Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Volgako Batelariak / Hamabi (edo hamahiru) ohar "Atzerri"-ren inguruan

Hamabi (edo hamahiru) ohar "Atzerri"-ren inguruan

Iban Zaldua 2013/01/05 10:55
Hona hemen, Iban Zalduaren eskutik, kritika izatera iristen ez diren gogoeta edo ohar batzuk, Mikel Antzaren "Atzerri" liburuaren irakurketak eragindakoak.

1. Hau ez da kritika bat. Maila hori erdiesteko gutxienez bi aldiz irakurri beharko nuke Mikel Antzaren Atzerri (Susa, 2012), eta hauek lehenengo inpresio batzuk besterik ez dira, ia bururatu ahala idatziak. Izan ere, printzipioz ez nuen liburua irakurtzeko asmo berezirik, ez horren goiz behintzat, Mikel Antzaren aurreko lanak, Ospitalekoakek hain zuzen (Susa 2010), hotz baino gehiago utzi ninduelako. Baina irakurle batzuek egin dioten harrera beroak bultzatuta, alde batetik, eta Berriako nire artikulu batek nobelaren abiapuntuan izan omen zuen eragina konprobatzeko gogo nartzisistaren eraginez, bestetik, animatu egin naiz leitzera.

2. Atzerri ez zait nobela biribila iruditu.  Hasiera indartsua du, une gogoangarri batzuk, baina, oro har, intentsitatea galtzen doa aurrera egin ahala, eta ez dut uste egileak askapen on bat ematen asmatzen duenik (nobela gisa). Baina nobela da behintzat, edo nobela izan nahi du, Ospitalekoak baino gehiago (adibidez). Besteak beste, egilea generoaren arazoa saihesten saiatzen dela iruditzen zaidalako: zaila baita mota honetako liburuak, gure historia hurbilaren pertsonaia esanguratsu batek idatziak, genero baten barruan kokatzea. Liburuaren kontrazalak nahi duena esan dezake, baina halako liburu bati ekiteko unean beti sortuko da irakurlearengan zalantza: autobiografia baten aurrean egongo al zara, memoria liburu baten aurrean? Eta horrek, zer esanik ez, zure irakurketa baldintzatuko du, neurri batean behintzat. Baina demagun, material autobiografikoa dena delakoa izanda ere, hau nobela bat dela, nagusiki, (auto)fikzio bat alegia, sasira jotzearen eta, zirkunstantzia horietan, literaturaren ezintasunaren inguruko nobela bat (besteak beste); horretan bat etor naiteke Beñat Sarasolaren iruzkinarekin, nahiz eta ez, ordea, liburuari esleitzen dion handitasunarekin. Ikuspuntu horretatik, jaso dituen laudorioen artean testu “zintzoa” dela azpimarratzea, balio gisa alegia, Iñigo Roquek egin bezala, pixka bat lekuz kanpo dagoela iruditzen zait: zintzotasun-maila neurgailu egoki bat izan daiteke autobiografia eta enparauen kasuan, baina fikzioaren kasuan, nik uste, ez dauka leku berezirik.

3. Arazoa sortuko litzateke ebatziz gero ez dela soilik nobela bat, ordea. Orduan bai izango lukeela zentzua Roquerena bezalako iritzi batek (eta hala ere oker egongo litzateke, nire uste apalean. Baina horretaz hobe parentesi artean aritzea, 12. puntuan egiten saiatuko naizen bezala). Fikzioa eta autobiografia agerian nahasten dituzten mugako genero hauek, azken finean, fikzio klasikoa baino areago, tranpaz josita daude. Irakurlearentzako, noski, baina baita idazlearentzako ere.

