Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Kalamuatik Txargainera

Kategoriak lokatzetan

Leire Narbaiza 2022/03/13 17:26

Musikaren gainean genbiltzan berbetan klasean. Batzuek reggaetona entzuten zutela esan zuten. Nik, ordea, erritmo errepikakor hori ezin nuela eraman komentatu nien. Orduan, batek galdetu zidan: “Zuri zein musika mota gustatzen zaizu, ba? Zuri euskal musika, fijo”. Euskal musika, euskara irakaslea estereotipo hutsa delako. Kategoria bakarra beste batzuen artean. Euskaraz egiten dena, berez, omen delako kategoria, zaku berean Benito Lertxundi, Amaia Zubiria eta Fermin Muguruza. Berdin-berdinak dira eta. Eta euskaldun militantea izanez gero, denak gustatu behar. Horrelakoetan konturatzen naiz zein urrun sentitzen gaituzten, kale eta espazio berberak okupatzen baditugu ere, galaxia desberdinetako planeta banatan bizi bagina lez. Izu eta atzerakada puntu bat ere ematen dit eurek (aurre)ikusten gaituzten moduan geure burua imajinatzeak, izpiritu aratz euskaldun hutseko sen eta arimadunak, esentzien zaintzaile zorrotz eta zurrunak. Xahu eta perfekziozaleak. Pixka bat Gerturik daukagu odola liburu zoroan Sagastizabalek profilatutako euskaldun purua bezala. Uf!

Baina gutako asko zortziko narrasekoak izan, basatzan txipli-txapla gustura gabiltzanak; lohitu, nahastu eta (ustezko) zikinkerietan disfrutatzen dugunak. Ezinbestean, gehiegitan jausi, zauritu eta lupetzaren zipriztinekin zikindu garelako. Esan liteke traketsak eta trauskilak garela, baldresak eta baldanak, gogoz zein buruz. Hala tokatu zaigu, eta asumitu egin dugu: osinetan sartzea plazera da. “Nabil, eta nabilelako nago hain zikin”, Lurdes Iriondok kantatu zuen lez.

Lokatzetan murgiltzea gustuko dugu. Eta Lokatza podcastak irabazi du Espainiako Ondas saria. Zelako poza jakitean! Gozatua direlako ekoitzitako zortzi atalak; gaiengatik ez ezik, bakoitza egindako eragatik ere bai. Buztin fina lokatzetakoena!

Orain gutxi Goya sariez eta euskaldunez jardun nuen hemen bertan, badirudi espezializatu egin naizela sarietan. Ez legoke gaizki, hemengo sortzaileen lana preziatzen den seinale litzatekeelako. Baina gero jakin nuen en lengua cooficial del Estado atalean saritu zutela, Estatuko hizkuntza koofizialean, alegia. Beraz, katalan, galego eta euskarazko guztien artean onena. Galderak metatu zitzaizkidan: koofiziala ez ote da gaztelania ere? Ko aurrizkiak ez ote du berdintasuna adierazten? Bestalde, zenbat kategoria daude beste hizkuntza ofizial —ko aurrizkia beti ahazten zaie!— horretan?

Ko aurrizkiaren misterioa ez dut argitu, baina Ondas premioek 26 kategoria dituzte podcastetan. 26! Fikzio, ez-fikzio, emakume aktore onena, gizon aktore onena… 26 arte. Koofizialok, ordea, bakar baten hiru hizkuntzak sartuta, epigrafe bakarra denondako. Kategoria bat gara.

Aurretik Lertxundi, Zubiria eta Muguruza aitatu ditut, ez alferrik. Duela 19 urte Euskaldunon Egunkaria indarrez itxi ostean, eurak ere kategoria berean finalista izan zirelako Espainiako musika sarien banaketan. Kategoria bakarra: musica en euskera. Eta txistu-jotzea Muguruzarendako, Guardia Zibilak zarratutakoa gogoan izateagatik. Zurrunak gu omen gara, kategorikoak.

Kategorikotzat gauzkate, kategoria bakar batean sailkatzen bagaituzte ere ko aurrizkia ez dutenek. Baina kategorikoki esan nezake gurean kategoria askotako egileak daudela kategoriakoak direnak.

Zorionak, señorak!

