Garagoittiko Orakulua

Gizon honen lehelengo erreferentzixia Bertxoko irratsaio bikaiñeko lagunei entzunda izan da. Errusiako musikari gazte bat da Peter Nalitch, ez konpaiñia diskografikorik ezta argitaratutako diskorik dakana. Kontzertu bakarra emon ei dau, baiña Errusiako Youtube zerbitzua jartziakin batera (pasa dan urteko Iraillian izan zala uste dot) bere musikia polborian modura zabaldu da. "Gitar" kantu-parodixian arrakastia itzala izan da herrialde eslabiarretan.

 
Dana dala, ondiok oso informaziño gitxi lortu leike Peter Nalitchi buruz Europa mendebaldian. Ingelesez, espaiñolez, frantsesez ezer gitxi dago eta informaziñua lortzeko modu ixa bakarra zirilikoz itzultzia da.

Paralelismo bat jartzekotan, Tonino Carotone baten modura dala esango genduke: napar makarra bat, italiar estiluan kantatzen... "Gitar" kantu zoragarrixan erabiltzen dan ingles makarroniko zentzubako hori be, azentu latino gogorrez kantauta ei dago (hala diñue errusiarrak).

Laster hasiko jakoz deika kontzertuak emoteko, eta orduan... bandaren bat formau biharko dau Peterrek, oiñ ez daka halakorik-eta. Dana dala, bere planetan ez ei dago halakorik: lehelengo, bere ikasketak amaittu eta biharrian jardun nahi dau.

Gabero-gabero, gizon honen bizitzako pasarte aleatorixuekin lokartu nok. Gero eta gehixago gustatzen jatak pertsona normalen bizimodu eta burutaziñuen barri izatia. Emoten jok heroien eta eminentzien bizipenak bakarrik dirala irakorgarri, eta... ez, horixe ezetz. Kaleko maillako errealidadia fikziñua besain interesgarrixa dok askotan. Eta Xubiltz hau... gaiñera kabroi bat dok! Zelako barriak egin dittudazen bere “zilimiskak” kontatzen dittuanian, eta zenbat gabetan lagundu detsaten “alua!” esanda mesillako argixan azken klikariari. Hori bai, halakoren bat neri egin ezkeriok, etxakixat bere lagunak besain ulerkorra agertuko nintzaken.

Eguneraketa 2014-VII-16: pelikula hori euskerazko azpitituluekin ikusi zeinke.

1972-garren urtian jaixo nintzan. Ume-umetan, pelikula bat ikusi najuan telebisiñuan -artian, kate bakarra jeguan Hegoaldian- eta sakonian grabau jatazen hango irudixak. Izenburua "El fantasma del Paraíso" zuan (The phantom of Paradise), 1974-ian Brian de Palmak egindakua. Swan bañeran, fantasmia grabaketa estudixuan bere abots karraskauakin kantuan, bere arrai itxurako maskaria, eta hagin metaliko baltzak, disko prentsiak arpegixa harrapatzen detsan unia... gauza asko gogoratzen najittuan, asko inpresionau ninduan seiñalia. Baiña duda barik, eszena hau dok nere ume-garunian sakonen grabau zana. Eta seguro ez nerian bakarrik.

Oin, internetek ahalbideratzen deskuan arkeologia audiobisualari esker, orduko irudixak ikustian zirraria barriztu geinkek. Neri behintzat hala gertatzen jatak, eta ikaragarri gustatzen jatak sentsaziñuori.

Apirillan 2xan, Foru Aldundixak Santimamiñe inguruan antolatutako jardunaldixen barruan, ADES taldeko Gotzon Aranzabal eta Edu Gordok emon zeben hitzaldixa: "Santimamiñeko geografixia".

Aste honetan, Iñubija I-ra sartualdi tekniko ariña egin dogu: Zisterna inguruan desobstrukziño bat, Katuaren Pausu gaiñeko galerixetan neurketa bi. Sei bat ordu.

