Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia

Nabigazioa

Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Kalamuatik Txargainera

Eguneroko poz eta plazer txikiak

Leire Narbaiza 2015/02/27 11:07
Euskadi irratian Faktoria saiorako 2015eko otsailaren 27an egindako kolaborazioa

Aurreko asteburuan, Bizkaian, familia handia (zabalaren) kontu batean, senide batzuekin berbetan jardun nuen Faktorian egiten dudan kolaborazio honetaz. Solasean geniharduela, batek Errealaz galdetu zidan. Aho bete hortz geratu nintzen, eta tutik ez nekiela eta bost ardura zitzaidala erantzun nion. Berak esan zidan irratian jarduteko horretaz ere jakin behar zela. Beste batek erantzun zuen politikaz egingo nuela tartea, eta nik ezetz. Lehenengoak, harrituta, ea zertaz jarduten nuen galdetu zidan. Nik bizitzaz erantzun!


To boutade-a! Dena dela politika ere erantzutekotan izan nintzen, baina ez zen ez lekua ez unea. Bizitzaz erantzun nion azkenean eguneroko kontu handi eta txikiez egin dugulako berba, dena politika den legez, dena da bizitza.


Baina bizitza gogorra, latza eta garratza izan liteke. Edo gozoa, eztia eta alaia. Baina normalean bizitza errutina eta egunerokotasuna da, garrantzi gabeko gauzak egitea: garbigailua jarri, ogia erosi, erratza pasatu, trenaren zain egon, komuneko buelta egin, ezagunak agurtu, laranjak zuritu, zapatak erantzi, jaka jantzi,... Milaka keinu mekaniko arnasarekin batera gure bizimodua posible egiten dutenak. Baina errutina, arnasa hartze hutsa, bihotza taupadaka aritzea era boluntarioan balitz soilik bizitzea, jasanezina litzateke. Horregatik behar ditugu poz eta plazer txikiak. Izan ere, zoriona, berez, ez da existitzen. Mikro-uneak dira, momentu puntualak, egunerokotasuna eramangarriago eta atseginago egiten digutenak.


Batzuk plazerak dira, txikitxoak, baina zeharo gustagarriak. Zer ederrago hainbat usain aditzea baino? lur busti berriarena, belar moztu berriarena, goizeko lehen kafearena, ogi egin berriarena, haur jaio berriarena. Zer askatzaileago bularretako berria erantzi, mototsa/kopeta desegin, galtzetinak kendu eta hatz egitea baino?


Badago kontu pozgarriagorik adiskide on batekin kafea hartzea baino? Aspaldiko batekin topo egitea? Noizean behin lagun handiekin bazkaltzea? Aspaldiko kide baten berri izatea? Maite duguna ferekatzea? Maite gaituenak musu ematea? Goizetan kalean gizonezko eder horren agur alaia jasotzea? Erantzun bat izatea blogean? Twiterren txiolari umoretsuekin elkarrizketa barregarriak izatea?


Era berean, ikaragarria da umeak ikastolatik harri koskor bat ekartzea oparitzeko. Haurren begirada garden horiek eta irribarreak. Ile-apaindegira joan eta gozatu. Ostiral arratsaldean lehenengo garagardoari tragoa jo. Sasoiko lehenengo gereziak jan. Lekak patatekin. Arroza tomatearekin. Patata tortilla bokadiloa mendi puntan. Hondartzan bainatu eta lehortu barik eguzkitan etzan. Ume txiki bat besoetan hartu. Areitio igo Ermutik eta bihurgunea  pasatu eta Anboto eta Durangaldeko mendiak ikusi. Automobilean sartu euripean eta presa barik gidatu gustuko kantak entzunez. Antzerkira joan. Ozen abestu. Dena emanda dantza egin…


Eguraldi honekin etxera iritsi mela-mela eginda eta salda/kafesne beroa hartu, arropaz aldatuta (ahal izanez gero pijaman). Sofan egon, manta, liburu eta telebistaren aurrean igande arratsaldea eman. Egunkaria ohean irakurri, norbaitek gosariarekin batera ekarri digulako…


Eta ostiralean irratian jardutea! Baina hori ez da plazer txikia, handia baizik. Benetako oparia astero disfrutatzen dudana. Dohatsua neu!


Kontutxo hauengatik ez balitz dela askoz gris eta hitsagoa litzateke!