Gipuzkoako Hitzan

Irabazleak, "looser"-ak eta Goya sariak

Leire Narbaiza 2022/02/18 17:55
Gipuzkoako Hitzan 2022ko otsailaren 18an argitaratua
Irabazleak, "looser"-ak eta Goya sariak

Berria-tik hartuta Biel Aliño / EFE

Igandea da, nahiz eta leihotik larre berde eta etxe zuri gutxi ikusten den (teilatu gorriak bai, ia denak). Irratian Espainiako Goya saria jaso duten euskaldunei ari zaizkie elkarrizketa egiten. Patu tristea gurea, gero, beti kanpokoen aprobazio bila ibili behar izatea! Dena dela, sari horien esparrua gogoko ez badut ere, poztu egiten nau hemengo profesionalek jasotzeak. Goya zein beste edozein. Ikaragarri alegeratu nintzen, adibidez, udazkenean Miren Agur Meabek Espainiako Poesia Sari Nazionala jaso zuenean. Ondo merezitakoa. Sariaren azken hitzak tristatzen nau: nazionala-k. Itxaro Bordak, esate baterako, ezingo du inoiz irabazi golardo hori, euskaraz poesia idatzi arren; lehenengo saria zezen larruari dagokiolako, eta bigarrenak hexagonoaren hiritartasuna duelako. Biologia versus matematika.

Irrati saiora itzulita, ez nau batere harritu elkarrizketatuak ahotsa erlats izateak, bart merezitako parranda egin duen seinale. Galaren xehetasunen eta pozaren berri eman du. Dena normala, espero litekeena. Horrelako arrakastei dagokien moduan. Ezer berririk ez, dena prebisiblea. Orduan bururatu zait oso interesgarria izango litzatekeela irabazi ez duenari elkarrizketa egitea, benetakoa, sakona. Zer sentitu zuen, zelan bizi izan zituen momentu horiek, nola eutsi zion irribarreari beste baten izena —ez berea— iragarri zutenean, kiroltasunez eta faltsuki. Nik gustura entzun/irakurriko nuke.

Baina galtzailea izatea ez dago modan. Zalantza egiten dut sekula modan egon den. Esango nuke inoiz literaturan edo zineman garrantzia eduki baldin badu, orain galdu egin duela. Looser hitza puri-purian dago, eta zentzurik txarrena du, galtzaile baino gehiago frakasatua esanahia ematen zaiolako. Mespretxuz jaurtitzen da sare sozialetan, iraintzailea Jeff Bezos bailitzan.

Galtzaile (perdedor, looser) berba iraintzeko erabiltzen denean, asteburuetan bazkalosteko telefilm estereotipatuetako pertsonaiak datozkit burura: AEBetako institutu batekoak, futbol amerikarreko taldeko kapitaina, animatzaileen jefea, marjinatuak, frikiak, arraroak, ikastunak… Mundu bitxia gure begietan, gero eta espazio handiagoa duena gurean (graduazio ekitaldiak, dantzaldiak…). Poliki-poliki estatubatuarren bizitza estiloa tarte zabalagoa hartzen dabil, xurgatuko bagintu bezala, kanpai-prakek ura nola; barrenak bustitzen hasi eta denboratxora belaunetaraino blai.

Irabazle ote da besteari galtzaile esaten diona? Ez dakit, bada. Irabazle, garaile, arrakasta duena ematen didate hiztegiek. Nik, ordea, kasu honetan triunfatzaile gogokoagoa dut, Xabier Amurizaren eskolakoa bainaiz hiztegi kontuetan. Triunfatzea arrakasta izatea baino gehiago da. Eta lehen Bezos aitatu dut, Amazonen jabea irabazlearen adibidetzat. Munduko aberatsenetakoa da, askorendako trunfatzaile hutsa. Hor dago koska, milioiduna izateak automatikoki bihurtzen du arrakastatsu? Askoren ustez, bai. Eta atzera ere datozkit bazkalosteko lo-kukuak telebistaren aurrean nerabe iparramerikarren gorabehera absurdoak ikusten.

Zoritxarrez, gurean ere hori da askoren ametsa: negozioa edozeren gainetik. Agian, euren begietan nahiago dut looser-a izatea.

Espainiako Zutabeen Sari Nazionalean finalista geratuko banintz, irratikoei gustura emango nieke elkarrizketa sentitua!

Gipuzkoako Hitzan

Irri eta barre, irribarre

Leire Narbaiza 2022/02/13 15:40
2022ko otsailaren lauan Gipuzkoako Hitzan argitaratutakoa

Sasoi arraroak bizi ditugu, serioak eta tristeak direla esan genezake. Egia da pandemiak dena kutsatu duela, eta umorea garraztu digula. Baina, era berean, esan nezake ni umoreak eta irribarreek salbatu nautela tristura pandemikoaz, lagunen babesarekin bat eginda, amalgama ederra izan da aurrera egin ahal izateko.

