Garagoittiko Orakulua

 Mutrikutik Ondarrura oiñez ibiltzen dan gizon calvo bizardun hori ¿nun sartuko ete zan gabon gabaz?

 Isuntza I koban lotara sartzen dan gazte bizar luze hori, kostako bidetik euripian montgomery urdiñez eta motxila haundi batek konkortuta etortzen dana, ¿nun pasauko ete zeban Eguberri eguna?

 Gure amanian, gas naturalezko galdaria orruka txipli txapla pun eta komuneko radiadoria be martxan. Eta gure hiru lantokixetan, estufak astegunero lez goizeko 7.00etan ixotuko ziran, eta 20.00etan emetau. Termostatuak kiñuka ibilliko ziran egunian zihar, argi gorritxua 21ºC-taraiñok heltzian emetau, gela illun eta hutsak tenperatura gozuan egun osuan...

 Jai egun berezixa datorrenian beti izaten dot goizian juan eta tenporizadorien programak eteteko tentaldixa, baiña kotxia hartu eta hiru zentruetatik pasatzeko be energixia gastau bihar...

Etxerik bakuak hotzak akabatzen edozeiñ txokotan, eta lantoki hutsak bero-bero.

 Aurreko baten, lagun bat topau genduan Dosdemayon. Aspaldi ikusi barik, kontuak esateko gogoz ibilli giñan; gure lagunak bost bat urteko umia daka, eta jakiña, asper-asper eginda amaittu zeban gure nagusixen barriketiaz. “Amaaaaa...” eta hamar segundura, “Amaaaaaa”, eta bost segundura “Amaaaa, guazen...” harik eta nere lagunak “¡Ixi, berbetan nago-ta!” esan zetsan arte. Umia isildu, eta bere asperguria resignaziñoz pasau zeban ordutik aurrera, bertan egon giñan tartetxuan (hamar minutu bez). Gero agur, hurrengorarte eta bakotxa bere bidetik aurrera.

 Gero konturatu giñan gertatu zanakin. Eta benetan harrigarrixa begittandu jakun. Izan be, gaur egunian kalian ikusten dogunan araberan, hau ez da bape normala. Gaur eguneko gurasuak, bere umia momorro bihurtzeko lanian fiñ, ez detse sekulan entzungor egingo bere momorrogaixan atentziño eskaerei (horretarako bere zeregin eta konbertsaziñua eten egin bihar badabe be); ezta gitxiago okurriduko jake ixiltzeko agintzia (batek daki bestela zelako trauma infantilla sortu leikixen); eta kasualidadez gurasoren batek halakorik egingo baleu konturatu barik, ondo hezittako momorruak ez dau sekulan obedeziduko halako agindurik.

Benetan xelebria, bai, Asun eta bere semetxuan kasua. Eta kontua da, gure metodo psikopedagogikuan hiru arau batera hausi arren be, umiak ez zekala bape psikopata arpegirik...

 

 

Eguna amaittu da. Ekialderutz, kostako farolak kiñuka ikusten dira, eta herrixetako argi gorrixak hodietan. Sukaldeko argixa emetau, eta erretiratzeko une gozua dator. Gelako ipurtargittan, eguneko zeregiñak kanpuan geratu dira eta ordu erdi dakagu ezertan ez pentsatzeko, erdi-lo-erdi-esnako une santu horretan. Mahaitxotik liburua artu, eta arnasak sakondu ahala berbak hegan hasten dira.

 

Azken oihurik gabe aldenduko naiz

argia gandutu zen menturazko lurraldean barrena,

ez dio nehork itzalari abegirik eskainiko

baina itzalaren erresuman itzaliko gara,

zer pena bizitza galtzea, diozu ilunabarrean

maite dituzunak gogoeta xehe iheskaria direnean

eta ibaiarekin batera aldenduko zarela jakitean

nehork mintzirudikatu ez zuen

haraindiko ibar urrunera,

hala ere, ederra zen bizitza eta bizi izatea

 

(Prreeeeeet...)

 

azkenik galeraren zerrenda ankerretan

idatzia utzi bagenuen ere

gurutza ditzagun elkarrekin, maite

azken belazea, azken loredia.

 

(...)

