Aittan kuadruak – II
Argazkiak.org | Konpañia © cc-by-sa: txikillana
Hamen Konpañiako elizia, “Pulmonia Kaletiko” ikuspegixan. 80 hamarkada erdi partekua. Niko, Tomax eta hiruroi asko gustatzen jaku elizihau, askotan sartzen gara denporapasara. Giro trankilla, freskua udan, epela neguan... bibraziño onak dittu, biharbada “desaktibauta” dagolako (honek zer esan gura dau ¿bertan egindako errezuak ez dirala zerura allegatzen?).
Argazkiak.org | Kamiñua © cc-by-sa: txikillana
Beste hau, seguraski, Axpe-Martzana partia da. Ez dakitt seguru, baiña Axpeko beste baten (Argentinakuan) tamaño eta marko bardintsua dakalako diñot hori, eta pintturia be estilo beretsukua...
Argazkiak.org | Leintz-Gatzaga 2 © cc-by-sa: txikillana
Eta hau Leintz-Gatzaga. Hau 1989 partekua izango da, ondo gogoratzen dot-eta han egindako egun pasia, erretratuak etaratzen-eta... Honek be exito haundixa izan zeban, jentiari asko gustau jakon; eta, Gerrikabeitiakuan kontrara, neri bebai.
Argazkiak.org | Bodegoia 3 © cc-by-sa: txikillana
Kuadro hau beti ezagutu neban Mekolako etxian, beraz berandu moduan 60 hamarkadakua da; baiña 40-50kua bebai izan leike... Goguan dakat, umetan, kipulia dagon lekuan txittia ikusten nebala nik (pegorako ateko gelan egoten zan, erdi-illunian... eta ondiok Culineitor bihurtu barik nenguan...).
Bizimodu automatikuan xarma
Bizimodu grisen erretratuak lilluragarrixak dittuk, kontizu, bere biktimondako. ¡Zenbat literatura dagon “bizimodu automatikuan”, gero! (askotan pentsatzen juat nik hori, nahiz eta idazteko astirik hartu ez). Mauricio odolik bako protagonistian inguruan biltzen dan jente normalak kontakizun ederra osatzen jok, nahiz eta gertakaririk kontau ez. Ezin dot esan ezer ikasi dotenik: liburu hau laster ahaztuko juat, seguraski. Halan be, irakortzen egon naizen artian, benetako jentian bizimoduan briztadak somatzia politta izan dok (gurasuen etxiak; lantoki mirandearrak; azaleko eta ez hain azaleko harreman sozialak...).
Aittan kuadruak - I
Gehixago egongo dira, jakiña (beste senideren bat, batzu saldu be egin ziran...); nik, ostera, hónek baiño ezin izan dittudaz harrapau, eta etorkizunian gehixago agertuko balitzaz, erreferentzixia eskertuko neuke. Oiñ arte lokalizautakuak hamen dagoz: amama Isabelenian (Dato kalian), Antiguako Aman, Emmanian, Porotanian (Mar del Plata), tia Maitenian, tio Inazionian, Untzagan, eta geurian. Irudixak ez dira oso resoluziño onekuak; artian nekan kamariak ez zekan aukerarik. Mezu txorta honetan, bildumia erakutsiko dot pizkaka, iruzkin batzukin lagunduta.
Argazkiak.org | Gerrikabeitia kalia © cc-by-sa: txikillana
Kuadro hau 1985 ingurukua izango da. Lekeittioko elizia agertzen da bertan, Gerrikabeitia kaletik. Neri neuri etxata asko gustatzen, kolore hillegixak dakaz nere gusturako. Baiña exitua... demasa! Jentiari asko gustatzen jako. Aittari bebai, etara kontuak: oker ez banago, erakusketetako kartel legez be erabilli izan genduan...
Argazkiak.org | Mendixa © cc-by-sa: txikillana
Argazkiak.org | Ibaixa 2 © cc-by-sa: txikillana
Hónek bixok be epoka beretsukuak izango dira. Enkarguz egindakuak dira, pinttore bati gustatzen etxakon modu baten. Amak esan zetsan: egik pareta horretarako kuadro bi, halako tamañokuak eta halako koloriekin. Si, mi comandante! Eta hónek bixok egin zittuan. Asmautakuak dira, hau da, eredu barik pinttauta (normalian argazki bat egin eta hori erabiltzen zeban eredu lez).
Esango neuke bizitzan kuadro gehixen 80ko hamarkada horretan egin zittuala.Tallarra kili-kolo zebixan, eta badirudi gure Armandok pintturakin egitten zetsala iges eguneroko larrialdixei. Nik behintzat beti jardunian gogoratzen dot, bere kaballetia (nik oin kontsultan dakatena) eta oleo-paleta zikiñakin (gordeta dakaguna). Eta enmarkau... nik neuk! (bestela diru larregi juaten jakun horretan).
