Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Kalamuatik Txargainera

"Begiprest, klikbizi"

Leire Narbaiza 2018/11/05 12:36
Gipuzkoako Hitzan 2018ko azaroaren 2an argitaratuta

Azaro estreinatu berri honek nobedade handia ekarriko digu amaiera aldera. Euskaraldiari ekingo diogu hilaren 23tik abenduaren 3ra arte. Lehenengoz, euskara elkarteek Euskal Herri osoko erakundeen laguntzarekin martxan jarri dute plangintza erraldoia. Helburua, euskaldunak aktibatzea eta elkarrizketa mistoei ere bultzada ematea. Ahobizi eta Belarriprest izango gara. Ahobiziok nonahi euskaraz egiteko konpromisoa hartu dugu, Belarriprestek ulertzeko gai direla adierazi eta eurekin euskaraz egitera gonbidatuko gaituzte. Lotsabako denok, behar den moduan. Amaitu dira aitzakiak euskaraz ez egiteko, akabo “ez didate ulertuko”, ahaztu erantzun txarrak, “háblame en cristiano” tipokoak. Harro eta ahaldunduta kalean ibiltzeko sasoia izango da.

Euskaraldia

Euskaraldiari ariketa soziala ere deitu diote. Ez dakit izendapen hori gogoko dudan; izan ere, hala bataiatzeak beste gauza bat dakarkit burura: Gran Hermano (Big Brother) saioa. Lehenengo sasoiari hasiera ematerakoan ere esperimentu soziologikotzat har genezan nahi izan zuten, garrantzi pixka bat emate aldera. Baina, benetan, telebista programa hutsa zen, reallity show-a, alegia. Euskaraldia, ostera, ariketa hutsa baino gehiago da, aktibazio eta akuilu denondako, reallity show-tik gutxi dauka ariketa honek.

Aktibazio horrek mihiak dantzan eta belarriak adi ipiniko dizkigu, eta horri bikain deritzot. Baina behin abian jarrita, euskaren antiojoak jantzita, beste gauza batzuetan ere arreta ipini beharko genukeela uste dut. Eta Rikardo Arregi kazetaritza sarietan Martxelo Otamendik eta Luistxo Fernandezek asmatu zituzten Irakurgogo eta Idazpetral hizkera euskaraldianoan (Martxelok dixit). Nik ordurako beste bi neuzkan buruan proposatzeko: begiprest eta klikbizi.

Imanol Epelde blogari eta youtuber zarauztarraren azken bideoan argi azaltzen du 750.000 euskaldun ei garela, baina 40.000k baino ez ditugula kontsumitzen euskaraz prentsa, diskoak eta liburuak. Beste 33.000k prentsa eta liburu bi irakurtzen dituzte gure hizkuntzan. Eta 116.000k liburu bakarra irakurtzen dute. Guztira ez gara 200.000ra ailegatzen. Non daude, hortaz, falta diren 500.000k?

 

Horregatik, Ahobizi denak baina euskaraz irakurtzen ez duenak egin beharko luke esfortzu bat euskaraz leitzeko. Hain zuzen, horri Begiprest deitu diot nik; Belarriprest-a bada euskaraz egiteko oihura ez duena, baina ulertzeko gai dena, Begiprest-ak ere ez du irakurtzeko ohiturarik, baina esfortzu pixka batekin lor lezake.

Beste alde batetik, Klikbizi ere bihurtu behar genuke. Bai, hau ere asmatu egin dut. Erraz azaltzeko moduko kontzeptua da: nonahi eta noiznahi eskura dauzkagun aparatu elektronikoak euskaraz erabiltzea da Klikbizi. Askotan erdaraz ditugu konfiguratuta, axolagabe jokatzen dugu. Sarritan, egia da ez dagoela euskaraz jartzeko aukerarik. Baina beste batzuetan utzikeria ere bada, erraz-erraza delako euskara gaitzea. Ez dugu ahaztu behar zelako garrantzia duen gure gailu guztietan euskara erabiltzeak. Izan ere, zenbat eta gehiago erabili gure hizkuntza, orduan eta gehiago hartuko gaituzte kontuan tresna, aplikazio, programa eta abarren garatzaileek. Ezinbestekoa da, esate baterako, bilaketak euskaraz egitea. Horregatik, hain zuzen, izan beharko ginateke Klikbizi.

