Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Teknosexua

Hobe da argi baten phiztea, eziz ülhünpeaz kurrinkatzea

Eboluzioaren teoria Carl Saganek azalduta

Gari Araolaza 2018/10/31 14:20
Japoniako karramarroen historia entzun nion Carl Sagani telebistan eta une horretan derrepente ulertu nuen eboluzioaren teoria.
Eboluzioaren teoria Carl Saganek azalduta

Samurai karramarroaren irudia, fair use: Amusing Planet

Samurai batzuen legendarekin hasten da Carl Saganen saioa (Cosmos-eko kapitulu bat), nola haur-enperadore batekin batera itsasoan hondoratu ziren. Ordutik, inguru hartan harrapatzen dituzten karramarroen oskolek samurai aurpegi itxura omen dute.

Txiribuelta handia da kontuaren funtsera iristeko, baina nerabe nintzela txundituta gelditu nintzen historiarekin. Orain YouTuben aurkitu dut bideo zatia (YouTubek ez dit utzi hemen jartzen).

Aldaketak datoz eboluzioaren teorian?

Aspaldi entzuten ari nintzen epigenetikaz. Honen arabera, guraso baten kanpoko faktoreek edo kasu, bizipenek (adibidez gerra batetako estresak edo dieta batek) informazio genetikoa transmititzen den moduan eragin dezakete eta ondorioz seme eta alaben ezaugarriak definitu ditzakete.

Ez daukat idearik ere ez genetikaz baina ikerketa honen emaitzekin harrituta gelditu naiz. Badirudi zizare mota jakin baten esperman memoria epigenetikoaren informazioa detektatu dutela. Ikerketa berria da eta adituen filtroak pasatu beharko ditu, baina ate berri bat irekitzen duela iruditu zait:

Study documents paternal transmission of epigenetic memory via sperm 

Euskaldunon jatorriaz genetika erabiliz

Eta azkenekoa, oraintxe ezagutu dudan hitzaldi baten bideoa, euskararen jatorriaz, Eneko Iriarte geologo ikerlariarena. Ikerketaren emaitzen arabera, baliteke gaur egungo euskaldunon jatorria Mediterraneo ekialdetik itsasoz etorritako neolitikoko nekazarietan dagoela. Bideo luzea da baina interesgarria. Euskaldunon jatorriaz Eneko Iriarte

 

Euskal rock banda handiena

Gari Araolaza 2018/10/24 08:55
Euskal rock talde handiena osatzen ari da iparraldetik bultzatuta, eta ez da supergroup bat deitzen dioguna. Talde handiena da.
Euskal rock banda handiena

Esker mila. Euskal rock banda handiena

Euskal rockaren omenez antolatzen ari da taldea eta helburua da 1000 partaideko talde bat lortzea, 2019ko uda aldera 11 kantuko kontzertu bat jotzeko. Gazteak eta zaharrak, hasiberriak eta profesionalak, txikiak eta handiak... denak elkarrekin jotzen.

Gutxi gorabehera Catalunyan egin zuten honelako bat egitea da plana. Bideoarekin emozionatu nintzen eta horrelako batean egoteko gogoa piztu zitzaidan. Ba hementxe dugu aukera!

Noiz? Nola parte hartu?

1000 musikarien talde bat sortzea ez da egun bateko kontua. Horregatik lana aspaldi hasita dago, eta lehenengo elkartzea hemendik hilabetera izango da, 2018ko azaroak 24an Baionan. Ordurako bakoitzak etxean kantu bat prestatu behar du: Niko Etxarten "Euskal rock and roll" kantua.

Izen ematerako formulario bat eta bideo txiki bat bidali behar da, eta ahotsa, gitarra, baxua eta bateria onartzen dituzte.

Gehiago hemen: Esker 1000-ren webgunea

Podcastak hor daude: irratia nahieran

Gari Araolaza 2018/10/20 14:30
Podcast bat Interneteko audio emankizun bat da, periodikoki banatzen dena eta nahi dugun unean entzun dezakeguna.
Podcastak hor daude: irratia nahieran

Pocket Casts-en pantaila irudia

Irrati programa bat bezalakoa da podcasta, baina nahieran entzutekoa, ondo datorkizunean. Ez da ahaztu behar bideo bidezko emisio askori ere podcast esaten zaiela, baina jatorrian podcast audioa da.

Podcastek ia 15 urte dituzte, hain zuzen Appleren iPod-aren garaian egin ziren ezagun, 2004an. Hortik datorkio izena, "broad-cast" edo "emisio" hitzaren ordez, "pod-cast". Nire kasuan beti izan ditut presente, irratian kolaboratzen nuenean ere saioak grabatu eta podcast formatuan ematen nituen, baina duela gutxi engantxatu naiz telefonoko aplikazioei esker. Izan ere, horixe falta zitzaidan, telefonoan eroso entzun ahal izatea.

