Ingelesen hilerria

Duela egun batzuk Xabier Mugarzak idatzi zuen artikulu bat Goiena agerkarian, egun batzuetara Goienak kendu duena ohar batekin. Testu transfobiko bat zen, nik ikusten dudan moduan, eta galbahea pasatu zuen deskuidoz edo ez dakit nola, baina gero Goienak ezabatu zuen, barkamen eskearekin (ondo egina, Goiena).

Amorru handia eman dio horrek Mugarzari, baina espero zuela ematen du, ze ez da harritu, idatzi duenez (argitaratu ondorengo argipena, ez bainuen ondo ulertu; erantzun batean jarri du berak: kexak izatea esperoa zuen, baina Goienak artikulua ezabatzeak harritu du). Min emango zion, baina elkartasuna jaso du, jende dexente bere alde azaldu da, eta Goienaren kontra. Twitterreko mezu honen bueltan eta bertxioetan iritzi andana hori.

Nik uste dut hemen -keria eta -fobia sortatik salbuetsi nahi dutela transfobia, trans jendea zabar tratatzea libre egin nahi dute transfoboek. Kolektibo zaurgarri bat (Goienaren oharrak aipatzen duen bezala) zapaltzea da kontua. Ez da gauza berria transfoboen tema, baina pena ematen dit ze aliatu irten zaizkien hor, bereziki ezagutzen ditudan lagun batzuk, Iñaki Galdos eta Juan Luis Zabala, adibidez.

Overtonen leihoa mugitu nahi dute. Arrazakeria edo homofobiaren gaitzespena ontzat ematen da, eta jite horretako artikuluak ez argitaratzea ere bai, baina transfobia aparte saldu nahi digute.

Anti-woke erretorikaren tik sortarekin datorkigu Goienaren kontrako indignazioa: zentsura dela! Nora doa euskalgintza! Muturreko jarrera estremoak eta disparate azientifikoak (terraplanismoa, biratze ideologiko-biologiko ez dakit nongoak) inposatu nahia! Bereziki mingarria zait intsinuazio bat Juan Luis Zabala idazle eta kultura-kazetariari irakurri diodana. Joera bat ikusten du Zabalak: "ez dakit zehazki zergatik eta nola" sortu dena.

Esaldi horren zinismoa ez dut pasatzen utziko. Sinestarazi nahi digute kapritxo bat dela trans jendea defenditu eta transfobiari aurre egin nahi izatea. Wokismoak kutsatzen zaituela eta logikaz kanpokoak egitera behartzen zaituela birusak. Kontestuz aldatuta beste adibide bat emanda: Pello Reparaz showmanak trans jendearen inklusibitatearen aldeko aldarri egiten duenean eta Samantha Hudsonen ondoan agertzen denean, hori moda woke bati jarraituz eta marketin kalkulu soilez egingo balu bezala (honekin ez dut marketina gaitzetsi nahi bestalde).

Zabalak ez daki "zergatik eta nola" gertatzen den hau, baina ez da hain zaila Pipi: Reparaz dago trans jendearekin eta ez transfoboekin, benetan hori delako bere pentsamendua eta bere etika. Era berean, euskal hedabideak daude (oro har nik uste), printzipio etiko bertsuarekin konprometituta. Dirulaguntza deialdietan berdintasun printzipioekin bat egiten duzula demostratu behar duzu euskarazko hedabidea bazara, baina hedabideek horren bermea eskaintzen dietenean erakundeei, konpromisoa bete nahi dutelako da, esango nuke nik. Zinikoek pentsatuko dute tramite betetze hutsagatik sinatzen dutela hedabideek sinatzen dutena: ba pentsa dezatela eta eman diezaiotela bazka euskarafoboei. Bestalde, logikoa da EAEko erakundeek berdintasun printzipio batzuk defenditzea, eta bereziki kontuan hartu beharko genuke (kezka politikoak dituztenek hartu beharko lukete bederen), zein den Eusko Legebiltzarraren posizioa gai honetan, nola onartu zen Trans Legearen aldaketa 2024an. Iñaki Galdosen "kezka areagotzen ari da", irakurri diot. Eusko Legebiltzarreko gehiengo zabalarekin onartutako legearen zioekin eta trans pertsona zaurgarrien defentsarekin bat egiten dutenean euskarazko hedabideek, orduan areagotzen da batzuen kezka? Bueno, PP eta Vox ere badaude Legebiltzarrean.