Esan bezala, umoreak babestu nau momentu txarretan, edo umorean topatu dut abaroa txarto egon izan naizenean. Umore barik ezingo nintzateke bizi. Barreak eta algarak ezinbestekotzat ditut bizitzan, elikatzea bezainbeste, lo egitea legez. Ironia eta gag-a, txisteak eta pasadizoak. Eta parean dugun pertsonaren irribarrea, nahi eta nahi ez.

Barre eta irribarre gutxi egiten dugula iruditzen zait, muturbeltz samarrak garela orokorrean. Aurpegi luze eta lehorrak ikusten ditugu nonahi: potea zerbitzatzen digun tabernarienetan, leihatilan dagoen funtzionarioengan, edo autobuseko gidarien artean. Egia da denok ditugula egun txarrak, munduarekin haserre gaudenekoak. Neure burua ere jasangaitz egiten zait egun batzuetan, eta dena txarto dagoela iruditzen zait, pottokin marmartia bihurtuta, guztiarenkontra egunak bataiatuta ditut halakoak. Baina, zorionez, egun solteak eta bakanak izaten dira. Batzuek, ordea, jarrera hori dute bizitzaren aurrean: aurpegi luzea, ezpainak estututa, bekokia zimurtuta. Tratuan takar eta desatsegina. Zer kostatzen da, bada, irribarre txiki bat egitea? Edo adeitasun keinuren bat agertzea egun arruntetan? Jende aurrean lan egiten duten pertsonek, batez ere, egin beharko luketela/genukeela esfortzua begitantzen zait.

Irribarrea eta umorea ez dira kontu bera, badakit. Baina irribarre gabe ez dago ez irririk, ez barrerik. Beraz, oinarritik hasiko gara, irriño egitetik, jokatzeko modu asko aldatuko liratekeelakoan nago-eta, hainbat pertsona erosoago eta lasaiago sentituko liratekeelako, barre-irriarekin ere errespetua adierazten delako. Gure lehengusu primateekin komunean dugu, gainera: irribarre bidez parekoa kidetzat onartzearena, irribarre eginda taldekoa dela esaten diogu, humanoa dela aitortzen dugu keinu horren bidez.

Gure panorama dagoen moduan egonda, irribarreak inoiz baino garrantzi handiagoa daukala begitantzen zait, juntura sozialak koipezteko balio duelako, jendearen arteko hartu-emanek kirrinka egin ez dezaten, giza interakzioak suabeagoak eta lauagoak izan daitezen. Krispazio egoera honetan erresumina handitu ez dadin, baretzeko ere balio du. Beraz, zeharo komenigarria da.

Irribarrea da konfiantza giroa eraikitzeko lehenengo pausoa, harremana atseginagoa ere egiten du. Solaskidea aintzat hartzen dela ere adierazten da aho-ertzak gorantza eginda. Dena onura.

Giro irribarretsuan irribarretik barrera salto egitea txiste edo hitz-jokoez ez da gaitza. Errazago egiten dira broma eta adarjotzeak. Hortaz, algararako bidea egin liteke inongo problema barik. Eta egunerokoaren parte bihurtu barrea, etxean eta familian, lanean eta komunikabideetan. Barrea ez delako fribolitatea, oso gauza serioa baizik. Gatza eta piperra izan ditzagun errutina horretan.

Algarak eta karkailak bota behar ditugulako, tripako mina izan arte barre egin. Osasuntsua izateaz gain, pozago biziko garelako, animoan eragingo digulako eta gizarte adeitsuagoa lortuko dugun konbentzimendua dudalako.

Barrea guztiondako!

Gipuzkoako Hitzan

Izenak

Leire Narbaiza 2022/01/21 17:00
Gipuzkoako Hitzan 2022ko urtarrilaren 21ean argitaratua
Izenak

Asuna. Jaione Izarzelaiaren argazkia, Eibarko-euskara.eus-etik hartua

Asko kostatzen zait izenak ikastea eta gogoratzea. Ikaragarri. Eta adinean aurrera egin ahala, askoz gehiago. Arazoa da, edo behintzat oztopoa, nire lanean. Urtero ikasle multzo ederra ezagutu, eta ikasturte osoan pertsona horiekin hartu-emana izan behar, baina izenak nahastea eta ahaztea ez da ganorazkoa. Denbora luzea eta esfortzu handia egiten dut buruan sartzeko, baina askotan ez du funtzionatzen. Desastrea.

Denboragarrenean ikasle ohi bat ikusi, eta sarritan hortxe ibiltzen naiz burmuineko zokorik kiribilduenetan bere graziaren bila. Topatzen ditut bere beste zenbait kontu: zein erraztasun edota zailtasun zituen, kontatu zuen anekdota bitxia, non bizi zen… baina izena garuneko kaxoiren baten galduta izaten dut. Kaxoi diot konturatu naizelako izenak sailkatu egiten ditudala. Itxuraren araberako klasifikazioa: euskaraz, gaztelaniaz, polita, klasikoa, arrunta, berria, ama birjinarena… horrela nahi barik gordetzen ditut. Eta tiradera horietan ibiltzen naiz bila: euskarazkoa eta sabindarra, gaztelaniazkoa eta klasikoa… Batzuetan funtzionatzen dit eta aurkitzen dut.

