Garagoittiko Orakulua

Zera baiño arraruagua! Askotan ipoin afrikarren trazia hartu detsat, deskonzertante xamarra: “Zer esan nahi dau honek?” galdetzen nere buruari, edo andriari –literatura femeninua danez, harek nik baiño gehixago ulertuko zebalakuan; baiña harek be antzera-. Halan be, gustau jata liburua orokorrian. Adabakiz josittako piezia da, ez ipoin bildumia. Txatal batzu lau lerrokuak dira (sic), eta beste batzu, ostera, lau bost pajinatakuak. Batzuk, esandako moduan, nekez ulertzen dira (oioioi! Planteamento-nudo-desenlace kontzeptua! Nun hago!) eta beste batzu, barriz, kontakizun estandarren kanonetatik doiaz eta tira. Baiña orokorrian, nahaste exotiko honen balantze finala ona da. Irakorriko neuke bai, andra honen beste zeozer.

Torrebrunokin be halakorik pentsau leike. ¿Zein da gizontxo honen azpixan ezkutatzen dan historixia? Nik ez dakitt, baiña laster billaukot interneten. Gaztetxua nintzanian ez genduan halakorik pentsatzen: asko jota, Torrebruno bere buruaz beste egin ei zebala kontatzen zeban txiste maltzurra baiño ez zeguan. Bonsai batetik txintxilizk suizidau ete zan.

Nik bere errekuerdo oso ona dakat. Igual googlen billatzen hasitta goittik behera jausiko jata irudixa, baiña momentuz nere ume oroitzapen birjinalian hala gordetzen dot: kantu dibertigarrixak kantatzen zittuan gizontxo bat, erropa xelebrez jantzitta, eta pertsona onan arpegixakin. Hori gogoratzen dot, batez be: irribarriak eta irribarriak dagoz, eta batzuk ez fidatzeko morokuak begittantzen jatazen moduan (Georgie Dannena, esate baterako), gizon honen irribarriari zintzua eresten netsan. Gaur egunian ume dinamizatzailliak (paillazo, aktore, monitore) umien maillan jartzen diran moduan, Torrebrunok aitta baten maillatik egitten zeban bere interbentziñua.

Juer, badirudi gizonak bazekala bai, historia ezkutu bat. Oiñ, ez dakitt informaziño hori oso fidagarrixa dan ;-)

Txiletik zihar bidai bakarra egin dot, astebeteko sartu-urtena, eta batez be naturalezia izan zan protagonista: Temuco inguruko sumendixak, hain zuzen be, Puyehue partian ostatu hartuta. Ederra izan zan, baiña ezin izan netsan hango bizimoduari pultsurik hartu.

Liburu honetan, Luzarraga Temucoko okupen eta anarkisten giruan sartzen da. Fidagarrixa dirudi, bera be hortxe ibillittakua dalako, eta hain zuzen be protagonistian kontrako montaje poliziala Luzarragak berak 2009xan sufridutakuan antzekua da. Badirudi Txilen korrientia dala hori. Zentzu horretan, liburuan mamiña interesgarrixa da. Halan, nere biajian usaindu ez neban girua ezagutzeko aukeria izan dot.

Hizkeria korapillotsu xamarra topau dot: “Negar egin nahi nuke pumagatik, baina begiak idor daude, hormigoizko aireak dauden posizioan betikotu balitu bezala haiek ere”. Tipo honetako esaldi pillua, nik neuk ulertzeko bi-hiru bidar irakorri bihar izaten dittudazenak; horrek irakorketia nahikua moteltzen dau (Joan Mari Irigoienen liburuakin be hortxe ataskatzen nintzan).

Argazkiak.org | Umiak 1909 © cc-by-sa: txikillana

Jesus Mari “Toxu”n eragiñez, juan dan hillietan 500 lagunetik gora gehittu dittudaz nere arboltzar genealogikuari. Dagoeneko 3000tik gora senide agertzen gara bertan, eta tarteka-tarteka mormoien mezutxua agertzen jata, ia euren world family tree erraldoiari kontribuidu gura detsaten... ;-) (uste dot mormoiak munduko biztanle guztiak senidiak garala frogatu gura dabela, Jesukristo izeneko pertsonai mitologikoren baten ondorenguak...). Beti ezetz esaten dot, jakiña: aurreragokuan Gari Araolazari esandako lez, “susto” pizkat emoten desta (ondarrutar erara esanda) nere artxibua edonoren esku lagatzia. Izan be, ez dira bakarrik izenak eta datak: askotan, informaziño pribau xamarra dago gordeta, eta hori salbu dagola sigurtatzen ez dan lekuan ezin dot datubasia argitaratu.