Euskal hedabideak daude transfobiaren aurka, bai. Euskarazko hedabideen Hekimen elkarteak Kode Deontologiko bat prestatu eta ontzat eman zuen 2024an. Onartu zen kontrakotasunik gabe, eta horrek ez du esan nahi gero bertako hedabide guztiek kodearen testu guztia bere egiten dutenik esplizituki ala beste modu batean, baina irizpide orokor onartu samartzat joko nuke dokumentu horretako esaldi bat: "ez da onartzen hizkera homofoborik, lesbofoborik edo transfoborik."

Ni mini-hedabide batean editore naiz, eta medio honen erabilpen baldintzetara ekarrita dago, beste gauza batzuen artean, esaldi hori. Sustatun "ez da onartzen hizkera homofoborik, lesbofoborik edo transfoborik." Eta kito. Hedabide bakoitzeko zuzendaritza edo kontseilu editorialak bere irizpideak izango ditu, eta aplikatzen ditu. Eta batek idazten duena ez bada kabitzen, ba kanpoan geratzen da. Baina lasai, transfobiarekin tabarra emateko aukera mediatikorik ez zaizue faltako: hor dago Twitter, ondo zaudete Elon Musk "adierazpen askatasunaren absolutista" ustezkoaren itzalean. Mastodon.eus-en ezin da, baina hor dago Instagram ere bai. Eusko Legebiltzarraren gehiengoa den bezalakoa da, baina hor dago Vox.

(ilustrazioko irudia Goio Arana lagunarekin sortua Wikipediarako).

Euskal gatazkaren inguruko narratiba espainolera erdi-ohituta gaude, baina gauzak egin daitezke modu batean ala bestean. Esate baterako, Patria (telesail eran ikusia)... Honen aldean hobea iruditzen zait. Pertsonaia euskaldun gehiago daude, estereotipikoak akaso, baina barietate batekoak, ETAkoak eta ETAren kontrakoak, narratiba paralelo batean sartuak (Vascos contra Vascos) eta antzezten utzi dieten aktoreek gorpuztuak (La Infiltradan, berriz, aktore-zuzendaritza izan da izan den bezalakoa, casting-etik hasita, hemen irakurri dudanez).

La Infiltradan ez dago Vascos contra Vascos. Euskaldun guztiak dira proetarrak edo etarrak. Honek dilema bat sortzen dio ikusle euskaldunari, nire ustez. Fikzioak manipulatzen gaitu, noski, alde jakin baten kokatzen gara emozionalki gidoilariek ematen dizkiguten pistekin.

Eta hemen pista guztiek matxakatzen gaituzte. Hau puntu goren bat iruditzen zait: Goenkale jartzen dute pisofrankoan, eta ETAkoari gustatzen zaio, eta Logroñesari ez (Gol en Las Gaunas!). Non uzten gaitu horrek Goenkale bihotzean daramagun euskaldunak? Norekin lerratu behar du ikusle euskaldunak emozionalki?

Puntu honetara iritsita, nire barne krisi posizionala ulertuko duzue beharbada: bi bandoen logikan, filmak emozionalki behartu nau kokatzera espero ez nuen toki batean, eta ez da Logroñesaren aldean.

Etarra eta proetarra horiek euskaldunak dira gainera, euskal herritar erdaldunik ez da agertzen mirari soziolinguistikoz, eta "kale-seinaleztapena" ere euskalduna da (zenbat Gora ETA marraztu dituzte lokalizazioetan? digitalki izango zen, espero dut). Bueno, Gregorio Ordoñezen hilketa labur-labur ageri da. Ordoñez politikari donostiarra zen. Egin zitekeen azpi-trama horrekin zerbait gehiago? Suposatzen dut ezetz, ze eszenak guztiz inbentatutako pasartea dirudi (Logroñesa han zegoela kasualitatez, La Cepan, abuztuaren 31ko kalean) eta asko irristatuko zen istorioa horrela. Baina enfin, aukera galdu bat beste tankera bateko euskal herritar bat sartzeko gidoian. (Nik idatzi nuen fikziotxo bat aspaldi Ordoñezen hilketa sartuz, bide batez).