Izenak gutaz asko esaten duela iruditzen zait. Edo, hobeto esanda, gure inguruaz informazio asko ematen duela uste dut. Adibidez, gure amaren belaunaldikoak ia denak dira Maria: Ana Mari, Rosa Mari, Mari Asun… Horrelako izenen bat entzun bezain laster, pertsona zein adin tartetan dabilen antzeman genezake. Batzuetan hanka sartuko dugu, baina asmatu ere askotan asmatuko dugu.

Mari Asun izeneko emakume asko neuzkan inguruan umetan. Munduko izenik txarrena zela begitantzen zitzaidan. Zelan liteke Asun jartzea pertsona bati? Ez nekien Asun Asunción zenik; jakina, umea nintzen. Pentsatzen nuen asunengatik zela, etengabe pikatzen gintuen landarearengatik. Haurtzaroan “belar” gorrotatuena, gure sasoian behintzat. Gure ama Rosa Mari izanda, lore izena, zergatik ez beste bat asuna? Logika hutsa! Guraso krudelak behar dira, gero, erretzen duen landare gaiztoarekin bataiatzeko ume hanka-gorria!

Esan dudan moduan, gure inguruaz asko esan lezake izenak; izan ere, jarri egiten zaigu jaiotzen garenean, inposatu esan genezake. Ezagutzen dut baten bat Pako izatetik Javi izatera pasatu dena, baina Francisco Javier zen erregistroan. Edo Camino zena, Maria bihurtuta. Gaztelaniatik euskarara pasatutakoak ere bai, baina beren buruari izen berririk jarritakorik ez. Gaitzizen edo txigarriren bat onar genezake, eta gure egin. Dena den, horiek ere besteek ezarritakoak izaten dira. Transexualen kasuan, ordea, eurek erabakitzen dute zein izen izango duten. Eta izen aukeratze horrek sekulako jakin-mina eragiten dit: pertsona horrek zeren arabera hautatzen duen, zein identifikazio eraikitzen duen izen horrekin, noiz erabakitzen duen izen horrek bera izendatuko duela. Prozesu zaila delakoan nago, baina ederra ere baderitzot bilatze lan horri, nork bere izaera kontuan izanda, bere burua bataiatzea dakarrelako. Benetan garrantzitsua, aspaldiko esaera zahar batek ederki azaltzen duen moduan: “Izena duenak, izana ere badu”. Badena bakarrik izendatzen dugulako.

Horregatik egiten zait hain gogorra nire ezintasun hori, desizendu egiten ditudalakoan pertsonok. Hala ote?

Gipuzkoako Hitzan

Hitz bihurrituen ondoeza

Leire Narbaiza 2022/01/07 01:10
Gipuzkoako Hitzan 2022kourterrilaren 7an argitaratua

Urte amaieran itsasoa ikusteko gogoa sortu zitzaigun, eta Debari egin genion bisita. Hondartza ingurua jendez lepo zegoen, eta harean, taldetan, pertsona asko, batzuk bainujantzian, gainera. Larregi abendu hondarrerako; eguzki izpi bat ikusi bezain pronto arropa eranzten duten suediarrak ziruditen, eguraldi onaren emozioak gainezka eginda. Eguraldi ona esan dut? Ai, ene! Hogeitaka gradu izatea Gabonetan ez da eguraldi ona! Tragedia da, baina Espainia eta EAEko teleberriak ikustea baino ez dugu ez dela horrela konprenitzeko, pozarren ematen dituztelako irudi zoriontsuak, akabuaren iragarpena badira ere.

Aurreko kasuan, ona adjektiboa erabiltzea diskurtsoa bihurritzea da, negatiboa dena positibo bihurtzea. Tradizio luzea du gurean, agintariek gastu eta inbertsio nahieran erabiltzen dutenean, adibidez: “AHTa egiteko X milioi euro inbertituko dira. Kulturan X mila euro gastatuko dira”. Baten batek manipulazioa esango dio, eta hala da. Baina bihurritzea gehiago gustatzen zait, hain da grafikoa!

