Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Volgako Batelariak / Heterosoxoak eta beste

Heterosoxoak eta beste

Juanjo Olasagarre 2006/03/22 08:35




Iñaki Segurolaren Gaur ere ez du hiltzeko eguraldirik egingo liburuaren kritikak egiterakoan gehien entzun dudan alabantza euskara on eta joriarena izan da: Ibon Sarasola, Sautrelan; Kike Amonarriz, Euskadi Irratian). Eta niri ere konforme egon beharra baino ez zait gelditzen. Halaxe da, euskara ederra dauka liburu honek, joria. Joriegia ere esan beharko litzateke, askotan, euskararen martxak berak, hitz jokoek, sinonimiek, hots kidetasunak, joritasunaren erakusgarri izatearekin batera mezuaren itsugarri ere suertatzen baitira, batzuetan hizkuntza bera mezua dela erabakitzeraino.

Bestalde, hainbat puska dexente interesatu zaizkit: zientziari buruzkoa, esaterako, oso ongi azalduta dago, komentarioak komentario; edo euskarari buruz agertzen dituen beste hainbat iritzirekin konforme egon beharra baino ez zait gelditzen. Filologiaren laudorioa aldiz, gure herri honetan Nietzsche gutxiago eta Kant gehiago irakurri beharko genuke, barregarri samarra iruditu zait, filologoa poeta erromantikoaren pare jartzen baitu, eta, klaro, lehendik nahikoa poeta ez baginen orain filologoak ere poeta. Jainkoak libra gaitzala!

Dena dela Segurolaren liburuari egindako kritiketan ageri den moduan Segurolaren pentsamendua horren heterodoxoa ote da? Eta halaxe bada, zergatik? Heterodoxiaren kontu honek huskeria bat irudi dezake baina izan ez da, heterodoxia, besteak beste, ortodoxia begiratzen den ispilua baita. Iñaki Segurolak liburu honetan agertzen duen ideologia heterodoxo hori gure betiko ideologia nagusiaren mozorro bat baino ez dela frogatu nahi dut: euskaldunon identitatea salbaia onaren benetakotasun gisa irudikatzen duela, alegia. Historian zehar jainkoarengan, edo Euskal Herria askatu kristauan, edo Euskadi Sozialistan, edo historia aurre oteizarrean bezala, besteak beste.

Denaren gabezian gabiltza Euskal Herrian: gure hizkuntzak mundu berriari kara emateko duen indarraz, artaldetik atera eta norbere bidea egiteko ahaleginez, ideologia ez-abertzaleko euskaldunez, eta baita ere heterodoxoez, Segurola heterodoxotzat jotzeko. Ortodoxiarik txuxenenean bizi garelako seinale, seguru aski.

Horretarako liburuan zehar maiz baino maizago ageri den kontzeptu baten azterketa egiten saiatuko naiz: zer da Segurolak barra-barra erabiltzen duen sanidadea eta haren izenondoa jende sanoa? Orotariko Hiztegira joz zera aurkituko dugu: sanidadea: Se dice en Eibar en sentido de cara dura, frescura, desfachatez. Saltzeko baleu aretxek daukan sanidadea, apur bat erosiko netsake. Pachorra, frescura, el no azorarse por nada. En G-azp significa mas bien "naturalidad, franqueza, ingenuidad" sanoa: documentado tanto en el norte como en el sur. 1-(Aplicado a personas) Franco, de carácter abierto. Inoiz "ingenuo", de pocas luces. 2-(Aplicado a cosas) Franco, sincero; correcto. 3-(Aplicado a personas y a cosas) Sano, que goza de buena salud; saludable; de aspecto saludable.
Hona ekarri dut Segurolarendako gaur egungo euskaldunok (eta oro har gizakiok) ez garena zera delako: sanoak. Eta izan beharko genukeena zera hori bera delako: sanoak. Liburua idazten duen Segurolak txingoka egiten du: aldika euskaldun sanoen artean sartzen da, aldika kanpoan. Argi dagoena zera da: Segurolak badaki zer den sanidadea.

Sanidadea zakarra da. Liburu honetako gauzarik makurrena tonua da. Jasanezina. Zergatik egiten dit errieta Segurolak? Zergatik tratatzen du jendea tontotzat? Zergatik ari da liburu osoan sermoian apaiz haserretu bat bailitzan? Eta batez ere zergatik da horren zakarra itxurak egiten ari dela emateraino? Zakarkeria sanoa delako. Hona adibide bat:

Guri ere erakutsi ziguten trantze batzuetan eskerrik asko esaten (alfer samarrik,egia), baina ez ziguten erakutsi faborez eta mesedez xiudadekumeek (eta herrietako aberaskillokume eta jendaila zuriak) esaten duen ainbeste aldiz esaten, ez hurrik eman ere! Dena da mesedez xiudadean, edozer huskeriagatik mesedez (eta barkatu, jakina): xiudadean dena da mesedea, kaltea eta barkakizuna, nonbait.

Herriaren ikuspuntu horretan eta baita ere tonuan Maisu Juanen sindromea agertzen da: Peru Abarkaren mundua galtzen doan neurrian Peru Abarka estereotipo bilakatzen du Maisu Juanek: baserritarrak (herritarrak) zakarrak dira. Horretara gaur egungo munduaren kontra sanidadea aldarrikatzea egokitzen zaionean estereotipoa erabiliko du arma gisa, talde baztertuek hainbatetan erabiltzen duten moduan: zakarra naizela egotzi didazu estigma gisa, bada nire zakarkeria areagotuko dut zure aurka egiteko. Horrelakoetan gure aitonaz akordatzen naiz, bazuen bere jenioa baina oso gizon zuhurra zen, ez zuen maldiziorik botatzen eta oso atsegin gogoratzen dut. Ez ote zen jende sanoa? Seguru aski ez, gure herria ez zen Azpeitia-Azkoitia, gaztelerak euskara janda ez bazuen ere dexente higatuak zeuden hizkuntzaren hainbat erreferentzia, sinesmenak esaterako, eta, makurrena, errepublika garaian gure aitona PNVko kontzejala izan zen, zuzenegia, nahikoa ez aurre kristau, eta nahikoa ez Rimbaudkillo. Izan ere, gero azalduko dugun bezala, bi izenondo horiek bete behar ditu jende sanoak.

Metonimia ariketa behartu honek ezin du ezkutatu Abarkismoa ez dela existitzen Peruz betetako mundu batean, Abarkismoa Maisu Juan batek baino ezin duela aldarrikatu, aldarrikapena baita bere arrazoia. Beraz, Maisu Segurola salbaia ona aldarrikatzen, edo hobe esanda salbaia gaiztoa aldarrikatzen…

Eta hartara Maisu Seguroalaren Abarkismoak noraino egiten du bat Mogelen tesiekin? Argi dago Mogelek bat egiten duela karlismoarekin, ideologia erreakzionarioak eta Elizak baserritarren gainean zuten kontrolarekin. Jainkoak salbaia onak behar ditu, esanekoak, domeinatzeko errazak. Mogelen liburua zentzu horretan erabat modernitatearen kontrakoa da. Segurolarena baita ere baina esanahi aldetik modernitatearen kontra egote hori zentzu berekoa ote da? Mogelen garaian modernitatearen kontra egoteak eta egun esanahi bera ote du? Seguru aski ez, gaur badakigu Modernitateak porrot egin duela baina, hala ere, biek ala biek iragan benetakora so egiten dute argi bila. Eta horrek berdin egiten ditu, neurri batean hori bai.

Sanidadea bitalista da.

Euskaldunak elkarren kontra (edo gutxiengo izenekoen gaitzak). Gauza jakina da lehen, ez horren aspaldi, ez zegoela herrietan festarik borrokarik gabe, desapiyorik gabe, harrika ari gabe, herri batekoak auzo-herrikoen kontra, edo orobat herri batekoak herri berekoen kontra. (Ez dago beti neskatan egiterik, zer egingo zaio ba?) Borrokarik gabe ez zegoen festarako pozik, ez zegoen bizirik eta girorik. Gerora, herrien bizigabetzearekin, hustutzearekin, lo-herri huts bilakatzearekin, ederki ezkutatu ziren borrokarako poz horiek denak, beste gauza mordo bat ez ezik. Baina folklorea aldatu egiten da denborarekin, eta ordainetan, borrokaren tokian, denok dagigun, ulertzen dugun eta ez dugun Borroka etorri zen ("...borroka ere bai") eta horrek kalte izugarria egin zion lehengo borroka sano hari, euskaldun jendea elkarrekin ostiaka paratzen zuen bizipoz hari.

Horretara jarrita, eta gaiztoa izateko batere asmorik gabe, nire lagun batek beste gauza batzuen harira aipatutakoa hona ekarriz, Teheranera bidali beharko genuke gure Segurola hau, han bizitza benetan baita sanoa eta harriak asko eta gauza ugaritarako erabiltzen baitituzte.

Edo Teheranera barik bertako historiari ere begiratzen ahal zaio, zergatik ez hasi harriekin eta enpresariak hiltzen bukatu, berak aipatzen duen "borroka ere bai" horretako partaide? galde daiteke zikoitz eginez.