Benetan flipatu dudala Arantxa Etxebarria zuzendariaren eta Amelia Mora katalanaren gidoiarekin. Goenkaletarrak (eta Goenkaleko gidoilariak) beste mundu batekoak gara gidoilari espainol hauentzat, Madrilgoak, Kataluniakoak edo Bilbokoak izanda ere.

*Donosti* esaten dioten hiri horretan, 2025eko otsailean.

[Beste ohartxo bat, Ttap aldizkarirako grabaketa bat izan da artikulu honen oinarria, eta asteburu honetako alean irten da. Hona testua dakart.]

Itzul gaitezen bada, Erezumaren "Josteko makinak" artikulura. Hasten zen luditen historiarekin, nola “ehuntzeko makinak” suntsitzen hasi ziren lana kentzen zutelako. Eta, haritik ondo ekarrita, lotzen zuen hura Erezumak Adimen Artifiziala (AA) gaur egunean egiteko erabiltzen diren sistemekin, “josteko makina berriak” deitzen zien artikuluan, eta zioen gakoa makina horien jabetzan egongo dela, ea “gutxi batzuenak izango diren gizartea josteko makina berri horiek, edo horien kontrola askorena eta deszentralizatua izango den.”

Arrazoi du: gakoa dago jabetzan, ez bakarrik josteko makina metaforiko horietan, baita ere josteko makina ohikoetan ere. Ze esistitzen dira oraindik.

Gure aitaren lan nagusia izan zen urteetan, Alfa makinak egitea (lehen soldatak BH pistolak egiten irabazi zituen arren). Eibarren inportanteak ziren Alfa josteko makinak; obrero soldatak txikiak ziren, baina segurtasun bat ematen zuen Alfak, ekonomatoa, eskolak, udalekuak ere bai, ezkontzeko ziurtasunak. Neu, eibartar hau, hortik nator, josteko makinetatik.

Eibarko Alfak (eta Elgoibarko Sigmak eta beste markak ere) inportanteak ziren halaber beste plano ekonomiko batean ere: etxe bakoitzean bana zegoen 1960ko hamarkadan. Arropak iraun zezan, josi eta berjosi egiten zen. Gure amak egiten zuen hori, eta enkarguzko lanak ere bai, ekonomia informala edo.

60 urteren buruan, non daude josteko makinak? Alfak saltzen ditu, baina Txinan egindakoak eta etiketa jarrita gainetik, oker ez banago. Eta etxeetan geratzen dira? Nekez. Zer gertatu da, akaso ez dugu jositako arropa erabiltzen?

Beñat Erezumak adimen artifizialeko makinez esandakora itzul nadin: jabetzan dagoela gakoa. Eta horra datu ezaguna baina akaso ustekabekoa: Europako gizonik aberatsena josteko makina gehien dituena da, Amancio Ortega, Zara/Inditexen jabea. Josten digute arropa, ez amen Alfa makinek, Inditexen makinek baizik, eta Zaran erosten dugu gero.

Alfisten seme-alabak gara batzuk, baina josteko makinak egitetik nekez bizi gaitezke, onar dezagun. Baina beste gauza batzuk egiten baditugu ere, softwarea edo tresna teknologikoak adibidez, pentsa dezagun jabetzaren gakoetan, kontrolean, dezentralizazioan... eta historian.

Halaxe jardun dut, apurka apurka, Euskal Herriko gatzagen inbentario bat egiten. Gesaltza edo Añanakoak ezagutzen ditugu gehienok, erakarpen turistiko bat bilakatu dira, baina Nafarroan badira beste bi aktibo Jaitzen eta Aguilar Kodesen; eta 20. mendera arte dozena bat egon izan ziren martxan, gatzuna lurrentzetik gatza ekoizten zuten instalazio tradizionalak. Gehientsuak dokumentatu ditudala uste dut, baina baliteke hutsunerik izatea. Eta gogoa dut Aguilar Kodeskoak datorren urtean bisitatzeko, oraindik aktibo diren ezezagunenak, nonbait familia ustiatzaile bakarraren enpeinuarekin martxan.

