Garagoittiko Orakulua

Argazkiak.org | Scriptorium © cc-by-sa: txikillana

Aste pare bat da Twitter eta Facebooken "desenbarkau" dotela, biharreko bloga dala eta. Normalian filipikak argazkiko leku honetatik botatzen dittudaz, irudixan eguardiko zeregiñen bizittasunian. Ikusten dan legez, azken teknologixak (vitrozeramikak wifixak -bai, hala ipiñi zeskuan Euskalteleko tekniko kanpetxano batek, guk ezer eskatu barik-), antxiñako sukalde ekonomikuakin eta ur beruan "pavia"kin batera ibiltzen diraz unamorixuan.

Espeleologixiak bere zurrunbilluan hartu ninduan arte, bi-hiru urtian asko jarraittu neban Espainiako Gerra Zibilla, eta horren adibide asko dakazuez blog honetan bertan “gce” etiketapian. Izan be, Markina-Xemein aldian egitten dot biharra nik, eta inguruko arrasto ugari eta ixa ezezagunak ikusitta, ezin izan nintzan geldirik geratu eta halan hasi nintzan, domeketan-eta, betiko mendi bueltak helburu espezifiko horretara bideratzen, arrastuak katalogatzera esan gura dot, Eusebio eta beste lagun “indigenak” konplizetzat hartuta.

 Hortan nenbixala, egi berdadero batekin topau nintzan: Eibar-Elgeta aldeko gerria oso landuta dagola, eta ondo jasota gaiñera (bai burruken lekukotasunak jasotze aldetik, baitta arrasto fisikuen katalogotik); bihar horretan diharduen jentia ezagutzeko plazerra izan dot gaiñera, nere jardueran gitxi lagundu ez nabenak. Beraz, nere biharrak eremu ezezagunagora bideratu nittuan, oso norabide zihetzakin: Markina-Xemeindik kostara doian tartia ezagutzia, 36-37ko neguan 7 hillian geldirik egondako frentia, hain zuzen be.

 Honek esan gura dau Eibarko azken posiziñuetatik hasi nintzala (Agiñaga auzuan) eta, Markina-Xemeingo lurretan zihar, Etxebarria, Berriatua, Ondarroa, Lekeitio eta Mendexako lurretaraiñok doiazenak lokalizatzen hasi nintzala. Kontuan hartu bihar da frentia bikotxa zala, eta beraz posiziñuak lerro paralelo bittan (eta batzutan multiplietan) kokatu zirala. Toki batzutan etsaiak kilometrotara zeguazen, Etxebarrian legez, eta erasuak beraz artillerixakuak izaten ziran –hortik ametralladora-etxe senduak- baiña beste batzutan, ostera (Akarregi-Oruntze artian, esate baterako) ehun metro eskas zeguazen bando bixen artian eta posiziñuak konplikauaguak ziran, lerro multipliekin-eta.

 Ordurako ba nebixan espeleologian, baiña esandako moduan momentu batetik aurrera lurpiak nere aisialdi ixa osua iruntsi zeban; gero umiak jaixotzen hasi jakuzen... Horretara, hasittako bihar hori ezin izan neban gehixago atendidu eta hala geratu dira nere txostentxuak, osatu barik, baiña behintzat hor dakadaz ondo artxibauta (krokis, idatzi, argazki...) eskualde hau ikertzen jarraittu nahi dabenari pasatzeko moduan.

