Garagoittiko Orakulua

Azkenaldixan denporapasa politta topau dot: pelikulak azpititulatzia. Zinia ikusteko modu desbardin horretaz gozatziaz gain, gauzak ikasi be egitten dittut. Aurreko baten, Sunset Boulevard 1950ko pelikulan, hara zer jakin neban: “Judas priest!” esakerian esanahixa.

Gutako askori, hori entzutzian, musika talde bat etortzen jaku gogora. Izan be, esango neuke izen hori ezagutzen daben euskaldun gehixenak heavy rockzaliak dirazela, eta testuinguru horretatik kanpo ez dogula sekula santan be entzun edo irakorri. Normala da, antxiñako hizkera informaleko esakeria dalako, inglesez.

Hamen inguruan horren pareko asko dagoz, “Judas priest”-en modura, jente nagusixan ahotan entzun geinkiazenak batez be: “La ostra!”, “Mecachis diez!”, “Gilipuertas!”, “Jopé!”... danak sasoi baten pekatutzat hartzen ziran esakeren ordezko. Jakiña: hónek formok atzeraka doiaz eta jente nagusixak baiño ez dittu erabiltzen, gaztiok ez dakagulako ezelako erreparorik “La hostia!”, “Me cago en Dios!”, “Gilipollas!” eta “Joder” moduko esakera gordiñak erabiltzeko.

Sunset Boulevard pelikula honetan, esakeriori 00:46:05 segunduan entzun geinke, Joe Gillis protagonistia bere lagun Artieren festara allegatzen danian. Joek berokixa eransten dau, eta Artie harri eta zur geratzen da bere arropa elegantiak ikusitta: “Judas H. Priest!” diño zehazki; nik azpitituluan “Alajaina!” moduan itzuli dotena.

Antza danez, “Jesus Christ!” ez esatiarren sortu zan esakeria. Kristauendako jangoikuan izena esatia pekatua da kontizu, eta beraz oso antzera ahoskatzen dan esaldi hori asmau zeban jentiak: Jesus Christ = “yisus kraist” esaten bada, Judas priest = “yidus praist” moduko zeozer izango litzake-eta.

II Mundu Gerrako batalliten artian, zalantza barik faszinaziño gehixen eragitten dabenetako bat nazixak dira. Hala igartzen da literaturan eta zinian be: arpegi biko jente inkietante hori, alde batetik guapo, elegante eta fiñak, eta era berian aingeru exterminatzaillak, jente asko lilluratu izan dau (eta egitten dau), nahiz eta azkenaldixan ez dan oso politiko zuzena halakorik aitortzia.

Ez dot horren ikerketarik egiñ –gaixak ez nau hainbeste interesatzen-, baiña esango neuke ikonografia nazi guztian barruan, obersturmbannführrerran irudixa dala arrakastatsuenetakua. Ez berez esan gura dabenangaittik –kargo militar korriente xamarra zan, ez altuenetakua gaiñera-, ez bada eze izenan sonoridadiangaittik. Nik behintzat askotan entzun izan dot pelikuletan eta.

Liburu honetan, protagonista bixetako bat be obersturmbannführerra dogu, ehiztarixa; bestekaldian, modu paralekuan, “ehizian” historixia kontatzen jaku, Georg Elserrena, Hitler garbitzetik oso-oso hurre geratutako benetako relojero batena. Historixia bera interesgarrixa da, baiña tira: gerrako pasarte bat izan leikian besain interesgarrixa. Georg Elserren pertsonajia plano xamarra begittandu jata: ez da ondo ulertzen bere saltua, politikia ardura ez detsan tipo grisa izatetik, %100 antinazi izaterako hori; halan be, berari buruzko informaziñua billau eta gero, bere historixian erretratu fidel xamarra dirudi. Paradoxikoki, fikziñokua izan arren, sinisgarrixagua egin jata bere neskalagunan perfilla: neska politt sinplia, nazixekin modu natural eta akritikuan bat datorrena, korrientiari jarraittuta. Izan be, nobelatik gehixen gustau jatana horixe da: 1938 inguruko Alemania barruko giruan barri izatia, mozkorraldi abertzale-sozialistan delirium tremenseraiñok allegau zan gizarte “normal” baten erretratua...