Dozena bat gatzaga horietan, marra bat egin daiteke ipar-hego bereizketa argi batekin. Iparraldera geratzen dira bi, beste hamar hegoaldera; oso distantzia txikian, baina banaketa ebidente batek bereiziak: uren banalerroak erabakitzen du.

Bizkaiko Itsasoko edo Mediterraneoko isurialdeetan kokatutako putzu eta errekastoetako gatzun edo ur gazia lurruntzeko bi metodo determinatzen dira horrela. Iparraldera, Leintz-Gatzagan eta Nafarroa Behereko Ugarreko gatzaga desagertuetan ura irakin egiten zen dorla edo galdara batzuk sutan jarrita. Leintz-Gatzagan zortzi dorla zeuden (eta gaur egungo museoan dorla berriak ere erabultzen dira erakustaldietan), eta Aintzila eta Ezterenzubi arteko paraje baxenabartarrean, 29 egon ziren, bakoitza familia baten kontzesioa. Hegoaldeko beste hamar puntuetan, ostera, eguzkitara jarritako larrain edo koadroetan naturalki lurruntzen zen eta lurruntzen da oraindik ura.

Euskal Herria ez da handia, eta klima ñabardurak isurialdeetan egon badaudela badakigu (baita mendialde eta haranen artean). Hala ere, arreta deitu dit kilometro gutxiko distantzietan jarduera ekonomiko funtsezko bat mendeetan nola baldintzatu duen klimak. 

Eta, kopuruz besterik ez bada, hegoaldeko gatzagak, lurrunketa naturalekoak, mordoxka bat gehiago izan dira. Mediterraneoko isurialdekoak. Lurraldez ere, gure herria, alderdi honetatik zabalagoa baita, mapari erreparatzen badiogu.

Irudipena dut gainera, eta hau susmo pertsonal bat besterik ez da, gure herria, atlantikoa eta bikingoa baino gehiago, meditarraneoa dela, etruskoa, anatolioa, pixkat fenizioa. Hau adierazteko froga handirik ez dut, baina gatz pixka batekin hornitu nahi nuen Ttap aldizkarirako egindako iruzkin bat, eta horixe da irten dena.

PD1. Bide batez, tresna berezi bat ikus daitekeena Gesaltzan, Artetan eta Aguilar Kodesen: trabuketea. Jakizue trabuketea sailkatu dela EH Historia 100 Objektutan gauzara.

Trabuketea bada, baita ere, katapulta mota bat izendatzen duen terminoa (fr. trebuchet). Iñaki Perurenak dauka bat bere terrenoetan, arrazoi esoterikoak direla medio.

PD2.  Aguilar Kodesera datorren urteko udan joan beharko da baten bat argazkiak egitera ea geratzen den trabuketerik eta gatzagarik... 21. mendeko albiste eta argazkiak badaude tokiarenak, baina ustiatzaile bakarrari esker eusten dio tokiak, nik uste. Ea ba.

Hemen erakusketaren berri. Irudi batzuk bertatik, Imgurren jasoak.

Loiolako villa aberatsak... Inguru hau eraisten ari dira oraintxe bertan 2024ko udazkenean, urbanizazio berriak egiteko.

Eskumatara, San Martin merkatua. Interesatzen zait eraikin desagertu hori, merkatu plaza zaharra: orain zentro komertzial batek ordezkaru duela, ontologikoki merkatu plaza bizi da, espazio bat bederen era horretako merkatu batek betetzen badu? Donostian baiat ere Bretxako merkatuak ere antzeko galderak sorrrarazten dizkit... Merkatu plazaren kontzeptua ilustratu nahian nabil Wikipedian eta.

Katalunia Plaza, eta aurrean, hain zuzen, beste merkatu plaza bat Grosen egon zena.

Grosen, RM Lili kalean, aldi berean hotel (Principe de Saboya) eta pilotalekua (Urumea) izan zen eraikin hori egon zen ibaiaren ondoan.