Noiz entzutekoak dira podcastak?

Ondo datorkizunean edo gustoa duzunean, horixe bait da abantaila nagusiena.

Normalean etxean gauzak egiten nagoenean, irratia jarri beharrean aukeratutako programa horiek entzuten ditut. Horretarako lagun ezinbestekoa da bluetooth bozgorailua. Ez dut orain arte JBL GO baino hoberik aurkitu. Txikia, arina, indartsua, erabilterraza, soinu kalitate oso ona eta... merkea! 

Autoan noanean ere lagun oso onak dira podcastak. Horretarako baina, telefonoaren soinua autoaren bozgorailuetatik ateratzeko zure modua aurkitu behar duzu, kable bidez, bluetooth edo horrelakoren bat.

Eta noski, aurikularrak jarri eta oinez edo garraio publikoan zoazenean ere entzun daitezke podcastak, edo ohean loak hartu aurretik (alferrik nere kasuan, 5 minutu ez dut esna irauten eta).

Podcast-erako telefono aplikazioak

Ordenagailutik ere entzun daitezke podcastak, baina telefonoz erosoagoa da. Aplikazio bat beharko duzu horretarako, eta hamarnaka aurkituko dituzu bilaketa txiki bat eginda.

Duela gutxi arte Podcast Republic erabili izan dut. Baina azkenaldian aplikazioaren diseinua aldatu dute eta ez zait lehen bezain erabilterraza iruditzen. Horregatik beste baten bila hasi eta Pocket Casts aukeratu dut.

Pocket Casts-ek diseinu erabilterraz eta bisuala du eta erraz kudeatzen dira programak, emankizunak eta harpidetzak. Ez da doakoa, 4 Euro ordaindu behar dira, baina diru gutxi iruditzen zait horrelako erabilpena emateko.

Zein funtzionalitate ditu Pocket Casts-ek?

  • Harpidetzak kudeatzeko modu erraza.
  • Entzun ditugun eta entzuteke dauden saioen kontrola, zatika zerbait entzun eta geroago erraz jarraitzeko modua.
  • Audioen abiadura azkartu edo geldotzeko aukera. Oso interesgarria dominatzen ez ditugun hizkuntzetan dauden podcastekin erabiltzeko.
  • Medioetako aplikazio propioek baino bateria gutxiago jaten du, eta gainera entzuten gauden artean beste telefonoa beste aplikazioetarako erabili daiteke.
  • Saioak wifian gaudenean automatikoki deskargatzeko aukera.
  • Sleep funtzioa: Lotara goazenean denbora jakin baterako martxan utzi daiteke, bakarrik itzali dadin.

Zer entzun daiteke?

Hainbestetan bezala, euskaraz ez dago halako eskaintza handia, baina badago zer entzun:

  • Euskadi Irratiko programak, batzuetan programa osoak eta bestetan aukeratutako korteak.
  • Info7 irratiko programak.
  • Xerezaderen artxiboa (entzuteko literatura).
  • Tropelaren podcasta (txirrindularitza).
  • France Bleuren euskarazko saioa.
  • Irrati libreetako hainbat programa (Eguzki irratikoak adibidez).

Eta beste hizkuntzetan, ia edozerri buruzko programak aurkituko dituzu:

  • Radio Euskadiko programak (Roge Blascorena edo La mecánica del caracol).
  • RNE, Radio Clásica edo Radio 3-eko programak.
  • Buenafuenteren Nadie sabe nada (umore inprobisazioa).
  • NPR-ren Radio Ambulante (Hegoamerikako historiak dramatizatuta, aste honetan gomendatu didate).
  • ...

 

Beti bezala, podcast aplikazioarekin laguntza behar baduzu, laguntzeko prest.

Botilako eta txorroteko ura ezberdintzen dituzu?

Gari Araolaza 2018/09/08 11:55
L. lankidea postureoan zebilen aspaldian, botilako eta txorroteko ura ezberdintzeko gai zela esanez. Duela hilabete batzuk erronka bota nion eta azkenean esperimentu "zientifiko" bihurtu dugu gaia.
Botilako eta txorroteko ura ezberdintzen dituzu?

Urederrako iturria

Nahiko argi daukat txikitan txorroteko urak zapore kimikoa zuela, edo ezberdintzeko gai ginela gutxienez. Garai hartan edateko ura etxe alboko iturritik ekartzeko ohitura izaten zen, eta hark ere izango zuen bere zaporetxo "naturala", eta hortik ezberdintasuna nabari genuen. Makina bat kantina bete ditut txikitan, amamanean eta Musillon, hori izaten zelako umeen betebeharra: "Hartu kantina eta ekarri iturritik ura!". Gaur egun ere horrela da toki askotan, ohiturak kentzea ez da erraza izaten eta (nahiz eta askotan osasun aldetik zalantzazko ura izan).