“Femeninotzat” hartzen dan literatura klase horretan badira ezaugarri batzu –ez dittudaz zerrendatuko, ez dot hankia sartu nahi- eta esango neuke nobelionek hórrek topikuetan igari egitten dabela crawl, bizkarrez zein braza estiluan. Andrazko batek idatzitta, andrazko protagonistiakin eta andra baten billa nobela osuan zihar. Eta, ez dot esango inkomodo egon naizela –iñundik iñora, oso errez sartu naiz eta jarraittu dot dana-, baiña bistan da idazlian kezkak ez dirazela neriak. Berebiziko eta funtsezko dan muiña, detektibe protagonistia eta bere ehizia mobitzen daben “zer bital” hori ez dala neri mobitzen naben bera. Hori dala eta, pixkat “hotz” laga naben liburua izan da hau. Baiña txarra ez da! Beste barik, neu naiz arima sinplia, planteamiento-nudo-desenlace horretatik etaratzen nabenian lekuz kanpo egoten naizela.

Txarto gogoratzen ez badot, gizon honen idazlan bi jaukadaz irakorritta (“Cien años de soledad” eta “El amor en los tiempos del cólera”), eta bixak gustau jataazen. Etxakixat, ba, ze pasau jatan liburu honekin. Ipoin guztiak biribildu bakuak begittandu jataaz. Historia batzuk ez jestek ezer esan; beste batzuen planteamendua, barriz, interesgarrixa irudittu jatak (zoroetxian errorez amaitzen daben andriana; bere enterrua prestatzen diharduan prostitutiana; tramontana haiziana; institutriz alemanana...), baiña amaitzerako orduan... fallo. Ezin konektau. Neure arazua izango dok kontizu, baiña amaierak “zabalegixak”zittuan, edo ez behintzat neuk ulertzeko morokuak. Idazlia eta ni frekuentzia desbardiñetan ibiltzian sentsaziñua izan juat. Salbuespen bakarra azken ipoiña izan dok, horri ezin jetsat atxekirik ipiñi: gustau jatak planteamendua, gustau jatak Billy Sanchezen historixia (Nena Daconte aberats exotikuan senar makarria Parisen, noraezian), eta gustau jatak amaiera lazgarrixa.

Esango neuke, halan be, hitzaldira juateko premiña gehixen dakan jentiak (erasotzaillien gurasuak) ez dirala juango. Badakizue: "Zetako? Nere umiak ez dake ezelako arazorik barren!".

Nagusittan errezegi ahaztutzen dogu, gero, nerabiak zelako krudelak izan leikiazen.

"Senide agurgarria:

Oraingo honetan, irakasle eta begiraleok, eta suposatzen dugu senideok ere, LARRITZEN gaituen IKASLEEN ELKARBIZITZA HOBETZEKO proposamena luzatu nahi dizuegu.

Aspalditik kargutu gara ikasleen harremanak ez direla guk nahi bezain zuzenak, eta azkenaldian irainak, hitz itsusiak, burlak eta bazterketak normaltasunezko egoerak bihurtzen hasi dira. Horren arrazoiak hainbat izan daitezke, kaleko giro soziala, telebistaren eragina, teknologia berriak...

Arrazoiak arrazoi, eskola ezin da isildu eta gutxiago ezer egin gabe gelditu. Horregatik, eta aurrez aurre daukagun egoera honi berme handienarekin ekiteko, eskolako langileok eta senideok bat egin behar dugu.

Horretarako, lehen pausu modura, gaur egun Euskal Herrian ospe handikoa den Maite Garaigordobil EHUko katedradunak emango duen hitzaldira gonbidatu nahi zaituztegu. Bertan aukera izango dugu ikasleen arteko harreman eta tratu txarrei buruzko zenbait datu, jarrera eta irtenbide ezagutzeko.

Beraz ba, gure seme-alaben nortasun, afektibitate, autoestimu eta bizi kalitatea landuko den hitzaldian elkar ikusiko dugulakoan, adeitasunez agurtzen zaituztegu.