Ahobizi, Belarriprest, Begiprest edota Klikbizi. Euskaraldia edonon dagoelako.

Gipuzkoako Hitzan

"Hau dek umorea..."

Leire Narbaiza 2018/10/25 11:05
Gipuzkoako Hitzan 2018ko urriaren 19an argitaratua

"Hau dek, hau dek umoria. Kontsolatzeko, kontsolatzeko euskaldun jendea!”. Halaxe amaitzen da euskal kantu ezagunenetakoa, umoreari erreferentzia eginda, kalean gora eta behera ibili ondoren. Denok irribarrea ahoan abesten dugu bukaera hori, parranda giroan kantatuz gero, behintzat.

Umorea hain gauza inportantea da, non euskaldun jende guztia kontsolatzeko balioko duen. Egia esatera, ez zait inoiz argi geratu kontsolamendu beharrean geunden euskaradunok, ala kontsolatzeko jenderik onena euskaldunak ote garen. Ez dakit. Kontua da umorea aitatzen dela abestian, umore ona eta dibertimentua.

Euskarazko abesti tradizionala izateak asko pozten nau; izan ere, askotan leporatu izan digute euskaldunoi serioak eta umore bakoak garela, barrerik egiten ez dugula. Egia da kalean betozko gehiago ikusten direla irribarreak baino, eta etengabe haserre eta muturtuta gaudela leporatzen digute, batez ere espainiarrek. Ez da gezurra motibo gutxi izan dugula barre egiteko; hala eta guztiz ere, irria beti egon da presente geurean. Esango nuke gu ezagutu barik egiten dutela berba, azalekoarekin baino ez direla geratzen, topiko eta estereotipoetan, alegia.

Kontuan hartzen baditugu guri buruz egindako umorezko film biak, grazia zipitzik ere ez dutela esan nezake. Espainiarrek Ocho apellidos vascos eta frantziarrek Mission Pays Basque egin dituzte. Barrea eragin beharrean, harridura eta espantua baino ez didate sortu. Aitortu behar dut bakarra ere ez dudala osorik ikusi. Ezin. Espainiarrak haserrea piztu zidan, eta frantziarrak… zer esan frantziarraz? Begiak talo eginda laga ninduen, nolabait esatearren. Euskal Herri kontinental desberdinak ezagutu ditugu film egileak eta nik, itzela begitandu zitzaidan. Norbaitek esango du pelikulak egin zituztenek karikaturizatu egiten dutela gure izaera. Baina karikaturek pertsonek duten ageriko ezaugarri bat hartu, nabarmendu eta esajeratu egiten dute. Zer gertatzen da, baina, ezaugarri nabarmendu hori existitzen ez denean? Edo ezaugarri hori bihurritu eta manipulatu egiten denean? Ez dela karikatura, fikzioa baizik.

Baina jo dezagun film horietan agertutako estereotipoak benetakoak direla; beste batek egindako ustezko umore horrek grazia egin behar digu? Gustuko izan behar dugu? Pelikulek barrea eragin ezean, umore gabekoak gara? Ozpindu kuadrilla? Hori esaten digute, azken baten, geure buruari irri egin behar diogula jaurtitzen digutenean. Oso garrantzitsua omen delako hori. Baina justu kanpotik markatzen digute zeri egin behar diogun barre, eta hori ez da geure buruari egitea, beste batzuek agindutakoari obeditzea baizik. Ahalegin berezia egiten dute agindu horretan, setati samarrak dira eurek egiten ez dutena besteoi exijitzen.

Baina umoretsua izateko modu bakarra dago, ala? Denoi gauza berberek egin behar ote digute grazia? Inori esan ahal zaio zerekin barre egin? Ala bezatu nahi gaituztenek halakoak esanda barregarri laga nahi gaituzte, nabarmen denen aurrean?