Baina azkeneko urte mordoxkan kanileko uraren tratamenduak asko hobetu dira, horren froga argia aurtengo udan Mediterraneo aldean ere askotan ura txorrotetik edan dugula. Gurean ere dosifikazioak asko findu dira eta nere teoria zen gaur egun ez dela batere erraza botilako ura eta txorrotekoa ezberdintzea.

Ur botilatua terminoa erabiltzen dugu ur mineralaren ordez, izan ere azkenaldian ezagunak egiten ari dira hainbat tokitan txorroteko ura botilatua saltzen duten kasuak. Bestalde ur mineral batzuen kasuetan, dakarten mineralizazio maila altuagatik zapore berezia argi nabaritzen da. Dena den gure esperimentuan mineralizazio baxuko ur mineralak aukeratu ditugu.

Esperimentu sasi-zientifikoaz ari garenez, sujetu nagusiaz hitz egingo dut: L. sujetuak segurtasun, nahikotasun eta harrotasunez esaten zuen bera zalantza gabe urak ezberdintzeko gai zela. Nik zalantzan jartzen nuen hau, eta 15 laguneko talde baten bilkura aprobetxatu dut esperimentu hau egiteko:

Hipotesia

Hipotesia da gaur egun ez dagoela botilako eta txorroteko uraren zaporea ezberdintzerik, ausazko sujeto batek ez duela alderik nabaritzen.

Esperimentuaren deskribapena

Aurrez garbitutako 3 botilatan bi ur mineral (mineralizazio maila baxukoak) eta Eibarko txorroteko ura jarri, eta sujetuari frogarako eskaini zaizkio. Sujetuak erantzun behar du esanez txorroteko ura zein botilatan dagoen.

Uraren esperimentua - botilak

Botilak A, B, C letrekin izendatu dira eta hauxe da uren ausazko banaketa:

  • A: Montes de Leon
  • B: Font Agudes Montseny
  • C: Eau de Eibar (Gipuzkoako Urak)

Hiru botilak tenperatura berdinean eskaini dira eta 8 ordutan tapoiak irekita mantendu ditugu.

Froga bi pausotan egin da:

  • Abuztuak 31 ostirala, hozkailuko tenperaturan
  • Irailak 3 astelehena, bulegoko inguruko tenperaturan

Bi frogen artean ez da ura eta botilen artean trukaketarik egin, nahiz eta hau ez zaien sujetuei ziurtatu. Helburua zen konfirmatzea ea hotz eta naturalaren artean zapore ezberdintasunik nabaritzen zen.

Aztertutako taldea, 23 eta 58 urte arteko 10 gizonezko eta 3 emakumezko.

Emaitzak:

Ur hotzarekin:

12 sujetuk egin zuten froga, eta 4 pertsonako 3 taldetan zatitu ziren iritziak, txorroteko ura A, B, eta C botiletan zegoela esanez.

Ur naturalarekin

12 sujetuk egin zuten froga (aurrekoetatik baja bat eta pertsona berri batek) eta 5-ek C botilan zuzen kokatu zuten txorroteko ura, 6 sujetuk oker kokatu zuten eta 1-ek ez zuen galdetegia erantzun.

Emaitzen taula

 Uraren esperimentua- Emaitza taula

Ondorioak

  • Esperimentu motzegia da eta txiripaz azertatzeko aukerak altuegiak dira, baina hala ere joera batzuk erakusten dituela iruditzen zaigu, eta nagusiena da Gipuzkoako Urak enpresak lan ona egiten duela.
  • Ez dirudi sujetu ertain bat botilako eta txorroteko ura ezberdintzeko gai denik. Kontutan izan behar da asmatzeko motibatuta zeudela sujetu hauek, eta nahi beste froga egin zituztela erabaki bat hartu arte. Baldintza errealetan (poteo ondorengo afari batean, beste mila zaporerekin nahastuta adibidez) inork ez dituela ezberdinduko esatera ausartuko gara.
  • Tenperaturak maila batean errazten du zaporeak ezberdintzea. Ur hotzaren kasuan, badirudi alde organoleptikotik lasai asko ordezkatu dezakela txorroteko urak ur botilatua.
  • Ikerketa lerro honetan lehenengo pausoa besterik ez da hau eta komeni da gaia sakonago aztertzea froga zabalagoak eginez, bai populazio eta bai ur mota gehiagorekin.
  • L. sujetuak lehenengo froga pasatu du eta oraingoz badirudi ur botilatua eta kanilekoa ezberdintzeko gai dela. Hala ere, berak aldarritako gaitasun hauek konfirmatzeko esperimentu gehiago egitea gomendatzen dugu.