Ez da kontu berria, esan dudan bezala. Eufemismoak hor ditugu, “kaka egin” esan beharrean “obratu” edo “libratu” esan behar genuela erakutsi ziguten, zatarra zelakoan lehenengo modua. Eta hain modan dagoena, zahar hitzarena. Ezin esan pertsonak zaharrak direla, zaharrak trapuak direlako. Noiztik nora? Ez ote da gaztelaniatik hartutako mania bat? Euskaltzaindiaren hiztegian lehenengo adiera hauxe dakar: “Pertsonez eta izaki bizidunez mintzatuz, adin handia duena”. Kito!

Hizkera beti erabili izan da jendea markatzeko, nolabait esatearren. Estatusa emateko edo kentzeko, jatorria eta ikasketa maila erakusteko… Ez dezagun ahantz lanbide bakoitzak bere teknolektoa duela, beharrezkoa dena, jakina, baina askotan estatusa markatzeko erabiltzen dena: “Nik badakit, zuk ez”. Horren ondorioz, txostengintza hizkera sortu da, oparoa gure artean, batez ere euskalgintzan eta ezker abertzalean. Poliki-poliki berba egiteko modu hori sustraitu egin dela esan genezake, eta dotore idatzi nahi denean, jende askok eredu hori errepoduzitzen du, bihurritua eta ulertezina, Koldo Zuazo hizkuntzalariak “Marteko euskara” bataiatu zuena, euskara martzianoa, alegia. Neohizkuntza ere esan izan zaio. Izen bat zein bestea, biak itzelak.

Baina euskara aldrebes horrez gain, baditugu hizkera bihurrituaren beste adibide batzuk, gehiago dutenak “eguraldi onaz” neohizkeratik baino. Gobernuetan daudenek erabiltzen dute normalean. Adibidez, basogintza. Baso izendatzen dituzte pinuak sartuta dituzten mendiak. Euskaltzaindiak baso hitza honela definitzen du: “Batez ere zuhaitzez betetako lurraldea; gizakiak lantzen ez duen eremua”. Gizakiak lantzen ez duen eremua! Beraz, pinua bota matarrasan eta eukaliptoa sartzea ez da basoa sortzea.

Ingurugiroarekin edo klima aldaketarekin lotutako beste baten berri izan dugu egunotan: energia nuklearra energia berdeen artean sartzeko proposamena egin dute. Adjektiboa aldatu eta listo, garbiketa berdea egin nahi diote Europako (gutxienez) mugimendu ekologistaren ikur izan denari. Eta konbentzituko dute jendea, hitz bihurritu hauek tantarik tanta melatzen gaituztelako, zirimiriak lez. Iritziz aldaraztea lortzen dute, mihia trakestu, eta ulermena oztopatu. Ondorioz, pentsamendua bihurritu. Kontuz!

Gipuzkoako Hitzan

(In)justizia

Leire Narbaiza 2021/12/26 08:35
Argia aldizkariko 2760. zenbakian argitaratua
(In)justizia

Wikipediatik hartua

Prozesu judizial baten barruan gaude orain sei bat urte. Auzokideok umedade arazo bat izan genuen fatxada egin zigun enpresarekin, eta epaitegian kateatuta gaude. Aste honetan aldatu digute epaiketaren data, seigarrenez, laugarren epaileak hartuko duelako auzia. Erraza izan behar zena, Kafkaren prozesu bihurtuta sistemaren erruz, eta pandemia bat tartean.

Batzuentzat huskeria izango da; baina sufrituz gero, jakingo lukete antsietatea, amorrua eta tristura eragiten dizkigula egoerak, bizitzan oztopoak sortzen dituelako, txikiak baina oztopo. Osasunean ere kalteak.

Justizia motela da esan ohi da. Baina hain astiro ibilita ez da justizia, mesede egiten diolako kalte-egileari, inpunitate osoz jarrai lezakeelako bere kontuetan. Eta kaltea jaso dutenak gero eta okerrago daude. Sufritzaileek sufritzen jarraitzen dute, eta hurrengorako argi dute epaitegietara ez dutela joko. Kontzientzia bakoendako, ostera, fabore, inork konturik hartuko ez dielako libre sentitzen dira joko zikinean jarduteko.

Abandonua jaso dugu hamarkada erdi honetan, inori ardura ez diogula sentiarazi digu (in)justiziak.

Argian

Gabonetan gereziak

Leire Narbaiza 2021/12/19 11:10
Gipuzkoako Hitzaren Urtekarian 2021eko abenduaren 17an argitaratua
Gabonetan gereziak

Gereziak

Izango dira hamar bat urte Gabon aurretxoan gereziak salgai jartzen dituztela frutategietan. Geurean udaberri beteko fruta gozoa da gerezia, eta udaren irudia dakarkigu dendetan ikusten dugunean. Tira, oraingoek ez. Izan ere, eurite betean geundela ikusi nituen estreinakoz negu bihurtutako udazken honetan. Txiletik zetozen pinporta gorriak, gutako askok baino bidaia luzeagoa egina zuten, prezioa ere halakoa zeukaten. Gabonetarako ekarriko zituztela pentsatzen dut. Kapritxo zoroak!