Bar-dancing delako Ondarretako txalet-taberna desmontagarria, eta atzerago, 1980an eraitsi zuten obeliskoa.

Errege-erreginen bainuetxe berria (finkoa) eta mugikorra, burdinbide eta guzti. Objektu hauek interesatzen zaizkit bereziki eta itsasten ditut hemen behean beren informazio-panelak:

Beste panel hau, irudirik gabe, Gipuzkoa Plazaren ingurukoa... Bertako estazio meteorologikoaren tenplutxoari artikulua sortu nahi diot eta ordurako beude ohar hauek hemen:

Behean, inpresio gehien egin zidan irudia, post honi izenburua emateko baliatu dudana: Amara itsasoa zenean.

Urumea eta, han atze-atzean, Egia alderantz, Donostia industriala izan zeneko bi adibide: Tabakalera eraikin handia eta kea dariola, Teila-Fabrika.

Kontxan dorre bat esistitu zeneko garaia.

Zaragoza plaza. San Martingo alondegi zaharra ikus daiteke bertan.

Hona ebento haren oharra sarean. Neure haria Twitterren gaztelaniaz, funtsean hona euskaratuta dakart hori.

Galdera bat izan zuten Domenech eta Pedro Vallínek ea euskal politikaren kontua nola ikusten uztartuta ikus-entzunezko fikzioekin. Denbora faltagatik-edo, ez zuten asko sakondu, baina esan zuen Vallinek nola sinestezina egiten zitzaion Iñigo Urkullu lehendakaria, abstemio eta sailkaezina... Beherago honetaz gehiago.

Tira, nire ekarpena: ikus-entzunezkoetan espainolek ezagutu ditzakete El Negociador eta Fe de Etarras komedia, bereziki ona nire iritziz lehena, baina uste dut euskaraz egindakoek ere merezi luketela aipua, esate baterako Jaun ta Jabe telesaila, bere lehendakari sukaldariarekin.

Horrez gain, ikus-entzunezko kategorian ez da sartuko, baina nire ustez De Rerum Natura tirak, Zaldieroarenak Berrian, badira zerbait. Umore narratiboa darie, zinetik eta gag ikus-entzunezkoetatik elikatu direnak, egoera sozial deserosoak deskribatzen sarri hala nola Curb Your Enthusiasm telesailean.

Hain zuzen ere, Vallinek Urkullu deskribagaitza aipatu zuenean etorri zitzaidan burura, nola Ibarretxe izan zen Braveheart elfo-belarriduna Zaldieroarenrzar, eta Patxi Lopez Napoelon negutiar bat, aide-de-champ batek negu errusiarrean beti 'sire' esaten zion hura... Eta aldiz, ez zuela jakin nola marraztu Urkullu. Fotoxopatutako errekorte batek egin zituela urteak Berrian...

Badakigu gainera Urkulluri ez ziola grazia handirik egiten pertsonaia marraztuak, eta esan zuela elkarrizketa batean 'ideologia batekoa' zela marrazkilaria... ai ai ai, ez ote du Pradalesek (lehendakari bihurtzen bada, itxura guztien arabera hau sinatzeko unean) patu bera pairatuko tiretan!

Lehendakariez gain pertsonaia zoragarriak izan ditugu politika-fikzioan Zaldieroaren rietan. Estelada eta ikurriña kafea hartzen Katalunia eta Euskal Herria konparatzen ziren bakoitzean, Nafarroa Kapitaina super-heroikoa eta bere sidekick Petilla Subkomandantea, Gizon Jakintsua nola ez...

Eta bereziki, The Organization. Hau da, ETA. Kagulaz jantzitakoen The Office bat bailitzan...

Uste dut zinez ETAren amaieran garrantzi kulturala izan zuen zerbait izan zela The Organization.