Emak Bakia

Gari Araolaza 2018/09/05 18:35
1926-ko Man Ray-ren film baten izena da, pelikula esperimental, artistiko eta surrealista bat. Emak Bakia etxea Lapurdin dago eta han grabatu zuen filma Man Ray-k.
Emak Bakia

Emak Bakia etxea

Man Ray oporretan gonbidatu zuten Biarritz ingurura eta etxearen izenaren esanahiak lotu zuen itxura batean. Horregatik jarri zion euskarazko izen hori filmari.

Filma aitzindaria da, pentsatzen dut garai hartan ez zitzaiola askori bururatuko asmatu berri zegoen zinemarekin esperimentu artistikoak egitea. Autoreak "zine-poema" moduan hitz egiten omen zuen filmaz, eta horixe da filmaren funtsa. Irudi geometriko, hipnotiko eta kuriosoak azaltzen dira bertan.

Emak Bakia filma

Vimeon (eta hementxe bertan) osorik ikusi daiteke filma:

Emak Bakia . Man Ray . 1926 from rbtal on Vimeo.

Oskar Alegriaren dokumentala

Filmaren izenaren haritik tiraka, Oskar Alegriak dokumentala egin zuen 2012an. Ia gidoirik gabe eta kasualitateari bidea utziz egindako filma da. Dokumentalaren helburua etxe hori aurkitzea zen, baina bidean beste sorpresa batzuk aurkituko ditu. Oso kuriosoa da dokumentala, etxearen bilaketako tentsioa ondo mantentzen du eta tartean pertsonaia interesgarri asko elkarrizketatuta ikusiko ditugu.

Gehiago dokumentalaren webgunean

Emak Bakia etxea

Kontuz, hemendik aurrera spoilerrak!

Behin bi filmak ikusita, emozio pixka bat bazuen etxera gerturatu eta ezagutzeak, baina etxea aurkitzea ere txiripa izan da. Pareko hondartzan geundela goraka begiratu eta... "aiba, horrek Emak Bakia dirudi!". Eta horrela bidezihor batetik igo eta kanpotik ikusi genuen etxea.

Gaur egun aeronautika enpresa bateko enpresa batzordea da etxearen jabe, eta afiliatuek opor-leku moduan erabiltzen dute. Tokia bisitatu nahi baduzu, Oskar Alegriari baino lan gutxiago emango dizu etxea aurkitzeak, OpenStreetMap-en ondo gordeta bait dago.


Ikusi mapa handiagoa

Beste kuriositate bat, alboko etxeak Emak Bakea izena du eta alokatu daiteke egun batzuk pasatu, ezkontza bat edo beste edozein ospakizunetarako.

Hementxe Emak Bakia etxearen argazkia:

Emak Bakia etxea

Baserriak eta GPS-ak, nola lotu

Gari Araolaza 2018/08/29 18:30
Google bezalako enpresen interes ekonomikoetatik kanpo egoteagatik, herriguneetatik kanpo dauden etxe edo baserrien kokapena eta iristeko bidea GPS-etan ez dira azaltzen. Baina badago soluzioa.
Baserriak eta GPS-ak, nola lotu

Maps.me routing to a basque farm or "baserria"

Azkenaldian hainbat proiektu martxan jartzen ari dira baserrietarako bideen informazioa bildu eta publikatzeko, baina iruditzen zait gehienak oso irismen txikikoak direla.

Entzun dudan azkena, Leitzaldean baserrien mapak metroko mapa moduan adierazteko ekimena. Ekimen polita eta kuriosoa, baina ibilbide praktiko motza izango duena nere ustez. Sentitzen dut baina ez dut imajinatzen anbulantziako gidaria edo garraio agentziakoa mapa horietan begira.

Hau aspaldi konpondu gabeko kontua da. Adibidez, izango dira 10 urte Gasteizko suhiltzaileekin kontu hauetaz aritu ginela soluzio libre baten bila (eta bazegoen orduan ere, artean proiektua nahiko gordin egon arren). Baina garai hartan ere, suhiltzaileek ez zuten alboko eraikinean zeuden udaltzaingoaren mapekin bat egiteko modurik itxura batean, "beharrak eta datuak desberdinak zirelako" (sic).

Nire ustez arazo nagusia da udalak BERE datubasea sortu nahi duela, aldundiak BEREA, trafiko zuzendaritzak BEREA eta abar. Bakoitzak bere beharrak omen ditu, ez direnak bestearekin bateragarriak eta teknologia desberdinetan jarduten dutenak. Ziurrenez horrela jarraituko dugu administrazioan filosofia honekin jarraitzen duten bitartean. Ondo da, beraz gaiarekiko kezka pixka bat dugunok soluzio libreekin jarraitu beharko dugu Googleri baserrietarako bideenganako interes komertziala pizten zaion arte.