This is about a frog
Now arte, gozzokies were dommeck-afternoon thing. Atsald, I mean. The four of us go out, wait until Lopez’s open at five o’clockak jota, and currently start the fest with four mantecadoes; then, gominols, packets, regalizs... anything. Me, personally, conform only with some cherry skins (aka torreznoes) as a prehistorical man.
Total. Zazpy t’erdy hour comes, time to go home to be quiet and to prest thing for bixamoon skol. Dommeck affary = no affary, of course; it’s silly to pretend to intrude any kind of jatteck down their little over-elikated throats and trips; doesn’t merezzy to insist on that. But when time “to be enveloped” arrives... Oh my lagguns, then such a commedy! The little deeabrooes say fuck you. Hooraychiock! Here comes another toledoan night.
Do you ezagoot this situations, my beloved co-gurasoes?
Eezan bee, there is no way to atsedden with such an overdose of azucker. Saycheeek? Because of the subidown effect that I formerly aipated in this articulous becomes it ezinyezk. Maybe people used to have egunerocco sugar doses high can sleep arazo barick; but not virgin organisms.
The solution cannot be to become azucker junkies, of course. Hory falta zan bacarrick.
So, that’s why we have deliberated to do this frog (we’re on that very oraintxe bertan). It’s deaddy simple: instead of eating gozzokies in dommeck afternoon, change it to morning. No litcharreries after 16:00. Umes pozzick (have gozzokies lehen byte lehen), gurasoes pozzick (sugar-induced excitement finishes before the “H hour”).
You’re gonbidated to do the saiaqueer. I bet you won’t damute!
Erdi Aroko torre otxenterua
Argazkiak.org | Erdi Aroko torre otxenterua © cc-by-sa: txikillana
Ereñoko lurretako etxe honek 1980 hamarkadakua emoten dau, bloke caravista beige horrengaittik. Sasoi bereko egitturia baleka, tira: oharkabian pasauko litzake; baiña arkitektuak, nunbaitt, Erdi Aroko dorre baten trazia emon nahi izan zetsan. Eta, zelan esan... @AnnieSdelMono ri hartutako konparaziñua erabiltziarren, “titietan zaplasteko bat atseginagoa iruditu zitzaidan”.
Betik eta Spar zotzak
Gure etxeko sukaldian ez gara Diogenesen Sindromera allegau izan, baiña urte asko eta asko iraun daben elemento batzu dagoz. Denporia da amanian ez naizela bizi, baiña ondiok ume-umetatik gogoratzen dittudazen elemento harrigarri batzu diraute han.
Bat MG ginebra botillia da, 30 bat urtian milimetro bat be jaitsi ez dana. Azkenaldixan, badirudi amaitzerako bidia hartu dabela. Batetik azken urtietan ginebriari gustua hartu detsatelako, eta bestetik bizkotxuetan-eta koñakan ordezko ona dalako.
Beste adibide bat palillo kaja hónek diraz: “Betik” markakua bat, “Spar” bestia. Ez dakitt zihetz noizkuak izango dirazen, baiña kaja urdiñeko preziuari begiratuta (19 pezeta, 0,11 euro) ideia egin leike.
Argazkiak.org | Betik eta Spar zotzak © cc-by-sa: txikillana
Euskal historia ezkutu xamarra
Clavijoko gaztelua (Errioxa), Musa ibn Musan azken guduan lekuko.
Ondiok sorprendiduta nago, eta pozik, ustekabian aspaldiko libururik onena harrapau dotelako. Hau etxuat, ez, bookcrossingera bideratuko! Etxian ondo gordeta, ondorenguendako nahiko neuke.
Liburua diñot, nahiz eta berez nobelia dan; nobela historikua. Baiña... generuak berez dakan arinkerixia kontuan hartuta (antxiñako pertsonajiak gaur egungo berbeta eta portaerekin pinttatzia-eta...) kaso honetan parte historikua gehixago zaindu dala dirudi. Ediziñuak berak be laguntzen dau: mapak, arbol genealogikuak, hiru glosario desberdin, pajina-barreneko oharrak, datu historikuak eta asmautakuak expresamente bereiztuta, 810 pajina, hortik 8 bibliografixianak... harrigarrixa, 7 euro eskasian saldutako liburuan! (Ed. Zeta, 2011). Irakorterreza da, bai –nobela historikuan ezinbesteko ezaugarrixa-, baiña hortaz gain... ¡asko irakasten dabena, erregular!
Liburuan azaltzen danez, Carlos Aurensanz idazliak Al Muqtabis izeneko liburua deskubridu zeban (Kordobako emirren kronikia, Ibn Hayyanek idatzitta, 900 urte inguruan) eta hori estudixau ostian idatzi zeban Tuterako jauntxo arabiar-euskaldunei buruzko liburua, Musa ibn Musa buruzagixan fokatuta (“el moro Muza” famosúa). Neretako be eztok deskubrimentu makala izan. Hur-hurreko kontuak, baiña hizkuntza latinuetan mugatutako gure kulturan ikusi nahi izan ez dogunak.