Oraingoa ere, ikusi nituenean, “Gabonetan keixak (gereziak)” esamoldea etorri zitzaidan akordura, Debabarrenean eta Bergara aldean erabiltzen zena (dena?). Hala dago jasota Orotariko Euskal Hiztegian: Gabonetan gereziak (g. keixak V-gip ap. Etxba Eib y Elexp Berg). “Promesa con que los mayores agradecían a los menores algún servicio. Eldu aiz? Gabonetan keixak!” Etxba Eib. “Hi haiz mutilla hi. Errekaua zintzo asko ein ddostak. Gabonetan keixak. (Noski, gabonetan ez dago keixarik)” Elexp Berg. Ene, azken esaldi hori desfasatuta geratu zaigu dagoeneko, eta esan genezake globalizazioak esamolde zaharrak ere deuseztatuko dizkigula —guk lehenago euskara akabatzen ez badugu, behintzat, prozesu hiltzaile horretan bete-betean murgilduta gaude-eta—.

Baina Gabonetan gereziak jan? Zer nezesidade? Egia da beste urtaro batzuk fruta kontuetan askoz oparoagoak direla, gustu eta kolore gehiagokoak. Gozatu itzela da aho eta begiendako. Baina oraingoak ere ederrak dira. Sasoi beteko laranja urtsu baten zaporea ezin da ezerekin berdindu, esate baterako. Edo baserriko sagar gorri zatar baina bizi horien gustua. Zoragarriak denak!

Esan dudan moduan, sasoiko lehenengo gereziak ikusteak ematen duen poza ez da makala, gero. Negua guztiz joanda dagoela iragartzen digute, Zea Maysen kantua baino fidagarriago, gainera (artoa beranduago heltzen da-eta!). Beharbada, gerezi-denbora esperantza garaia da, etorriko dena momentukoa baino hobea izango delakoan. Orain ikusteak, ostera, niri neuri ondoeza ematen dit, gizarte honen eredurik zoroena erakusten digulako, apeta hutsalen erresuma, diruarekin dena lor litekeela iradokitzen duena. Kapitalismoaren absurdorik absurdoena.

Lekak Marokotik, laranjak Hegoafrikatik, dilistak AEBetatik, garbantzuak Mexikotik. Hemen bertan ez bazen, gertu erein eta hazten ziren elikagaiak gero eta urrunagotik datozkigu, eta batzuetan gertuko produktuak baino merkeago. Aldaketa klimatikoaz jardungo dugu, eta energia aurrezteko esango digute, automobila erabil ez dezagun iradoki. Ederto, egin beharrekoak dira horiek. Baina, bitartean, itsasontzi erraldoiak (eta hegazkin batzuk ere bai) buelta-bueltaka dabiltza etengabe, erregaia kontsumitzen, ozeanoa kutsatzen. Mugimendu horiek guztiek ez ote dute aldaketa klimatikorik eragiten? Inork ez gaitu ohartaraziko kontsumo zentzugabeak sortzen duen kutsaduraz?

Argi dago, pikota edo anpolari, gurean Gabonetako gerezi bakarrak, esamoldekoak. Zuei, amaieraraino iristeagatik, eskerrik asko, eta “Gabonetan gereziak!” erantzuten badidazue, ni pozarren!

Gipuzkoako Hitza

Sisifo euskaldunen nekea

Leire Narbaiza 2021/12/03 17:55
Gipuzkoako Hitzan 2021eko abenduaren 3an argitaratua
Sisifo euskaldunen nekea

Sisifo

Egunero zerbaiten nazioarteko eguna izaten da. Ia beti laguntza beharrean edo arriskuan dauden kausen aldekoa. Hala da gure hizkuntza arraro eta gutxituarekin, gaur da bere nazioarteko eguna, Txinan hilzorian zegoen Xabierrek ingurukoek ulertu ezin zituzten berba batzuk egin zituelako. Sukar-ametsak eragindako hizkera zentzugabea izan zitekeen, baina mintzaira misteriotsua zela erabaki zuten, euskara alegia. Hara, data jartzeko aitzakia aurkituta.

Eta 1995etik gabiltza gaurko egunez “euskararen garbiketa” jasaten, edo gure euskal erdiko agintariek esan gurago luketen legez basque whashing-a sufritzen; hau da, urtean zehar ezer gutxi egiten duten horiek itxurakeriatan euskararen aldeko diskurtsoak jaurtitzen, argazkietan agertzen, eta inoiz baino euskaldunagoak direla esaten. Baina hilaren 5erako dena ahaztuta (4an salbuetsita, prentsan zenbat bider azaldu diren kontatu behar dutelako). Zein nekagarria!