 Hala gertatu zan Markina-Xemeinen bertan. Oin dala 2-3 bat urte jakin neban lagun talde bat zebixala Gerra Zibilleko asuntua inbestigatzen, modu serixuan gaiñera (arrasto fisikuetaz gaiñ testigantzak, elkarrizketak...  jasotzen zebizen), gaur egunian Ahaztuen Oroimena izenakin diharduenak diraz. Artian asunto honetan murgiltzen hasibarri zeguazen, eta nik, jakiña, nekixan guztia erakusteko prest agertu nintzaken, pozik gaiñera, iñork biharrakin segidu bihar zebalako. Eta txosten hau prestau netsen, Markina-Xemeinen lokalizauta nekanakin. Esan bihar da txosten hau desfasauta dagola guztiz –Ahaztuen Oroimenekuen ikerketak askoz be aurreratuago dagoz onezkero, egunen baten hasiko dira argitaratzen- baiña gitxienez herri horretan topau leikezen arrastuen kalidade eta garrantzixaz idea bat egitteko balixo dau. Egin kontu zelako inportantzixia daken, ikerketen ondorixoz Markina-Xemeingo udalak Hirigintza Plan Orokorrian be sartu dittuala zeozelan babesten hasteko.

 Beste herrixetan halako ekimenik balego, zer esanik ez: nerekin harremanetan jarri daittezela eta dakaten informaziño apurra eurendako izango da.

Azkenaldixan gai batekin bueltaka ibilli naiz (eibartarrak zerrendan eta Frentes de Euzkadi foruetan, bestiak beste), handik eta hamendik galdetzen, eta punto muertora allegau naizenez, hamen ipintzen dot inbestigaziñuen oingo egoeria. Botillako mezu bat ziber-itxasuan, iñoiz iñok ezer topau edo jakingo baleu, aurkitzeko morokua izan deiñ.

Zumalakarregi Museoko arduradunei bialdutako idazki honetan laburbildu leike nere jakinnahixa:

 Zumalakarregi Museoaren arduradun agurgarriei:

 Oier Gorosabel dut izena, eibartarra naiz eta kontsulta bat egin nahi nizueke.

 Etxean beti izan gara kontu zaharren zaleak, eta Tomas Zumalakarregi jaunaren izena agertzen zenean gure aitak beti komentario bera egiten zuen: “Ormaiztegiko txakurra!”, hau da, Eibarren hala esaten ziotela Zumalakarregiri. Ez nion garrantzi berezirik ematen, izan ere, gaztea nintzen, karlistadei buruz ezer gutxi nekien...

 Hala ere, urteekin eta etxean jasotako zaletasunarengatik, XIX gizaldiari buruz gehiago ikasi dut, eta hain zuzen ere karlistek eta liberalek Eibar inguruan izan zituzten tirabiren berri izan dut. Horretara ezizen horren zergatia hobeto ulertzen dudala esan dezaket, Eibarren etsaitzat baitzuten Zumalakarregi jauna.

 Hau horrela geratuko zen orain dela urtebete inguru jakin nuen gauza batengatik izan ez balitz. Kasualitatez izan nuen Bergarako ikerketa filologiko batek jasotzen duen esaera baten berri, Ormaiztegiko txakur bati buruzkoa hain zuzen ere.

"arrapar y pasar. (c). esapidea. Norbait harrapatu eta pasatu (karrera batean, adibidez) egiten denean esan ohi den esapidea. Ormaiztegiko txakurrana egin jotsak: arrapar y pasar. Esaldia osorik entzun izan da. Ez dakit nondik norakoa izango den Ormaiztegiko txakur hori".

 Hiztegi gehiagotan ere agertzen dira esaera honi buruzko erreferentziak, betiere jatorri ezezagunekotzat hartzen delarik.

 Gauza biak lotuz, nire susmoa da karlistadetako borrokaldiren bateko erreferentzia ilun bat ote den, gudaroste batek bestea gainditu zuenekoa, Deba ibarra inguruan beharbada (esaera hau han erabiltzen dela baitirudi). Nire inguruan galdetzen egon banaiz ere, inork ezin izan dit honen berri zehatzagorik eman, eta azken aukera bezela zuengana zuzentzen naiz, ea kasualitatez argi pizka bat eman diezadakezuen.

 Eskerrikasko aldez aurretik.

Eta eurak emondako erantzunian, oingo egoeria.

 Gorosabel jauna:

 Sentitzen dut baina zure gutuna jaso arte ez genuen sekula "Ormaiztegiko txakurraren" berririk izan.