4. Nobelaren idazkera sendoak eta seguruak harritu nau: ondo idatzitako liburua da. Tira, harritu nau: gezurra diot, Ospitalekoak ondo idatzita zegoelako orobat. Baina hemen prosa sendo hori helburu (niretzat) interesgarriago baten zerbitzuan dagoela iruditu zait: gogoan dut Ospitalekoak (kostata) amaitu nuenean pentsatu nuela “ez da hau Mikel Antzak kontatzeko digun interesgarriena: kartzelari buruz irakurri ditugu lan zirraragarriagoak”. Nobela hau Mikel Antzak fikzio edo memoria gisa ondo konta diezadakeen horretatik hurbilago dagoela esango nuke, eta horrek, ziurrenik, bere prosaren jarioa areago azpimarratzeko eragina izan du nigan, irakurle gisa. Eta, zalantzarik gabe, jauzia egin du, alor horretan, gaztetako bere idatziekin alderatuta (aitorpen bat: ez naiz bere 80ko hamarraldiko produkzioaren zale handia. Agian beranduegi irakurri nuelako eta ordurako beste euskal ipuingile batzuek habia eginda zutelako nigan; inoiz aipatu dudan bezala, 1980ko hamarraldia baino, 1990koa izan zen niretzat “euskal ipuingintzaren aroa”, 1980koaren garrantzi historikoa ukaezina den arren…).

5. Horrekin lotuta, zilegi iruditzen zait planteatzea ez ote litzatekeen Atzerri izango ipuin liburu hobea, nobela baino (hori da batzuetan Bilbao-New York-Bilbaorekin edo Unai Elorriagaren nobela batzuekin izaten dudan susmo igarokorra). Amaierako suitearen indarrak (hain zuzen ere “Atzerri” izenburukoa) uste hori berrestera eraman nau, adibidez. Baina ipuin bezala txukun funtzionatzen badu ere, ez zait iruditzen, indar metaforikoa gorabehera, nobela ixteko modu egokia denik. Amaiera ez-biribilak arrisku bat dira nobeletan, batzuetan ondo atera daitezkeen arren (Harkaitz Canoren Twisten hala gertatzen dela esango nuke, adibidez). Ez nintzateke ausartuko defendatzera, ordea, hori denik Atzerriren kasua.

6. Nobelak, zer esanik ez, baditu elementu oso nobeleskoak, primeran funtzionatzen dutenak haria altxatzeko orduan; horietako bat, niretzat, Mexikoko erbesteratzearen inguruko atala (eta bere askaera) da, eta beste bat hasierako zutabe azpimarratuaren “berreskurapena” (“Mont Blanc asana” kapituluan). Baina halako uneak alde batera utzita, nobelaren errepikakortasunak, maiz, forma nobeleskoaren kontra konspiratzen duela esango nuke. Ez dut ukatuko ondo islatzen duela, esaterako, bizitza klandestinoaren mood konspiranoiko eta larritasunez betea. Errepikakortasuna, beraz, ez litzateke arazoa izan behar. Printzipioz. Kontua da nobelak orobat daukan elipsirako beste joerarekin gaizki konbinatzen dela: jokabide antitetikoegiak dira. Hainbestekoak dira elipsi horiek ezen inpresioa izan baitut, kasu batzuetan, nobela “ezingo” litzatekeela irakurri Mikel Antza nor den jakin gabe; hots, bere fikziozko izaera gorabehera, nekez leitu daitekeela modu (gutxi gorabehera) autonomo batean. Eta elipsirako joera horrek une “nobelesko” gehiago jotzeko aukera kentzen diola liburuari:  adibidez, “Mont Blanc asana” eta “Céline Durruti-baithan” atalen arteko ihesaren kontakizuna ebasten zaionean irakurleari. Hau ere ez litzateke arazoa izan behar, berez, baina beste pasarte batzuen hiper-xehetasunerako joeraren ondoan, irakurle honek ezin izan du sentsazio hori ekidin (adibide bat jartzearren: gehiago aipa nitzake).

7. Atentzioa deitu didan zerbait:  formula erretoriko batzuk alde batera utzita, hausnarketa eta eztabaida politikoak nahiko ausente daudela liburu honetan. Atzerri klandestinitateko nobela “poliziako” bat da, baita autoanalisiko erbeste-nobela bat ere (erbeste bikoitza: literaturatik, eta Euskal Herritik; azken alde horretatik lotura argiak ditu, nik uste, Joseba Sarrionandiaren Lagun izoztuarekin), eta, halaber, kartzelako salaketa-nobela bat (Ospitalekoak baino neurri txikiagoan, dena den). Baina ez hainbeste nobela politiko bat. Edo bai, baina isiltasuna dela medio hain zuzen ere.

8. Eta horrek gogora ekarri dit idazle eta (hala ere) adiskide batek aspaldi esaten zidan kontu bat: gure Gauza soineko ideologikoez biluztu, eta mafiako literaturaren edo zinemaren modura konta zitekeela zailtasun handirik gabe. Inpresio hori berretsi dut Mikel Antzak berak aipatzen duelarik, Atzerriko narratzaileak atzetik dituen poliziei iskin egiten dien une batean, The French Connection filmaren eszena bat.