Euskaraz ez dakitenez, ezin ikasi kalean gora umorez bete (eta kontsola) genezakeela euskaldun jende guztia.

Gipuzkoako Hitzan

Fernando

Leire Narbaiza 2018/10/21 16:23

Fernando Abanzabalegi Deportibuan ezagutu neban, Kultura kominsiñuan. Euskal Jaixa antolatzen ibili giñan luzaruan, astero-artero batzarra egiteko alkartzen giñan. Bera beti irribarretsu, lasai eta positibo. Gaiñera, gu gaztetxuak izan arren, beti adi entzutzen zittuan gure ideak, zoruak izan arren. Eta animuak emon.

Zelan ahaztu pasautako estuasunak, egindako eskursiñuak, Duzunaritzen emondako asteburua?

Persona ona, benetakua, oso-osokua. Momentu eskasetan be pazientziaz jarduten zebana. Umore onekua, lagun ikaragarrixa. Kolpe handixa izan da, ez siñistekua, estimatzen Taldian guztiori zulua eragin deskuna barruan. Bere famelixiandako itzela.

Taldian genbizenian bere ardura nagusixa egitaraua finkatzia zan, baiña lasaitzen genduan koltxoia genduala esanda (diruaz arduratzen zan!). Zeiñek deittuko detse oin Azpeittiko joalduneri?

Besarkada handixena Marines, Egoitz eta Urtziri. Baitta Abanzabalegitar guztieri be. Ez dogu ahaztuko!

Gugan egongod

 

Beti-gazte jendea

Leire Narbaiza 2018/10/14 14:37
Gipuzkoako Hitzan 2018ko urriaren 5ean argitaratua

Eskuko telefonoan instalatzen diren joko horietan ibiltzea gustuko dut, erlaxatu eta burua husten laguntzen didatelako. Halakoetan ibili zareten guztiok badakizue publizitateak tartekatzen dituztela, eta ikusiz gero, sariren bat ematen dutela. Segundo gutxi irauten dute iragarkiok, eta horregatik sakatzen dut play. Baina aurrekoan spot horietako batek pot eginda laga ninduen.

Sloganak gaztelaniaz hauxe zioen: “¿Quieres conocer hombres jóvenes mayores de 50 años? (Gizon gazteak ezagutu nahi dituzu, 50 urtetik gorakoak?)”. 50 urtetik gorako gizon gazteak? Ezinezkoa da hori! Adin horretara ailegatutakoan gaztaroa pasatuta dago, barren! Helduaroan bete-betean murgilduta egoten gara bizitzako edade horretan.

Anekdota horrek beste bat ekarri zidan gogora, hilabete pare bat lehenago gertatutakoa. 9 urteko ilobarekin nengoen berbetan, eta halako zeozer esango nion: “Zuek, umeok…”. Berak —adin horrek ematen duen seriotasun eta duintasunarekin— bota zidan: “Leire, ni ez naiz umea”. Begiak talo eginda galdetu nion ea zer zen orduan, eta “ni gaztea naiz” erantzun zidan. Hori entzundakoan ia-ia The Exorcist filmeko neskatilari bezala burua jira eta bira hasi zitzaidan, sinistu ezinda. “Ez, laztana, zu ez zara gaztea. Umea zara, eta ume-denboraz disfrutatu luzaroan” izan zen nire berrerantzuna.

9 urteko mutikoa eta 50 urtetik gorako gizona, biak gazte? Noiz hasi eta amaitzen da gaztaroa, orduan? 8 urterekin hasi, eta erretiroarekin amaitu? Ez dakit, bada, luzeegi irizten diot; bizitza ia osoa, horretara.