Zera egitten dot nik, orduan: Family Tree Maker programiak emoten dittuan aukerak erabillitta, arbol sektorialak egin. Hau da: dana dalako senidiari PDF-ak pasau, amankomunian dakagun adarrakin bakarrik. Izan be, arbol genealogikuak berezittasun hori dake: pertsonalak dirazela. Izatekotan, zure anai-arrebei baiño etxake interesatzen oso-osorik. Zure lehengusu batek, esate baterako: zurekin aittitta eta amama bana konpartitzen dittu, beste bixak ez. Beraz, zure arbola oso-osorik alperrik pasauko detsazu: haren erdixak ez dau berakin zerikusirik izango. Eta halan senide guztiekin. Horregaittik, “adarrak” baiño ez dittudaz konpartitzen nik.

Genealogia asuntuan, bultzakadaka ibiltzen naiz ni, 21 bat urte nittuanetik hona. Valentziatik bueltan, 1993 inguruan, oratu netsan aittak bildutako papel zaharrei. Harrezkero, martxa bardintsuan nabil: hiru urte pasau neike gaixa ikutu barik; halako baten, urriñeko lehengusiña bat agertzen jata –normalian, blogian zeozer irakorritta-; harek emondako hari-puntatik tiraka aste batzu pasatzen dittudaz, email postontzia sutan. Harekin arbol adarrak konpartidu, eta dana baretzen da barriro. Eta igual beste 2-3 urte arbolari eskua sartu barik. Goguan dakadaz modu horretan ezagututako hainbeste urriñeko lehengusu: Kataluniako Josep Coma (Sagastigutxia abizena, Angiozarko aittitta Felixen aldetik) eta Pedro Plaza (Larreategi abizena, Agiñako amama Valentinan aldetik); Naparruako Bixente Gelbenzu (Zaharrea abizena, Argentinako aittitta Bautistan aldetik), Idiazabalgo Maitane Egiguren (Arana abizena, Eibarko amama Serapian aldetik)... Ondarruko Jesus Mari Lasarte izan da azkena (Lasarte abizena, Otolako aittitta Pedro Marin aldetik); frentia ondiok zabalik dakat, eta seguraski datozen hillietan ondiok loibatxo ondarrutar asko (asko ni baiño zaharraguak) ezagutzeko aukeria izango dot.

Gure tatarabuela Josefan anaia, Jose Manuel Lasarte Unamuno, Otolakua, Santa Eufemiako erromerixan ezagutu zeban Antonia, ondarrutar eder-ederra. Hara ezkondu zan berakin, 1850 aldian. Jose Manuel koxua zan (hortik ikasiko zeban, seguru, bere zapatero ofizixua) baiña zaldiz ibiltzen zanez, etxakon igartzen: eta horregaittik maitemindu zeban andria. Urte asko pasau dira ordutik, eta belaunaldixak ugarixak izan dira; baiña nekdota hori gaur arte transmitidu da Ondarrun. Gaur egunian, hiru familixa bereizten dira herrixan: “Toxunekuk”, “Kojunekuk” eta “Hankamotzenekuk”; danak Jose Manuel eta Antonian ondorenguak dira.

Jesus Mari Toxuk emondako datuak ordenadorian pikatzen, jente horren bizimodu gogorrakin jabetu naiz. Familixa askotan, arbolian sartutako senide erdixak baiño gehixago urte 2 bete aurretik hil ziran: 10 umetatik 2 bizirik... 12 umetatik 3 bizirik... 9 umetatik danak hilda... XIX gizaldi amaieran, familia gehixenak ratio horren inguruan zebizen. Sasoi gogorrak benetan, hori pasau daben ama batek malko erreserba guztiak agortuta euki bihar, derrigor. Tira: ba hórrek ume guztiok ba dake lekua gure arbolian. Leku txikitxo bat.