Ez da erraza izango aipamenik aurkitzea. Gotzon Iparragirreren liburu dokumentatuan ("Debarroko osai liberala") ez dut honi buruzko ezer aurkitu eta ez zait beste iturririk bururatzen, euskaraz ez baita apenas idatzi Karlistadei buruz.

Dena den zure kontsulta gordeko dugu eta noizpait argitzeko aukera sortzen bazaigu, jakinaren gainean jarriko zaitugu.

Mila esker zure interesagatik. Jaso ezazu gure agurrik beroena

 Mikel Alberdi

Zumalakarregi Museoko Dokumentazio Zentroaren arduraduna

Erantzun honen ostian begiratutako beste detalle bat. I Karlistadan Zumalakarregik egindako ekintzen artian, bat Deskargako “Batallia” izan zan.

http://1898.mforos.com/1026883/5408844-batalla-de-descarga/

Kokapenangaittik, eta batallian ezaugarrixengaittik (horregaittik kakotxak), errezelua dakat ia ez dan hau izango esakera honen jatorri illun hori. Gatxa konfirmatzia, baiña... horra hipotesisa.

Azpimarrako kamara atzian berbetan segidu genduan, Iñigo Cabacasen erahilketiari buruz. Danen eritzixa zan lehendakarixak ez dabela zentzunez jokatu, hainbeste egun agerraldi publikorik egin barik, familixiakin harremanetan jarri barik... Ulertueziñezkua eresten zetsen. Nik ostera, zuzenian esandakua berretsi neban, eta berbetaldixak nere iritzixa pizkat gehixago garatzeko aukeria emon zestan.

 Mutillan herixotzia jakin nebanian, ez neban uste ezer berezirik gertatuko zanik. Hain zuzen be, “foballzaliak euren estilora erantzungo dabe –istilluekin- eta gutarrak ez dabe hildakua beretartzat hartuko” esan neban. Poliziakuen jardun normalian dago jentia zaurittu eta akabatzia, eta beraz agintarixak ez zebela ezer espezialik egingo (azalpenik, barkamenik, dimisiñorik...) benetan uste neban. Eta seguramente agintarixak be ez zeben halako erantzunik espero.

 Bai, jente normala bestetan baiño gehixago iraindu da, asunto honekin. Izan be, mutil foballzale paketsu bati halakorik gertatzia ez da ulertzen (borrokillei gertatzia bai ulertzen da, askotan gertatu dan legez, hori normaltzat daka jentiak). Eta sare sozialei eta halakuei eraginda, irain espiral hori agintarixen kalkuluak gaindittu dittu; nik be ez neban halakorik espero. Eta nere ustez, horixe izan da barkamena eskatzera bultzatu dabena, ez egindakuangaittiko damua. Eta jakiña: lehendakarixak reakzionau dabenerako, berandu zan ondo geratzeko.

 Nere solaskide Koldo eta Xabier nahikua pikau dira ertzainen jefiana esan dotenian, malkuak faltsuak zirala, eta zerikusi gehixago zekela renuntzio baten harrapau izandakuan lotsiakin, Cabacasi gertatu jakonakin baiño. Euren esanetan poliziakuak benetan sentitzen dittuez halako gertaerak baiña, lagunak, nik ezin dot imajinau ertzaiñak karga eta blastio baten ostian halako kezkekin, euren erantzuna egoerian proportzionala izan ete dan, jente asko edo gitxi zaurittu daben, grabe dagozen... Parkatu, baiña imajinatziakin barreguria etortzen jata.

 Puntu honetan sindikatuak esaten dabenakin bat nator. Erruduna ez da katua sakatu daben poliziakuena. Ertzainak jentiari erasotzeko eta zauritzeko entrenauta dagoz, eta unidade hórretako kidiak, bereziki, agresiño ahalmenangaittik aukeratzen dira -ez hainbeste literatura eta poesia ezagupenengaittik-. Txakur arriskutsu batek triskantzia egitten dabenian, beraz, errua ez da animalixana –gaixua-, ez bada eze ugala estuago ipiñi ez detsan jabiana.