Sartualdi ariña, bai; izan be, gogorrena urten eta gero zetorren: lokalian aspaldittik garbitzeko zain genkan materixala hartu (sokak, petatiak, mosketoiak) eta Zallo auzoko errekan garbittu. Seguraski, taldekidien gaurko agujetak gehixago izango dira honengaittik, haitzulo-ibillaldixangaittik baiño.

Datozen egunetarako, plan asko dakaguz eta zeozer aukeratu bihar: autorescate kurtsillua (taldekidiendako bakarrik), prospekziñua Iñubijako basuan, Sosokiz lezian praktikak (para todos los publicos)... segun eta zeiñek deitzen daben gurekin etorri nahixan, orduan erabagiko dogu zer egin.

Eguneraketa 2014-VI-21: "matahame" berbia ("gose akabatzaillia", biarnesez-edo) Allande Etxarti entzun netsan, Mauleko dendako kanpokaldian egitten zittuan krepak izendatzeko, eta adoptau egin neban. Ez detsat harrezkero beste iñori entzun, eta hiztegixetan topau be.

Urunetatik datozen ahi zatixak pasa eta pasa, azkenian arrautzia urun arrastoz beteta, emoten dau ez dabela ezetako be balio, baiña... zure barruko reziklatzaille txikixari penia emoten detsa botatzia. Kañozulotik behera isurtzeko goguari eutsitta be, onenian kamaran  katillu baten geratzen jaku, bertan flora eta fauna ugariren habixia bihurtuta.

Gaur azalduko dogunakin baiña, arazua konponduta dago: dear etxekoander & gizons, zuenian “ezer ez dala botatzen” ikurtzat badakazue, gustauko jatsue jakitzia papilla moroko hori glamour haundiko jatekua bihurtzia oso erreza dala. Zuen lagun fashionagarrixak epataizuez, eta gero barre egizue hondakiñak jan dabela azaltzen detsazuenian jarrittako arpegixakin.

Matahamiak egitteko bihar dan osagaixetako bat uruna badogu, ikusten da frituak egittetik sobrau jakun arrautzia erdi-eginda datorrela: oin, falta diran osagaixak gehitzia geratuko jaku bakarrik, harik eta proportziñuak osatu arte: 3 arrautzako, 125 g urun eta 250 cc esne. Ahal danik eta onduen nahastau (urun pelotillak egin bajatsuz batidoriakin pasatzia be ez da txarra izango), eta jaki gozuau ohiko moduan prestatzia geratuko da bakarrik: zartañian ipurdixa tapatzeko beste bota,

segundo batzun buruan bueltia emon (¡ez izan membrillua eta hatzaparrekin hartu!),

prestau edozer, harrapatzen dozun lehelengua, barruan jartzeko (kaso honetan, gaztai zatitxua eztittan bustitta),

zartañian bertan jarri eta lau larenetan bildu,

¡eta begittu zelako plater elegantia! Lehen prestautako fritueri laguntzeko...

Ne vols aqui n’as! Un troç de menjada per a matar la hame a sen sicap! Eta hun dagizüela!

“Galardi eta un vasco atrevido y valiente”. Hamaika bidar errepikatzen dok esaldixau nobelan zihar. Hamen, idazliak hain gustoko daben eskuizkribu zahar bat “transkribatzen “jok, kronista anonimo modura disfrazauta. Ez dok oso azkarra izan bihar izaera euskaldun prototipikua miresten dabela ikusteko: legorra, tematixa, lurtarra –edo itsastarra-. Hala be, beste pertsonajietan beste kualidade batzu jartzen jittuk –ameslarixa, kulturzalia, sentibera, griñatsua-, eta emoten destan sentsaziñua dok, idazliak berak bizi nahiko leuken gauzak dirala hórrek, ausardixa faltaz edo lotsaz ez duana egitten. Etxakixat, fistroanalistan batek eginda eukiko jok Barojan garunan azterketia seguru.