9. Bitxia  egin zait, halaber, nola ez dien “buelta” ematen Atzerrik ETAren inguruko aurreko fikzioen konbentzio literarioei. Egiletzaren kargak horrelako zerbait espero izatera eramango zintuzkeen arren, ez zait iruditu sinesgarriago Hamaika pauso, Joan zaretenean, Koaderno gorria, Bizia lo, Twist eta, oro har, etakideen inguruko literatura guztiak eraiki duen imajinarioa baino; ezta sinesgaitzago ere, bide batez esanda (agian, insistentziagatik, segurtasunaren inguruko obsesio hori alde batera utzita –baina hori agertua zen jada beste fikzio batzuetan, nahiz eta agian ez horren modu errepikakorrean–). Hots, esango nuke begi bat gehiago dela (Joseba Gabilondok esango lukeen bezala) euskal “nobela terroristaren” kate luzean. Alde horretatik, agian zilegi da galdetzea ea ze puntutaraino imitatzen duen errealitateak artea (kasu honetan euskal literatura). The Sopranos telesailean iradokitzen zen bezala, ez al zuten mafioso italoamerikar “errealek” imitatzen, finean, The Godfather sailaren eta antzeko filmen bitartez plazaratutako estereotipoak?

10. Irakurketa pixka bat zamatu didan (beste) zerbait: une batzuetako erromantizismo gehiegizkoa; egia da Antzari lehendik datorkion joera dela, haren lehenengo ipuin liburuetan ere aurki daitekeena. Baina nago pasarte batzuek irabaziko zuketela (ikaskide poloniarrarena kasu, edo “Atzerri” ataleko hondartzako enkontruarena) baldin eta egileak (orduan bai) elipsiaren erabilera eskuzabalagoa egin izan balu. Ez nuen uste, adibidez, XIX. mendetik aurrera “iduneko perla eder horiek” esapidea erabil zitekeenik, ironiaz ez bada (edo, askoz jota, asmo didaktikoz, “hortzak” adierazteko metaforaren etsenplu bezala alegia).

11. Edonola ere, nobelaren elementu interesgarrienetako bat, zalantzarik gabe, literaturaren inguruko gogoeta da, edo, hobeto esanda, literaturaren ezinaren ingurukoa, narratzaile nagusia den Mikel Antza militantearentzat. Azken finean, nola eta zergatik bihurtzen den bartleby bat, idazle izatearen autokontzientzia sendo, harro eta irmo batetik abiatuta (esaterako “Ebatondoak” atalean, baina ez bakarrik hor). Hala ere, autoanalisi horretan, pixka bat harrigarria egin zait konprobatzea nola idazten jarraitzeko arazo nagusia militantzia edo engaiamendua den (dena eman behar zaiola maite den aberriari, Etsaiari ezin zaiola utzi ahuldadezko zirrikiturik bat ere…), klandestinitatearen eragozpen objektiboekin batera. Sekula ez, ordea (eta hemen 6. puntuan aipatutakoarekin lotura egin nahi nuke), Mikel Antza izatea balizko obra horren egilea, hots, ETAren buruzagi politikoa (Etsaiaren arabera, behintzat) “minaren sozializazioaren” garai betean. Atzerriren narratzaileak ez du uste, agidanean, balizko obra horren irakurlearentzako eragozpen bat denik hori, eta ez da bihurtzen, beraz, literatura abandonatzera eramaten duen arrazoi posibleetako bat (edo, aukera bezala, ezizenez argitaratzera…). Pixka bat deigarria egiten zait hori.