Honetan be, ondiok relijiño gerren eragiñak sufritzen gabiz: moruen hammam-ik ez erabiltziarren, Europa bere historiako Arorik zikiñenian sartu zan lez... islamdarrak txarrikirik jaten ez dabenez, txarri-jale amorratuak bihurtu giñan moduan... gure historialarixak VIII gizaldittik honako kronika arabiarrak ez dittuez kontuan hartu izan gaur egungo euskal gizartia ulertzerako orduan. Toponimian edo hizkuntzalaritzan, esate baterako, manejatzen dirazen dokumentu zahar gehixenak (kristauak) X gizaldittik honakuak diraz. Zentzu horretan, liburu hau gozamen “berbologikua” izan da neretako, hiru glosarixuak behiñ eta barriro kontsultauaz (pertsonajien indize onomastikua bata; toponimo arabiarrak eta gaur egunguak errelazionatzen dabena bestia; eta nobelan erabiltzen diran berba arabiarren hiztegitxua azkena –gaur egun darabiguzen berbetan lagatako arrasto sakona nabarmentzen dabena-). Hari horri tiraka topau dot Perez de Laborda jaunan beste artikulu hau be, interesa dakanandako.
Lehendik ba nekan kuriosidadia Banu Qasi familixiari buruz; liburu honekin, jakinmiñau asetziaz gain, orduko Naparruan bizi zan giruari buruzko gauza pillua ikasi dittudaz: fundamentalismua sartu aurretiko bizikidetzia... Eneko “Aritza”-n jentiakin hartuemonak (Musa eta Eneko anaiak ziran)... estrategiak agindutako aldaketa politikuen azalpen posibliak... orduko gerra intendentzia eta tropen bizimoduari buruzko hainbat datu... Kordobako eragin kultural ongarrixa, baitta erresuma kristauetan be...
Atxeki gitxi harrapatzen detsadaz: Musa pertsonai “zuri” modura marraztutakua dala bata (alderdi illunik bakua), eta bestia idazliari lartxo igartzen jakola gizarte musulmaneko tolerantzia girua azpimarratzeko gogua. Ezer larririk ez, halan be, eta liburuan oiñarrixari trabarik egitten ez detsana.
Ikasgai eremu politta dake hor gure eskolatik urtengo diran Mohamed, Aisha, Yusuf... arabiar-euskaldun eleanitzak, historiazaliak urten ezkeriok. Oso gitxi jorratu dan ikerketa eremua!
Azkenik, eta Erribera aldia oso gitxi ezagutzen dotenez, google earthen tour ederra egitteko aprobetxau dot. Hor ibilli naiz hegan, gotorlekuz gotorleku: Sajra Qays (Etxauriko Haitza), Clavijo, Baqira (Viguera), Baskunsa (Rocaforte, Zangotza)...
Jaijetarako beroketan
Argazkiak.org | Zelako egurra, halako ezpala © cc-by-sa: txikillana
Hauxe izan da errepertorixua: “Malagueña salerosa” (Trio Calaveras), “La llorona” (Herrikoia), “Il sultano di Babilonia e la prostituta” (Angelo Branduardi / Franco Battiato), “Lo que puede el dinero” (Arcipreste de Hita / Paco Ibañez), “Carabina 30-30” eta “La cucaracha” (Herrikoiak), "Gezurtientzat" (Jose Mari Lopetegi / Joseba Tapia).
Eguzki arraixuak oratu nahixan
Irudixa: canopycollserola
Horrekin batera, alfonbra-ertzetako pelusak, entxufe misteriotsu-erakargarri-bildurgarrixak (korrientian ostikadia...!), zokalo-azpiko arrakalak (masmak!)... danak, esandako lez, 50 zentimetrotako mutiko batek bere begi parian ikusten dittuanak.
Argi izpixei be orduan erreparau netsen; ez lehenago (jakin ez), ezta geruago be (interesik ez); ordukua da dakaten errekuerdua, udabarri-uda parteko arratsalde isilletan (bestiak siestan?), lurrian jarritta eta leihotik arraixo diagonala alfonbrara. Eta arraixuan barruan flotian, hautsa: hari txikixak, ume baten mikrounibertsoko astro eta planetak. Nere esku txikixa be ikusi neike ixa-ixa, izpittik pasau (eta gorrittu, eguzkixak okela meheia traspasatzian) eta hauts-aliak dantzan, aidezko zurrunbilluan bueltaka, ezin hartu.
Baiña oiñ konturatu naiz esku txiki hori ez dala neria; Tomaxeri begira nenguan bakarrik... Bere jolas bakartixan nere burua ezagutu dot oin dala 38 bat urte. Garuneko errebueltaren baten fosilduta nekan irudixa.
Idoluak
Argazkixa: http://blogs.publico.es/elojopublico
Niko behintzat emozionauta etorri da: nagusittan háren modukua izan gura dau. Foballistia eta... baltza!