Ulertzen dut zer adierazi nahi zuen iragarkiko leloak, ez naiz hain leloa. Baina esaldia bera begitandu zitzaidan kontraesan hutsa. “Gizon gazteak” irakurriz gero 30 urte inguruko (edo gutxiagoko) mutilak datozkit burura, gazte-txartela indarrean (edota iraungi berri) dutenak, alegia. Inoiz ez ditut imajinatuko gazte epitetoarekin aurre-jubilazioa begi-bistan duten pertsonak. Badakit adjektibo hori erabilita, itxura eta sasoiari egin nahi diotela erreferentzia, jakinekoa delako adin horretan alde handia dagoela plantan. Beharbada, gaztelaniaz mayor berba erabiltzeak nahastu ninduen gehien, hitz horrek nagusi, adindun, zaharrago esan nahi duelako. Oximoron hutsa, hortaz.

Umearena ere konprenitzen dut, umetan denok hazi eta nagusi bihurtu nahi izan dugulako. Baliteke gaztetasunean baino, gure ilobak begiak eta erreferentzia aurre-nerabetasunean jarri behar izatea. Baina mutikoak eskolako txikiena ez dela adierazi nahi zidala uste dut, zentzuduna bazela, ezaguerara helduta zegoela. Egia da, adin horretakoak ez dira txikitxoak, baina umeak izaten jarraitzen dute.

Zer du gaztetasunak denok sasoi horretan egon nahi izateko? Dirutzak xahutzen dira krema antiaging-ak erosten, zimurrak disimulatzen, botox injekzioak jartzen, liftingak egiten… itxura gaztea izateko. Baina horiek guztiek gazte mantenduko ote gaituzte? Ala azaluskeria baino ez da kontua? Gainera, beti-gazte izan nahi hori ez ote da ilusio hutsa? Kalterako baino ez dela begitantzen zait: dugun edadea onartzea osasun mental eta oreka pertsonalerako onena da, ahaztu barik helduaroak ere badauzkala gauza positiboak, uste baino gehiago. Gaztaroan kateatuta geratzea ez da ganora.

50 urteko emakume gaztea ez naiz izango, beraz!

Gipuzkoako Hitzan

Baloiak eta makuluak

Leire Narbaiza 2018/10/03 08:50
...eta kitto! aldizkarixan iraillaren 26xan argitaratuta

Mendiarte estuan eraiki zan Eibar. Errekia bera tapau bihar izan zan herrixari zabalgunia emoteko. Ez dakagu ixa tokirik ezer egitteko, batez be lauan.


Gatxa da pasiuan ibiltzia herrigunian, batez be oiñazian egitteko arazoren bat euki ezkero. Ez da erreza burpil-aulkixan mobitzia, umien kotxiekin, errekauen karruakin, taka-taka edota makuluekin. Leku falta, eta enbarazuan aldaparak, maillak, zinttarri eta zuluak. Ez da erreza, ez. Gaiñera, toki lauak urrixak diranez, bete-beteta egoten dira: banko gitxi eta kerizpe gitxiago.


Umiak eta gaztetxuak be ez dake hobeto kontua. Egixa da parke edo holako espazio bat egitten danian, udalak beti txikixak izaten dittuala buruan, eta horregaittik gune publiko hórretan zinbili-zanbuluak jartzen dirala. Ez dago txarto. Dana dala, umiak ez dake ixa lekurik beste jolas edo joko batzuetarako. Soka, baloi, bizikleta, skate, patin eta abarrekin ibiltzeko. Eta edonun hasten dira ostikoka eta bueltaka.


Hor dator alkar-bizitza arazua: oiñaz eziñian dabillenari ―ume txiki, zein nagusi― trepetxu hórrek guztiak miña (kolpiengaittik) eta (jausteko) bildurra baiño ez detsez eragitten.


Banko eta kerizpedun leku gehixago egittia izan leike konponbidia, baitta baloi eta patinendako gune espezifikuak egittia be. Danon onerako, lehenbailehen.

...eta kitton!

Matrikula zabalik!