PD: eta atzo izperringian Rodolfo Aresen elkarrizketa autodefentsibua irakortzian, gehixago siñisten dot hau. Bere esanetan, oingo ertzaintzian jokabidia, Balzan denporakua eta Atutxan denporako bera da: entrenamentu bera, material bera, eraso teknika bera, gogortasun bera. Cabacasen herixotzia oin gertatzia kasualidade hutsa izan da beraz, oin dala 5, 10 edo 15 urte bardin-bardin-bardin gertatu zeikian.

Irudixa: modernherstory

Liburu arraro eta ederra. Ez dakitt ezer idazliari buruz –ointxe beiratukot- baiña asko harrittu nau bere idazkeriak, eta pistia jarraitzeko modukua dala eresten detsat. Monologo luze bat da, dialoguak be modu aboziñau xamarrian emoten dittu, eta hori eta hizkera yorugua entrañabliak pizkat ulertzeko gatxa egin zesten hasieran; baiña behiñ rioplatako erdalkixara eginda, gustora baiño gustorago irakorri juat dana. Liburu gogorra da, eta askotan interesau naben gaixa jorratzen dau: zelan pasau leikian nere moduko pertsona bat eskeko izatera, modu gradual eta ixa igarri bakuan. Banekixan posible zala (adibidiak ezin konta ahalakuak diraz) baiña zelan gertatu zeikian idearik ez nekan, oiñ ba dakitt bide bat. Hortaz aparte, etorkiñan integrau (nahi) eziñan bizipena oso interesgarrixa begittandu jata; baitta balnearixoko liburu hartan ikusi neban legez, burua hutsik edo obnubilaziñuan bizi dan pertsona baten egoerian kontakizuna.

Aurreko kanpañako prestatzailliekin batera, zuzentzaille on baten biharrian dare (“Martxotik 5etik” esatia be oso zuzena ez da-ta).

 Look at more ostickades: Euzkal Herrian Euzkaras.

 Engantxau ez naben liburua; azken arrantzatik hona pasau dan denpora luzia ikustia baiño ez dago. ¿Zein dan nere kejia? Biharbada liburu zerebralegixa dala. Hasieria dok ederrena, amerikar topikua modu gaiztuan ridikulizatzen dabenekua (armazalia –gauza guztien gaiñetik-, gauza haundixen zalia, “masa” modura errez mobilizatzen dana, danetik espektakulua bihurtzen dabena, espezialistia –unibertsalistian antonimo legez hartuta-...). Gero, baiña, zuzentasunari kontzesiño bat eginda, paristar kaskarin, snob eta ausartegixa sartzen dau, amerikanuen hasarria bardintzeko-edo... Gero ba tira, ikusten nabillenez Verne jaunak bere liburu guztietan emoten dau zeozerri buruzko lekziñua, eta oinguan helburu didaktikuak astronomia eta kañoigintzia zittuan. Helburuak betetzen dittu, bai; modu entretenigarrixan, bai; baiña pizkat animarik bako liburua geratu jakon Juleseri. Eta amaieria... kritiko literarixuak “amaiera irekia” esango detse horri, baiña arrantzale zehe honek “amaiera biribildu bakua” dala pentsatzen dau.

Kooperatiban trukian jasotako beste liburu bat (Contrerasena basuran topau neban).