Bodega taberna

Leire Narbaiza 2015/02/24 15:23
2015eko otsailaren 20an Gipuzkoako Hitzan argataratuta
Eibarren bazegoen Calbeton kalean taberna historiko bat, Bodega izenekoa. Hura gizon nagusien txikiteoko taberna zen. Untzaga aldean txikiteoa egiten zutenena, hain zuzen ere. Duela hogei bat urte, ordea, barra atzean jabearen seme-alabak jarri ziren, gazteak, eta bezeroen artean ere aldaketak egon ziren: gazteak hasi ginen bertara joaten. Betiko parrokianoek ez zuten gustura hartu euren taberna kaka-umeekinbaditzea, eta ez gintuzten begi onez ikusten. Ulertzekoa, toki lasaia zena neska-mutil zalapartariz bete zelako, asko seme edo alaba izateko ere gazteegi, gainera.

Oso toki berezia zen. Bertan, hogeitaka urte geneuzkan berriak eta hirurogeiren bueltan zebiltzan aspaldiko bezeroak elkartuta baina nahastu barik egoten ginen. Zerbitzari modernoak, musika zaratatsua nahiko baxu, eta hormetan Horacio Sarasketak Eibarko gizon ezagunei (eta nagusiei) egindako karikaturak. Tartean zezenketa kartelen bat ere bazegoela esango nuke. Dena oso antzinakoa eta nahasia.

Esandako moduan, bezero beteranoek ez gintuzten gustura hartzen. Pare bat aldiz, ostera, euren begietan estimua ikusi nuen. Behin, adibidez, barran geundela lagun bat eta biok, txikitero-taldea ondoan genuela, bat jiratu eta hunkituta galdetu zigun: "Euskaraz zabizie? Eta eibartarrak zarie?". Guk, baietz. "Gainera, neska gaztiak!" ere esan zigun, pozarren; harrotasun puntu batekin ere zioela iruditu zitzaigun. Izan ere, ordura arte, Eibarren arraroa zen kalean gazteen artean euskara entzutea. Txikitero beteranoen hizkuntza bazen, baina batez ere umeekin eta txakurrekin erabiltzen zen euskara. Behin koskortuta, ordea, gaztelaniari ematen zitzaion bidea. Horregatik harritu zitzaigun gizona, olatu euskaldun berri horren zipriztina ginelako, berarenganaino ailegatzen zen lehena, bitsaren parte eta uholde txikiaren aztarrena.

Aurreko batean Bodegako bezero historikoekin gogoratu nintzen. Taberna ez da existitzen, etxea bota zutelako, eta euretako asko ere ez dira gure artean egongo, bizi-legez. Euren akordua izan nuela diot, eurak sentitu ziren bezala sentitu nintzelako lehengo batean, trenean Eibartik Ermura nindoala, gazte hirukote bati euren artean euskaraz entzun nienean. Beraiengana joan eta zorionak ematekotan egon nintzen, guri ere Bodega famatuan kuadrilla batek egin zigun legez. Ez nien ezer esan, lotsagatik, baina aitor nezake arratsaldea poztu zidatela, katea ez delako eten.

Izan ere, laurogeita hamarreko hamarkadan sortu zen —edo eragin genuen, nahi baduzue— ufal hura txikia izan zen, sendoa izan arren. Gurean, basamortuak kalea hartua zuen eta oasia egin genuen, urmaela jaio, ilusio optiko barik. Baina hain zen sikua eremua, olatu hura ez zela tsunami bihurtu, agian euskaraz melatzeko tresna eta jende gehiago behar zelako. Uhin hura erreka da orain, batzuetan latsa, eta besteetan, emaria handi eta indartsuago datorrenean, bokale. Ez da nahiko, ordea. Atzera ere, aparraren zipriztinez bete behar ditugu bazterrak. Ez dakit nola. Orain tresna eta euskaldun gehiago izanda, errazago beharko luke. Baina, beharbada, atzetik etorritako urak bareegiak dira, desideologizatuegiak, eta tsunami izateko ur laster eta biziagoak behar ditugu, uriola definitiboa, eta horrela euskara itsaso urdin eta zabal bat izanen da.

Euskaldunoi euskaldunek barkatzen ez dizkiguten "akatsak"

Leire Narbaiza 2015/02/20 11:10

Euskaldunok, bilbotarrak bezala, edonon sor gintezke. Euskaldun izateko ez da Lekeition jaio behar, edo 8 abizen euskaldun izan, edo Gabikagojeaskoetxea Zendagortagalartza deiturak eduki, edo 0 Rh  negatiboa izan odol-taldea, edo gene konkretua eraman ADNan. Izatearen borondatea baino ez da behar: euskaldun izan nahi dut, eta izan. Euskaldun izan gintezke sekula Euskal Herria zapaldu barik, edo guraso andaluziarrak izanda, edo Kevin Alfonso izenak eramanda; edo beltzak, edo jainko eskandinaviarren itxura izanda. Izan gaitezke euskaldun forro polar gabe eta perladun belarritakoak jantzita. Gure gogo, nahi eta erabakia da-eta.