(Salbuespenak badaude, Gipuzkoako B5M zerbitzuaren kasua hau da, eta beraiei esker duela urte batzuk lortu ziren Gipuzkoako baserri eta etxe izen guztiak eta hortxe daude OpenStreetMap-en kargatuta. Adibidez hortxe duzue Zestoako Linatzeta goikoa baserria, mapan ondo kokatuta.)

Kontu honek gaur egun konponbide erraza du, bi pausotan egitekoa:

1-Jarri datuak mapan

Hauxe da lehenengo pausoa. OpenStreetMap-en kontua sortu eta kargatu bertan etxe izenak, falta diren bideak, bidezihor, iturri eta biribilguneak. Izen ofizialak, izen historikoak, izen "alternatiboak" edo beste hizkuntza batzuetako izenentzat tokia ere badago. Hasieran zaila dirudien arren, oso erraza da eta entretenigarria.


Ikusi mapa handiagoa

2-Erabili Maps.me aplikazioa telefonoan

Maps.me gomendatzen dut telefonoan, gaur egun hori delako soluzio erraz eta erabilgarriena, baina badaude OpenStreetMap-eko datuak erabiltzen dituzten beste aplikazio batzuk, baserri izen bat bilatu, kokatu eta bertarako bidea GPS bidez emango digutenak.

Maps.me aplikazioarekin, behar ditugun inguruneetako mapak deskargatzen dira (etxean wifiarekin adibidez) eta gero mendian edo kalean gabiltzanean ez du sarerik behar. Oso erabilgarria da atzerrian telefono daturik gabe ibiltzeko eta baita mendi punta batean telefono estaldurarik ez dugunean. Izan ere, mendiko ibilbide, iturri, pista eta bidezihorren informazio oso zabala ematen du Maps.me aplikazioak.

Hemen adibidez Linatzeta goikoa baserrirako bidea:

Maps.me routing

Zergatik soluzio libre hau?

  • Datuak betirako libreak izango direlako, formatu eta aplikazio askotatik irakurri ahal izateko moduan, erauzi, filtratu eta beste tratamendu bat emateko erraztasunak ematen dituelako
  • Akatsak edonork zuzendu ditzakelako
  • Datuak gure hizkuntzan (bereziki euskaraz) jartzeko modua izango dugulako
  • Geografia ikasteko aukera emango digulako

Eskatu laguntza

Zure herriko baserri izen eta bideak kargatu nahi badituzu eta ez badakizu nola, eskatu laguntza lasai: @garaolaza edo gari (abildua) eibar.org

Agiro mendiko altxorrak ezagutzen

Gari Araolaza 2018/01/29 23:25
Agiro mendiko altxorrak ezagutzen

Lainoa Zestoa gainean

Itziarko Auzo Udalak antolatutako Agiro mendiko altxorrak ibilaldian parte hartzeko aukera izan dugu asteburuan. Aurkezpenean esan ziguten moduan mendia kirol ikuspuntutik ikusi beharrean geologia, biologia edo antropologia aldetik ikusteko proposamen bat izan zen igandekoa. (Alde gastronomikoa ahaztu gabe noski, ibilaldia Aittola-Zarren bukatu genuen eta). Antolaketa ona izan zen, hainbat adituk bidean azalpenak eman zizkiguten (geologo, biologo eta antropologoak) eta bakoitzari mapa eta hainbat testutaz osatutako txostena ederra eman ziguten.

Agiro (edo Agirao) mendia Andutz eta Erlo artean dago, Itziartik gora hasita. Agiro iparraldean dagoen tontorrari esaten diogun arren, bertakoek Haitzmelar esaten omen diote tontor horri eta alboko Sesiarte tontorrarekin batera osatzen duen inguru guztiari Agiro.


Ikusi mapa handiagoa

Sesiarte txikitatik ezagutzen nuen eta sarri joan izan naiz tontorrera igo gabe Sesiarteri buelta egitera. Umeekin joateko buelta polita da, malda gogorrik gabekoa. Baina inguru horretako altxor batzuk ezagutzen nituen arren, beste asko ezagutu ahal izan ditut atzokoan.

Zelai-txikin hasi zen ibilaldia. Artzai-txabola honetan igandero egiten omen zen erromeria duela gutxi arte. Uztapide berak kontatzen du alboko txabola batean artzai zegoela erromeriara etortzen zela.

Sesiarte mendiaren albotik doan bidetik Arrateko sakonera iristen da bidea. Arrateko sakona Agiro eta Sesiarte mendien artean dago, jatorri karstikoa du sakon honek eta elurzulo bat ere bai. Aurrera jarraituz mendien beste aldera iritsiko gara eta handik itsaso aldeko bistak ikusiko ditugu.