 Zer esanik ez, idazle trebe batek herejixak egin leikiazela errealidade nobelagarrixan murgilduta topatzen danian. Hau hala gertatzen da gerra korrespontsalekin, jakiña. Barlés bere alter eguan narrutan, hor dabil Perez-Reverte Bosniako gerran zihar (oharkabian bizi izan neban gerria), bizipen gogorrak baiño gogorraguak pasatzen, periodisten tribu aboziñauan bizimoduari buruzko detalliak eten barik kontatzen, batez be saloiko kazetari odolik bakuak eta lehelengo lineako testosteronadun gizon eta andren izaerak alderatzen. Gerrako desastriak dakan morbosidade nabarmenangaittik, oso errez irakortzen da liburutxua; halan be, ezagun da bizkor idatzittakua dala, estrukturia asko landu barik (argumento sinple bakarra daka –zubi baten filmaziñua- eta hari horretan flashbackak egitten dittu). Atentziñua deitzen dau zelan despersonalizatzen dittuan biktimak, batzutan sarkasmoz eta bestetan nekez; badakitt, halan be, hori dala gerra baten ez zoratzeko modu bakarra eta ulergarrixa eresten detsat; baiña atentziñua deitzen dau. Toke moralak be badagoz horren kontura (umiak, bortxautako andrak, txakurren inozentzixia) baiña esango neuke tono gordiñan tentsiñua jaisteko errekurtsuak baiño ez dirazela (gure besaulkietan inkomoduegi ez gaittian egon, hala egixa). Kuriosidade bat geratu jata: ia zeintzuk pertsonajiak dirazen benetakuak, eta zeintzuk asmautakuak.

 PD: azken denporetako ohitturiari jarraittuta, interneten begiratu dot eta, uste eze, emoten dabena baiño errealauak dirazela pertsonajiak-eta. Badago horren gaiñeko nahikua autu...

, Polon aittan ahotik.

Irudixa: quiendebeaquien

Ez naiz iñoren kontra kaka jaurtitzeko zalia, baiña gaur azken tantana jausi da nere tolerantzixian ontzixan, eta gaiñezka egin dot. Herriko BBVA-ko bulegora juan (nahiz eta jakin jente ezaguna dala, nahiz eta eurak kulparik ez izan) eta han esan detset esan biharrekuak tente (nahiz eta eurak jartzera gonbidatu) eta ozen (nahiz eta eurak suabe-suabe erantzun). Izan be, ez zestan hainbeste ardura erreklamaziño formalik egitttiak (eskindu be etxestek egiñ) eta bai buleguan bezero gehixen dagon orduan euren irudixa zatartziak. Durundixa sortu dot behintzat; eta... ¿ni gustora geratu? ¡Bufa...!

 Banko asko ezagutu dittudaz urtietan: Gipuzkoako Kutxia, Caja Postal, Bancaja, Caja Laboral, BBVA, La Caixa, BBK... gogoratzen dittudazenak. Orokorrian ez naiz pozik egon euretako batekin bez: dirua nunbaitten euki biharra dago, eta halabeharrez sartu bihar izan dot batian edo bestian, gehixenetan bizileku aldaketak dirazela-eta, eta BBVA-n kasuan, hipoteka bat bihar izan nebala 1999 aldian. Enpresa honen aurrian erreparuak nittuan: entzunda nekan dirua irabazteko eta inbertitzeko forma ez oso etikuak zittuezela; baiña diru premiñan nenguan eta eskaintzarik onena eurena suertau... Ordutik nabil sufritzen enpresa honen jokabide mikro-mafiosua. Izan be, ulergarrixa begittandu jata banku bat dirua irabaztera juatia; baiña ezagutu dittudazen jokamolde guztien artian, zittalena BBVA-kuena da, zatixa gaiñera.

 Aurretixaz esango dot nere ikuspegixa ez dala ekonomixaz dakixan batena. Ez nintzake harrittuko banko guztiak alkar hartuta egotia halako neurri inpopularrak batera ezartzerakuan (lankide batek esan destanez, La Caixako buleguan diru-sartze hutsak penalizatzen hasi dira, ordu jakin batzutara mugatuta, eta hortik kanpo komisiñua kobrauta). Hala ba da, jentia indefensiño egoera larrixan geratuko litzake eta ez dakitt kontsumitzaillien harreta zerbitzu “normalak” bankuen aurrian matasuegria baiño indar gehixago ete dakan.