(12. Beste era batean esanda: oso zaila zaidala burutik kentzea nor den egilea –normala dena, hautatu duen narratzaile mota aintzat hartuta–. Eta horregatik esan dut 7. puntuan harrigarri samarra egiten zaidala nobela politikoagoa ez izatea, alde horretatik. Edo Josu Muguruzaren hilketa aipatzea, eta erakundeko kide zenbaitena, eta torturak, baina ez Hipercor-eko atentatua, adibidez, edo Emiliano Revillaren bahiketa, edo (ustezko) zenbait trapitxeroen hilketa, edo Gregorio Ordóñezena. Eta arazoa baztertzea, neurri batean, hau idatzita: “Gerran ez dago pertsonarik, helburuak baizik, gutxika-gutxika eraikitzen da sentimenduen inguruan burdinazko jantzia, besteren mina justifikatzeko, norberari egiten diotena erantzunerako erregai bihurtzeko. Gutxitan egiten da benetan negar, malkoz gainezka legoke bestela mundua” –184 orr. –. Ez, ez zait nahikoa iruditu. Mikel Antza ez baita edonor. Eta bai, badakit ez nukeela iruzkin literario bat “kutsatu” behar idazlearen bizitzaren eta hautu politikoaren inguruko kontuekin –horregatik ipini dut puntu hau parentesi artean–. Dakidan bezala Louis-Ferdinand Célineren –Atzerrin hainbeste aipatzen den Céline horren beraren– Guignol’s band edo Féerie pour un autre fois eleberrien inguruko kritika batean ez nukeela, seguru asko, Célineren kolaborazionismoa, antisemitismoa edo faxismoa sobera aipatu behar, horrek ez bailieke obrei meriturik kenduko –edo, esan gabe doa, gehituko–. Baina, aitor dut, zaila egiten zait. Eta konparaketa, gainera, ez da agian guztiz justua. Besteak beste, Célineren erantzukizun maila, bere ideia politikoak gorabehera, ez delako –esango nuke– Mikel Antzarenaren adinakoa. Camilo José Celarena –erregimen frankistarentzat zentsura eta salaketa lanak egindakoa– Dionisio Ridruejorena bezalakoa izan ez zen bezala –azken horrek kargu gorenak izan baitzituen frankismoaren lehenengo urratsetan–. Edo edozein idazle gaullismo-zalerena eta, demagun, André Malrauxena –Aljeriako gerraren garaian ministro izatera iritsi zena–. Edo Antonio Muñoz Molinarena –edo GAL garaiko edozein PSOEren inguruko lumadunarena– eta Jorge Semprún idazle-ministroarena. Eta abar. Nik uste dut idazle horiek karguak okupatu zituzten garaien inguruko fikzioak edo autofikzioak argitaratu izan balituzte, eta haietan mota bereko hutsuneak sumatu izan balitu, kritikak aipatzeko eskubidea izango lukeela. Baina itxi dezadan parentesia, badaezpada ere).

13. Finean, nobelak (nobela bada) konbentzitu ez banau ere, eta eragin dizkidan zalantzak kontuan hartuta ere, esango nuke ematen dituela etorkizuneko Mikel Antzaren lanak irakurtzen jarraitzeko motiboak. Bai behintzat Ospitalekoak leitu ondoren neuzkanak baino gehiago.

etiketak:
Iñigo Roque
Iñigo Roque dio:
2013/01/07 12:53
Fikzio bat da liburua, Iban, baina ez nuke jakingo esaten zenbateraino den fikzioa. Horretan bi alderdi daude: idazlea eta irakurlea. Guretzat Mikel Antza ez da fikziozko pertsonaia, eta eleberrikoa ere, beraz, asko jota fikzionatua da.

Nik "zintzoa" nioenean, bitasun hori kontuan esanda nioen. Ezin uka San Fermin egun hartaz gero Mikel Antza irrealitatezko errealitate bat izan dela askorentzat. Liburuak politika falta duela, ederki, baina ez dut uste pertsonaiaren, ekintzailearen, irudiaren alde alferrik ahalegintzen denik; desmitifikatu ere egiten duela esango nuke, eta hortik nire "zintzotasun" hura.

Diozu liburuaren hasiera dela zirraragarriena, hain zuzen, zatirik errealistena edo errealiotatetik gertukoena (Antzaren ageriko bizitzaren kontakizuna izateak ere izango du, sgeuruena, zerikusirik horretan), baina, nire ustez, ondokoa egoki harilkatutako narrazioa da, fikzio larria eta, are, irrealitatea ere langai dituen arren.

Liburu gordina izateak ere eransten dio zintzotasun poxi bat testuari. Duda-mudarik ez dago egilearen ahotsean (politikoki ere ez), eta, hain zuzen, horrexek ematen dio liburuari bere balioa, biluztasun gordin horrek.