Leire Narbaiza 2018/09/29 01:32
Argia aldizkariko 2416. zenbakian argitaratua

Miguel Bilbon bizi da, eta lan-kontratu txiki bat du. Astia duenez, orain ikusi du unea euskarari ekiteko, A ereduan “ni Miguel naiz” baino gehiago ikasi ez zuelako. Baina informazio bila joan denean, dirutza ordaindu behar duela jakin du. Gainera, ez dago diru-laguntzarik. Tira, esan diote matrikula pagatu, kurtsoa egin, asistentzia ona izan, eta azterketa gainditzen badu, dirua itzuliko diotela, edo hurrengo ikasturtean matrikulatzeko bono bat emango diotela. Berak aurrez jarri beharko ditu otxinak. Bere egoeran, ezinezkoa.

Carme katalana da, eta Euskal Herrian bizi da, ez hiriburu batean, herri ertaina da berea. Astia du, euskara ikasteko gogoz dabil, dirua ez da arazoa; gainera, bere herrian behe urratsetan dabiltzanendako matrikula erdi prezioan dago. Animatuta dago, baina herriko euskaltegi bietan ez da sortu talderik, zortzi ikasle behar direlako gutxienez taldea abiatzeko. Beste herri batera joan beharko da, ea bertan talderik ateratzen den. Seguruenera, ezingo du asmoa bete.

Euskara gaitza ei da. Karua ere bai. Sarri, ezinezkoa izena ematea. Gaztelania ikastea, ostera, doan da; eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailak ordaintzen du. Zein da irtenbidea Miguel eta Carmerendako?

Argian

Abituak, burukoak eta plastikoak

Leire Narbaiza 2018/09/23 12:23
Gipuzkoako Hitzan 2018ko irailaren 21ean argitaratutako artikulua

Uda honetan nobedadea izan da Arraten, moja komunitate bat bertan jarri delako bizitzen antzinako ostatuan, gero Krabelin jatetxe-hotela izan zen horretan, iritsi eta ezkerretan dagoen horretan. Ez dakit noiztik, baina mende erdi baten, gutxienez, egon dira leku horretan ostalaritza negozioak, gorabehera handiekin. Kontua da elizbarrutiarena dela jabetza, eta horregatik lortu dutela lekaimeek espazio hori.

Mojen selfia
Gari Otamendiren argazkia, Kezka dantza taldearen twitter kontutik aterata

Klausurako mojak ei dira, baina Arratera joan garen guztiok ikusi ditugu gozo-gauzak saltzen, selfieak egiten festetan, herri kirolak ikusten… Klausura berezia, horratio!

Gazteak dira, batez beste 34 urte dituzte Jesusen Bihotzaren Karmelita Samariar horiek, …eta kitto aldizkariko artikuluan azaldutakoaren arabera. Antza denez, javierada batera joan ziren euretako batzuk, Munillaren ondoan suertatu, apezpikuari erdi txantxetan etxe bat eskatu, eta hurrengo egunean Arratekoa eskaini zien gipuzkoarrak! Sinestezina Elizaren presa kasu honetan. Beste edozein gaitan luzamenduan ibiltzen da, baina oraingoan argiaren abiaduran.

Munillaren alaba horiek euren ordena berria ekarri dute herri historikoki laiko batera, Elizaren pisua —inguruko herriekin alderatuta— askoz txikiagoa duenera. Gainera, Eibarren, desagertuta zeuden moja ordena bi, eta bakarra geratzen zen. Gipuzkoako gotzainak, ostera, lortu du abitu eta burukodun moja gaztez betetzea erlijiosoa ez zen eraikina. Gol bat eskuadratik.

Irailaren zortzian izaten dira Arrateko jaiak, eta argazki berezi askoren protagonista izan ziren abitudun horiek, bitxia zelako euren presentzia. Egun berean, Gipuzkoako beste puntan, emakume (eta gizon) ausart askok plastiko beltzez inguratuta aurre egin zieten oihu, irain eta zaratei herriko jaietan parte hartzeagatik. Urteetan izandako alarde parekidearen kontrako eraso bortitzena izan omen da aurtengoa. Aurrera egin beharrean, atzera Hondarribian ere.