 Tira: ¿zergaittik begittantzen jata BBVA-ko jarreria hain zittala? Komisiñuengaittik, batez be. Gauza askongaittik kobratzen dabe, beste bankuak baiño gehixago (korreua dala... tarjetia dala... transferentzixak dirazela...), baiña, sistematikoki, bulegora juan ta protestau ezkeriok, itzuli egitten detsue komisiñuori. Asko hasarratzen nau honek: batetik mafiosua begittantzen jatalako (100 komisiño kobratzen badittuez, eta nere moduko 20 badoiaz, 80 komisño irabazi eurak) eta bestetik BBVA-n edozeiñ operaziño puta egitteko, bi bidar egin bihar izaten dalako: bata operaziñua bera, eta bestia komisiñua itzultzeko eskarixa.

 Azken kasuak, baiña “cuerpo joteruakin” harrapau ninduan (batzutan hala jaikitzen naiz: burrukazale). Lankide bati transferentzia egin biharra netsan, BBV-tik BBV-ra, eta danondako errezagua dalakuan internetetik egittia pentsau. Eragiketia prest dakatenian, komisiñuei buruzko esteka bat sakatzen dot, badaezpada: han agertzen jata lau pajinatako PDF bat, zera baiño gatxagua ulertzen, eta ez nago seguro –hizkera korapillotsuangaittik- baiña emoten dau bai kobratzen dabela. “Ez da izango”, pentsatzen dot. Eta aurrera. Transferentzixia egiñ, eta taka: euro bateko zirixa sartu.

 Bixamonian, bulegora juandakuan plan bi nittuan: A (komisiñua itzularazi, eta lapur zittalak dirazela arpegiratu) eta B (komisiñua ez badeste itzultzen, espektakulua emotia buleguan). Bigarrena izan zan. Penia emon zestan mahaiko neskiak (aukeran nahixago neban gizonezkua, harrotzeko aukera gehixago emongo zestalakuan) baiña pentsautako guztiak eta bi gehixago entzun bihar izan zestazen, bulegoko bezero, kajero, buleguero eta beste guztiekin batera. Konklusiño batzu be etara nittuan, ez pentsau: gora-goraka jardun neban arren ez nenguan bape nerbiosua -teatrua zan azken fiñian- eta hurrengo transferentzixia egin biharra dakatenerako gauzak argitzia gura nittuan. Hara:

• Internetez transferentzixia egiñ ezkeriok, komisiñua ez dago itzultzerik. Beraz, lagunak, hartu zuen BBVA-ko txartelan klabe eta zera guztiak eta ipiñizuez komuneko papelan lekuan. Izan be...
• Bentanillara juaten bazara, eta kajeruari egin eragitten badetsazu operaziñuori, komisiñua bai kobraukotsue; baiña gero itzultzeko eskarixa egin zeinke.
• Edo bestela bulegoko kajeruan dirua etara, eta momentuan bentanillara juan eta dirua hartzaillian kontuan sartu.
• Edo bestela dirua sobre baten sartu, eta hartzailliari emon bere herriko BBVA-n sartu deixan
• Edo bestela txeke bat egiñ, eta id. id. id.

Badakizue: BBVA-ko webgunetik transferentzia bat egittiak, komisiño segurua eta itzultzeko aukera bakua. Komisiñorik ez badozu ordaindu nahi, bulegokuei biharra emon bihar detsazue eta bentanillako kolak luzatu. Hori birrittan juan bihar ez bazarie. Nik uste neban bankuen joera orokorra bezerua internetez operatzera bultzatzia zala, bentanillako pertsonala lanez deskargatzeko, eta hala izango da... BBVA-n izan ezik.

 Mesedez eskatuko detsuet: iruzkiñik badakazue, edo ipiñittakua zuzen ez bada, edo bestelako oharrik badakazue egitteko, hamengo erantzunetan ipintzeko. Gero inprimidu eta Lekeittioko BBVA-ko zuzendarixari bialtzeko asmua dakat-eta.