 

 (txaluak)

 Hola amigos, queremos presentaros el nuevo body sport que está causando sensación. Todo el mundo habla de Pilates´ Dream, un ejercicio fácil de hacer en tu casa (irribarrez, muskuluak kontraitzen) y que cambiará tu forma de ver el mundo y –por supuesto- la forma en la que el mundo te ve a ti (pectoral senduak, laztanak jasotzen).

 Para practicar Pilates´Dream se necesita una ducha a gas butano, y –ojo amigas, que aquí viene lo más importante- una bombona especial que contenga exactamente 75 gramos de este gas. Este tipo de bombonas las conseguimos partiendo de una bombona de butano convencional, a la que sometemos a un proceso de madurado y rodaje durante aproximadamente un mes, después del cual se hallan en condiciones idóneas para practicar Pilates´ Dream y que podéis conseguir mandando un SMS al 8899 indicando la palabra “butano” (coste del mensaje 8,56 euros) y recibiendo cada bombona especial a sólo 12 euros contra reembolso.

 La sesión de Pilate´s Dream comienza con una placentera ducha de agua caliente (plazerez gaiñezka dutxapian) durante la cual procederemos a jabonarnos todo el cuerpo. Es en este momento cuando el gas contenido en nuestra bombona especial produce un descenso en la combustión de la caldera que, según estudios testados en estudiantes de la Universidad de Theresenstadt, induce una contracción isométrica en los músculos que están siendo duchados en cada instante (jaboiz beteta eta saltoka). El efecto es progresivo, y conseguimos de esta forma un aumento en la fuerza de contracción de los diferentes grupos musculares resultando una tonificación sumamente equilibrada. El método Pilates´ Dream tiene resultados garantizados, ya que serás impelido a realizar los ejercicios hasta en el último músculo del organismo, al menos si quieres retirar el jabón de tu piel antes de vestirte.

 (gorputz sendo eta ederrak, laztanak jasotzen) Recuerde: Pilates´ Dream, el nuevo body sport que causa furor en todo el mundo, disponible en su casa por sólo 12 euros la sesión. Pide nuestras bombonas especiales mandando un SMS al 8899 indicando la palabra “butano” (coste del mensaje 8,56 euros).

 Esto es todo por hoy, amigos. Hasta el próximo programa de Pilates´ Dream (aboutta-finish-gaz body dance).

 (txaluak)

 

Faszinantia dok asteko jatekua antolatzia. Astia barixakuan asten dok, Aulestiko basarrittarrak otzaria pegoran lagatzen deskuanian: ¿ia, zer ekarri jeskuk Jabik gaur? Aza bat, sei arrautza, mermelada potia, azenayuk... ondo da, oin ekologisten lokaletik pasauko gaittuk falta dana erostera: kipulak, frutia, laboriak, gaztaia... Zapatua aberatsa izaten dok: haitzulotik urtenda, bakarrik egoten nok jeneralian (Ane eta umia Oiartzunera juanda) eta nere muskulo nekatuekin –oi zer plazerra...- jatekua prozesatzen hasten nok: porruak konjelau, penkak egosi, gai diferentiak potxatzen hasi egun bi barru puddiña egitteko... Normalian, eguastenerarte jateko guztiak konpontzen jittuadaz, barazki eta laboriekin. Astian zihar, ogixa eta beste gauzatxoren batzu erosten jittuadaz dendetan, asko bez. Eta eguen-barixakuan gai freskuak agortuta, pastiakin betetzen juat hurrengo otzaria etorri arteko hutsunia. Pozik nagok nere menuen orekiakin, ustez nere txiki bixak ondo elikatzen jiharduadaz.

Apur bat arrarua sentitzen nok egunotan. Nere inguruko denda eta komertzio guztiak pitxiz eta nazimientuez apainduta badagoz be, gure lantokixa urte osoko moduan topatzen da, garbi, txukun, sobietiko. Izan be, Ramadana

ez dot ospatzen nik, ezta horren modura ezta beste erritual relijiosorik. Horregaittik, gabonak familixiakin biltzeko atxeki paregabia dira neretako, beste barik. Hori dala ta, ez naiz oparirik egitteko zalia ezta gitxiago be ezer zoriontzekua.

 

Baiña hau bai gustau jata:

 

¡Zelako ilusiñua egin destan! Oso politta izatiaz aparte, harro sentitzeko modua da gero. Jente inportante guzti horren artian, ¡eta zelako lekutan gaiñera! Eskerrikasko, Patxi Trapalleiro

hori.

 

Froilain.