Eta euren modura, hain sinpatiko jausten etxakun jentia. Izan be, ez gara santuak. Eta familia guztietan –guztietan gero- badagoz lapurrak; bortxatzailliak; psikopatak; guraso txarrak; emaztia blastiatzen zeben senarrak... Danak dagoz gure iraganian, eta ezin doguz ezabatu. Arbolatik pertsona bat ezabatziakin ez da arazua konpontzen: kontrara...

Ikusten dan modura, gauza guztiz pribaua biltziak ondorixo unibertsal xamarrak etaratzeko be balixo desku.

Ez dakat Eroskin komisiñorik, baiña badaezpada abisatzen detsuet...

Iñoiz esan dot Twitterren eta, %40ko deskontuko produktuen fan amorratua naizela. Oin dala urtebete edo Eroskin hori egitten hasi dirala: egun gitxira kadukauko dirazen produktuei kriston deskontua ipintzen detse. Jateko ondo dagoz. Izatez, kadukau eta gero be jateko moduan egongo litzakez, baiña arauak edo legiak edo jentian bildurrak edo danadalakuangaittik... erretirau egin bihar izaten dittuez, ez dakitt zer egitteko (suntsitu, edo pobriei emon, edo ez dakitt). Baiña ordutik aurrera ez dozuz arasetan topauko.

Oiñ, esate baterako, hojaldre ore paketiak dakez %40akin, domekan kadukatzeko; berez, 1,5 bat euro balixo dabena 0,80 zentimo ziztriñetan. Astelehenian 4 pakete erosi nittuan, aproba bat egitteko: 8 enpanadilla txiki (jamoi eta gaztaizkuak) eta enpanada haundi 1 (atun eta piparrezkua) egin nittuan, eta gaur eguaztenera danak garbittu doguz. Zelako gozuak! Eta egitteko errezak! Armozu, hamaiketako, merianda zein afarirako egokixak. Zalantzarik ez dot izan: Eroskira itzuli, eta han zeguazen ondiok, barrena 40 ale. Nik 10 hartu dittudaz, datozen 2-3 astietan jateko. Hantxe dakazuez beste 30ak! Aukera ona izatiaz gain, penia da alperrik galtzia!

Sujerentzia modura, hamen dakazue ointxe egin dotena. Guztira 10 minutuko biharra da!

Lehelengo, laurdenetan zatittu.

Gaztai eta indioillar merkena, hau be ofertan zeguan.

Halan ebagi gaztaia eta indioillarra.

Rollo bat egiñ. Ez hermetikoki itxi, bestela globua lez puztuko jatsu! Hamen 3 pakete erabilli dittudaz, 3x4=12 rollo.

20 minutu laban 200 gradutara (paketian bertan ipintzen dau hori), eta listo!

EGUNERAKETA 2015-I-16:

Naia Ugartetxeak emon desta pistia: “Karrillo pentsetan dot jarten dabela. Juan Carlos Karrillo ixen leike?”

Eta bai: izen horretako pinttore bat ba dago. Halan be, ez dot lortu bere beste kuadruen ganorazko irudirik.

***

Oin dala pare bat urte aittatu neban hamen, Iñigo Aranbarrin liburu bati buruz arrantza egitterakuan. Hona irudixa.

Atzo bertako bihargiñei galdetu netsen, ia autoria zein zan. Ez zekixen seguro, siñaduran irakorri leikianez aparte: "Kanillo", edo halako zeozer dirudi ezta?

 Hauxe da egunotan etorri jakun kartia.

Senide agurgarriok:

 GURE SEME-ALABEN ELKARBIZITZA HOBETZEKO planaren barruan bigarren faseari hasiera eman nahi diogu.

Aurrekoan esan bezala, gure seme-alaben arteko irainak; hitz itsusiak, burlak eta bazterketak geldiaraztea eta epe ertainean guztiz desagertzea da planaren helburu nagusia. Eta, horretarako, senideon, eskolako langileon eta herritarron lankidetza ezinbestekoa da, badakigulako arazoek eskolako, etxeetako eta kaleetako mugak gainditzen dituztela eta nonahi ematen direla.