Oso liburu interesgarria da, bai.
Iñigo Roque
Iñigo Roque dio:
2013/01/08 10:46
Aurreko erantzunaren argigarri eta emendagarri (erratarik gabe, gainera).

Ibanek testuan dio zutabe batean «zintzo»tzat jo nuela Antzaren eleberria, eta kategoria horrek ez duela lekurik fikziozko lan batez aritzean. Nire zutabe horretan, ordea, «zintzoa» eta «ahaltsua» zela nioen. Ahaleginduko naiz zehatz azaltzen nolakotasun bi horien zergatikoa, ez bainituen alferrik erabili testuaren edergarri (bide batez: Antzaren eleberriaren erreferentzia adibide bat baizik ez zen).

Alde batetik, zintzotasuna dugu. Zaldua zuzen da zintzoren erabilerari desegoki iriztean lana fikziozkoa den aldetik, baina benetan ba al da fikzioa (edo fikzio hutsa)? Eleberriaren ernamuina Zalduak berak idatzitako beste «Hirudi» bat ei da, kartzelan isolamendu-blokean dagoela egunkari zarratatu batek dakarkiona Antzari, kartzela baita idaztokia, kontalariak zurian beltz egiteko darabilen eremua, eta, bide batez, eleberri osoaren bilgarria.

Hasierako ataletan kontalaria Mikel da, eta bere ageriko bizimoduaz dihardu: Argiako lana eta lagunartea; familia; neskalaguna… Eta iradokitzen du nola sartzen den harremanetan erakundearekin, baina oso lauso. Irakurleak irakurri nahi luke nola lagundu zien Sarrionandiari eta Pikabeari kartzelatik alde egiten; ez du horren aztarrenik aurkituko, ordea. Gerora, burkideek milatan eskaturik ere ez dio inori xehetasunik emango ihesaldiaz, eta pentsa liteke totem moduko bat dela, tabu bat, inondik ere. Lineal samar doa dena hasiera horretan, eta sasian ematen dituen lehenbiziko denborak ere halatsu (aukera egin beharra dago lexikoan, eta nik ezker abertzaleko ohiko moldeak erabiliko ditut: erakunde, burkide, sasi…).

Batek baino gehiagok esan didate hasiera hori berealdiko dela, bizi-bizia, baina daukat irrits horren eragile nagusia ez ote den morboa, morbo historikoa edo hainbeste urteren ondoren gertakarioi atxikitako goroldio distiratsua.

Hurrena Pariseko garaia dator, eta pertsonaia oraindik da Mikel, ohiko bizimoduari eusten ahalegintzen dena, lan militantetik sasian irautea ia besterik ez duena. Alegia, ikasle arrunt baten bizimoduan ditugu ia Mikel (pertsona) eta Mikel (pertsonaia): lagunartea, kontzertuak, unibertsitatea, maiteminak… Zenbat urte zituen, bada, orduan?

Eta, orduan, inflexio-puntua dator. Frantzia etakideak kanporatzen hasten da. Zurrunbilo batek eramaten du itxurazko normaltasun hori, eta ezkutuago gordetzera egiten dute Mikelek eta haren kideek. Gisa berean, Mikel eta Mikelek askatua (Sarrionandia) bereizi egiten dira, nahiz ez ditugu inoiz elkarrekin ikusiko narrazio osoan. Mikel geratu egiten da, baina ez du horretarako azalbide heroikorik edo engaiamenduzkorik aukeratzen. Etxetik ez urruntzearren geratzen da, eta ez doa putzuaz bestaldera. Horrenbestez, idazle izateari uzten dio, Mikelek libratutako galerianoak ez bezala: hark lekuak husten ditu eta idazteari atxikitzen zaio (Sarrionandiaren esanetan, idaztea izan da inoiz egin duen gauzarik duinena; buruz ari naiz eta «duin» barik beste izenondoren bat erabiliko zuen beharbada).

Eta, hara, Mikel aienatu egiten da: autobiografia zirtzildu, eta elemenia bat ezizenek hartzen dute liburua. Alde batetik, horrek erabat fikzionalizatzen du kontakizuna, eta, bestetik, urtu egiten du pertsonaiaren nortasuna. Elipsiak ezin kontatuaren erakusgarri dira, jauzi bakoitzak beste izen bat baitakarkigu. Erakundean izenak aienatu egiten dira, eta pertsonak (bur)kide bihurtzen, eta batzuetan ez dakigu xuxen lehengo Mikel den Ingalaterran agertzen dena edo Frantziako txokoren batean, edo beste kide batez ari den idazlea. Ederki islatu du hori Antzak.

