaki, edo isozaki, edo hórrek txitxarok akabatzeko).

2-      Konjelauta dagozela, trontzo fin-fiñetan ebagi.

3-      Deskonjelatzen dirazenian, binagre eta orixua bota.

4-      Barrura!

Zoragarri geratzen da, enamorauta naka. Umiei be gustau jake gaiñera –ez neri besainbeste, halan be-.

Adibide moduan pare bat eskaneau dittudaz, 1999-2000 inguruan Euskal Herrixan bizi genduazen une “faszinantien” islada legez.

Argazkiak.org | Quiche Lequeitianne © cc-by-sa: txikillana

Errekurtso ona da hau barazkixei salidia emoteko. Iñoiz kontau dot hamen, beti nabillela berdurak prestatzeko modu diferentien billa... Oiñ hori tokatzen da: lekia, azelgia, letxugia, kalabaziña... aurreko kargamentua gastau aurretik be etortzen dok hurrengua, Oiartzundik.

Kixen ideia interesgarrixa dok: hartu edozer, eta nata + arrautziakin egosi laban (nata 250 zentilitroko, arrautza bat). Kaso honetan azelgia eta lekia izan da, mortadela eta gaztaiakin lagunduta.

GureGipuzkoa.net | Santa Marina plazan dagoen Antia jauregiko logela © CC BY-SA: Arzuaga, Jesus Mª

Ixilttasunangaittik da, jakiña.

Izan be, nik ondo gogoratzen dot, umetan, logelako illunetik sukaldeko hots lasaigarrixak: katxarruak, labadoria... Háren faltia zan kezkagarrixa. Eguneko gauzak buruan tolosten eta artxibatzen diharduzun momentu horretan, errutinako zaratatxuak halako segurtasuna emoten detse umiari. Dana bere lekuan dago, trankil egon neike.

Addenda:

• Besuetan hartziak be antzeko efektua dala esango neuke. Nik asko praktikatzen dot hori: bai Nikok eta bai Tomaxek be altzora etortzen jataz tarteka, kotxe elektrikuak kargalekura legez. Negarrez dagozenian, jakiña; baiña baitta bestela be. Etorri, besuetan hartu eta silloian egon; ez da besterik bihar (ez motiborik, ez azalpenik). Minutu batzutara, indarberrittuta, hor juango dira barriro baztarrak nahastatzera.
• Min hartzen dabenian be, umia negarrez dator, eta errutina basikua hauxe da: “Min hartu dok?” (bai) “Nun hartu dok miña?” (hamen) (mindutako lekua hartu eta putz egin) “Pasau da?” (bai) eta han doia antxitxiketan barriro.

Ze energia-trafiko klase ete dagon hor? Ez dakitt ba, baiña zeozer fisikua bai.

Ibon Uribarri Zenekorta. Irudixa: Bizkaie

Zaborretako beste lora bat. Ez dago hamen literatura landurik, nahikua modu espontaneuan –itxuraz- eta tirada bakarrian idatzittako ipoin txortia baiño. Baiña gehixenak lora ederrak dira, landu bako harri-pitxiak. “Nire itzala” izenburukua da neretako onena, eta inkietantiena aldi berian. Baiña bestiak be, jeneralian, asko gustau jataz. Hermetikuak diraz: idazliak ez dau bide logiko lineala jarraitzen, tar-tar-tar korapillo guztiak azaldu eta askatuta. Biharbada azalpenik ez dakalako da, jakiña, baiña efekto hori gustatzen jata. Gaiñera neure ipoiñei gogoratzen desta: eskoletan redakziño ariketetan asmatzen nittuan mikrohistorien trazia hartzen detset, biharbada gaztetxo guztien idazlanak daken ezaugarrixengaittik: asko lehelengo pertsonan idatzitta dagoz, behin baiño gehixagotan protagonistiak hil eta gero kontatzen dau historixia...

¿Zaborretako loria zergaittik, orduan? Etxepeko basura-lekuan jasotakua dalako; eta papel-oretarako biharrian, zorixonez, irakorlien zirkulorako izango da urtetxo batzutan ondiok. Oiñ interneten billau biot Ibon Uribarrin barri. Gipuzkoako Foru Aldundian 3º Gazte Literatur Lehiaketa honetan irabazi zeban umemokuak ibilbide luzia egingo al zeban onezkero... hala dirudi.

Argazkiak.org | Píezak © cc-by-sa: txikillana

Mekolan bizi giñala, jangelako mahai bajuan egoten zan, piezak beti burrukarako prest. Jokatu ez neban asko jokatzen, normalian aittan edo anaian kontra. Gustatzen jatan baiña, eta esango neuke jokatutako apur horrek nere arrazonatzeko eta bizitziari aurre egitteko moduan atzian dagola.

“Pioi” berbia ume-umetatik ezagutzen dot nik; tallarretan eta obretan halakuak zeguazela, baiña, ez dot jakin euskeraz alfabetau naizen arte. “Pioia” entzutzian burura etortzen jatan lehelengo irudixa gure ajedrezekua da.