Horregatik esan genezake euskaldunok anitzak garela, denetarik dagoela eta estereotipoek ez dizkigutela balio, orain inoiz baino gutxiago, gainera. “Hori ez da GURE estiloa”, “GU ez gara horrelakoak” eta antzeko esaldiak gorrotagarriak izateaz gain, ikuskera partziala eta irreala dira, eta baztertu beharko genituzke.


Hala ere, gurean estereotipoek bizirik diraute eta badira gure komunitatean onartzen ez diren akatsak edo ez-bertuteak. Hiru direla esango nuke: alferkeria, zekenkeria eta berritsukeria. Euskaldun praktikante izan arren hiruretako bat (edo gehiago) daukagunok sufritu egiten dugu, akats dena bertute ere izan litekeelako.


Euskal Herrian ez dugu onartzen bakoitzak berea ordaintzea, katalanen modukoa izatea dela deritzogu. Horren ordez, borrokan ibiltzen gara nork ordainduko. Batzuetan barregarri ere geratzen gara tabernetako barretan, gure pagatu nahi horretan tematuta. Eskuzabaltasun honek gutxirako balio dugu, haatik; beti egongo delako norbait gure txandan, denok garagardoa edan eta berak gin-tonika eskatzen duena. Gainera, inoiz ez diogulako ezer esango, amorrua eman arren.


Langile izatea ere euskaldun zintzoaren imajinarioan txertatuta daukagun beste bat da. Beharginak gara, saiatuak, ekinak, berakatzak baino finagoak. Orain, ordea, badakigu sarritan lantokietan ondo eginaren pagua, ate atzean palua izaten dela. Halere, alferkeriak “keria” izaten segitzen du. Produzitu beharra dugu. Beti, ordu libreetan ere zerbait egin behar dugu, sekula ez geratu. Aprobetxatu berbarekin oso lotua dago hau guztiau. Dolce far niente-rako “egonean egon” tristea asmatu dugu, geldi, alegia. Ezin geldi egon, halere. Inoiz ez dituzue ikusi tren geltokietan trenaren zain dabiltzan ibiltari zoroak? Andena alderik alde pasu kementsuz -ia militarrez- etengabe korritzen duten horiek? Zertan dabiltza? Gimnasioarena aurrezte aldera? Jesartzeak kalte egiten ote die?


Eta inoiz konturatu zarete zenbat azalpen eman behar dira bigarren pisura igogailuan igotzeagatik? Eta ze aurpegi txar jartzen duen jendeak? Nik bai! Zergatik? Hori alferkeriaren seinale delako gure kulturan!


Asteburuan etxean sartuta egon zarela musika entzuten eta irakurtzen edo hartz-hibernazioan esanez gero? Gaizki ikusita dago, izan ere, ez dugu ezer egin, ez gara irten, autoa hartu, mendikada egin,... alferrak gara, gizartearendako kalte handia!


Eta hirugarren bekatu kapital larria: berritsua izatea! Bai, jaun-andreok, euskaldun izatea eta berbontzia izatea ez ei da bateragarria, edo batera badoaz (ni neu nauzue adibide) gaitzesgarria da. Hitzontzion gurutzea! Baina euskaldunek isil fama badute ere, gezurra da. Denok dauzkagu (edo izan ditugu) familian eta inguruan hizlari apartak, kontatzaile trebeak, berba asko egiten zutenak, ipuinak, jolasak, aho-korapiloak-eta transmititu dizkigutenak, euren umetako pasarteak kontatu dizkigutenak, gerrako kontuak, gaztetako ohiturak. Kalakari horiei esker ahozko ondarea dugu, altxor eder hori. Isil ea mutuak izanez gero, hizkuntzarik ere ez geneukake! Gainera, euskaldun berbaldunak existituko ez bagina, zer entzungo zenukete irratian? Musika hutsa? Eskerrak berriketarioi!


A, eta ohartxo bat: berritsu ez da kontakatiluren sinonimoa, e, hiztegigileok?


Estereotipo hauekin batzuetan sufritu ere egiten da. Batez ere, nire kasuan moduan, “akats” hauetako bi izanez gero! Zabaldu burua, demontre, bada ordua eta!