Nietzscheren izpiritu dionisiakoaren lehertze gisa uler dezakegu Segurolak agertzen digun borroka erritualizatu hori: Greziako herriaren sena tragedietan agertzen den modu berean, legez harantzago, Apolok bridaturik.

Horretara badago liburu honetan izpiritu dionisiako horren aldarrikapen bat aldika-aldika agertzen dena, baina sistematizatu gabea, eta Nietzscheren indar poetiko eta iraultzeko indarrik gabea; Nietzscheren ideiak aspaldi dabiltza kaleetan eta horregatik beharbada Segurolak salatutakoak indarra galdua dute, salatuaren salatuz.

Begiekin jotzea ahotan hartu dugularik, eta gizonen gauzak astintzen ari garen honetan, gogora datorkit begiekin (eta, beraz, buruarekin) jotze horren kontrako osagarritzat har daitekeen bestelako operazio bat, eta hura da "pitoarekin pentsatzea" esaten dena, zein baita gure sexuari besteak maiz aski egotzi ohi dion bekatu edo akatsetarik bat. Nik berriz, gure gixonkasta ohoratzen eta bere goien graduraino goititzen duen ezaugarritzat jotzen dut pitoarekin pentsatze hori, eta akatsik nonbait egotekotan, motz gelditzean legoke; hau da, ez garela geu ere pentsatzeko era jator horri behar adinbat atxikiak. Pitoarekin pentsatzeak -eta, bo, hemendik atzera pitoaren tokian bi sexuentzat balio duen "hanka-artea" ere jar liteke- esan (eta egin) nahi duena da zinezko gauzak estimatzea, hezur-haragi-larruzkoak, gauza bistako eta ukigarriak: pitoarekin pentsatzea buru hutsez pentsatzeari uko egitea da, eta etorkizuna eta egurantziza bezalako fantasma bizi-galgarrien mendean ez errenditzea. Beti pitoarekin pentsatzea ezin litekeen gauza da, badakit, baina beti pitorik gabe pentsatzea baino hobe da edozer gauza.

Onartuko didazue duela mende eta erdi idatzi izan balu pasarteak indarra izanen zuela, batez ere probokatzailea, baina Nietzsche bera, Freud eta abarren ondotik Segurolaren heterodoxia ximurtu xamar agertzen da. Ezer berririk esateko ez duenaren kontra egin nahia baino ez da.

Horretara jarrita homosexualez beteriko gela ilun batean pitoarekin pentsatzen da eta ez da horretaz bandera bat egiten erridikulua litzatekeelakoz. Aspaldi da sexuak galdu zuela indar probokatzailea gure gizartean. Pitoarekin pentsatzera zergatik ez erabaki pitoa nirea denez nirea dela pitoak ukitzen duena eta horretara egin dezakedala edozer berarekin, baita bortxatu ere. Hori idaztea bai litzatekeela probokatzailea, astakeria bat izateaz gainera, jakina. Non gelditzen da heterodoxia araurik ez dagoenean? Gure heterodoxia guztiek izan behar ote dute Mirande molde?

Sanidadea herrikoa da (ez xiudadekoa).

Hitz egiteko bi modu dira, pentsatzeko bi modu. Xiudadeetako umeak etxe-zuloan gehiago edukitzen dituzte, ezinbestean, herrietakoak baino; telebistaren (eta beste pantalla askotxoren) aurreko kontenplazioan guk baino ordu gehiago egin dituzte, eta pantalla horietako Egiak aiseago liluratzen ditu, eta horrenbestez, hobeki heziak eta eskolatuak daude (salbuespenak hirietako makarrak dira, begietakoak ez, besteak; harrigarria da bestalde, mendi-giroko zenbait basakristauk eta kale-zuloko zenbait makarrak elkarrekin duten antza, normaltasun estatistikotik kanpora eta libreago-egotetik heldu baitzaie). Edukazio gehiago dute xiudadekumeek (eta "duintasuna" gainezka: zenbat maite duten hitz txepel horren putza, laostia!) baina guk gehiago estimatzen dugu sanidadea, hain maite dugun herri-giroko sanidade hori, baina zoaz zu xiudadanoari sanidadea aipatzera: ministerio edo garbiketa zerbitzuren batekin zer ikusia duen zerbait delakoan geldituko da gaixoa.

Herrikoa izanik, pasartea irakurri nuenean berehala erabaki nuen nire burua xiudadekoa egitea badaezpada ere, ez bainago prest, inondik ere, sano izatearen truke Segurolak beste pasarte batean deskribatu tonto, baina tonto integratu izateko papera betetzera. Ikusten den bezala sanoa izateko, autentikoa, baina horrekin hurrengo puntuan sartuko gara, herrikoa izan beharra dago. Eta iraganari begira egon, izan ere, bere garaia eta garai hauek nahasten ditu Segurolak: gu eta herria batzen ditu, baina bere gu hori aspaldikoa da, hogeita hamar urte izanen dira haur izateari utzi ziola; Segurolak jakin beharko luke, nik ilobengandik egiten dut kontu (ez dira sanoak noski), kalean ziudadekoak baino gehiago ibiltzen badira ere, haiek ere pantallari itsatsita pasatzen dituztela hainbat ordu, jende askok, herri edo ziudadeko, bezala.

Herrikoa izateari dagokionez Segurolak sanidadeari egokitu dizkion hainbat ideia hirietan sortuak dira, laurogei hamarkadan, batez ere, baina ez soilik, herrietara ailegatutakoak. Herriak gainera gero eta gutxiago bereizten dira gaur egungo hirietatik. Ez ote da Segurola apaizek aurrerapenei egiten zieten arbuio bera egiten ari?

Sanidadea bazterrekoa da:

Testu analisia: "olakoxeak dira azpeitiarrak, Asarretu ezkero takarraldi batzuek badituzte, baiña jeneralean pake osoan alkarrekin pertsona onak dira bizi diranak. Tranpa-puxka bat badute apustuetan eta olako gauzetan, baiña bestela, leialak eta nobleak, bromotsuak eta triposuak; alegia, gizon umorezkoak eta jatun aundiak. Tabernan jaten eta edaten onenetatakoak, eta berriketan ere bai" Jose Manuel Arrizabalo. Baso-mutillak.
"Onak, leialak, nobleak pake osoko pekosoak". Hau dek lotsie. Hau da ezer ez izate tristea! Hau da kaka-izana! Baina lasai: horiek ez dira sinestekoak. Horiek aho betean baina derrigorrean bota beharreko kunplimendu ezdeusak dira, gezur zuriak, ezer ez esatea adinakoak.
"triposuak, bromosuak, berriketosuak". Bueno izen letxekek. Bada zerbait esatea, baina gutxitxo da. Egia txepel xamarrak dira, erdipurdikoak askoz gorago iristen ez direnak, eta inoren izanik edo izan-nahirik behar den tamainan betetzen eta janzten ez dutenak.
Egiarik beteenak, gordinenak eta aintzakotzat hartzekoenak erdi-gordea edo ahopean bezala esanak daude testu goresle-usteko honetan, eta bi baiñaen aurrean ezkutaturik datoz, eta bi baiñaen ondorengo hitz eder hutsalez eztituak, hain zuzen: azpeitiarrak jendaje txakarra eta tranposoa dira. Hori bada zerbait esatea, eta kontua -ergel kontua- zerbait izatea denez gero (eta ez ez-izatea edo berdin-izate geza batean urtzea) hori bada zerbait izatea. Pufa! Hau dek lasaitue.

Onartuko didazue naif samarra ere badela Segurolaren gaizto izateko behar hau. Aspaldi da Rimbaudek mendebaldeko gizartearen oinarri ustela agerrarazi eta bukantza iragarri zuela. 20 urte zituen. Eta bere proiektua bukaturik Abisinian galdu zen.

Gerora gauza asko gertatu dira, Totalitarismoak esaterako, eta Totalitarismoen aurrean zaila da gaiztoarenak egitea, irribarrea baino eragin ezin digun haurkeria, gaur egunetik begiraturik punki mugimenduak irribarrea eragiten digun bezalaxe: nerabeentzako gaiztakeria.

Sanidadea berezkoa da. Naturala. Autentikoa. Egia da Segurolak itzuri egiten diola bi izenondo horiei baina testua irakurtzen jarrita argi dago izateko modu bat aldarrikatzen duen neurrian eta izateko modu hori herrietan jartzen duen neurrian benetako identitate bat badagoela erabakitzen duela: jende sanoa. Jende naturala. Hortara sanidadea naturala denez ezin da eskuratu.

jende informatuaren ondotik ihesi, hainbeste ideia, kontzeptu, esplikazio, informazio, abstrakzio kultural, jakite, jakitza, jakitate eta jakiundetatik ihesi..zinezko hitz apur batzuen bila, bataiatu gabeko ur pixkaten bila.

Baina zer da jende naturala? Jende naturalaren kontzeptua Rousseauk sortu zuen, Abarkismoak jotako beste Maisu Juan batek.