Kartzelako pasarteak tarteka agertuko dira, baina egiantza galduta, nahita, erredentzio-bide bat erakutsi arte. Mikel gaur ere preso dago (edo dute), baina liburuan askatasunerako bidea aurkituko du, eta, hala ere, presondegitik aterata ere preso egongo da etxe zahar batean, bakarrik (preso, beraz), eta, hara, idazteari lotuko zaio bakarraldi horretan; saiatuko da beti egin nahi izan duen horri berriro heltzen.

Beude hor zintzotasunarekikoak, dagoeneko luzetsita izango baitzarete, eta etor gaitezen ahaltsu izate horretara.

Lehengaiak egiten du berez ahaltsu narrazioa. Berunezko garaietatik gaurdainoko historiak ematen diote ahalmen hori eleberriaren ekaiari, sufrimendu ikaragarri horrek. Eta inor ez dago salbu horretatik. Ibanek bitarte horretako hainbat gertakariren hutsunea igartzen du, hain zuzen, erakundeak eragindako sufrikarioari dagozkionak. Zirrara hori eragin dio isiltasun horrek; zimiko hori egin dio sabelean. Horra narrazioaren materialaren ahalmena: berezkoa du inor epel ez uztea.

Horretan, Mikelek ez du ahaleginik egiten ikuspegi aldebakar hori mozorrotzeko, eta gerran dagoenaren egiak bihikatzen ditu, denok dakigun arren (Sarrionandiak ere behin idatzi zuenez) gerra piztean egia dela lehenbizikoa atetik ateratzen. Gatazkaren gorrian nahasitako batek zer besterik egin lezake? Eta, berdin, irakurlearen ikuspegitik: zer besterik pentsa lezake herritar arrunt batek? Denok izango genuen iritzirik ETAren jardun armatuaz, ezta?

Amaitu aurretik, iragarle-plantetan jarriko naiz: irudipena dut zerbait berri ekarri digula eleberriak, ezkutuan egondako ahots bat, ezin esanezko esan bat. Ez dakit maisulantzat har daitekeen, ez dakit lana guztiz umoturik dagoen, baina uste dut askoren heziera sentimentalean izango duela eraginik. Benetan.
Koruko Heras
Koruko Heras dio:
2013/01/09 11:19
Ez naiz filologoa ezta kritikoa ere, literaturzalea baizik, eta Mikel Antzaren "nobelak" izan dituen laudorioek bultzatu naute azken lana irakurtzera.

"Literatura ala borroka"?

Hobe izango litzateke guztiontzat bere garaian literatura aukeratu izan balu, eta akaso Céline edo Brodsky edo Carver edo Nobel saridun euskaldun bat genukeen gure artean... eta batez ere pertsona gehiago bizirik.