Umetan, ezin najuan jasan ardi lanazko galtzen kontaktua. 25 bat urte izan arte, neguan beti erabilli izan najittuan algodoizkuak lanazkuen azpixan.

Halako baten ostera, plazer haundixa sentitzen hasi nintzuan lanazko galtza hutsak jaztian. Zenbat eta latzago, hobe gaiñera (horrek lasto zatitxuak!). Ez dakat idearik zergaittik. ¿Metabolismo aldaketia? ¿Disziplina baten biharra?

Gizon gogor eta arima bakua emoten doten arren, nik be ba dittudaz sentimenduak eta kezka sakonak. Adibidez, urtietan egon naiz bueltak emoten Ondarruko banda famatu honen izenan esannahixari: Txatanuga Futz Band.

Lehelengo berbia argi zeguan: Tennesee, Chattanoogako trena, Glenn Miller, eta 1940ko Estatu Batuetatik modan jarri zeben "big band" tipoko musikia. Ebidentia. Baiña bigarrena?

Ba dittudaz banda horretan jotako ezagun batzu, eta Ondarrun relativamente sarri ikusten dittudazenak. Hor egoten gara igual barriketan, baiña sekulan okurridu bez hau preguntatzia.

Gaur ostera, sukaldian nenguan espeleologiako monua josten, radixuan "Mambo, mambo Caribe mambo..." nekala. Etxeko pakian. Eta halako baten... dra! inspiraziñua. Futz. Jakiña! Ondarrun hala esaten detze putz egittiari. Eta banda ixa osua haizezko instrumentuena...

Batzutan, Jangoikuari galdetu ta galdetu ta ez dau erantzuten, momentu egokixa heldu arte. Oiñ arte ez nintzan Egi hau ulertzeko besain heldua. Oiñ asentauta nagola, ume batekin... erantzuna jaso dot Kosmos onetik.

Eskeerrikasko Jauna

bihotz bihotzetiiiik

eskeerrikaasko Jaaaunaaa

oraain etaa betiiii....

 

 

24 - 25 ZALDUN MEZULÁRIXA / LÁMAIKO AMÁIERIA

 (Narratzáillia)

 Urkaméndirako bidián daróie Macheath, jentiák farólak dáukaz eskúetan; heldútakuan, Peachumek hártzen dau berbiá. Ústekabían, egóera baltz honetán argí izpí bat ixótzen da: Erregían mezulárixa sartzen da éskenan zaldi gáinian Macken indúltua iragárriz, eta ez hori bákarrik: gáiñera nóble izéntauko dáu izáera hereditárixuákin. Guztíz lekuz kánpo dagoán amáiera honekín ("lamaiko amáieria"), ópera tradiziónalan paródixan eta mezu krítikuan sakóntzen dau Brechtek: "happy end" guztiz fórtzautako honék óbra guztiá erreálidadetik kánpo jártzen dau, entreténimendu hutsekó antzérkixan itxúria emonáz baiña espektádoriá etén barik akúlatuz. Kurt Weillen músikiak gáiñia jóten dau hamén: gaiztóki jártzen dau kántatzen jente guztiá Luteránuen hímnuan bertsiñó bufonéskua, eta "Báietza eta ézetzan kantúa" sártzen da barriró irónikokí, Póllyn poz álgaren ártián.

 (Peachum jauná)

Ikuslé maittiók, heldú da Macheath jauná esegítzeko moméntua;

kristáuen ártian ez jáko-eta iñorí ezér be errégalatzén.

Baiñaa gú horrekín bát gatozéla éz deizúen péntsau

Macheath jauná éz da urkatúta hílko;

amáiera desbardíña péntsau

Orduán, gítxienéz antzóki batén

errúkixak justíziarí, behingóz, áurria hártzen ikúsiko dozúe.

Hamén da zaldún mezulárixa.

 (Korúak)

¡Éntzun, éntzun, éntzun, éntzun!

¡Zein dátor!

¡Erregían zaldún mezulárixa!

 (Mezulárixa)

Beré koronáziñua dalá-eta, Erregíñiak agíntzen dáu Macheath Kapittána segidúan askátzeko. Éra berián, Aittúnen Semerén kategórixará jasóta gerátzen dirá berá eta bere ondórenguák betikó, eta Marmarel Gaztélua emóten jakó, báitta úrterokó 10.000 libéra bizí guztiráko. Gáiñera, Erregíñiak hamén presénte dagozén bikóte gazté ezkóngai guztíeri góraintziák bíaltzen détsez beré partéz.