Hitzaldia: "VIOLENCIA ENTRE IGUALES: ANÁLISIS, IDENTIFICACIÓN, PREVENCIÓN E INTERVENCIÓN DESDE LA ESCUELA Y LA FAMILIA"

Eguna: Azaroak 19, eguaztena;. arratsaldeko 18,00 etan

Lekua: IKUSGARRI ZINE ARETOA

Lekeition 2014ko azaroaren 1Oean.

(sinatua) Irakasle Klaustroa; Jantokiko Zaintzaileak; Eskolaz Kanpoko Begiraleak; Guraso Elkartea.

Maite Garaigordobil Landazabal es Doctora en Psicología, Psicóloga Especialista en Psicología Clínica, y Catedrática de Evaluación y Diagnóstico Psicológicos en la Facultad de Psicología de la Universidad del País Vasco. Es autora de 27 libros, 50 capítulos y más de 100 artículos de investigación publicados en revistas de reconocido prestigio nacional e internacional. Ha sido galardonada con el Primer Premio Nacional de Investigación Educativa en 1994 y en 2003 concedidos por el Ministerio de Educación y Ciencia. En 2012 ha recibido el Premio Nicolás Seisdedos al mejor trabajo de Investigación en Evaluación Psicológica.”

Maddalen Iriartek, Asier Odriozolak eta Jon Artanok txandaka gidatutakua da, Lehelengo Itxaso Martin eta Nagore Ferreira agertzen dira -Frantzian hildako ekologistia, “Malditas. Una estirpe transfeminista” liburua (Itziar Ziga), txakurkrossa-; gero, Peru Aranburu eta Igone Lamarain –Errigora kanpaina-; Franck Dolosorren sarrera probokatzaillian ostian, Oier Araolaza, Joseba Osa, Mikel Pagadizabal eta neu –Domusantua, Karmele Esnalen testigantzia, Artazako akelarria, osasun asuntuak, “Bodologuak” eta “Herri txiki, inpernu handi” ikuskizunak, kale-abordajia famosuei, desmadriari amaiñ emonda; gero, kazetarixak unamorixuan (Asier, Maddalen, Ana Ramos, Urko Aristi eta Jon) foballa, New Yorkeko marathoia, asteburuko egualdixa, Azpeitiko Antzerki Topaketak, Itziarko Ferixia aittatzen; Saioa Martijak albistegia aurreratzen; amaitzeko, seriotasunari barriro oratuta Lourdes Idoiaga, Eider Alkorta eta Ugaitz Crespo -ustelkerixa politikua, Kataluñako galdeketia, Oinarrizko Errenta-.

Hamen dago saiua (esteka honetan bebai).

Luistxon liburuetako bat, Eibar.orgeko afari hartara eruandako kajetatik hartutakua. Ganberrada bat dan neurrixan, esperpentua, etxuat uste oso serixuan hartu biharrekua danik. Katarsis baten moduan, neska koskor ahozikin horren inguruan sortzen dan zurrunbillua, Rayuelako-Pariseko gaba zoro eta erakargarri baten gaiñeko mirilla bat.

Elosegin hitzaurrian irakorri dotenez, badirudi Queneau hau “kaleko frantsesan” erabilpen literarixuan defendatzaillia izan zala, eta zentzu horretan frantsesez irakortzia gustauko litxakitt (ondiok ez dakat maillarik). Itzulpen hau irakortzeko atsegiña dok; momentu batzutan korapillotsu xamarra suertatzen bada be, ez dok hainbeste itzulpenangaittik (nahikua naturala jirudik), ez bada eze testua bera –darabixazen kontzeptu zoruak- dalako korapillotsua.

Normala begittantzen jatak bai argitaratu zanian nobelionek izandako arrakastia, baitta “euskaldun fededunen” artian eragindako eskandalua (hitzaurreko Lapurdiko “Herria” astekariko kritikia irribarre gaiztoz irakorri juat).

Askotan gogoratzen naiz “City” izeneko antro harekin. Berez ez zan taberna bat, pentsatzen dot ez zekalako horretarako baldintzarik (aireztapena, esate baterako): beste taberna normal baten sotanua zan, jaixetan baiño zabaltzen ez zana. Orduan: bertara beti alkoholemia tasa altu xamarrakin sartu izan nintzan, modu fiñian esateko, eta horregaittik nere memorixan halako kutsu etereo edo onirikua daka. Nere Avalon.