Gipuzkoako mutur bietan fundamentalismoaren aurpegi bi ikusi ditugu, eta ez da kasualitatea bietan emakumeak izatea atzerakadak aurrera egiteko erabiltzen duen parapetoa. Arraten, komentu bihurtu dute ostalaritza gune bat, emakume erlijiosoei eskaini kristautasuna indartzeko herrian, lekaime horiek eredu izan daitezen, ea neskarik erakartzen duten gozotasun, dibertimendu eta sinpatiaren bidez. Hondarribian, era zakarragoan jardun dute integristek, eta kasu honetan ere emakumeak jarri dituzte lehenengo lerroan.

Arrateko mojek nahi dutelako janzten dute burukoa, emakume musulmanen moduan. Eta Hondarribikoek ere gura dutelako ezkutatzen dute euren burua plastiko beltzen ostean. Baina musulmanei egozten diegu islamizazioa, integrismoa eta engainatuta daudela. Mojena eta plastikodunena hautu pertsonala da, baina. Zelan aldatzen diren gauzak segun eta nork egiten dituen!

Inori ez diot ukatuko moja izateko elekzioa, ezta hijab-a janztekoa ere. Alarde parekidearen kontra egotea ere zilegi izan liteke, plastiko beltza soinean eroatea lez. Irainak eta jazarpena, ostera, ez dira bidezkoak. Janzkera hautu horiek ez naute larregi kezkatzen. Arduratzen nau, benetan, emakumeak ariete gisa erabiltzeak, andrazko horien (eta guztion) askatasuna aitzakiatzat hartzeak integrismoa berriro ezartzeko, denboran atzera egiteko.

Inboluzioa Gipuzkoan, puntarik punta.

Gipuzkoako Hitzan

 

Parkean udan eta desorduetan

Leire Narbaiza 2018/09/10 02:44
Gipuzkoako Hitzan 2018ko irailare 7an argitaratua

Ia guztiok izan dugu parkeetan ibili eta egotearen esperientzia. Batzuek umezain ibiltzeagatik eskolaz kanpoko egun eta orduetan. Ia guztiok ume denboretan. Haurren kargu ibili zaretenok, jakingo duzue parkea ekosistema konplexua dela, bere arauak dituena, eta ohitura bereziak. Umeendako bada leku atsegina, baina esango nuke bertan dauden helduendako leku deserosoa dela, behintzat habia eta taldea egin artean. Freelance ibiltzeak ekar lezake jokoz kanpo egotea, eta familia gabeko txori bakartia sentitzea.

Askotan esaten dugu gure sasoiko parkeak eta oraingoak oso desberdinak direla, ez hain babestuak zanbuluak eta lurrak, dena zaharrago eta askoz zabarrago zegoela. Baina urteak ez dira parkea aldatzen duten eragile bakarrak, ikaragarri kanbiatzen da segun eta zein funtzio betetzera bertaratzen garen. Sasoiak eta orduak ere mudatzen digute espazio horren izaera eta pertzepzioa. Uda honetan izan naiz horren lekuko.

Harira ez datozen arrazoi batzuengatik parkean ibili naiz, eta hala segitzen dut, momentuz. Eta esan dudan moduan, desorduetan. Ez goizaldeko ordu txikietan, askok pentsatuko zenuten bezala. Ez, desorduak parkeetan izaten dira umeak ez dauden uneak, batez ere, eguerdi edo bazkalordu sasoia.

Eguneko zati horretan haurrak etxean daude bazkaltzen edo siestan. Asko herritik kanpora egongo dira oporlekuetan; halakorik ez dutenek hondartzara edo igerilekura joateko fortuna izango zuten. Beraz, parkea ume bako lekua da une horietan.

Ume faltak gune fantasmagoriko bihurtzen ditu gorgoinak, haizearen eraginez mugitzen direnean. Gainera, herriaren udako isiltasuna askoz ozenagoa da umeleku huts horietan, haurren barre, oihu eta negarretara ohituta baikaude. Atmosfera berezia.