Halere, benetan sinisten dugunok gure hizkuntzaren etorkizunean, abenduaren 3koan ekintzak egiten segitzen dugu. Ezinbestean. Aurten ere, jardun(go) dugu.

Lan egiten dudan udalerriko euskara zerbitzuak Zeu zara euskara izeneko ekimena jarri du martxan: nerabe eta gazteei proposatu die kontatzea ea nolakoa litzatekeen egun bat euskara balira. Zer sentituko luketen. Eta euskaltegietakook gauza guztietara apuntatzen garenez, klasera eroan nuen proposamena ea zer zetorkien burura ikusteko, gero testuren bat edo egin zezaten. Eta ikasle batek horrela bota zidan: “Jipoituta sentituko nintzateke”. Labur baina biribil jaurti zuen. Harritu ninduen, bat-batean esan zuelako, eta ez nuelako hain erantzun argia espero.

Niri galdetuko balidate euskara banintz zer sentituko nukeen, ez dut uste “jipoituta” litzatekeenik lehenengo erantzuna. Ziur nago “nekatuta” esango nukeela. Erabat kantsatuta. Eta ez txikiegia edo zaharregia naizelako izan ere, euskara izan banaiz, euskara izatea akigarria delako oso baizik.

Euskara izatea, zein euskaldun izatea. Euskaldun kontzientziaduna, jakina. Sisiforen lanak eskatzen zaizkigulako: harria lepoan hartuta maldan gora egin, mendi puntaraino. Baina tontorra ikusi orduko, ilusioa piztu bezain laster, harria jausi egiten zaigu beheraino. Jaso, eta atzera ere bideari ekin behar diogu, etengabe. Pot egin arte. Era berean, ezin amore eman, osterantzean gure akabua dator, eta jakitun gara.

Ofizialtasunak —Euskal Herri erdian baino ez bazen ere— babestuko gintuela uste genuen; ez da hala izan, ordea. Pentsatu genuen irakaskuntza euskaldunduta, umeak euskaldun oso bihurtuko zirela, baina ez. Hizkuntza eskakizunak martxan jartzeak zerbitzuak euskaraz jasotzeko aukera emango zigula sinisten genuen; 30 urteren buruan ez da hala izan, eta, gainera, eskakizunok sendotuta zeudela iruditu arren, auzitegi batek auzitan jarri ditu. Teknologia gure hizkuntzan erabiltzeko modua izan denean, ahots bidez kontrolatzeko gailuak asmatu dituzte; berriro ere ilaran gaude grabazioak egiten Commonvoice-n. Unagarria.

Angela Davisek Euskal Herria bisitatu zuenean esan zuen militanteak ere deskantsatu behar duela. Gelditu, indarrak hartu, berriro ere borrokari ekiteko. Hizkuntzaren hautuan gaitza delakoan nago, egunero kontu txikietan gabiltzalako Sisiforena egiten, aurpegia eta gorputza jartzen, nekatuta. Harria, gutxienez, jausiko ez balitzaigu!

Gipuzkoako Hitza

Eguzkitan

Leire Narbaiza 2021/11/22 17:55
Argia aldizkarian 2755. zenbakian argitaratua

Urriko domeka eguerdi ederra da, freskoa baina eguzkitsua. Ogitara eta egunkaria hartzera irten naiz, igande bazkal aurreko buelta egitera. Hain eguraldi ederra dago, ezen parkeko banku batean jesartzeko gogoa piztu zaidan berripapera irakurtzera. Udazkenean gaude, eta badakigu egun argi hauek aprobetxatu beharrekoak direla.

Halaxe egin dut: bankuan eseri, eta goxo-goxo egunkaria leitu. Bat-batean konturatu naiz igande eguerdi horretan jarleku publiko batean nagoela; parkean egonean, zaintza lanik egiteko ez badut ere; ezer kontsumitu gabe; periodikoa paperean irakurtzen. Irakurtzen. Euskaraz. Paperezko egunkaria euskaraz irakurtzen.

Egoeraz kontziente izan naizenean, outsiderra sentitu naiz lehen momentuan. Gerora, zaharrunoa, beste sasoi batekoa.
Ez dut performance bat egin nahi izan, baina hori dirudi. Inguruan kazeta gutxi ikusten dira, eta ikusten direnak kirol prentsa eta elperiodico dira, denak gaztelaniaz.

Kontsumitu ez, eta espazio publikoa okupatu. Definitiboki, periferia naiz eta demodé nago.