Isaiah Berlin: Rousseaurendako "Egia ezin da aurkitu hiri sofistikatuetako hiritar ustelen ideia eta portaeretan, baizik eta seguru aski nekazarien bihotz aratzetan, edo haur errugabeengan, iruzkinduko luke Tolstoik".

Edo herriko jende sano (hiriko makarrak barne) bazterrekoengan, arrazoiak zikindu gabeengan, jakintzak jo gabeko benetako jakinengan esanen luke Segurolak. Eta inbuluzka biribil batean Rimbauden gaiztakeria, malditismoa, araztasun eta ontasun bihurtu digu Segurolak autentikotasuna bide. Euskal Herrian mendeetan agindu duten apaizen pentsamenduaren infrentzua baino ez da ideia hauxe.

La desaparición del sujeto, Burge: "Rousseauren pentsamenduaren eskandalua ez da Descartesen pentsamenduari atxikitzen zaiola baizik eta subjektu cartesiarraren autokonfidantzari nola atxikitzen zaion. Descartesen subjektuak bere burua unibertsaltzat du, arrazoiaren lekutzat. Rousseauk, aldiz, bere nia erabateko salbuespentzat dauka. Jiro honen bidez niaren autozertezak beste ezaugarri bat jasotzen du. Bere oinarria ez datza arrazoiaren unibertsaltasunean baizik eta norbanakoaren berezitasun nahastezinean. Norbanako honek halako unibertsaltasun bat du jomugatzat, alegia, zibilizazio ustel batean homme naturel izaten jarraitzea".

Paragrafoak jende asko erretratatzen du, Segurola eta ni barne, jakina. Segurolak bere burua autentiko, natural, herriko, aldrebes eta bazterreko izendatzen duen neurrian euskaldunondako unibertsal izateko asmoek hartzen dute bere izate sano hori, bere burua arrazoi eta sustrai bakar.

Egia da aipua Rousseauren Aitorpenaki dagokiola, alegia, biografia batetik unibertsal izatera Rousseauk egindako jauziari, baina Segurolaren pentsamenduari ere egokitzen ahal zaio: Gaur ere ez du hiltzeko eguraldirik egingo biografia bat ez bada ere bertako arrazoitzean, edo ez arrazoitzean esan beharko genuke hobe, Segurolaren ideologia eta bizitza erabiltzen da arrazoiketa argudio nagusi gisa, Rousseauk Aitorpenaken egin bezalaxe.

Baudelairek ere, bestalde, Rousseauren subjektuaren izaera hori iruzkintzeko eta garatzeko asmoak izan zituen. Baudelairek ere salbuespentzat joko du bere burua, salbuespen hori izanen da unibertsal izateko arrazoi nagusia, baina ez du gizon naturalean oinarrituko baizik eta gizon artifizialean, dandyan, alegia. Dandya gizartearen bazterretan dago, Segurolaren herriko bazterreko gaiztoak bezala, baina bere izaera artifiziala erabiltzen du ikurtzat, gizarteko jende normalaren salaketatzat. Segurolaren bazterrekoak, aldiz, bazterreko dira baina haien izaerak jende normalak aldarrikatzen dituen oinarri berdinak ditu, naturaleza, berezkotasuna, artifizialtasun-eza, alegia. Bitxia da, beraz, Segurolak Rousseau eta Baudelaire nahastuz egiten duen sintesia, eta ezinezkoa berez malditismoa bazterreko gutxi batzuen kontua baita, malditismoa izanen bada. Dena dela, beharbada gure buruak zehaztu gabe ditugulako edo gure kultura gero eta ahulagoa delako, autentikotasunaren (berezkotasunaren) afera honek predikamendu handia du gure baitan. Autentikotasunak niarekiko batasun erabatekoa suposatzen du eta hori ezinezkoa da, Valeryk frogatu duen bezala: ez dago ezer egiazkorik niaren aferan. Autentikotasuna gizartera eramanik, sanidadeak, esan nahi du badela giza multzo bat bere buruarekin bat datorrena, ohitura eta lege iraunkorrak dituena, eta iraganetik datorkion humusarekin bat egiten duena, estatuak irauteko erabili duten trikimailua, Segurolak onartuko duen moduan, baina baita ere edozein giza taldek talde iraun nahi duen neurrian. Ez zaizue ezaguna egiten?

Askok aipatu dute (Wilde, Gombrowicz, Baudelaire) gizaki izatea artifizioa izatea dela, baina Hanna Arendt-en aipu bat ekarri nahi dut hona: "kontzentrazio eremuen esperientziak erakusten du giza jendea giza animalia bihur daitekeela. Beraz gizakiaren natura 'gizakiarra'ren bidez soil-soilik, zerbait erabat innaturala bihurtzeko aukera eskaintzen diolakoz, izan daiteke gizaki gizakia". Beraz autentikotasuna, eta sanidadea, ez dira existitzen berez, zera eraikiak dira, autentikoago eta sanoago, frogatzen saiatzen ari garen bezala, sortu dituen gizartearekin bat datozen neurrian. Eta ondorioz botere kategoriak dira.

Sanidadea ez-jakina da. Baina benetako jakintzaz jantzita dago. Segurola erabat antintelektuala da, batzuetan erridikuloraino. Adibidez:

hortxe dago tranpa, eta hargatik dira zahar jakintsu kontseilu-emaileak horren antojagarriak, eta maitagarria, aldiz, ez dakitela gozo-gozo aitortzen dakiten atso-agureen zuhurtzia ezjakintsua.

Edo

Pentsamendu galaraziaren aroan, munduak ezin bizizko putzu hiper-informatua bihurtzeko martxa daraman honetan, ezjakintasun jakintsua edo jakinduri ezjakina da pentsamenduaren eta adimenaren helduleku bakarra, eta inork erakutsi gabe ez jakiten ikasitako jende bakan haiek dira aintzakotzat hartzeko moduko maisu bakarrak.

Edo

Eta hargatik harrapatu dut boladatan neure burua tonto garbien konpainiari ederretsita, eta eskola gutxiko zahar-jendearengana edo zeharoko aldrebesengana ixuria; lehen ez beharbada, baina orain badakit zergatik zen: jende normalagandik ihesi nenbilen, hau da, jende informatuaren ondotik ihesi, hainbeste ideia, kontzeptu, esplikazio, informazio, abstrakzio kultural, jakite, jakintza, jakitate eta jakiundetatik ihesi... zinezko hitz apur batzuen bila, bataiatu gabeko ur pixkaten bila.

Hainbat kontu galdetzea bururatzen zait: liburu berean Segurola oso intelektual agertuko zaigu, hainbeste, filologia poesiaren pare jartzeraino. Edo zientziari buruz mintzatzen da egoki eta zertaz ari den erakutsiz. Zertara orduan antintelektualismo hori? Bitalismotik datorkio ala "salbaia onaren" ezaugarrietako bat litzateke? Lehendabizikoa ongi legoke, bigarrenak, aldiz, Mogel, Frai Bartolomeren pare paratuko luke Segurola.

Hala ere gehitu beharko litzateke Segurolaren sanidadeak osatzen duen ez-jakintza hau Maisu Juanen begietatik ikusirik dagoela: ematen zaizkigun ez-jakintza-benetako-jakintza horren adibideak boutadeak baino ez dira:

Azpeitiko Mauriko gizonaren argitasun edo zintzotasun intelektuala? ospitalean denbora-pasa egunkaria irakurtzea bururatu, eta esaten baitzuen: periodikua dana raka-raka letuít, baño entendiu batez!; ez gaur ulertzen dugulako irudipenak sekula baino hartuagoak gaude.

Honen harira Duvoisin Kapitainaren Laborantzako Liburuaz akordatu naiz; hor badago nekazaritzari buruzko benetako jakintza bat baina Segurolarenean ez; seguru aski bera eta baita ere bere garaiko azpeitiar-azkoitiar gehienak Maisu Juan zirelako "salbai gaiztoa" bizi zen garairako.

Beharbada, Segurola gure gizarte hiperinformatu baina ezjakintsu honi buruzko hainbat iritzirekin konforme egon ninteke baina ez zaidana ez egokia ez zilegia iruditzen hainbeste gorrotatzen dugun gizarte hau kritikatzeko lehengo garaietako balizko bazterreko batzuen boutadeak erabiltzea.

Sanidadea iraganekoa da. Ideien kritika egin nahi duen edozein komentaristak erabaki behar du non kokatzen den bere garaiarekiko. Edo bestela esanda nora so egiten du iraganera, etorkizunera, orainera. Segurolak dudarik gabe gaurkoa gustatzen ez, etorkizuneko proiektu mesianikotan sinetsi ez, iraganean paratzen du begirada, nostalgiatzat ulertzen dugunean, bere ia herrikide Pako Aristik batzuetan egin bezala, erori gabe, hori bere alde.