Arropak larritasunez lehortu behar ziren, eta auzoko labomatika, labanderia, laundrette edo garbitegi autozerbitzura joan nintzen. Bertakoa izateko itxura zuen beste andrazko bat zegoen, eta gizon beltz gazte bat arropa mordoarekin... Garbigailuan gauzak sartzen, halako faja handi bat sartu zuen, eta, azalpenak ematera behartua sentitu zen edo: ez zela berea, gimnasia klaseak ematen dituela, eta faja hori andrazko bezero batentzat erosi duela hari emateko... Gaztelania moduko batean esan zuen hori, baina gehituz euskaraz: "Egia da, bai, egia da".

Andrazko ustez indigena irten zen, eta hari ere agurra euskaraz egin izan, "ondo izan, bai, agur". Orduan galdetu nion ea euskaraz bazekien, eta bai, nahikotxo, saiatu eta ulertzeko moduan. Nik frantsesez baino hobeto, elkarrizketarako hizkuntza hori nahiago baitzuen gizonak. Baina euskaraz eta gaztelaniaz jardun genuen.

Salem du izena gizon horrek.

Kontatu zidan Mauritaniakoa zela. Euskal Herrian ez duela arrazismo handirik topatu, baina bai klasismo handia. Arrazismo handiagoa Espainian, eta Mauritanian ere, hango hegemonia hasania arabiarrak afrikar herri beltzak oso gaizki tratatzen dituela. Herri horietako bat da Fula herria, Salemen etnia, zenbait izenekin Sahel eta Afrika mendebalde osoko herrialdeetan zabaldutako herri bat.

Ibrahima Balderen herria eta hizkuntza da Fula, baita ere. Miñan, anaia txikia, Europarako bidean galdu zuenaren istorioa ezagutzen dugu, Amets Arzallusekin idatzitako liburua tarteko. Salemek ez zuen liburua ezagutzen, baina argazki batean Ibrahima eta Ametsen aurpegiak ezagunak egin zitzaizkion.

Ez da kointzidentzia bakarra, tamalez, hizkuntza eta herria partekatzearena.

Terminoari dagokionez, miñam ahoskatu zidan Salemek, bere aldaera (Ibrahima Gineakoa da, pentsatzen dut egoera dialektal zabal bat duela fula hizkuntzak). Eta... Afrikatik etorri zela berak ere anaia galdu zuela esan zidan, Libian, anaia nagusia kasu honetan, maunam.

Bostekoa emanez elkarri agur esan genuen. Garbitegitik Bagera-ren euskarazko eskola edo mintzatalderen batera zihoala esan zidan. Baina pistatxo bat ezagutu nahi duenarentzat: Donostian kalistenia/fitness eskolak edo training nahi baduzu, Salem prest dago emateko. Bera super-fit dago, gihartsu atletiko, erreferentziak balio badizu... Interesa duenari pribatuan emango diot kontaktua.

Koloneko minbizia aurkitzen badizute Donostian, Minaren Unitatea deritzon toki batean esaten dizute osasungintza publikoan. Hipokresiarik gabeko izena eskertzen da, okerragoa litzateke Animo Gazteak Unitatea edo Gure Esku Dago eta Ahal Dugu Unitatea izatea. Aurre-abisuarekin zoaz, unitate izenak ematen dizulako pista bat, baina hala ere sustoa hartzen duzu, nik hartu nuen bezala.

Lagunen batzuek ere hau entzun edo irakurritakoan hartuko duzue sustoa ere. Tira, aldez aurretik grabatutako pieza bat da, eta irteten denerako Ttap-en, uste dut kirofanoan edo handik irten berri izango naizela. Eta osatzeko bidean.

Nik uste dut dena ez dabilela hain gaizki, ze minik gabe, sintomarik gabe, osasun publikoko anbulategiko txirrina neuk jo gabe aurkitu didate koloneko tumorea. Osakidetzak jo zuen neure etxeko txirrina, ez aldrebes. Arazketa edo proba periodikoak egiten dituzte adin batetik aurrera, etxera gutuna bidalita, eta lehen analisi susmagarri batetik, beste proba gehigarri bat eta horrela. Gehiegi hazi ez den eta minik ematen ez duen polipo oker bat omen, kirurgiak kendu dezakeena. Kendutako odoloste-pintxoa analisatu behar da, dena dela, eta horren arabera kimio tratamendua egitea ere posible da. Edo ez.