Planaren bigarren fasearen hasiera, berriz ere, hizlari ospetsu baten eskutik egin nahi dugu, eta horretarako Gironako Unibertsitateko Pedagogiako irakaslea den PATRICIA MELGAR Doktoresa etorriko zaigu.

Hori dela eta, gonbidapena luzatu nahi dizuegu senide, ikasle, begirale, irakasle eta etorri nahi duzuen guztioi zabalik egongo den hitzaldira .

Beraz, ba, gure seme-alaben afektibitate, harreman eta bizi kalitatea landuko den hitzaldian elkar ikusiko dugulakoan, adeitasunez agurtzen zaituztegu. .

 Hitzaldia: "VIOLENCIA 0 DESDE LOS 0 AÑOS"

Eguna: Urtarrilak 20, martitzena, arratsaldeko 18,00etan.

Lekua: IKUSGARRI ZINE ARETOA

Lekeition 2015eko urtarrilaren 9an.

Lekeitioko Haurreskola, Lekeitioko Eskola Publikoa, Lekeitioko Institutua.

 Patricia Melgar es doctora y profesora asociada en el departamento de Pedagogía de la Universidad de Girona. Pertenece al CREA - Centro Especial en Teorías y Prácticas de Superación de Desigualdades de la Universidad de Barcelona. Sus líneas de investigación son violencia de género, de manera específica en género y educación, y socialización preventiva de la violencia de género. Ha participado en diferentes investigaciones del Plan Nacional I+D, sobre estas temáticas.

Aurreko baten Hasier Rekondo eta Fakun Aznarez potrokolo asuntuen gaiñian barriketan ziharduela, “Lagun mina” laburmetraian barri izan neban. Pillo bat gustau jatan: giza harremanetako atal honek asko interesau izan jata beti (adibidez eta adibidez).

Laburmetraiko muiñaz jabetzeko, norbere etxetik urten biharra dago, jakiña; bestela ezin da ulertu. Nik neuk, protagonisten artian gertatutako “txoke” hori Valenciara ikastea juandakuan igarri neban. Ondo goguan dakat lehelengo momentuetako sentimendu ha, Eibarko lagunei kontatzen netsezen nere lehelengo inpresiñuak:

• Valencian erreza da lehelengo hartuemona: jentia sinpatikua da, tratu errezekua, baiña gero bakotxa bere etxera, hor amaitzen da.
• Jente gehixagokin egoten zara, baiña harremanian sakondu barik. Jentia superfizialagua da.

Halan be, lehelengo inpresiño kontserbadore honen ostian (etxekoa, beti onena) segiduan konturatu nintzan honek abantailla haundixa be ba zekala, ez edozelakua gaiñera: nere herriko kuadrilla sistemian ordez (pizkat asfixiantia egitten jatana, ordurako) Valencian lagun talderik talde ibiltzeko aukeria zeguan, kimikadun pertsonak topatzeko aukera haundixaguakin. Usarixo hori segiduan hartu neban gaiñera, eta gaur arte ez dot laga. Oporretan etortzen nintzanian be, Eibarren-eta, batzukin zein bestiekin ibiltzen nintzan, goguak emon ahala. Jakiña: promiskuidade hori ez zan Kuadrillan Batasun Santuan zaindarixen gustoko (eta neri horrek kriston barreguria emoten zestan).

Halan, nere bidia topau dot: gustoko doten jentiakin egoteko zalia naiz, beste barik. Kuadrillakuak izatia edo ez izatia ez daka zerikusi txikirik be. Oso gauza kuriosua da, kuadrillen asunto hori:

• Lagunak dittudaz bertan (lehen esan doten gustuko jente hori), baiña beste batzukin ez dot sekulan ganorazko konbertsaziñorik euki. Zenbat berba trukatu doguz 24 urtian: 10? 20? Gehixago ez.
• Elementu hónekin ez dot iñundik iñora konektatzen; baiña, halan be, danok dakixe kuadrillakuak garala eta hori ez dau iñok kuestionatzen, ezta burutik pasau be.
• Bardin gertatzen da kanpuan bizi dirazenekin: bada juan dan 15 urtian Lekittora etorri ez dan jentia, harremana total galduta dakana kuadrilliakin. Bardin da: nahikua dau Baserri tabernara etorri, ukondua barran ipiñi, eta han musian dabizenen sorbaldetik begira jartzia, azkenengotz atzo ikusi izan bagiña lez berbetan hasteko (eta hau alderdi onetako baten modura diñot, abegikortasun eterno hori).