Asko gustatzen jatak idazle honen deskribatzeko formia, olerkikerixetan hasten ez danian behintzat. Herrialde diferentietako ohitturak, tipuak... bere komentarixo arrazista eta gutxiesgarri eta guzti –sasoia-, kuriosidade mugagabia jakak, eta begiratu dana begiratzen jok, parakaidistian modura. XX mende hasierako fisiognomisten kontura barre egitten jok be (dolico eta braquicefalicuak...). Kuriosua begittatzen jatak, oso kuriosua, “leísmo” nabarmena. Errelijiñuan kontrako jarkera bat be sumatu jetsat –orokorrian-, eta O’Neil pertsonai erromantikuan ahotan jartzen dittuan parrafada filosofiko-lirikuetan (Pionak ez diranak, noski, bera ez zan-eta marikonadetan sartzen) erlijiño klase asko gaitzesten badittuk be, kristautasuna ez dok zuzenian erasotzen. 1926xan ez zuan erreza izango jakiña, baiña uste dot gogua etxakola falta.

Pelikulatxo baterako aiña emoten jok mikronobela honek, gaixa eta estruktura aldetik. Luistxon ikuspegi aboziñauak ñabardura desbardiñak emoten jetsazak egoera arruntei, eta horregaittik erakargarri bihurtu. Extraterrestre baten perspektibia, interesgarrixa beti. Euskal gatazkiari be afektatzen detsa honek; eta idazlian alter egua dirurixan protagonistia, ezkerreko abertzale epel itxuria hartzen detsatena, rollitoko girotik kanpo geratzen dok hain zuzen be bere kontura pentsau eta erabagixak hartzia gustatzen jakolako. Eta hori ez dok ortodoxixiakin egokitzen...

Eguneraketia: Luistxok berak esan destanez, Kontaktua bere blogian esegitta daka aspaldittik, edozeiñek irakortzeko moduan. Eskerrikasko!

Arrazistia ez nok, baiña... amorrua emoten jestek etorkin izaeria babes legez erabiltzen dabenak, bidegabekerixak egitteko. Modu txarrian jokatu –zapaldu, lapurtu, aprobetxatu- eta arpegiratu ezkeriok... “beste arraza batekua naizelako diñostak hori!” zarataka hasten dirazenak. Arrazakerixian kontrako militante zintzuak, indarra egin bihar juek halako kasuak salatu eta likidatzeko; euren burrukia bera kili-kolo jartzen juek eta.

Matxistia ez nok, baiña... amorrua emoten jestek emakume izaeria babes legez erabiltzen dabenak, bidegabekerixak egitteko. Tratu txar faltsuak salatu eta banaketetan abantaillak lortzen dittuezenak –ekonomikuak, umien zaintzan...-. Militante feminista zintzuak, indarra egin bihar juek halako kasuak salatu eta likidatzeko; euren burrukia bera kili-kolo jartzen juek eta.

Aste honetan, Lekeitioko Arrakala Irratiko “Aittitta Raduga” saiuan, Estitxu Robles-Arangiz kantarixari buruzko monografikua izango dogu entzungai. Lapurdiko iheslari familia bilbotar ezagun baten sortua, 60-70ko hamarkadetan egin zan ezaguna bere abots harrigarrixa eta kantuen orijinaltasunangaittik. Sasoi latzak ziran baiña, eta nahiz eta leku askotatik deitzen zetsen kontzertuak emoteko, zentsuriak traba asko jarri zetsazen  Hegoaldian; hala eta guzti be euskeraz kantatzen jarraittu zeban. Herrikidien partetik be arazuak izan zittuan: nahikua abertzale ez zalako edo, bere kontura ibiltzia gustatzen jakolako edo, baztartu xamarra egon zan eta gaur da eguna bere musikia ixa ezezaguna dala euskaldunen artian. Hain da eze, bere grabaketen bilduma eta berrargitarapena egin barik dagola eta hor zihar lortutako grabaketa kaskarrak baiño ezin leikezen topau.