Minbiziak gazteegi hil dituenak ezagutu ditut (ama, anaia), eta gainditu dutenak ere bai (arreba, lagunak). Azkar aurkitu izanak bigarren multzotik gertuago jartzen nau, espero dut, baina hori ere luzapen bat izango da azken batean. Hori jakinik, inoiz adierazi dudan bezala, mesedez “bakar mutu leizera jaitsiko garenean” nire hondarrak jar ditzatela Il Gesù elizan, Erroman, San Inazio gure patroi handia hilobiratuta dagoen tokian. Ahal izanez gero hori. Eta bestela, B planen bat bururatuko zaigu.

Gaurko amaitzeko, aipu azkar bat: esaten dute badagoela Kolon pasealeku bat Donostian. Mesedez, extirpa dezatela izena, mutur batetik bestera oso-osorik, eta Txillardegirena jarri. Udal liburutegiari bai, baina pasealekuari ere bai.

PD1. Testua idatzi eta grabatu nuen, gainera, jakin gabe emazteak zer pasatu behar zuen... zer gainditu duen azken egunotan. Eskerrak osasun publikoa baden oraindik inguruotan, eta horko profesionalen lana...

PD2. Blog post honen irudiaren azalpena: Gaixotasunaren kontrako borroka topiko heroiko gerlariz marraztea nahiko ohikoa da, borondatea eta barne-indarra eta bla bla. Ez dut horretan asko sinesten (nahiz eta errespetatu gaixo batzuek aldarte hori berena egitea); egingo dut medikuek esaten didatena, eta ea zer irteten den, 1. postdatan esan bezala, Osakidetza esistitzeari eta bertako profesionalei eskerrak ematen. Baina gainerakoan, nire rollora jarraituz ekingo diogu datorrenari, borde/ironiko samarra izaten, The Verveko kantaria Bitter Sweet Symphony bideoan bezala, ez baitzait iruditzen protagonista gudari bat denik, iruditzen zait txantxa akojonante baten protagonista bat dela... espiritu horrekin bat eginez, ieup!

Detaile gehiegitan nahastu gabe, esan dezagun Plone esaten zaion teknologia batekin lan egiten dugula, software libreko azpiegitura dela, eta antolatu genuen urteko Plone Konferentzia izan zela. 150 informatikari inguru, Eibarrera etorriak, biltzar industrial teknologiko batera, beraz. Aurretik Tokyo edo Viena bezalako tokietan izan da Plone Konferentzia. Datorren urtean Brasilian izango da, Brasilgo hiriburuan. Eta tartean, ba, hortxe, Eibarren, nire jaioterrian.

Ez dakit pronostikoen kontra izan den, baina Konferentziaren bi lorpenek harrotzen naute bereziki. Batetik, Euskal Herriarekin, Basque Country esaten dioten honekin, lotu dugu konferentzia. Indiako Bihar estauko parte-hartzaile indiar baten aurkezpenaren lehen orrian ikusi nuen, bere gaiaren izenburua eta, Ohi den bezala, kokapena, Plone Conference, Eibar, Basque Country. Gainerako parte-hartze eta sare sozialetako iruzkinetan horixe bera ikusi dugu, branding ariketa “nazionala” oso ondo irten zaigula, komatxo arteko “nazional” bat esaten uzten badidazue... 

Aipatzekoa den beste lorpena, jendea Eibarren edertasun distiratsuarekin harrituta uztea izan da. Beautiful Eibar esan digute bisitariek behin eta berriz, eta horretan “Beatiful People, nice people” faktorea azpimarratu dute, baina ez bakarrik alde humanotik. Hau da, egonaldia atsegina gertatzeko bisitariei lana egin genuen, eta kolaboratu zuten baita Udalak antzoki bat utziz eta UEUk Markeskuako bere egoitza lagata, azpiegitura eta tratu aldetik jokaldi ondo irten zitzaigun. Baina objektiboki ere, faktore estetiko hutsetan, Eibar zatarra ez delako kontzeptu ustez oximoroniko hori ikusi dugu atzerritarren begietan, banatu dituzten argazki eta iruzkinetan.