Gaur egunian, oker ez banago, “Ez dok” tabernan sotanua izango litzake nik diñoten zulo hori. Hau da: Ego erreka ondoko gela itsu bat, antxiñako Hamarrenengua etxeko oiñarrixetan, edo Eibarko errota zaharrenan anteparako salto inguruan.

Hau guzti hau noiz gogoratu, eta goizaldian 7:15etan Isuntzako ur baltzetan bañua hartzen nagola, farolera antxitxiketan juan eta gero. Lujo asiatico! edo... lujuria.

Beste liburu baten billa, ha ez topatzian eskuan jausittako lehelengua harrapau najuan. Kontrazaleko argumentuak ez ninduan bape erakartzen (andra batek bere senarran hilketia aitortzen jok poliziakuen aurrian) eta liburuan egitturiak, egixa esan, atzeraka egitten jok: estilo ariketa aboziñaua dok, etenik bako monologo luzia, kapitulo barik.

Baiña... bistan dagok, barriro be, mamiña bera ez dala hain garrantzitsua izaten (entretenimendu aldetik behintzat) kontatzeko formia menderatzen duanian. Pertsonaje baten buruan modu sakonian infiltratzeko aukeria emoteok liburuak, eta halan, bizimodu ezin grisagua dakan etxekoandrian gorabeherak jarraittuta, oso gustora irakortzen dok. Bizkor bebai, esan biharrik ez dago, fast food dan neurrixan.

Andra zaharra zaintzen daben neskamian bizimoduak kiñu asko jittuk nere moduan geriatrian biharra egin izan dogunondako; genero aldetik be interesgarrixa izan lajeikek (sikieran etxekoandre baten azalian sartutako gizonezko idazliak asmau daben edo ez esateko), batez be etxe barruko tratu txarren munduan sartzen dan; eta Dolores Claiborne protagonistian izakeriak be –batez be poliziakuekin berbetan dagonian- emakume estatubatuar ahozikin maitagarri horrekin gozatzeko aukeria emoten jok.

2000 urtia izango zan, eta Sardiñian enterru glamouroso hartan gonbidatu ilustria izan genduan: Angel Garro. Talde gehixenetan gertatzen dan modura, Kili-Kolon be gure lokal arruntaz gain –Amañako dorrien sotano heze ha-, bagenkan beste biltoki akogedoriago bat: Caserio tabernia, artian Garrok zeroiana. Urtietako harremanan eragiñez, naturala izan zan hurreratzia eta, halako baten, Estokolmoko Sindromiak jota edo, tabernarixa farandulari bihurtu zan.

Egixa esan, Sardiñen Entierruak antzerkixan kilililixa probatzeko leku egokixak dira, kuriosidadia dakanandako. Ez da gauza konprometidua (hankia sartzen badozu, ez da larrixa) baiña publikuakin kontakto zuzena dakazu, eta obserbaua izatian estres horren aurrian zela erantzuten dozun jakitzeko balixo dau. 2000 urtian diva desfile moduko bat irudikatu genduan: zinema sariketa batera datorren izar-karabania, karroza gaiñian datorrena, handik jaitsitta alfonbra gorriko bidia flash artian egitten dabena, publikuari agur egiñaz (bizitzia barkatzeko estiluan). Gero, horren ostian, eskenatoki gaiñian agertzen giñan, playback numero bana egitteko.

Playbackera bakotxak bere gustoko kantua ekarri zeban; gustokua baiño, interpretaziñorako joko pizkat emoteko modukua. Egixa esanda, kantuak ez dittudaz ondo gogoratzen: Yolandak eta Ainarak egin zittuezenak behintzat ahaztuta dakadaz; Ernestok Lenny Kravitzen bat egin zeban, “Always on the run”; Mariak “Bailando”, Paradisio taldiana (asko gustau jatan); neuk Luis Amilibian bat egin neban, “Dalila” euskeratua; eta Garrok “Zipaio laztana” izeneko kantu bat aukeratu zeban, Morau izeneko tipo batena. Hori bai gogoratzen dot, kantuan letria ez ahaztutzeko modukua zalako: poliziako batekin harreman sadomasokistia dakan “bezeruan” amodio kantua. Ikusi dotenez, Andoni Tolosa jaunan repertorixuan rekurrentia dan gaixa; autobiografikua ete?