Izaera monolitiko eta inpermeable honengaittik hain zuzen be (beste kuadrilletako jentiakin berba eginda, ezaugarri komunak dirazela ikusi dotelako), baloratzen dot gehixago Gorkak bere sasoian egindako ahalegiña eta kuadrilliak onartu izana!

Nerabezarorarte ez neban kuadrillarik izan. Familian eta Mekolako laguntxuekin ibiltzen nintzan (edade desbardiñeko neska-mutillak: Poti, Enrique, Jose Antonio?, Monica, Virginia, Iker, Alberto, Arantzi, Jon, Maria, Nerea...), baiña momentu baten bakotxa bere aldetik jo zeban, bere edadekuekin edo, neskak-neskekin eta mutillak-mutillekin edo... Jon eta bixok bakarrik geratu giñan, eta batez be auzuan eta bata bestian etxian ibiltzen giñan. Halako baten, bera be nerekin nekatu zan-edo, eta bere ikastolako lagunekin hasi zan: bakarrik geratu nintzan.

Neure erara moldau nintzan. Kuelge haundiko sasoi baten ostian (buf! txarto pasau neban gero!), eskolako lagun taldetxo batengana jo neban, Jardiñetakuak. Zorionez, arazo barik adoptau ninduen Fernanek, Jose Andresek eta Payok. Artian 13 bat urte izango nittuan.

Edade beretsuan egin nittuan lagunak Lekeittion. Baiña hango egoeria ez zan Eibarkua besain kritikua izan. Izan be, udan ez nintzan bakar-bakarrik ibiltzen: familixakuak (ama, gitxienez) oporretan egoten ziran. Halako baten, amak neri lagunak topatzeko saio batzu egin zittuan: ezin dot esan danak urte berian izan ete ziran (ez dot uste), baiña baizin dot esan amari asko eskertzen detsadazela hórrek saiuok. Lehelengo auzoko mutiko batekin ibiltzen ipiñi ninduan: Josu, ermuarra, beraneantia gure moduan. Lekittarrekin ibiltzen zan kuadrillan. Ez genduan “konektau”, eta hor geratu zan gauzia.

Hurrengo baten, hondarrian gure parian egoten ziran ume batzungana eruan ninduan, ia eurekin olgetan ibilli neikian eta baietz. Han ezagutu nittuan Patxi, David frantsesa, Ramon, Ibon eta Gorka, urte gitxira hurrengo pausurako pertsona klabia izango zana.

Pozik ibilli giñan bi-hiru urtian, eta tira; baiña edade desbardiñak genkazen. Patxik eta Davidek guk baiño 2 urte gehixago zittuezen, Ramonek eta Ibonek 2 gitxiago eta, naturala danez, halako baten nagusiñak neskatan hasi ziran (neska aspergarrixak! ;-) )eta txikixak umeegixak ziran. Beraz umetako kuadrilla zoriontsu ha desegin zan, eta Gorka eta bixok bakarrik geratu giñan. Aspertu xamar, egixa esan: pare bat udatan bizikletan asko ibilli giñala gogoratzen dot.

Gorka gernikarra da, eta hango Institutuan lekittarrak zittuan klasekide. Hori aprobetxauta, adore harrigarrixa bilduta (ez dakitt nik halakorik egingo neukian, 17 urtekin!) háretako bati, Laurentziri, udan eurekin ibiltzeko proposamena egin zetsan. Ez dakitt Kuadrillako Kontseilu Orokorretik pasauko ete zan, baiña erantzuna baiezkua izan zan. Hala hasi giñan ba, uda horretan, sekulan ezagutu doten kuadrilla ugarixen eta prototipikuenan barruan bizi izaten (azterketa soziologikorako material ugari). Eta gaur arte.