Seguru aski nostalgia eta zakarkeriak ezin dutelako bat egin baina hala ere Segurolaren jarrera balizko iragan horrekiko zera da: ez dela jakin eta bere ustez direnengana benetan direlakoan hurbiltzen denaren jarrera. Batzuetan ematen du herrian irudikatzen duen izateko modua eta Greziako V. mendea aztertu dutenenen antzekoa dela. Bertsioen arabera Izatea eta Pentsatzea bat zireneko garaia, Esatea eta Izatea bat zirenekoa, Izatea eta Iragatea. Adibidez Heideggerrentzat izatea eta pentsatzea egite berean manifestatzen dira Sofokleren Antigonan eta ondorioz garaiko gizartea Izatea eta Pentsatzea bat dira. Edo Lukács-ek Homero aztertzean gizartea eta heroien ekintzak bat datoz, hau da, sena berez gauzatzen da inguruarekin, armonian. Gauzak bat zireneko garaia, alegia. Batasun hau aspaldi da bukatu zela, noizbait izan bada; konforme nengoke bilatzearekin, alegia, konforme nengoke Heideggerrek, edo Lukácsek egindako azterketarekin baina ez nago batere konforme Segurolak sermoi tonuan, Modernitatearen kritika aitzakitzat, ezarri nahi didan salbai gaiztoaren identitate horrekin. Ezaguna egiten zait, ezagunegia. Horrelako heterodoxietarako askoz hobe nago ortodoxia txuxenenean.

etiketak:
Juan Luis Zabala
Juan Luis Zabala dio:
2006/03/29 15:10

Ezin diat ulertu hirea, Juanjo.

Nik oso bestelako irakurketa egin nioan Iñaki Segurolaren liburuari.

Nik ez diat uste Iñaki salbaia onaren, salbaia gaiztoaren edo (bere gustuko hitz inoiz zentsuratua erabiliko diat) putetxeko madrearen apologia edo gorazarrea egiten ari denik liburuan. Eta ari bada ere, ez zaidak axola. Eta ez zakiat nondik atera daitekeen Iñaki irakurleari errietan ari zaiolakoa. Eta, tira, ariko balitzaio ere, berarentzat kalte, jakina. Heterodoxiarena, berriz, nik dakidala bederen, Iñakiri jarri dioten txaplata duk, ez berak bere buruari hala nahita jarria.

Nik ikusi dudan moduan, inguratzen gaituen gizartean nozitzen ari garen galera batzuen berri ematen ziguk Iñakik, eta galera horiek sentiarazten dioten mina eta amorrua adieraten dik. Uste diat galera horiek begien bistakoak direla, ezin ukatuzkoak. Adibidez (eta neure kabuz ari nauk, ez Iñakik liburuan dioenean oinarrituta, aspaldisko irakurri nian eta):

  • ezin duk ukatu kultura idatziaren hedapenak ahozkotasunaren eta memoriaren galera ikaragarria ekarri duela azken urteetan.
  • ezin duk ukatu kultura edo ikasketa ofizial gutxiko elebakarrek badituztela guk (Interneten txoroarena egiten ikasi dugun kosmopolita ikasiok) erabat galduak ditugun ahalmen eta baliabide batzuk, hala hizkuntzari nola bizitzaren aurreko jarrerari dagozkionak.
  • ezin duk ukatu kultura idatzi eta akademikoak zerbait ematearekin batera zerbait kendu ere egiten duela.
  • ezin duk ukatu jendearen arteko harremanak gaur egun baino askoz ere zuzenagoak zirela (onerako nahiz txarrerako) duela 50 urte, autoak, telefonoak eta gainerako tresnek komunikazioa tribializazioraino erraztu eta debaluatu aurretik.

Xanti Zapirain "Kaiku"-ren "Bizi behar dugu" liburu autobiografikoa ez duk literatura uniberstalaren edo giza pentsamenduaren historiara pasatuko. Baina liburu horretako pasarte batek ondo baino hobeto laburbiltzen dik, nire gusturako behintzat, Iñakiren liburuak esaten didana (eta baita, estutzen banauk eta irreberentzia literario hau barkagarri bazait, Federico Garcia Lorcak "Poeta en Nueva York"-en esaten didana ere): “Ekologistek, naturarekin pentsatzearen pentsatzeaz, ahantzi egin dute jende natural gutxi gelditzen dela. Arlo horretan ere ekologismo berri bat sortu behar da, eta azkar gainera”.

Ezinezkoa duk, jakina, “natural” hitzak esaldi horretan duen esanahia zehaztea, eta hobe hala izatea, ezinezkoa; bestela norbaitek berehala asmatu eta sortuko lizkikek eta (Kaikuk aldarrikatzen duen ekologismo berri horren izenean) pertsonen naturaltasun maila neurtzeko tresnak eta epaimahaiak (eta baita naturaltasun eza zigortzeko kodeak eta tresnak ere). Eta igual ez duk “natural” hitza egokiena ere (ezta “sano” ere; hain gutxi, aukerarik okerrena bera, “jator”). Dei iezaiok nahi duan bezala, baina, hiztegi kontuak alde batera utzita, funtsaren funtsean, Kaiku egia handia esaten ari delako ideia nekez bazterreraziko didak burutik, gaurko gizartean ikusten dudan martxa ikusita. Ala benetan iruditzen zaik dena dela irabazia eta hobekuntza, aurrerakuntza eta garapena, jende hobez beteteako mundu hoberantz goazela?

Ni ez nagok liburuak, egunkariak eta telebista kateak debekatzearen alde, eskolak suntsitzearen alde, hizkuntzen irakaskuntzaren aurka. Akabo ba! Baina uste diat oso komenigarria dela begi kritikoz begiratzea kulturaren eta garapenaren eskutik datozkigun ustezko aurrerapenei. Uste diat oso komenigarria dela kontuak egiterakoan irabazien ondoan galerak ere aintzat hartu eta kontabilizatzea, eta uste diat ikuspegi horretatik Iñakiren liburua ekarpen aberatsa dela, besteak beste barruko bizipenetatik abiatuta idatzita dagoelako, eta inolako helburu ideologiko edo proselitistarik gabe.

Ala gizartearen bilakabide ultradesarrollista, teknokratiko eta neoliberala, berekin dakartzan ondorio psikologiko eta soziologiko guztiekin, ezinbestekotzat eta geldiezintzat jo eta modu akritikoan dena ontzat ematea al da, hire ustez, jarrerarik egokiena, aukera ideologiko koherente bakarra? Bejondeiala, Juanjo! Earki gatxik!

Hori guztia kontuan hartuta, ezin diat ulertu Iñakiren liburuak hiri horrenbesteko ezinegona sortu izana, horrenbeste molestatu izana, ezin diat ulertu Iñakiren liburua hiri horren antipatiko gertatu izana.

Gerardo Markuleta
Gerardo Markuleta dio:
2006/03/30 20:43

Doala aurretik ez daukadala Segurolaren liburua (osorik) irakurtzeko inolako asmorik. Eta esango dut zergatik ere: doinua ezagunegia zaidalako, eta eramanezina; tripako minak bestela ere naturalak baditudalako, halako sermoi faltoi sobratuak nahita jasaten hasteko.

Garai batean Patziku Perurenaren hainbat harrikada irentsi nituen euskara ederraren aitzakian, baina laster ohartu nintzen haren saiakeretan bi esalditik batek beste lanik ez zuela ni bezalako irakurleak kanpora egoztea baino. Honetan ere ez da oso aurrera egin behar kontua antzeko-parezido datorrela.

Ez da kasualitatea bietan hala bietan txikigarri eta adierazkor ere izan daitezkeen palatalizazio horiek guztiak bakar-bakarrik zentzu mespretxugarri eta iraingarrian erabiltzea: gixon(kasta), xiudade(kume) Irain hutsak ez direnean: ergel, txepel, tonto garbi, gaixo, jendaila zuri

Baina, horrenbeste hausnar eta gogoeta artean, ez al da gauza konturatzeko bere txaplatak, irakurlerik izatekotan, hiritar ikasiak izango dituela (ia) guztiak, atertu gabe irainka erabiltzen dituen horiek berak?

Eta bai, beharbada argudio interesgarririk izango da Segurolarenean, baina tonu horretan alferrik niretzat. Nik ez dakit zer ote den sanidadea edo naturaltasuna; baina ederki dakit ez direla gauza bera zorrotza eta faltoia, kritikoa eta egolatra, putetxeko madrea eta arazoaren muina.

Iaki Segurola
Iaki Segurola dio:
2006/04/07 02:21

Ikusi dut, azkenean ere, hiltzeko eguraldiaren gainean darabilzuen jarduna. J.L.Zabalak eman zidan abisua. Ikusi dut, beraz, edo begiratu. Bizimoduko urak harrotuxeak ibili ditut, eta irakurri (hitzak eta hotsak erabat aletu) ezin esan nezake egin dudanik. Ikusi, begiratu... eta, gehienaz ere, usain egin edo hartu.