Baina umeak falta badira ere, ordu horietan eta urte sasoi horretan, jolastokia ez dago zeharo hutsik. Gerizpetan dauden banku bakar batzuk okupatuta daude, eta bertan eseritako jendea ez da beti bertan egoten dena, antza. Badirudi normalitateak lekua egin diola berezitasunari. Izan ere, jarlekuak populatzen dituzten pertsonak ez daude gizartearen zentroan. Ordura arte parkean erdigunea eta muina haurrak baziren, udan eta desorduetan marjinetakoak daude/gaude.

Jesarleku baten zauriz betetako gizon bat dago, altuan dabil berbetan, ez dakit guri deika ala bere buruarekin. Pare bat banku harantzago mutil pakistandar bi daude, lasai asko eguraldiaz disfrutatzen. Beste baten, hiru gizonek elkarrizketa berezi bat dute, ez dira oso nagusiak, baina osasun arazoez eta heriotzaz dihardute; esaten dutenagatik, pentsatzen dut ez zutela bankuan jesarri aurretik elkar ezagutzen. Bitxia, benetan. Aurrerago eginez gero, zaharrak aurkituko ditugu, gurpil aulkian edo makuluak aldamenean dituztela. Eurekin eserita zaintzaileak daude, emakumeak ia guztiak, eta ia denak Hego Amerikako jatorrikoak. Noiz edo noiz, adineko batzuk senidea den laguntzaileren batekin ere ikusten dira, baina, orduan, aparteko jarleku baten egoten dira familiak.

Arratsaldeak aurrera egin ahala, parkea betetzen hasten da. Hasieran gaztetxoekin, geroago betiko guraso eta umeek betetzen dute jolastokia. Ez mukuru, beste urtaroetan bezala, baina itxura arruntagoa du.

Desorduetan zeuden pertsonek ere bertan segitzen dute, urte guztian lez, baina lanbrotu zaizkigu, ikusezin bihurtu. Normalitateak bere lekua hartu du.

Gipuzkoako Hitzan

Autoktono, "txomingero" eta "beraneanteak"

Leire Narbaiza 2018/09/10 02:36
Gipuzkoa Hitzan 2018ko uztailaren 27an argitaratua

Euskal Herri atlantikoan kostalde eta barrualdearen arteko muga nahiko difusoa da. Jakina, Idiazabal edota Leintz-Gatzagakoa izanda, zalantza gutxi egon liteke. Baina gauzak aldatu egiten dira kilometro batzuk iparrera eginez gero. Baiona edo Bilbo barrualdea dira? Kontua da gure imajinarioan itsasoan bertan dauden herriak direla kostaldea. Hamar kilometro barnera eginez gero, barrualdetzat dugu herria. Horrek sekulako nahasteak eragiten dizkigu eguraldi iragarpena entzutean, adibidez. “Kostaldean fresko egingo du, baina barrualdean bero”. Errenteria/Orereta edo Eibarkoa izanda, zer jantzi behar dut, mahuka luzea ala laburra? Badaezpada, mahuka motza txaketa arintxo batekin…

Uda sasoian, ostera, kostaldea zeharo definituta geratzen da, eta litoral hutsa da kostalde kontzeptua. Hau da, olatu hotsik entzuten ez bada, barrualdea da. “Barru” definizioa bertako giroak ere ematen digu: inor ez da geratzen bertan, herri fantasmak bihurtzen zaizkigu, eguzki galdatan asfalto urtuaren eraginez. Beste urtaroetan leku atsegin eta goxoak zirenak infernuko zuloak dira orain, sauna publikoak.

Horregatik, aspaldi batetik, bertako biztanleek —ahal izanez gero— ihes egiten dute. Herria zutenek, herrira —herria, leku goretsi hori, non guztia den zoragarria eta idilikoa—. Baina herririk izan ezean, zer egin atsedenaldia gozoagoa eta samurragoa izateko? Oso erantzun sinplea: kostaldeko herriak inbaditu.

Halaxe izan da, modalitate bitan, gainera. Batetik, igandezaleak (domingueroak gaztelaniaz, eta gure argotean txomingeroak). Bestetik, udatiarrak (edo beraneanteak gure hizkeretan). Biak ala biak gorrotatutako pertsonaiak, bai kostaldeko herritarrek, bai euren artean ere.