Eskumara hartuz, Sesiarteren albotik doan bidetik jarraituz beste elurzulo batera iritsiko gara. Kasu honetan forma borobilekoa.

Elurzulo borobilaren aurrean azalpenak entzuten
azalpenak entzuten

Elurzulo borobilaren aurrean azalpenak entzuten

Inguruko pinuak bota berri dituztenez, elurzulo hau baino pixka bat beherago erraz ikusiko ditugu beste artzai txabola baten hondakinak. Hauxe da Uztapide artzain egondako tokia.

Uztapideren artzai txabolaren aurrean

Uztapideren artzai txabola aurrean

Aurrerago jarraituta, eskumako aldean geldituko da Gaztelua izeneko haitza, Sesiarteren magalean. Ibilbidearen une honetan gurekin zetozen biologoek hitz egin ziguten inguruko txori berezietaz (belatxingak, okil beltzak...) eta zuhaitzetaz (agiñak, pagoak eta beraien arteko erlazioaz, miuraz eta abar).

Sagarretako sakonera jeisten

Sagarretako sakonera bidean, Sesiarteko antiklinala atzean utzita. Artzantzarako esparrua mugatzeko harresia bistan.

Sesiarteko antiklinala

Sesiarteko antiklinala

Sagarretako sakona

Bidea eskumara utzita, Sesiarteko antiklinalean behera jeitsi ginen Sagarretako sakonera. Eguerdia aurreratua izan arren oraindik izotza zen nagusi zelaian. Hortik berriz ere gora, bide garbirik gabe basoan gora, eta hainbat txondor-plaza erakutsi zizkiguten, Otxako puntara iritsi aurretik. Toki ikusgarria da Otxako punta, bertan dauden haitz handiekin.

Otxako punta

Otxako puntako haitzak

Otxako puntatik berriz ere irristaka zulora, oraingoan Porrutako sakoneko txaboletara, eta handik ezkerrera eginez Goltzibarko bailaran sartu ginen. Goltzibar hau da beheraka joanez Ekaingo kobazuloan eta ondorioz Zestoara iristeko bide azkarrena. Goltzibar aranean izan genuen eguneko harribitxia ezagutzeko aukera: Astigarraga kobazuloa. Berez 1967an aurkitu zuten kobazuloa eta hainbat indusketa kanpaina egin dira, baina 2009an konturatu ziren ormetan margoak zeudela. Luxua izan zen kobazuloa ezagutu eta adituen ahotik azalpenak entzutea.

Handik zuzenean Aittola-Zarrera lagunarteko bazkarira, azkenean 6 orduko ibilaldia eginez. Kilometro asko ez ziren izan (7 inguru guztira) baina ibilitako aldapek sortutako nekearekin ederki sartu zitzaizkigun babarrunak! Irrifarre eta kolore politarekin etxera.

Wikiloc-en marraztu dut gutxi gora-behera ibilbidea, mendian zaildutakoentzat da, nahiz eta Sesiarte inguruko buelta umeekin lasai egiteko modukoa den.

Agiro mendiko altxorrak Wikiloc-en

Eskerrik asko antolatzaile eta laguntzaile guztiei.

Bizikletan Eibarren. Epikarik gabe

Gari Araolaza 2017/09/21 18:50
Ez dakit zenbat denbora iraungo didan sukarrak, baina azkenaldian ahal dudanean bizikletan joaten naiz lanera.

Banaka-banaka, uste baino jende gehiago dabil bizikletan. Pare bat elektriko ikusten ditut Azitainen gora, La Salleko ikasle batzuk, eta abar. Kontua da txirrindulariak ez duela destakatzen, ez du ataskorik sortzen, ez du aparkalekurik jaten eta ez du zaratarik egiten, baina adi-adi bazaude, hainbat txirrindulari ikusiko dituzu goizetan lanera doazela. 

Lizarralden artikuluari jarraituz kontu gehiago idatzi nahi izan ditut. Ea jende gehiago animatzen den eta apurka apurka masa kritikoa osatzen dugun.

Epikarik gabe diot, ez dudalako uste eguneroko erabilerarako superkirol edo arrisku-kirol moduan ikusi behar dugunik. Ez dugu Indurain izan beharrik. Ez genuke jarduera arriskutsu moduan hartu behar. Autobusa edo autoa hartzen duenak bezala lasai, horrela joan beharko genuke bizikletan Eibarren, bide batez Donostian, Bartzelonan, Holandan edo Belgikan egiten duten moduan.

Gainera Eibarren inspiraziorako Juan daukagu. Duela 25 urte baino gehiago Eibarren bizikleta garraiobide arrunt bezala erabili izan duen bakarrenetakoa da bera (baina agian hori bada nahikoa epikoa).