13 urteko edadera bueltauta, Eibarren, hango laukotekuak trankil xamar ibiltzen giñan gure Jardiñetan, batez be Institutoko parkian-eta, Aldatze-Musataixan-eta... Mozkortzeko sasoia etorri zanian, Elgoibarrera be gu laurok juaten giñan artaldian parte modura. Institutuan hasi giñan, eta segundon sartu giñanian, Sanjuanetan txarangak egin bihar zirala eta, gure ikaskide batzu jentia bihar zebela eta, Lekeittion moduan kuadrilla haundixian sartzeko aukeria izan genduan: eta (txan-tatatxaaaan) neskekin! (alperrik, jakiña: 17 urtekin egoten dan elbarrittasun emozionalakin, gutako gehixenak ez giñalako kapazak ez lagun moduan ibiltzeko, ezta enrollatzen saiatzeko be). Jente oso majua zeguan han. Tamalez, urtebete baiño ez nintzan eurekin ibilli: Valenciara estudixatzera juateko sasoia etorri jatan, eta egitten neban juan-etorri bakotxian kuadrillia zartatuta topatzen neban, fakziño bat bestiakin hasarre-eta. Ni, kanpotik etorrittako martzianua, batzukin zein bestiekin ibiltzen nintzan baiña, azkenian, Valenciatik 21 urtekin bueltau nintzanian Ernesto eta Aitorrekin geratu nintzan: hortik aurrera martxa eta kulturia uztartu genduzen, bide horretan jente gehixago ezagututa, baiña... hori beste historia bat da ;-)

Argazkiak.org | Ardantza 1997 © cc-by-sa: txikillana

Zenbat urte ez nintzala Mekolatik zihar ibilli? Ardantzako etxe zaharrak bota zittuezenetik bai, barrena. Azkenengotz egon nintzanian, Mekolatik Ardantzarako bidia moztuta jeguan (Ana Marik eta zelako protestak egin zittuezen horrekin...). Gaur barriz, orduan ikusi ez nittuanak zeguazen: Amatiñon etxia, tallar guztiak eta Ardantzako azken kale-basarri txiki ha, kenduta; lehen laua zan bidia, aldapan gora; tallar artian zoian bidia, urteerarik bakua... garaje gaiñe bat, umien parke batekin, eta Mekolakin enpalmatzen dabena, “Tarana”-n lautadatxuan.

 
Argazkiak.org | Mekola 1993 © cc-by-sa: txikillana

Arizaganeko txaleta, antxiñako Norman Batesen etxe ezkutu ha, eskillara misteriotsu lizundutik gora igotzen zan bertara... Bueno, apain-apain urdiñez pinttauta jaukek, alaixa dok. Eta lehengo eskillarako harri-lajazko maillak barrixak dittuk, terrazo blokedunak.

 
Argazkiak.org | Mekola 1993 © cc-by-sa: txikillana

Handik gora egin juat, eta zirradia: Gallastegin ranpan beste sarreria egin jetsek 7garren pegoriari. Lehengo sarreratxua, zelako txikixa: Elenan balkoia (lehen salto eginda be ikutzen ez nebana) eskuakin ikutu neikian. Jardin triangularra: ni nintzan umiak haren baztar bakotxa ezagutzen juan. Egixa esan, gure mikrokale hartako paretako harri bakotxa ezagutzen najuan. Batez be Mendikuten (¿) sotanoko leihora igotzeko harri-koskatxo ha, hankamotzok derrigorrez erabilli bihar genduana... han jagok ondiok.

Gero, Leonan txalet ondotik gorako eskillaria igo juat, eta han... goiko etxeko fosoko ezkerreko ertza begiratu juat. Nere ezkutaleku faboritua zuan, eskonditian (oiñ esan neike, jajaja). Han jagok metalezko tutu oker ha; ondiok ez dakitt zer dan...

Buelta atsegiña izan dok; total arrotza sentidu naiz, baiña etxuat penarik igarri; biharbada egun eguzkitsuan pasau naizelako... Beti izan juat umetzaroko ikuspegi triste xamarra; baiña azken urtietan ez dakitt...  Ez dok berba egokixena, baiña orduko gauzak “barkatzen” hasi naizela esango neuke. Bestiei, eta nere buruari.

Argazkiak.org | Ardantza 1997 © cc-by-sa: txikillana

Argazkiak.org | Aldatze 1997 © cc-by-sa: txikillana

Argazkiak.org | Ardantza 1997 © cc-by-sa: txikillana

Argazkiak.org | Ardantza 1995 © cc-by-sa: txikillana

 1997 aurreko argazki gehixago hamen.