Zabalak berak esan zidan behin batean euskarazko zeretan (Euskalgintza izenekoan edo Literaturan edo...) familia moduko bat aurkitu zuela berak. Halatsu daukat gogoan. Ni, jakina, ez nentorren bat. Eta ez naiz iritzi batez ari, baizik-eta sentiera batez. Oraingo honek betidanik uste izan dudana berretsi baizik ez dit egiten: euskaraz idazten duen jendeak (nere moduan, inoiz idaztera makurtu direnak barne) ez dute osatzen nazio bat, jakina, ez herri bat edo aberri bat ere, baina ezta komunitate bat ere, ez familia bat, ez elkarte bat, ez sekta bat, ez lagunarte bat eta ez deus holakorik. Are gehiago: euskaraz idazten duen jendea ez du batzen euskarak ere. Ez dugu antzik ez hitzetan, ez hotsetan, ez gramatikan eta ez pragmatikan; are gutxiago prosodian edo erretorikan; joskeran nahiz semantikan; ze esanik ez, sentieran, entzueran edo belarrian. Ez dugu antzik, edo antz pixkat dugu: besterik ez. Belarrien bistan dagoen gauza da.

Bestalde (edo ez hain "bestalde"), sartzen da bat hona, eta zer ikusten du aurreneko hitzetik? "Volga." Ez ba! Ibai baten izena! Bataiatutako ura! Eta honako hau, esana daukat behin eta berriro, bataiatu gabeko uraren egarriak bizi du; eta geografiak, historiak eta kulturak bataiatutako ur geldiaren nazkak. (Geografia, historia eta kultura diot, ez arrazoia edo pentsamendua, hots, ez sua; suak ezin dezake deus bataiatu, ez behin betiko bederen.)

Beraz, ez dago hemen, ez familia, ez lagunarte, ez gogaidetasun eta ez komunio. Zer da hori, ona? Eta garbiro erantzuten dut baietz, gauza ona dela hori. Ez beharbada gizajendearen batasun mistikoaren edo senidetasun unibertsalaren ikuspegitik, baina bai: gauza ona delakoan nago bakoitzari koskorretatik ateratzen edo igotzen zaiona esatea, eta baita botatzea ere; dena barne, hots, den-dena barne; irainak eta destainak barne. Eta ez diot hori, zuek edo ni irainka ari izan garela uste dudalako, baina hala usteko banu ere, neretzat libre behar dute mihi puntara etorritako ahokada eta gaitz-esanak oro. Iraina eta destaina hizkuntzaren modalitateak dira, giza-beldurrak asmatutako lege guztien azpitik daudenak eta bizi direnak. Eta gainera, hizketa itsusiak asko esan lezake, uste baino gehiago, eta, inolazko dudarik gabe, jardun errespetuzkoak baino hagitzez gehiago.

Ez dago gaizki Denok-Bat-edo-Batera dei daitekeen irudipen edo antzezpen hori desegiten segitzea. Eginahalean segi eta segi egitea. Horretan --nola izaten diren gauzak!-- bat gatoz, gogoz kontra bada ere.

Gerardo Markuleta
Gerardo Markuleta dio:
2006/04/06 14:25

Juanjoren poemek akuilaturik, eta nostalgia erabat gaitzesgarri ez zaidala erakusteko, ni ere animatu naiz poema bat hemen jartzera (argitaragabea), nire jarrera naturala ("unean uneko beroaldiak gorabehera"), hots, zalantza, agerian jartzen duena.

ETA BESTE

Bizitza honek, zertan engaina,

ez du lehengoaren zaporerik.

Aspalditik ez datoz bat

erlojua eta eguzkia,

eta lehenak agindu.

Oilar mekaniko batek

urratzen digu egun argia,

ez maitalearen eskuak.

Ba al du oraingo bizi honek

aurrekoaren ahogozorik?

Lurraren ordez zoruak,

leihoen partez ekranak,

sukaldean batere surik ez.

Lurra lantzen edo dugu,

lau lore eskas biltzeko,

ontzi txiki buztinezkoetan.

Gaur eguneko bizi gureak

lehengoaren antzik ba ote?

Urrutitik aginduak

eman zein jasotzeko

gailuak non-nahi, edonoiz.

Hildakoan, lurraren gozorik ez,

hilarriaren pisurik ez,

errauts zabaltzen gaituzte.

Ez dakit zinez duen

gure bizitza honek

lehengoaren inbidiarik.

Pruden Gartzia
Pruden Gartzia dio:
2006/04/06 10:25

Oso poema ederrak dira, Juanjo. Eskerrik asko hemen paratzeagatik. Oso aukera egokia iruditu zait.

Eztabaidari dagokionez, iruditu zait gehiegizko gaitzespen moduko bat hedatu dela nostalgiaren gainean. Agian ez esplizituki, bai zeharka. Eta horretan ez nago ados. Nostalgia (mineria, beste hitz batez) daitekeen sentimenturik humanoena iruditzen zait. Eta bai, kaltegarri ere suerta daiteke (beste edozein sentimendu bezala), baina ni ez nago prest nostalgia absolutoki gaitzesteko. Ziur aski, inor ez dago horretarako prest, unean uneko beroaldiak gorabehera.

Juanjo Olasagarre
Juanjo Olasagarre dio:
2006/04/05 09:23

Eztabaida nondik joan den ikusita deja vu sentsazio bat izan dut, eta akordatu naiz nik noizbait idatzi nituela poema batzuk nostalgia eta joandako gure aiton-amonen gizarteak berreraikitzeko asmoei buruz. Nire poemak paratzeagatik barkamena eskatuz...

Joxemiel Erreparatz Josema Irutagoieni bere baitako aberriaz mintzo ( h, d )

Gure aitonak ez zuen denbora neurtu beharrik
baina, hala ere, erlojuak erosten zituen etengabe;
zenbat eta modernoagoa erlojua
orduan eta maiteago gure aitonak.

Festina fantastic bat izan zuen 1940an,
Omega kuartzo urreztatu bat 52an,
Casio japoniar bat, Swatch bat
Duvonet bat eskumuturrean hil zen 89an.

Zenbat eta tito gehiago erlojuak
denbora hobe atzipetuko uste gure aitonak.

Ni, jada, ez naiz bizi urte sasoien ariora
baina, hala ere, lanabes bilduma egiten dut.

1940ko goldea daukat ezkaratzean,
30etako haritzezko kutxa armairu gisa,
XIX. mendeko eskuarea zintzilik egongelan,
XVIII. mendeko sardea apaingarri bainugelan.

Zenbat eta antzinakoagoak lanabesak
orduan eta maiteago nik.

Oi gure aberri pipitua, aberri arraildua!
Oi gure osin arteko aberri galdua!

Josema Irutagoienen erantzuna Joxemiel Erreparatzi ( d, h )

Eskuare zaharrari begiratzen diozu
irribarre xamurra ezpainetan.
Gure arbasoak —diozu— benetan
bizi ziren urtaroen joan-etorrien altzora,
olo soroen antzera omen zihoazen egunak
urrezko edertasun apurrak utziz;
jakinduria oraindik ere
gizakiengan haragitu zitekeen aukera zen.
Lurra lagun, aitzurra utzi, zutitu
eta ortzira begiratzen zutenean, urbegi baten gisa
iragaten zituen denboraren ardatzak,
ametsak ekartzen zituzten etxera
ganbarak belarrez bezala betetzeko,
artazuriketan harilkatzen zituzten gero
ilunpeen eta argiaren mugetan.

Eskuarea utzi eta ingurura begiratzen duzu:
soroek larre diraute
eta irribarrea jelatu egin zaizu eskuetan
orratzik gabeko erlojuaren modura.
Gaur —diozu— hitz
baliogabeetan neurtzen da mundua
eta denbora gobernadore faxista da
badu non ikasi, bai;
ez da sekula sufrimendua hain hutsala izan
ez eta horren bizitza beste;
egunen zakarrontzira abiatzen dira
gure egunak
ez itzultzeko.

Ez zaitez engaina
esana du gure Arregik
Diaz de Herediak, bizitakoaren nostalgia
kontseilari maltzurra da,
are maltzurragoa bizigabearena baldin bada.
Nik ere ez dut inguratzen nauena maite
eta ametsei dagokienez...
ni bezalako batek zein aukera zuen aberri galdu horretan?

Argienera: ihesa
Hoberenera: gezurra
Makurrenera: buru-hilketa.

Juan Luis Zabala
Juan Luis Zabala dio:
2006/04/04 17:00

Baga eta nagusia

Nik ez diot ez Olasagarreri eta ez beste inori “ultradesarrollista, teknokratiko eta neoliberal” deitu, ezta “akritiko” ere (ikus Markuletaren bigarren erantzuna). Nik ez dut esan Olasagarre “globalizazio neoliberal eta turbokapitalistaren propagandista sutsua” denik (ikus Zalduaren erantzuna).

Hona hemen, hitzez hitz, nik, Olasagarreri zuzenduta, idatzi nuena: “Ala gizartearen bilakabide ultradesarrollista, teknokratiko eta neoliberala, berekin dakartzan ondorio psikologiko eta soziologiko guztiekin, ezinbestekotzat eta geldiezintzat jo eta modu akritikoan dena ontzat ematea al da, hire ustez, jarrerarik egokiena, aukera ideologiko koherente bakarra? Bejondeiala, Juanjo! Earki gatxik!”