 (Macheath)

¡Sálbauta, sálbauta! ¡Ói, bai! ¡Ziur nénguan ní, bái: arrískua zénbat eta háundixagó, salbazíñua húrrago!

 (Polly)

¡Sálbauta, sálbauta, neré Mackie maittiá sálbauta dágo! ¡Hain zorióntsu naiz...!

 (Peachum andría)

Azkenían daná ondó amáittu da: zélako errezá eta baketsúa litzákian bizítzia, erregé-zaldún mezulárixak egúnero etórriko bálejakúz.

 (Peachum jauná)

Járri dánok zúen lékuetan eta kántaizúe "Desherédatuetátik Desheredátuenén Kantúa"; éuren bizítzia antzéztu dozúe gaur, náhiz eta normalían amáieriá askóz be okérragua dán. Erretgé-mezulárixak gitxítan dátoz-eta, zapaldútakuak kólpierí kólpiekín erántzuten ahalegíntzen diránian. Horregáittik, ez gendúkez delinkuéntiak lárregi jázartu bihár.

 (Korúa)

Éz lárregi jázartu delinkuéntia, azkén batián bérez hílko da hotzéz, giruá fresko dágo eta.

Péntsaizúe sufriménduzko ballará honetáko

illuntásuna eta hotzán gáiñian.

 

26 - BALADÍAN AZKEN BÉRTSUAK

(Kalé kantaríxa)

Orduán amáiera polít honetán

dána konpóntzen da;

nahikuá diru daguánian

betí hála izáten da.

Nahástutako úretan bákarrik péskau léikialáko

Hinz jaunák Kunz jauná mehátxatu dau

baiña azkenían, bíxok máhai berián

gizon póbrian ogíxa jan dabé.

Bátzuk illúnpetan dagozélako

eta béste batzúk argíttan;

zuk argípekuak ikúsi zeinkéz

illunétakuak éz.

 

 

21 - SALOMÓNEN KANTÚA

(Narratzáillia)

Jenny táula gáiñian eskekó batekín áurreratzen dá. Beré kantuán, giza anbizíñuen eta glória hutsálen gáiñian dihárdu: Salomón anbizíñoz galdu zán; Cleopatra edertásunez; Cesar temerídadez. Urte bátzuk beránduago, Brechték berák beste ahapaldi bat gehittúko zebán: "eta Brecht ziéntzia egarríz eta kuriósidadé inteléktualéz galdu (erbésteratu) zán"; Salomónen Kantu háu "Mother Courage" antzezlánian berréskuratúko zebán Paul Dessau-ek.

(Jenny)

¡Horrá Salomón azkarrá

zér bihúrtu zán!

Gauzá guztíak argí ikústen zittúan.

Jaixo zan únia madárikatu

eta mundukó gáuzak hutsálak ziralá ikusí zeban.

¡Zelakó haundí eta anbizíñoduná izan zán Salomón!

Eta lastér batián istórixián amáieriá dakúsagu:

anbizíñuak ekárri zetsán hondaméndixa,

¡enbidixía izáixozue, ezér ez daukázuenók!

 

¡Horrá Cleopatra ederrá

zér bihúrtu zán!

Bi enperádore izan zíran beré bíktima.

Eta beré buruá prostitúidu zéban hil arté

ezerézian amildúz.

¡Zelakó edér eta haundixá zan Babilónia!

Eta lastér batián istórixián amáiería dakúsagu:

edertásunak ekárri zetsán hondaméndixa,

¡enbidixia izáixozue, ezer ez daukázuenók!

 

¡Horrá Cesar ausartá

zér bihúrtu zán!

Jaungoikúa legéz aldarían jarrítta

eta eráil egin zebán.

Eta púnturik górenian zéguala

zélako óihu ozena: "¡Hí be bai, semé neuriá!".

Eta lastér batián istórixián amáieriá dakúsagu:

temerídadiák ekárri zetsán hondaméndixa,

¡enbidíxia izáixozue, ezér ez daukázuenók!

 

¡Honá Macheath eta bíxok

zér bihúrtuko eté gará!

Gure pasiñúa itzalá zan.

¿Nun galdú eté gará

berá háin nekatúta egótekó?

¡Honá gure pekátuen ondórixuák!