Haize kontra nabil, baina hain da goxoa (eta erraza) eguzkitan hori egitea!

Argian

Azaroa ez da arazoa

Leire Narbaiza 2021/11/19 17:55
2021eko azaroaren 19an Gipuzkoako Hitzan argitaratua
Azaroa ez da arazoa

Gaztaina erreak

Udazkeneko ordu aldaketaren ostean inguruko askok komentatu didate azaroa dela hilabeterik tristeena. Niri ere hala begitantzen zait: lehenago iluntzen du, tenperatura freskatu eta eguraldia gaiztotu. Urriko egun gozoak atzean geratu direla kontziente egiten gaitu, eta negua gurean maiatzera artekoa izan litekeela konturatu. Hilabete txarrena.

Udazken honetan euskara irakasteaz gain, eguraldiaren gaineko gomendioak ematea ere tokatu zait. Badakizue euskaltegian lanean jarduteak kontu zoro eta zoragarri askorako ematen duela. Aurten eguraldiak hartu ditu klaseak: hotzak, hain zuzen. Izoztuta daude ekainean eta irailean Euskal Herrira etorritako gure klaseko kubatarra eta perutarra. 12 gradutik jaitsita ez dela fresko dioste, hotza dela. Nik ezetz, handiagoak ere egiten dituela, urtean behin-edo elurra ere egin lezakeela. Begiak talo eginda adierazi dute beren egoneza. Azkenean, kamiseta termikoa eros dezatela aholkatu diet. Esan eta egin. Dagoeneko ez dute hotzik pasatzen. Ezin ukatu gurea zerbitzu publikoa ez denik!

Hotz dela, freskoa dela ibili gara. Hemen urte gehiago daramatzatenek gure klima era gordinean azaldu diete. Ez dakit Euskal Herrian ala Antartikan nagoen. Niri neuri ere kamiseta eta praka termikoak erosteko gogoa eragin dit, barren! Eta goretexezko gabardina! Nola liteke bizirautea klima horrekin? Mesedez! Esango nuke biek unetxo baten birplanteatu dutela hemen bizitzen segitzea, jasangaitza egingo zaielakoan. Ikaragarria da pertsona batzuk zein tremendistak diren, eta zenbat gustatzen zaien beste batzuk ikaratzea! Ni ere laga naute eguraldia bezala: triste eta ilun. Azaroko musua ez ezik, azaroko gorputzaldia eta umorea.

Egia esatera, ikasle bi horiek izaten ditut akorduan eguraldi iragarpena entzuten dudanean, eta koitaduek zenbat sufrituko duten egun horretan pentsatzen dut. Ikasleekiko ardura txarto ulertua, edo pertsonekin lan egitearen ondorio zuzena, ez dakit.

Azaroa azaro dabil: ospel eta goibel. Ni ere zertxobait kutsatu nau, nahiz eta ez didan eguraldiak beste batzuei beste eragiten. Azaroak ez dauka kontu onik, inguruko askoren eguna bada ere.

Aldarte hori neroan iluntze baten etxerako bidean, errekadu ez gogoko batzuk amaitu ostean, gaztain erreen usaina hartu nuenean airean. Gaztain saltzaileek jarri dituzte postuak, jakina! Eta badago usain ederragorik gaztain erreena baino udazkeneko iluntze hotzetan? Badago ezer iradokitzaileagorik? Suspergarriagorik? Ezezkoan nago. Egur errearenarekin batera, promesaz betetako usaina da: etxera iritsitakoan txoko epela izango dugula aditzera ematen digu, udazkenaren alderdirik desatseginena ere edari bero batekin konpon litekeelako iragarpena ere egiten digu. Konfort egoera lortuko dugula ziurtatzen digun usaina da.

Beraz, hori guztiori airean usainduta dozenatxo bat gaztain erre erosi nuen. Zatar-paperean batuta eman zizkidan saltzaileak, eta hamabi fruitu gozoak poltsikoan sartuta egin nuen etxerainoko bidea, eskua epel, irribarrea ahoan, betetasun moduko bat barruan eta soinean, patrikako kukurutxoan dozena bat zorion txiki neramatzalako. Azaroa ederra ere badela erakutsi zidan gaztain erreen usainak. Eguraldiak eguraldi, zapuztaileak zapuztaile: azaroa ez da arazoa!

Gipuzkoako Hitzan

Aurkezpena

Leire Narbaiza Arizmendi

Irakaslea eta blogaria (+)

Madalenak Kafesnetan

Madalenak Kafesnetan

Madalenak Kafesnetan atala
#MadalenakKafesnetan

Artxiboa
2022 2021 2020 2019 2018 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005
Kontagailua