Segurolaren liburuaren planteamendu nagusia “gure betiko ideologia nagusiaren mozorro bat baino ez dela” frogatzen du bere artikuluan Olasagarrek; hori da behintzat hasieran adierazten duen asmoa. Asmo horretatik abiatuta, arrazoiaren eta pentsamenduaren historiako filosoforik garrantzitsuenen aipuen laguntzaz, xake-matea ezartzen dio Olasagarrek Segurolaren “mezu integrista premodernista”ri (Markuletaren dira aipu marken arteko hitzak).

Eta badirudi horrekin dena konpondua dagoela. Baina ez dago konponduta, ezta hurrik eman ere. Hori da nik Olasagarreri esan nahi diodana. Ikuspegi ideologikoa okerra edo zuzena den alde batera utzita (niri, egia esan, ez zait iruditzen ikuspegi ideologikorik batere dagoenik), Segurolaren liburuak bidean zer galtzen ari garen erakusten digu, eta horri begiak ixtea litzateke, nire ustez, “ultradesarrollista, teknokratiko eta neoliberal akritikoa” izatea, “globalizazio neoliberal eta turbokapitalistaren propagandista sutsua”.

Ikuspegi horretatik egiten diot nik galdera Olasagarreri. “Ala gizartearen gaurko martxan dena irabazia dela dioten horietakoa haiz?” galdetuko banio bezala, alegia. Erantzuna baiezkoa balitz, orduan bai, orduan “ultradesarrollista, teknokratiko eta neoliberal akritikoa” eta “globalizazio neoliberal eta turbokapitalistaren propagandista sutsua” dela esango nioke; iraintzeko batere asmorik eta aukerarik gabe esan ere, nik uste.

Beste modu batez esanda: Segurolak ez du esaten, nire irakurketaren arabera behintat, zer egin behar den, zer gertatzen ari den baizik, bere bizipen, kezka, beldur eta sentimenduetatik abiatuta. Nik ez diot galdetuko Olasagarreri bere ustez zer egin behar den, baina gustura jakingo nuke zer iritzi duen gertatzen ari denaz.

Biga

Ni ez naiz ez salbaia onaren eta ez salbaia gaiztoaren aldekoa. Ni ez naiz inondik ere Zerzanzalea (nahiz eta, zer diren bizitzaren gorabeherak!, Zerzan behin nire etxean lo egina eta gosaldutakoa izan). Nik ez dakit zertan eta noraino egin behar den atzera, edo atzera egin behar den ere. Baina badakit “aurrera” nork eta nola garamatzan, eta uste dut hor dagoela arazo honen muina. Bernardo Atxagaren Euskal Hiria ideia edo kontzeptu gisa izan daiteke erakargarria (agoraren kontuarekin eta hori dena, zer ondo!), baina denok dakigu hemen nortzuk eta nola ari diren eraikitzen benetan Euskal Hiria: ultradesarrollista, teknokratiko eta neoliberal akritikoak, globalizazio neoliberal eta turbokapitalistaren propagandista sutsuak.

Argi dago horren aurkako tresnarik eraginkorrena ez dela nostalgia. Horren argi ez dagoena da zein den horren aurkako tresnarik eraginkorrena. Bien bitartean, uste dut Segurolak bere aletxoa utzi duela, eta nostalgia handirik gabe gainera, bere buruaz eta gertuko lagunez ari baita gehienbat liburu osoan.

Orainarekin kritiko izanik, iraganean indar handiagoa izandako balio jakin batzuekiko atxikimendua izateak ez du zertan erreakzionarioa izan. Ala erreakzionariotzat duzue, adibidez, “Sua nahi, Mr.Churchill”? Progresistatzat, adibidez, Manuel Fraga Iribarne, Nuria Lopez de Gereñu, Joxe Joan Gonzalez de Txabarri eta Silvio Berlusconi?

Higa

Ez daukat gogoan zer neurritan iraintzen duen irakurlea Segurolaren liburuak. Batetik, denbora askotxo delako irakurri nuenetik; bestetik, ni neu ez nintzelako une bakar batez ere iraindua sentitu liburua irakurtzean. Baina zuen komentarioak ikusita, eta horiei liburuaren beste irakurle batzuenak gehituta, arrazoia eman beharko dizuet azkenean. Uko egiten diot, beraz, Segurolaren liburuaren alderdi hori defenditzeari.

Angel Erro
Angel Erro dio:
2006/04/04 12:23

Nik pentsatzen dut "nostalgia + utopia" koktela arriskutsua dela. Nik onartzen ditut, eta sinpatiko egiten zaizkit, etorkizunerako proiektu ongurako bat dutenak (nik, esaterako, badut bat), baina proiektu hori atzera begirakoa denean zalantza pizten zait delako proiektu hori zerk eragiten duen: etorkizun hobe baten nahiak ala denboraren joana onartu ezinak, hots nostalgiak. Nostalgikoak ere, bidenabar esana, sinpatikoak zaizkit. Ez zaidana buruan sartzen da nola bat izan daitekeen aldi berean utopiko eta nostalgiko. Contradictio in terminis.

Baina Euskal Herrian, berriz ere ezina ekinez egina, lortu da berez atzerakoia izan behar lukeen jarrera aurrerakoi bihurtzea.

Pico della Mirandolak irri egiten zien mundua okerrera zihoala uste zutenei, belaunaldi gazteak baloreak galarazten ari zirela uste zutenei, duela sei mende. Batzuek, zioen, ez dakite zahartzen.

Todo tiempo pasado fue, aipamenekin jarraituz poetak esaten zuen, anterior, eta kitto. Ahozko gizartea galdu dela, zer egingo diogu ba? Eta kexati jartzekotan, hobe dugu Guttenberg galaxia suntsitzera doala deitoratu, Gates galaxiaren eraginez. Nostalgia ere behar dugu eguneratu.

Iban Zaldua
Iban Zaldua dio:
2006/04/02 19:26

Ez naiz hasiko Iñaki Segurolaren tesiak eztabaidatzen; uste dut Juanjo Olasagarrek haren testuen tonuaz esaten duena zuzena dela, baina aitortzen dut, paradoxikoki, jasangarriagoa egiten zaidala gure literaturako beste sermoilari laiko batzuena baino, askotan Segurolarekin bat ez natorren arren, gutxienez hausnarketarako parada eskaintzen didalako, eta hori behintzat, ados egon ala ez, eskertu egin behar zaiola (diodala) uste dut; beste sermoilari horiekin, ordea, adosago egoten naiz askotan, eta horrexegatik hain zuzen ezin dut tonuarena eraman.

Beste kontu bat da Juan Luis Zabalaren erantzunean ematen den jauzi dialektikoa: "betiko" "sanidade" horren kritika egiteak bihurtzen ote duen Olasagarre globalizazio neoliberal eta turbokapitalistaren propagandista sutsua. Uste dut hor tranpa txiki bat egiten duela Zabalak, nik behintzat ez baitut inondik ere sumatzen halakorik liburuaren kritikan. Ez dut ikusten zergatik liburuaren tonuari eta darion nolabaiteko nostalgia horri Juanjo Olasagarrek egiten dizkion kritikek, eta hiriaren alde (nolabait) esaten dituenek gure munduan dagoen guztia justifikatzen dutenik. Benetan.

Nik, Olasagarrek bezala, uste dut badagoela nostalgia moduko bat hala Segurolaren liburuan nola Zabalaren erantzunean, eta zilegi iruditzen zait, baina nire ikuspuntutik ez da akaso tresnarik egokiena Modernitatearen krisiari aurre egiteko; Marxek eta Engelsek zer edo zer esan zuten horri buruz Manifestu komunistan, baina onartzen dut ez direla agian erreferenterik egokienak, haien garaian Modernitatea ez zegoelako krisian adibidez. Edonola ere, argi dago Modernitatearen proiektuak porrot egin duela, baina horren aurrean (besteak beste) bi jarrera egon daitezke: Modernitate osoa, berez, ustela zela erabakitzea eta, ondorioz, atzera begiratzea minez, edo Modernitatearen proiektuak porrot egin duela erabakitzea, ez delako betetzera heldu hain zuzen ere (berriz ere, besteak beste: aurrerapen ezinbestekoarekiko fede itsua oso jokabide zalantzagarria da edozein modutan ere); ekologismoa, edo ekologismoaren adar nagusia behintzat, Modernitate horren bilakaeraren ondorio dela esango nuke, XIX. mendearen bigarren erdialdetik aurrera garatzen hasten denetik alegia, eta Modernitatearen proiektuaren alde ahul (eta ezinbesteko) bat osatzera letorke.

Hiriari buruz, zer esan: bertako bizitzak eta bertakoek dituzten akats eta ustelkeria guztiak kontuan hartuta ere (eta horietako batzuk zuzen salatzen ditu Segurolak, beste kontu bat da nola), nik nahiago dut herria baino, Gaur ere ez du hiltzeko eguraldirik egingon deskribatzen zaigun aro mitiko samarrekoa baino gehiago behintzat bai. Kontua da zaila iruditzen zaidala, "xiudadearen" zurikeriari oposatzeko asmoz, herri "sanoaren" (ustezko) bertute batzuk kimikoki isolatzea, eta kito. Guztia pack berean zetorrelako: "sanidadea", bai, baina baita gizarte-kontrol itogarria ere, eta gizonezko heterosexualen nagusigo absolutua (batez ere arlo publikoan), eta abar. Emakumearen papera deskribatzen zaigun "sanidade" horretan, esaterako, ez zait oso argi geratu.