Eta lastér batián istórixián amáieria dakúsazue:

pasiñúak ekárri deskú hondaméndixa,

¡enbidíxia ízaizúe, ezér ez daukázuenók!

 

22 - HILLÓBITTIK DIÁRRA

 (Narratzáillia)

Mackheath kártzelan dago barriró, nóiz urkátzeko záin. Beré lagúnak ez dáuke zaindárixak sóbornatzéko biharrézkua dán dirú kopurúa bíltzeko asmorík; Peachum Andriák alargún jantzí edér bat erósten dau Póllyndakó, eta honék gústora hártzen dau; Londongo herrítar apáleri ardurá géhixago détse ejekúziñuá ikústia Erregíñian Koronáziñua baiño. Mack beré zorítxarraz kéjatzen da bizkór-bizkór esándako hitzaldí honekín, perkusíñuaz lagundúta.

(Mack)

Éntzuizúe abots háu errúki eské.

Macheath ez dágo éz, árbola batén pian luzé-luzé etzínda;

¡hillóbi batén baiñó!

Fátu latz baték honá ekarríttakuá,

¡Jaungoikúak entzún eráin deixazéla beré azkén berbak!

¡Hormarík lódixenak gordéta dagó!

Ói lagunák, ¿éz dozué galdétzen nún egon léikián?

Hílda daguánian juán eta jáizuez árrautza bátzuek,

¡baiña bizirík daguán bittártian etórri eta lagúndixozúe!

¿Beré torturía eternála izátia gurá dozué ala?

 

¡Ikúsizúe zelakó arazúan sartúta daguán!

Ixa beriák egín dáu.

Zú, azkén autorídadiá,

dirú ustelá baiño ikústen éz dozuná,

¡begíatu, túnban éz da kabítzen barren!

Erregíñiagána ántxitxikéta batén juan bihár zinakíe

dának erreskádan, txarrítxuen modurá,

eta beré aldé urtén bihárko zinakíe:

¡oh, beré hagínak arratóianak bezín luzíak dirá hónezkero!

¿Beré torturía eternála izátia gurá dozué ala?

 

23 - MACHEATH-EK BARKÁMENA ESKÁTZEN DÁBENEKÓ BALADÍA

(Mack)

Hirítar kidíok, lága egín bihár zaittuét. Zúen árteko askó neré lagúnak ziñazíen. Jénny horrék salátu nau itxúriá, eta harrittúta nagó. Argi dágo mundú honetán betí dána bardín segítzen dabelá. Egóera tamalgárri askón gertáera baterátuak neré hondóratziá ekárri dau. Osó ondó; hondóra nóia bá.

 

Ói ené anái gizákixok, gu híl eta geró bizíko zaríenók,

éz gogortú bihotzá gure kóntran

eta éz barrerík egín urkátzen gaittúenián

zéuen bizárren átzetik.

Éz biraorík botá gure kóntra; nahiz eta gú jáusitta egón

éz gure kóntra oldartú, tribúnalak egítten dáben modurá:

gútako inórk ez dáuka adiména osó garatúta.

Ói gizákixok, lága aldé baterá fribolídadía.

 

Ói gizonák, ikásizúe zéozer gure kásutik

eta érrezau jangoikúari ní barkátzekó.

 

Eurixák garbíttuko dáu háin ondó elíkatutáko korputz háu,

eta bélak begíxak jángo.

Bihárbada góregi náhi izán genduán igó

eta oráin hamén txíntxilizká gagóz, haundináhikerixíagaittík edó.

 

Gízonak hobetó hárrapatzéko aluá erakústen dáben néskak,

éuren etékiñak bátzera doiazén txúluak,

lapúrrak, pútak, putázaiñak,

legez kánpokuák, hiltzáilliák, komúnetako kobratzáilliák,

zuen guztíon barkámena eskátzen dot.

 

Baiña éz polizíako txakúrrena

gábero, góizero ogi kóskorrez baiño éz nabenák elíkatzen,

béste askotán be arazó eta buruháusteak emon destézenak.

Madaríkatu ahal izángo neukéz

baiña gaur éz dot náhi:

béste saláketa bat náhi ez dotenéz,

éureri bé barkátzeko eskátuko detsét.

 

Báteron bátek juán eta mustúrretan jo deixazéla

burdiñázko mailluká gogorrákin béste moméntu batén,

baiña oráin dáneri barkátzeko eskatúko detsét.