Céline "zorigaizto nazionaltzat" hartu zuten Frantzian ("indignité nationale" delakoagatik zigortu zuten 1950ean).
Txus Imirizaldu
Txus Imirizaldu dio:
2013/01/10 14:45
Hori, hori!
Angel Garcia Etxandi
Angel Garcia Etxandi dio:
2013/02/08 21:17
12. oharraren parentesia itxita egonda (badaezpada ere), eta irekitzeko nor sentitzen ez naizenez, 13. oharra baliatuko dut zerbait gehitzeko. Aurretik esanda lehen 11 oharrekin nahiko ados nagoela, oro har. Halere, seinalatutako akats eta ahuluneek ez didate batere galarazi irakurketaz gozatzea. Aitzitik, batzuk eskergarriak ere egin zaizkit. Beharbada, gero eta arlo gutxiagotan preziatzen baitut biribiltasuna, eta literaturan ere gero eta gutxiago.
Beste kontu bat da norainoko eragina izan duen aurretik jakiteak egilea Mikel Antza dela, pertsonaia Mikel Antza dela, pertsona, pertsonai historikoa... Nolanahi dela, liburua aski aberatsa iruditu zait bi aldeotatik. Alde literarioa, bata, eta biografiko-historiko-testimoniala, bestea.
Batetik, luxu edo pribilegio bat iruditzen zait euskal literatur irakurlea izatea (Sarrirekin ere maiz sentitu izan dut). Pertsonai historiko edo mitiko batzuek –haiei buruz duzun iritzia duzula- holako literatura egitea, ia denbora errealean, garaikide.
Bestetik, berriz, Iker Casanovaren “ETA 1958-2008” liburuko pasarte bat kolatu zait, Atzerri irakurtzean –barkatu euskaratu gabe ematea-: “...a diferencia de otras organizaciones en las cuales la dirección, tras años de exilio, perdía el contacto con la realidad y terminaba por diseñar estrategias que no estaban conectadas con las condiciones existentes, ETA tenía claro que para poder tener responsabilidades de dirección había que estar trabajando sobre el terreno.”
1960ko hamarkadaren amaieraz ari da Casanova, hor. “Atzerri” liburuko Mikel Antza 1985tik 1991ra lihoake. Sei urtebete, non lehen egunetik mundu paralelo, aparte batean ia erabat isolaturik agertzen zaigun. Hemengo pultsua memorian asiloturik.
 Berdin da irudi hori noraino den benetakoa, noraino fikzioa. Noraino zehatza edo anbiguoa. Uste dut “Atzerri” eta gero Mikel Antza jarraipen baten zorretan geratu dela, bere buruarekin eta burkideekin bezala –sumatzen dut, baina ez naiz hor sartzeko inor-, bere erkideokin ere. Nola lortu zuen –lortu bazuen-, hemengo errealitatearen deribarekin bat egitea, berriro, 1991tik aurrera. Edo lehenagotik, hari paralelo hori aparte geratu bada, kontagai.
Iruzkina gehitu

Erantzuna formulario hau betez utzi dezakezu. Formatua testu arruntarena da. Web eta e-posta helbideak automatikoki klikagarri agertuko dira.

Galdera: Zenbat dira hiru ken lau (idatzi zenbakiz) ?
Erantzuna:
Aurkezpena

Volgako Batelariak / Бурлаки на Волге

Literatur inoizkari kosakoa / Казацкий литературный журнал

Moñoñotasuna, zurikeria, bertso-kitsch-laritza, biktimismo orokortua, produktu literario paketatua, euskararen kalonjeen (uler bedi: irakurle militanteen) nagusitasuna, plastidekor-idazleak, malditismo faltsuaz mozorrotutakoak, laurogeiko hamarkadaren (eta aurreko ia guztien) nostalgia... horiek guztiak gaitzesten eta gaitzetsiko ditu inoizkari honek, eta  beldurrik gabe salatuko. Akaso ez dira salagarri eta denbora galduko dugu, baina esan bezala, gogoak ematen dizkigu hala egiteko, dibertitu nahi dugu, eta dibertituko gara. Nahiz eta, funtsean,
eta inork sinesten ez gaituen arren, oso jende serioa garen.

Uxue Apaolaza, Rikardo Arregi Diaz de Heredia, Ibon Egaña, Angel Erro, Juanjo Olasagarre eta Iban Zalduak osatzen dugu kontubernio hau. Erantzunak ongi etorriak izango dira (edo ez), baina beti benetako izen-abizenez sinatuta datozen heinean, eta kolaborazioak ere onartuko ditugu.

Azken erantzunak
Beti geratuko zaigu Symborska, bai (eta ezagutzen ... Juan Garzia Garmendia, 2019/03/22 08:45
Ziurrenik ez naiz ni egokiena poesia liburu batez ... Iban Zaldua, 2013/02/19 18:09
Iruditzen zait, erabat, gehiegi puztu den liburu ... Josu Lasa, 2013/02/16 01:18
12. oharraren parentesia itxita egonda ... Angel Garcia Etxandi, 2013/02/08 21:17
Hori, hori! Txus Imirizaldu, 2013/01/10 14:45
Ez naiz filologoa ezta kritikoa ere, ... Koruko Heras, 2013/01/09 11:19
Aurreko erantzunaren argigarri eta emendagarri ... Iñigo Roque, 2013/01/08 10:46
Fikzio bat da liburua, Iban, baina ez nuke ... Iñigo Roque, 2013/01/07 12:53
Zuen arteko iritzi trukaketa hilaren 12an amaitu ... Angel Garcia Etxandi, 2012/07/30 02:05
Beñat eta Iban. Eztabaidarako gai interesgarriak ... Ibai Atutxa, 2012/07/12 19:44