Hori zan zan Moraukin izandako lehelengo kontaktua. Handik denpora batera, barriro topau neban aurrez aurre, kasualidadez eta ez hain modu gustagarrixan. Egixa esanda, nahikua lotsatuta nago horrekin eta sekulan ez naiz ausartu Andoniri aitortzera. Mezu honekin enterauko da, eta ia ez destan berbia erretiratzen ;-)

Argazkiak.org | Morau + Mikel Laboa © cc-by-sa: txikillana

Mikel Laboan kontzertu baten izan zan; bera ikusteko izan izan doten okasiño bakarrian. Lekeittion izan zan, ez naiz kapaza urtia gogoratzeko. Kontua da, Laboa herrira aspaldixan etorri barik zegualako-edo, frontoia topera zeguala eta usteze jentiak bera ikusteko gogo izugarrixa zekala. Han agertu zan gure Morau, bere mekaniko frakekin jantzitta, onena emoteko prest: kantu batzu egin zittuan, ez dakitt zenbat izango ziran, ordu erdi edo. Ondo; baiña jentiak atzetik zetorren munstroan zain zeguan, eta artalde moduan gabizenian, lekutan geratzen da razionaltasuna eta edukaziño ona (vide lintxamenduak).  Halako baten Morauek bere zatixa amaitzera zoian, eta agurka hasi zanian, bis bat egitteko asmotan edo... Bueno. Imajinau zeinkie. Txistuak, eta edozer (nik bebai), taulatik jaitsi eta Laboari pasua emon zeixon. Uste dot Andoni gogoratuko dala: seguro une hartan ez zala eszenatokixan oso maittatua sentidu. Gero Laboa urten zan, eta horrek beste historia baterako emoten dau.

Harrezkero, ez dot ezetzik esango, Moraukin halako kulpabilidade bat izan dot. Bere lana gustatzen jata; ez naiz fan ikaragarrixa, baiña neurri baten bere gorabeherak jarraitzen dittudaz. Halan be, ezin dot burutik kendu gaba hartan berakin publikotik izan genduan kiñu zatar ha, eta bueno. Igual idazki hau tarteko bardinduko dot zorra.

Esan bihar da, hori ikusitta, ezin hobeto ulertzen dotela zergaittik ez zeban nahi izan Benito Lertxundik, bere sasoian, Bob Dylanen telonero izatia. Izan be, artista “txikixandako” pizkat arriskutsua da “haundi” batekin jotzia: mesede egin leikixo propaganda eta kurrikulum maillan, dudarik ez; baiña kalte egitteko aukeria be ba da, haren kerizpian geratzen dan neurrixan. Gazteleraz esaten dan moduan, batzutan mejor cabeza de ratón que cola de león.

Oin, Morau Beñardokin bat egin dau disko barrixa grabatzeko. Feisbukeko lagun guztiak (lagun klase berezi horrek ;-) ) bere sorkuntza prozesu guztian lekuko izan gara, kantuen zirriborruetatik hasitta, amaittu ahala ezagutuz. Pare bat urteko kontua izan da, politta. Behiñ biharra amaittuta, ganoraz grabatzia etorri da eta prest dago, halako baten, “Arrainentzako Himnoak”. Agertu besain laster, hamen eta hamen jarri dau deskargatzeko moduan. Hortaz gain, “gutizia” bat prestau dabe (azalpen eta eduki osagarrixekin), hamen eskuratu leikiana. Hamendik aurrera, diskua jirau nahi daben guztiak hona jo biharko dau: www.arrainentzakohimnoak.org

Nik jaitsi dot, eta kontsultan dakat bueltaka. Kantu batzu behintzat oso onak dirazela begittantzen jata. Batekin geratzekotan, “Gizon arruntaren seme-alaben koplak” aukeratuko neuke, gaur eguneko begixekin Xabier Leteri egindako omenaldixa edo.

Eskerrikasko Andoni!