Txomingeroen ezaugarria da egun-pasa joaten direla hondartzara. Horretarako, familia osoa ez ezik, etxeko tramankulu guztiak ere aldean daramatzate. Gainera, mahaitxo tolesgarria, aulkitxoak eta lau platereko bazkaria ere atonduta ekartzen dituzte. Zarraparra eta buila besterik ez dago eurengandik gertu. Eta hori gutxi balitz, inguru guztia perfumatuta lagatzen dute ozpin-olioz. Festa hutsa!

Beraneanteen ezaugarriak, bestalde, sotilagoak dira; eta arreta handiagoa jarri behar da inbaditzaile horien portaeretan nortzuk diren deskubritzeko. Kostaldekotzat har ditzaten nahi lukete, autoktonoak balira legez, baina ez dakite kamuflatzen. Izan ere, udatiarrak hondartzara ondo jantzita joango dira, arropa guztiz konbinatuta. Askotan markakoak izango dira janzkiak, eta harro luzituko dituzte. Era berean, erdeinuzko begiradaz begiratuko diete txomingeroei, jakinekoa baita udatiarrek klase eta gustu hobeak dituztela. Dirua erakutsi egin behar dela, alegia.

Kostaldekoena da udako faunako hirugarren hanka: autoktonoak. Beste espezie biak jasan beharko dituzte, dirutxo bat lortze aldera. Muturbeltz ugari ikusiko dugu tribu horretan, kokoteraino daudelako igandekari eta udatiar inbaditzaileak pairatzeaz, baina ez diete uko egingo ateratako gauza onei.

Agian, gauzak aldatu egin dira orain, eta hiru espezietakook —asmatuko zenukete zeinetakoa naizen?— turista bihurtuta gabiltza edozein bazterretan. Hori bai, kexatuko gara hirurok inbaditzen gaituen turismoaz. Paradoxa!

Edozein espezietakoa izanda ere, disfrutatu abuztuaz.

Gipuzkoako Hitzan

Fribolitatea, mesedez

Leire Narbaiza 2018/09/10 02:05
Argia aldizkariko 2609. zenbakian argitaratuta

Mundua drama hutsa da. Badirudi gizateriak autosuntsiketaren bidea hartu duela, eta ezer gutxi dagoela horren kontra egiteko. Agian horregatik, idazten ditugun artikulu eta iritzi guztiak serio eta tristeak dira. Goibeltasun geruza batek blaitzen ditu guztiak, eta ezkortasunez betetzen zaigu burua.

Hein batean normala ere bada, gure egoera halakoa izanda. Baina ez genuke umore pixka bat gehiago erabili beharko? Ironia nonahi txertatu beharko genuke, baina ez bakarrik satira politiko-soziala egiteko.

Era berean, antzeko zerbait ere gertatzen da kultura arloan. Mursegok Eusnob kantan ondo definitu zituen intelektualak: denak gauza serioak egiten, kontu inportanteak, kultura gai serioa eta garrantzitsua delako.

Nik, ostera, barrea ere behar dut. Horregatik aldarrikatzen dut ganberrotasuna, gangarrarena egitea, zoroen moduan algaraka jarduteko, barruko penak libratzeko.

Fribolitatea ere eskatzen dut. Apur bat, sikiera, aipatu dudan mundu terrible honi aurre egin ahal izateko, asaskatzeko. Noizean behin hauxe egitea beharrezkoa dut: burua erantzi; fribolitatean murgildu; eta atzera ere, egurastutakoan, burua jarri eta jantzi, aurrera egin ahal izateko. Euskaraz, jakina. Mesedez.

Argian

Aurkezpena

Leire Narbaiza Arizmendi

Irakaslea eta blogaria (+)

Madalenak Kafesnetan

Madalenak Kafesnetan

Madalenak Kafesnetan atala
#MadalenakKafesnetan

Artxiboa
2018 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005
Kontagailua