  • Kaskorik gabe (16 urtetik gorakoek bakarrik).
  • Printzipioz bizikleta arrunt batekin, kanbioak eta guardabarrosekin. Agian elektrikoan pentsatu behar, segun noraino igotzea tokatzen zaizun. Nik sarritan pentsatzen dut, baina oraindik garesti daude elektrikoak.
  • Kaleko arroparekin joan daiteke. Aldapetan indarrak neurtuta ez da asko izerditzen.
  • Eurirako arropa hartu beharko da. Oraindik ez dut esperientzia askorik honetan.
  • Aukera dagoenean eskailera mekanikoak edo igogailuak erabili.
  • Aldapa bat oinez igotzea ez da lotsatzekoa. Poliki-poliki.
  • Kale erditik joan, hori da legeak dioena hirigunean. Aparkatutako kotxeen ate irekierengandik babestu.
  • Segurtasun aldetik aukera hoberik ez badago, espaloian ibili. Poliki eta kontuz.
  • Sarritan autoan baino azkarrago joango zara. Zer esanik ez aparkatzeko denbora kontutan hartzen badugu: Azitaingo Industrialdetik Untzagara, 10 minutu egiten ditut. Untzagatik Azitaingo Industrialdera, 15 minutu (Debegesaren alturaraino).
  • Poligonora igotzeko Azitaingo errotonda ez erabili ahal dela. La Salletik hobeto. (Gainera gogoratu errepidera ateratzean kaskoa beharrezkoa dela)

Oraingoz hori da esateko neukana. Zalantzan bazaude edo zu ere bizikletan ibiltzen bazara, eman toke bat eta hitz egingo dugu.

Etxetik atera aurretik begiratu Kapilduiko radarrari

Gari Araolaza 2017/09/09 09:30
Kapilduiko radarrak prezipitazioen inguruan informazio baliotsua ematen digu, baina ez da oso ezaguna.
Etxetik atera aurretik begiratu Kapilduiko radarrari

Kapilduiko radarrak ematen duen irudia

Euskal Herriko eguraldi aldakorraren inguruan kexa entzuten da, batez ere udaberri edo udazken-antzeko garai hauetan. Goizetik gauera eguzki bizia, euria, txingorra eta elurra izaten diren egunak ez dira arraroak gurean. Kaletarrok ez dugu jakiten jakarekin, aterkiarekin edo manga motzean atera behar dugun kalera. Aldiz, arrantzale edo baserritarrek begiak altxatu eta segituan jakiten dute "euria dator" edo "hango puntako toki hartan elurra ari du".

Epe motzeko auto-meteorologia honetarako neretzat oso tresna baliagarria da Kapilduiko radarra.

Kapildui Arabako mendi bat da, Bernedon dagoena. Bertan jarri zuen Jaurlaritzak gure radar meteorologikoa eta gaur egun Euskalmetek kudeatzen du. Radarrari esker 150 kilometroko radioan une honetan gertatzen ari diren prezipitazioen berri izan dezakegu.

Radarrak 10 minutuero egoeraren argazki bat egiten du eta kolorez margotzen dizkigu euria, txingorra edo elurra ari duen tokiak:

Radarraren irudia 2017ko irailak 9ko goizean

Kontutan izan behar da irudiak ez dituela lainoak adierazten, prezipitazioak baizik. Hau da, lurralde osoa lainotuta egon daiteke baina euri tantarik ez.

Mapan Euskal Herriko lurralde guztien mugak marraztuta daude eta horri esker erraz situatu dezakegu gure kokapena. Zirkulu kontzentrikoen erdian dago Kapildui mendia.

Radarkapildui.com webgunea

Radarraren uneko irudia Euskalmeten webgunean ikusi daiteke. Baina norbaitek (partikular baten lana dirudi) pentsatu zuen (arrazoiz) ez zela aurkitzeko erraza eta erabilgarria, eta webgune bat egin zuen egun batean, Radarkapildui.com.

Webgune horretan modu azkarragoan ikusten da radarraren irudia, eta gainera historiko bat gordetzen du. Gainera irudiak txandakatuta animazio bat egiten du webguneak (azkenaldian ez dabil tresna hau tamalez) eta horrela eboluzioa ikustea oso erraza da:

Kapilduiko radarra - animazioa

Hauxe da gaur goizaldean goizeko 8:40 arte izan den eboluzioa. (Goian azaltzen den orduari 2 ordu gehitu behar zaizkio udan).

Nola erabili radarraren informazioa?

Esan bezala, epe motzeko informazioa ematen digu tresnak, azken orduetan izan den eboluzioa. Ez digu etorkizuneko prebisiorik ematen, baina irudien segidari begira erraz asma dezakegu noruntza joango den ekaitza.