Zulo batean sartutako nahaspila arkitektoniko-urbanistiko bat da Eibar, baina zuloa bada, inguruan malda berdeak dituelako da, eta zulo izatearen baldintza geografikoek ondorio historiko eta ekonomikoak izan dituztela ere azaltzen saiatu ginen; industria sormena sustatzeko faktore bat izan dela, azken batean. Zulo beautiful bat, harro esan dezakegu eibartarrok.

(Ttap agerkari digitalerako grabatu nuen testu bat da hau, eta bere audioa hemen entzun daiteke).

Interes berezia neukan gaur Urola aldeko eraikuntza mudejarrak ezagutzeko. Jakinarazi zidaten duela egun batzuk aukera egongo zela, Urola Turismoa erakundeak antolatutako 2022ko udako jarduera egitasmoan azaltzen zelako aukera gaurko. Hona informazioa bertako hedabide batean, eta eskuorria PDF eran, zeren eta Urola Turismoaren webgunean ez dator udako jardueren berri (dakikezunez, errazagoa zaio euskal erakunde estandar bati eskuorri bat inprimatu eta Annapurnara helaraztea, web bidez informatzea baino).

Ba tira, eskuorriko jarduera horiek guztiak ERDARAZ (eta zehazki ESPAINOLEZ) antolatu direla zehaztea inportantea iruditzen zait. Lehenbizikoan izena emateko, deitu nuen atzo Azpeiitiko Turismo Bulegora, eta galdetu nuen ea ze hizkuntzatan izango ote ziren. Iruditu zitzaidan sorpresa hartu zutela galderarekin, baina esan zidaten "joandakoen arabera, inork gaztelaniaz eskatzen bazuen, gaztelaniaz izango zela". Bikaina politika, pentsatu nuen. Izatez, gaizki informatu zidaten, hori baino itsusiagoa izan da egoera: bertaratutako guztiak euskaldunak izanda, euskaraz eskatuta, eta gidariak euskara jakinda, bisita azalpena gazteleraz izan da.

Gidariak bazekien euskaraz, ez da ezagutza kontua, prestaketa baizik, landu gabe zeukan edukia euskaraz. Eta bere errua ere ez da izango, esan badiote ez prestatzeko eta dena erdaraz egiteko. Inpresioa hartu dut gaurkoaz gain 2022ko egitarau osoa horrela dela, ez bakarrik gaurkoa. Ez "elebitasun" indefinitu batean, edo "segun nor azaltzen" den, baizik eta ESPAINOLEZ ETA KITO.

Eskuorriak edo Uztarriako albiste honek ez dute zehazten hizkuntza politika. Urola Turismoak ze kudeaketa eredu duen ez dakit, ze izatez, gorago aipatu dudan bezala egitaraua ere ez da ageri beren webgunean. Azkoitiko Udala ez dago UEMAn. baina Azpeitiko Udala bai, eta atzo izena eman, Azpeitiko Turismo Bulegotik egin nuen: pentsa beza baten batek (hau irakurtzen badu) ea UEMAkidetzak erantzukizunik ezartzen duen herrian egiten diren turismo ibilbideak antolatzeko orduan. 

Hizkuntza politikarik gabeko ebento antolakuntza badakigu nolakoa den, edo erdaraz zuzenean, edo bertaratu eta bueno, "euskaraz egingo dugu?" batek eskua altxatu arte eta "es que yo prefiero en castellano". Delako zirkunstantziengatik, antolatzen dena gazteleraz bada, gutxienekoa da abisatzea, estres linguistikoa herritarron bizkar utzi barik: pasa ezazue lotsa zuek antolatzaileok, ez guk. Eta bestela, konpondu, bisitak hizkuntzaren arabera antolatu: ordu honetan hau euskaraz, hura gazteleraz, bestea ingelesez. Ba omen da beste metodo bat inon aplikatzen dena, izena ematen duen lehenak aukeratzen duela hizkuntza: bueno, sistema bat da, web bidezko informazio egoki eta eguneratuarekin funtziona dezakeena.

Nire aldetik oharra bidaliko dut Elebidera eta Hizkuntza Eskubideen Behatokira.