Horregaittik poztu naiz Nikok izan daben lehelengo erantzunakin. Egixa esanda, oiñ ba dakitt beste joku hezitzaille egokixagorik be ba dala (Go jokuan barri entzutiak lilluratu ninduan). Ajedrezari egindako kritikak be entzun izan dittudaz, kuadrikulau xamarra dalako, eta umien hezkuntzarako bla bla bla... Baiña tira: hori da nik etxian dakatena; neretako positibua izan da; eta pertsoniandako musa, foballa edo estropadak baiño pizkat aberasgarrixagua dalakuan nago.

Orduan, egunotan gordelekutik etara dot estraiñekotz. Modu furtibo xamarrian: Tomax siestan dagola ibiltzen gara (zer ez leuke egingo diabru txiki horrek halako pieza erakargarrixekin...). Lehelengo, nik ikasittako moduan saiatu naiz: píeza guztiak “en pie de guerra”, eta aurrera. Laster konturatu naiz, baiña, modu horretan segitzia nahikua aspergarrixa izan leikialako bai berandako (beti galdu) bai neretako be (apropos galduta). “Eibartarrak” zerrendan dogun xakelari zailduari galdetzia okurridu jata orduan, umien trebakuntzan zeozer jakingo dabelakuan. Hauxe izan da bere erantzuna:

Katalan batzuk egindako liburuki batzuk argitaratu ziran orain dala urte

batzuk eta euskaratu be egin ziran. Lehenengo salgai jarri zittuen eta oin

PDFian deskargatzeko dare. Hastapen moduan balioko detsue (batez be

lehenenguak):

 http://www.xake.net/GX/et_1_eus.pdf

 http://www.xake.net/GX/et_2_eus.pdf

 Liburuok ariketak-eta eta fitxak eta holakuak dakez, eskolan xakia

erakusten danian laguntza-gisa erabiltzeko. Material txukuna da.

Lehelengua deskargau eta inprimidu dot, nere maillarako nahikua eta sobra. Umiei begira eginda dago; eta ni be pizkat umia naizenez, zoragarrixa begittandu jata. Arauak eta parte astunenak marrazki eta joko dibertigarrixekin tartekatzen dittu, konplikaziño-maillia modu logikuan jasota. Momentu honetan hiru “azpijoko” ikasi doguz:

• Pioi eskalatzaillian jokua.
• Pioi korrikalarixena (hau da gehixen gustatzen jakuna).
• Torré láserrena.

Datozen urtietarako entretenimentu-ordu ugari emon deskuk, Mikel. Eskerrikasko.

Argazkiak.org | ondarroa130716 © cc-by-sa: txikillana

"Ni hiltzaili? Zuek abortuk!" (= Ni hiltzailea? Zuek abortoak!).

Argazkiak.org | Jengibre eta koñakezko bizkotxua © cc-by-sa: txikillana

1000 bat gramotako bizkotxo bat egitteko osagaixak:

• 200 g gantza (olixua, mantekillia, txarri-koipia... gustukuena).
• 180 g ezti.
• Gatz pizkat.
• Koñak txorrostada luuuuuzia.
• Jengibre-pure koillarakada haaaaundixa (edo gehixago, gustokua bozu).
• 5 bat arrautza (tamañua zelakua dan).
• 190 g urun.
• 160 g almendra (txiki-txiki eginda).
• 2,5 kollarilla legamiña (kimikua).

Gantza eta eztixa ontzi baten ipiñi eta pizkat berotu, urtzeko. Ostian, bota beste gauza guztiak (azkena uruna eta legamiña), eta irabiagailluakin nahastau. Pasau egosteko ontzira.

Nik ogixa egitteko makiñan egosten dot, baiña bardin-bardin egin leike laban. 250ºC inguru, 1h15’ inguru biakozu, baiña zure labian arabera aldatu leike.

Oharrak:

• Jengibria osorik erosten dot nik (tuberkulua), xerratan ebagi eta minipimerrian ur pizkatekin zehetu. Hortik urtetzen daben puria pote baten sartu, kollarakada bat eztikin eta 200 bat ml binagrekin nahastau, eta hillabetiak irauten dittu.
• Labia erabilli bihar bozue, kontuan hartu argi indar asko kontsumitzen dabela: labakadia beste zeozer egosteko aprobetxau zeinkie (pizza...).
• Gozokixen errezeta gehixenak azukriakin egitten dira, baiña guk eztixa erabiltzen dogu. Beste errezetetan azukria eztixakin ordezkatzeko, kontuan hartu: kopuru bardiñian, eztixak azukria baiño gitxiago gozatzen dabenez gehixago bota biakozuela; eta eztixan parte bat ura danez beste likiduetatik gitxitxuago botatzia komeniko dala.
• Urun zurixa urun integralakin ordezkatzeko, kontuan hartu: zurixa %100 uruna bada, integralan parte majo bat zahixa dala. Horregaittik legamiña eta ur gitxitxuago biharko dittu.