Jakina da gure egoera meteorologiko arruntean eguraldia ipar-mendebaldetik datorkigula, gure haize nagusia hori bait da. Askotan entzuten da Galizia eta itsas aldetik etortzen zaizkigula normalean euriak. Beti ez da horrela izaten baina kasu horretan ere radarraren eboluzioak emango digu beharrezko pista.

Adibidez:

  • Asteburu honetan euria eta euria izango dugula esan digute. Noski, tarte batzuk izango ditugu ateri, baina noiz? Orain unean ateri dago, baina eutsiko dio guk umearekin osteratxoa egin bitartean? Ala hobe izango da beranduxeago?
  • Eibartik Azpeitira joan behar dut baina elurra emanda dago. Azkaraten oraintxe elurra ari du?
  • Goizeko 10ak dira eta Kontxako bandera ikustera joateko zalantzan gaude. Nesken ala mutilen txandan egingo du euri gutxiago?
  • Dantza erakustaldia dugu Untzaga plazan baina euri arriskua dugu. Amaitzeko denbora emango digu ala Markina aldetik badator euria?

Kasu hauetarako oso informazio interesgarria eman dezake Kapilduiko radarrak.

Kapilduiko radar antena. Jaurlaritzaren irudia.
Radarra antena gainean, Kapildui mendian

Euskara retorikoa

Gari Araolaza 2015/12/30 13:05
Lotu ditudan hiru edo lau gai hementxe, ez nuen Iturriren estiloa kopiatzeko intentziorik baina azkenean nahiko korala atera zait. ;-)

Aitak atzo aipatu zidan Gure Bazkaren azken atala, Joxerra Gartziari egindakoa. Benetan azken atala omen da, ez dituztelako gehiago egingo. Gure bazka, Donostiako Hiru Damatxo komunikazio ajentziak egiten duen bideo elkarrizketa bat da. Euskal kulturaren inguruko pertsona esanguratsuekin bazkaldu, elkarrizketa egin eta esandakoen entresaka egiten dute. Normalean nahiko interesgarriak, eta 10 minutu irauten dutenez, ikusteko oso errazak.

Gure Bazka, elkarrizketa guztiak 

Entzun dut Joxerra Gartziarena eta poztu naiz entzutean nola euskara formala egiterakoan gaztelerazko ereduak kopiatzen saiatzen garen. Eta ez du zentzurik. Euskaraz orijinala seguru egin daitekeela askoz sinpleago. Aipatzen dituen beste kontu interesgarri batzuk, gazteleraz pentsatutako euskarazko publizitate kanpainak edo Euskadi Gaztearen planteamentu negargarriak.

Euskara retorikoa egitearen inguruan Joxerrak aipatzen dituenetik akordatu naiz nere neska tesia euskaraz egiten ari dela. Bera testu erraz eta zuzenak idazten saiatzen den arren, bere tesi zuzendariari esaldi sinpleegiak iruditzen zaizkio. Horrela bada, 3 esaldi subordinatu idaztera behartzen du, sujetua eta aditza 4 lerroz banatuta gelditzen diren esaldi horietakoak. Bestetan, kirol kazetariek egiten duten bezala (el portero, guardameta, cancerbero eta abar), hitz jakin bat ez errepikatzeagatik hainbat hitz baliokide erabiltzen dituzte, eta azkenean ez da jakiten zertaz ari den. Batzuetan testuak niri pasatzen dizkit eta ez dut askorik ulertzea lortzen. Hori bai, oso maila altuko testuaren itxurak ematen ditu.

Aurreko batean nere pegoran Eibarko udalak jarritako kartel bat zegoen, alboko obra batzuen zaraten ingurukoa. Euskarazko testuak 4 lerro zituen. Gaztelerazkoak 9 edo 10! Hasieran gaizki pentsatu nuen, sarritan egiten den bezala euskaldunei informazio gutxiago ematen zigutela, laburpen modura. Baina testua ondo errepasatuta, konturatu nintzen informazio berdin-berdina ematen zela bi hizkuntzatan. Gazteleraz modu enrebesatu formal eta retorikoan. Euskaraz modu zuzen eta argian. Orduan pentsatu nuen orijinala gazteleraz izango zela eta gure Bego Azpiri udaleko itzultzaileak euskarazkoa egiterakoan lan oso ona egin zuela. Zuzen banabil, zorionak Bego eta eskerrik asko!

Elkarrizketan gitarrarekin azaltzen da Joxerra Gartzia, eta Fermin Etxegoienen azkeneko esperimentuarekin lotu dut. Fermin Etxegoien Euskadi Irratiko kazetari ohia bideo-guitar-blog batekin ari da azkenaldian, gitarra eskuan. Kantuak aztertu eta analisatzen ditu, akordeak probatuz eta esperimentatuz. Gutxienez kuriosoa da kontua eta ni bezalako guitar-freakentzat interesgarria 

Ondo bukatu urtea eta 2016 hobea izan dezazuela!