Alde horretatik, nik, Juanjo Olasagarrek bezala, nahiago dut xiudadekumeekin alineatu edo alienatu. Baina agian erabili beharko nukeena, alde egote horretan, urbanitate kontzeptua litzateke hiritartasunarena baino gehiago, zeren eta, Manuel Delgado antropologoak dioen bezala, hiri batzuk oso gutxi urbanizatuak egon daitezke (adibidez, gerran daudenak), eta espazio natural ireki zenbaitetan edo herrixka galdu batzuetan harreman tipikoki urbanoak gauza daitezke (El animal público, Anagrama 1999). Eta jarraitzen du Delgadok (eta barkatuko didazue itzultzen ez badut):

Lo opuesto a lo urbano no es lo rural -como podría parecer-, sino una forma de vida en la que se registra una estricta conjunción entre la morfología espacial y la estructuración de las funciones sociales, y que puede asociarse a su vez al conjunto de fórmulas de vida social basadas en obligaciones rutinarias, una distribución clara de roles y acontecimientos previsibles, fórmulas que suelen agruparse bajo el epígrafe de tradicionales o premodernas. En un sentido análogo, también podríamos establecer lo urbano en tanto que asociable con el distanciamiento, la insinceridad y la frialdad en las relaciones humanas con nostalgia de la pequeña comunidad basada en contactos cálidos y francos cuyos miembros compartirían -se supone- una cosmovisión, unos impulsos vitales y unas determinadas estructuras motivacionales. Visto por el lado más positivo, lo urbano propiciaría un relajamiento en los controles sociales y una renuncia a las formas de vigilancia y fiscalización propias de colectividades pequeñas en que todo el mundo se conoce. Lo urbano, desde esta última perspectiva, contrastaría con lo comunal.

Eta nik, zer nahi duzue, Delgadok bezala, nahiago dut urbanoa, edo, xehetasunetan sartu gabe, hiria.

Ahozkotasunaren galeraren kontuari buruz, zer esan: (gutxienez) Sokratesen garaietatik entzuten ari den kexa bat dela, eta, beraz, ez dirudiela erremedio ona duenik. Imajinagarria da, ildo horretatik, gure arbaso antropoideetako batzuek nostalgiaz begiratuko ziotela keinuek eta usainek osatutako komunikazio "jatorragoari", ahozko ziztrin hark baztertu zituen garaian: purutasuna eta sanidadea bilatzekotan, behin jarrita, zergatik ez jo atzerago? Badakit esajeratzen ari naizena, eta hau reductio ab absurdum bat dena. Kontua da, Olasagarrek iradokitzen duen bezala, ezinezkoa dela gizaki "naturalena" zein den erabakitzea (Azkoitiko duela 40 urtekoa, duela 140 urtekoa, XVIII. mendekoa, Bando Gerren garaikoa?), gizakia, gizaki denetik, berez delako "artifiziala".

Juxtu egun hauetan ibili naiz irakurtzen Jorge Riechmann poeta eta teoriko ekologistaren azkeneko saiakera-bilduma, Resistencia de materiales. Ensayos sobre el mundo y la poesía y el mundo interesgarria (Montesinos 2006), eta pasarte hauekin egin nuen topo; distantziak distantzia, eta zehazki gauza berari buruz ari ez garela kontuan hartuta ere, hona ekarri nahi ditut, esanguratsuak iruditzen baitzaizkit; post luzeegi hau amaitzeko ondo egokitzen direla iruditzen zait:

Hay toda una corriente del pensamiento contemporáneo, particularmente en EE.UU., que se extiende desde ciertos integrismos ecologistas ( ) hasta el ala "primitivista" del anarquismo norteamericano, tal y como la representa el filósofo John Zerzan. Ahí se articula una sobrecogedora nostalgia de lo pre-humano.

Para Zerzan, por ejemplo en los ensayos como Futuro primitivo, el Edén se sitúa antes de que Homo degenerase en Homo sapiens sapiens, antes de despeñarnos por la sima del lenguaje articulado, la capacidad de simbolizar y la actividad artística. La superación de todas las escisiones, y en particular de las separaciones humanidad/naturaleza y sujeto/objeto, se concibe como un retorno a los estadios previos a la hominización, ya que “el lenguaje mismo corrompe” (como declara Zerzan en otro ensayo, “Esas cosas que hacemos”, con una referencia explícita a Rousseau).

El renacimiento del mito del buen salvaje, en los umbrales del siglo XXI. ( )

Pero esa nostalgia de la vida animal -la "vida no mediada"-, para quienes no podemos volver a ser pre-sapiens ni aunque nos lo propusiéramos, ¿adónde conduce? Situar la Edad de Oro en un pasado inalcanzable por definición me parece reaccionario. Se trata de otro ejemplo -me temo- de la loca idealización de lo que nos queda lejos, lo más lejos posible, de manera que nuestro pensamiento desiderativo no tiene por qué arriesgarse en el contraste con la realidad -que suele ser doloroso.

Eta ez dut uste inork defenda dezakeenik Riechmann "bilakabide ultradesarrollista, teknokratiko eta neoliberala, berekin dakartzan ondorio psikologiko eta soziologiko guztiekin, ezinbestekotzat eta geldiezintzat jo eta modu akritikoan dena ontzat" ematen duten horietakoa denik, ezta?

Horixe ba.

Gerardo Markuleta
Gerardo Markuleta dio:
2006/04/01 21:52

ZER EDO ZER AZALTZEKO ASMOTAN

Beste tonu batean saiatuko naiz nire jarrera apur bat azaltzen.

(Hala ere, Juan Luis, gauzak argitze aldera:

Batetik, nik ez diat inolako erantzunkizunik “Honi buruz” izeneko testuaren gainean; gonbidatu hutsa nauk blog honetan, guztietan bezala bestalde.

Bestetik, nire testuaren doinua ez zuan, ez, hik dioan bezala, maitte-maitte leun-leuna; baina, oker ez banago, han ez zuan inor iraintzen ez ergeltzat hartzen, eta baduk aldea nire ustez.

Azkenik, mokordoaren aipamena zerari zor zaiok: adibide grafikoagorik bururatu ez, gauza soil eta begien bistako bat adierazteko: zer edo natural eta berezko izateak ez dakarrela berez gurtu, erakutsi eta, are gutxiago, besteri muturrera bota beharrekoa izatea.)

Tonua ote den Segurola eta Perurenari kasurik ez egiteko arrazoia. Bada, ez bakarrik, baina bai bereziki, nire uste behar bezain apalean. Ea azaltzeko gauza naizen.

Alde batetik, ez gara ari aspaldiko testu historiko batez, bere garaian kokatu beharrekoa, eta bere garaiko balioez ulertu beharrekoa. Bestalde, ez gara ari fikziozko testu batez, non eta (Kunderaren hitzekin esateko) juzku moralak etenda geratzen diren, errealitatearen alderdirik ilunenak ere bistaratzeko asmotan.

Ez, ba. Gure garaikideen testu garaikideez ari gara, gure garaiko gizarteaz ari dira eta, garrantzizkoen deritzodana, gaur eguneko irakurleei zuzenduak (gero gerokoak, noski).

Literatur ekintza, beste ezer baino lehen –hala irakatsi zidaten niri behintzat, eta ez diat horregatik barkamenik eskatuko–, komunikazio ekintza da. Are gehiago saiakeraren kasuan, gogoeta batzuk helarazi nahi dituen genero horretan. Eta “helarazi” horretan dago kakoa, nire ustez.

Komunikatzen hasterako, nire mezuaren hartzaile izango diren gehienak –arrazoi ideologikoak, hezkuntzazkoak edo jazkera motaren araberakoak direla medio– baztergarritzat jotzen baditut, akabo! Norentzat ari naiz orduan, neure koadrilatxokoentzat edo nire mundu-ikuspegi ia-ia berbera dutenentzat ez bada?

Orduan ez nabil inor komentzitu guran, edo inorekin eztabaida edo elkarrizketa (zentzu etimologikoan biak) sortzeko asmotan. Hori saiakera baino areago, panfleto da, hots, aldez aurretik sinestun direnei argudio edo etsenplu berriak emateko testua. Bestela esanda, diskurtsoa baino gehiago sermoi da: egiaren jabe sentitzen denak goitik behera -pulpitutik- egotzia.

Horraino tonuari dagozkionak. Luze joko luke edukiei buruz zerbait tajuzko esatea (eta berriro diot: ez dut osorik irakurri ezta irrakurriko ere; askatasun hori bederen ezin dit inork kendu).

(Ohartxo batzuk, hala ere, Juan Luis.

Bai, Segurolak eta Perurenak salatzen dituzten galera batzuetan kide senti nintekek, neurri batean, baldin eta haiek ere kide sentituko banindute. Baina ez duk hori inondik inora kasua; aitzitik, galera horien errudun egin eta sentiarazi gura naitek, irainka. Akabo ba!

Ni herri txiki batean jaio eta hezia naiz, aspaldian hiritar banaiz ere, baina ez zait ahaztu nola gertatu ohi ziren gauzak Segurolak nostalgiaz gogoratzen dituen herriko festetako borroka alai, sano eta jator usteko horietan. Han baziren kolpeak hartu eta eman, bakarrik eman eta bakarrik hartu egiten zutenak. Hik, Juan Luis, zer taldetan irudikatzen duk heure burua?

Oso “guai”, ze “guai”, mezu integrista premodernista hezur eta guzti irentsi nahi ez duenari ultradesarrollista, teknokratiko eta neoliberal –akritiko bai behintzat, hitzez hitz– deitzea. Nork jartzen du muga garapenaren eta desarrollismoaren artean? Pankartarik handiena daukanak? Nirekin guztiz, eta nire etsai erabat? Hori al da gizarte berriaren lelo zaharra?

Eta amaitzeko, hire mezu-bukaerako txiribueltaz: ez, motel –eta hik lan-kontuengatik ondotxo dakik–, euskal gizartea ez zegok sobrante, salbuespen urriak salbuespen, iritzi-emaile joriz. Baina horrek ez dizkik, ezta gutxiagorik ere, Iñaki eta Patziku irizlari eredugarri –ez irensgarri, nire ustean– bihurtzen.

Juan Luis Zabala
Juan Luis Zabala dio:
2006/03/31 17:25

Gero eta gutxiago ulertzen dut kontu hau. Patziku Perurena irakurtzea eta Patziku Perurenak esandakoari bueltak ematea, benetan, aberasgarritzat daukat (kasu askotan behintzat, ez bere artikulu guztietan). Orobat Segurola irakurtzea eta Segurolak esandakoari bueltak ematea (honen kasuan ere ez beti-beti, jakina).

Tonua da horiei kasurik ez egiteko arrazoia, Gerardo? Niri erakargarria egiten zait tonu hori, piztu egiten nau, baina tira, bai, aitortzen dut amorrua eman dezakeela, horraraino iristen naiz. Horregatik ez irakurtzea ordea, ez dakit ba zer esan Zuen tonua ere (Olasagarrerena nahiz Markuletarena) ez da maitte-maitte leun-leun bat; blog honen sarrerako “Honi buruz” testua ere maitte-maitte leun-leun bat ez den gisa berean, ezta izan beharrik ere, jakina. Akabo ba! (Fermin Etxegoienek gero eta gehiagotan dioen moduan).

Patzikuren eta Iñakiren jardunean —beren arrazoi eta purrusta askotan gaitzesgarri guztiekin ere— galera baten mina adierazten dela sentitzen dut; neuk ere, beste neurri batean eta beste ikuspegi batekin bada ere, sentitzen dudan eta neure egiten dudan min bat. Zuek ez duzue min horren aztarrenik? Harritu egiten nau benetan, lanak ematen dizkit sinesteak.

Tira, hortxe utziko dugu kontua, nire aldetik bederen. Segi han eta hemengo euskal irizlarien testu txit interesgarri, mamitsu eta barru-inarrosleak irakurtzen eta kualitate bereko jardunak entzuten. Asko aurkitzen baitituzue, antza denez, Perurena eta Segurolarenak horren aise baztertzen dituzuenerako. Bejondeizuela!

Pruden Gartzia
Pruden Gartzia dio:
2006/03/31 13:21

Ziur naiz Segurolaren liburuan ederrak eta egiazkoak diren hainbat gauza esaten direla. Ziur naiz, era berean, beste horrenbeste esan daitekeela Benedikto XVI.aren azken entziklikaz.

Eta zer?

patxi  lurra
patxi lurra dio:
2006/04/11 21:54

Oso ona "turbokapitalista"ren kontzeptua, were you thinking about (adibidez) Berlusconi, maybe?

Gaurko egunkarian artikulu bikaina irakurri dot, Asier Santillanek idatzitakoa (Giza Eskubideen Kosovoko begiralea), "Balkan Metropolian Euskal Hiria" izenburuduna.

Uste dot oso ondo datorrela hamen segidu dodan Herria vs. Hiria ika-mika dialektiko (eder) honetan. Esate baterako:

"Errealitatea ikusteko modu anitz daude, askotan kontrajarriak eta bestetan inkongruenteak. Europa eta aberri-eraikuntzaren aurrean jarrera argia dudan heinean Balkanetako nazionalismoak kritikatzen ditudanean, askotan ez dakit txakarra lagun hurkoaren begian ikusten dudan, nirean habea ikusi gabe."

"Julio Medemen Euskal Pilota filmean Atxagaren Euskal Hiriaren aipamena entzun nuenean gustura hartu nuen kontzeptua, eta benetan hiria "jende desberdina elkarrekin bizi ahal izateko asmatu eta eraikitako gune" bezala ikusten dut nik ere, Atxagak bezala "kultur aniztasun handiko gizarteari ondo egokitzen zaion lurraldetasun mota" dela pentsatzen baitut. Eta Balkan Hiririk balego, Viena, Mosku edota Budapesten gainetik, hura Istanbul litzake."

"Balkanetako gerrateak baserriaren inguruko kontzeptu erromantikoan oinarritutako gizartearen eta hiriaren errealitate askotarikoaren arteko talken eredu odoltsuak dira."

"Donostian eta Bilbon askotan oraindik vascorro sentiarazten nautenez, Balkanetan ikasi dut modernismoaren gainetik, plano itxien gainetik, gizarte modu konplimentagarri batera jo behar dugula, non hiriaren aniztasunak eta herriaren erromantizismoak, errespetuaren ereduan oinarrituz, etorkizunari begira elkarrekin bizitzen ikasi behar duten. Euskal Hiriaren kontzeptuak perfektua dirudi, baina Herria ahaztuz, gutxietsiz, ez goaz inora."

"Etorkizunera begira ez dut Euskal Hiririk ikusi nahi euskararik gabe; baina alde berean beste inongo hizkuntzarik gabe ez dut Euskal Hiritxorik nahi guregan, eta ezta ere Euskal Metropolirik non euskara galdu eta mutu bihurtzen den. Ez dut Balkan eredurik nahi guretzako; ireki dezagun behingoz zirkulua eta euskara, herriko plazak gogoan edukiz... jalgi hadi hirira!"

Iruzkina gehitu

Erantzuna formulario hau betez utzi dezakezu. Formatua testu arruntarena da. Web eta e-posta helbideak automatikoki klikagarri agertuko dira.

Galdera: Zenbat dira hogei ken bi? (idatzi zenbakiz)
Erantzuna:
Aurkezpena

Volgako Batelariak / Бурлаки на Волге

Literatur inoizkari kosakoa / Казацкий литературный журнал

Moñoñotasuna, zurikeria, bertso-kitsch-laritza, biktimismo orokortua, produktu literario paketatua, euskararen kalonjeen (uler bedi: irakurle militanteen) nagusitasuna, plastidekor-idazleak, malditismo faltsuaz mozorrotutakoak, laurogeiko hamarkadaren (eta aurreko ia guztien) nostalgia... horiek guztiak gaitzesten eta gaitzetsiko ditu inoizkari honek, eta  beldurrik gabe salatuko. Akaso ez dira salagarri eta denbora galduko dugu, baina esan bezala, gogoak ematen dizkigu hala egiteko, dibertitu nahi dugu, eta dibertituko gara. Nahiz eta, funtsean,
eta inork sinesten ez gaituen arren, oso jende serioa garen.

Uxue Apaolaza, Rikardo Arregi Diaz de Heredia, Ibon Egaña, Angel Erro, Juanjo Olasagarre eta Iban Zalduak osatzen dugu kontubernio hau. Erantzunak ongi etorriak izango dira (edo ez), baina beti benetako izen-abizenez sinatuta datozen heinean, eta kolaborazioak ere onartuko ditugu.

Azken erantzunak
Beti geratuko zaigu Symborska, bai (eta ezagutzen ... Juan Garzia Garmendia, 2019/03/22 08:45
Ziurrenik ez naiz ni egokiena poesia liburu batez ... Iban Zaldua, 2013/02/19 18:09
Iruditzen zait, erabat, gehiegi puztu den liburu ... Josu Lasa, 2013/02/16 01:18
12. oharraren parentesia itxita egonda ... Angel Garcia Etxandi, 2013/02/08 21:17
Hori, hori! Txus Imirizaldu, 2013/01/10 14:45
Ez naiz filologoa ezta kritikoa ere, ... Koruko Heras, 2013/01/09 11:19
Aurreko erantzunaren argigarri eta emendagarri ... Iñigo Roque, 2013/01/08 10:46
Fikzio bat da liburua, Iban, baina ez nuke ... Iñigo Roque, 2013/01/07 12:53
Zuen arteko iritzi trukaketa hilaren 12an amaitu ... Angel Garcia Etxandi, 2012/07/30 02:05
Beñat eta Iban. Eztabaidarako gai interesgarriak ... Ibai Atutxa, 2012/07/12 19:44