Gaztetasuna, itxura eta edertasuna

Leire Narbaiza 2015/02/13 11:20
Euskadi Irratiko Faktoriarako 2015eko otsailaren 13rako prestatuta, Uma Thurmanena makillaje kontu hutsa zela jakin aurretik!

(Ez dut aldatu ezer, baina irakurle zaren horrek nahi duzun izena jar diezaiokezu, Uma Thurman, Renée Zellweger, edo burutik pasatzen zaizun edozen aktore edo famatu)


Uma Thurmanen argazki batek asaldatu ditu sare sozialak, asaldatu gaitu gu. Aurpegi eraldatuaz agertu da gala batean. Zeharo operatua, antza. Hautsak harrotu ditu irudiak eta denetik irakurri ahal izan dugu: batzuek trufa egin diote, beste batzuk estonatu egin dira, beste askok pena sentitu eta gehienok atsekabetu.


Thurmanek 44 urte ei dauzka. Aktore ona, hainbat sari jasotakoa. Famatua egindako lanagatik, errespetatua. Era berean, emakume ederra, ikonoa. Polita izan barik askorendako edertasun handikoa, erakargarri, liluragarri eta xarmagarria.


Zer ote da gizarte, zine-industriaren eta edertasun kanonaren presioa! Halako emakumeak, itxura baten guztiaren jabe denak, bisturi ankerraren pean men egiteko! Zer ote da gure moduko andre korriente eta ezdeusendako!


Krudelak gara. Barre egin diogu aurpegiera berriari. Baina, ez genioke barrerik egingo zimurrez beteta agertuko balitz? Sare sozialetan ez lukete txisterik egingo? Cuore moduko aldizkariek ez lituzkete aggg eta ufff-ez beteko argazkiak?


Baina komunikabideak ez ezik, gu ere kezkatuta gaude zahartzaroarekin. Ez da denbora luzea horretaz jardun genuela irratsaio honetan. Jende arrunta kezkatuta badago, nola ez da egongo, bada, halako aktore bat; jakinda, gainera, adin batetik aurrera ikus-entzunezko munduan emakume heldurik ez dela? Paper bat lortzea ezinezkoa dela Meryl Streep izan ezean? Beti gazte izan behar badira, nora egin izkin kirurgia estetikoaren sirena-kanta eztiei?


Zimurrak aipatu ditugu, baina ezin dugu ahaztu inposatzen diguten kanon estetikoa: argal, eder, ile zuri gabe, azal leun eta abarrak. Ikusi duzue inoiz edozein arratsaldetan zein iragarki ematen dituzten telebistan? Ikaragarria da, dena da arazo, eta ia denok andrazkook sufritzen ditugu: aipatutako zimurrak, begi-zuloak, ilea ere zahartzen omen zaigu, tripa, ildaskak, idorreria, kilo gehiegi, laranja-azala, atzazal ahulak, zelulitisa, barizeak, odoluzkiak, orpo zartatuak, juanikoteak,... Edozeini konplexua sortzeko moduan, krema, ukendu eta tratamendu mirakulutsuei esker kanon lortezinean sartzeko, era zoro eta absurdoan.


Atzo irakurri nuen EAEn neskek diren baino lodiago daudela uste dutela, bere gorputzaren pertzepzio okerra dutelako. Mutilei, ostera, gutxiagotan gertatzen omen zaie hau. Oso adierazgarria! Baina nola ez da hala izango bonbardatzen bagaituzte horrelako eslogenekin: “Egunean zehar, emakume batek 10 aldiz begiratzen dio bere buruari ispiluan, ikusteko zer aldatu den eta zer ez”. Olay-ren krema bat iragartzeko. Benetan? Hori sinestarazi nahi digute? Ze kaka sartzen digute buruan kontsumo zoroan eror gaitezen?


Presio hori guztiori jasan arren, gure senean gaudela esango nuke, oraindik. Eta miragarria iruditzen zait. Uma Thurman izan ala gu geu eragina antzekoa da: edertasun eta gaztetasun kanon absurdo eta eroan uztartu eta lotu nahi gaituzte, denok.


Post scriptum:

1-Orduan zein da Uma Thurmanen benetako aurpegia? Makillajearekin ni ere izan ninteke Thurman? Nolakoa du benetako aurpegia?

2-Irudiaren morrontzaz eta askatasunaz artikulu interesgarria irakurtzea gomendatzen dizuet (gaztelaniaz): ¡Eres libre, tonta!

Printzesa izatea: destino petrala

Leire Narbaiza 2015/02/11 17:47
2015eko otsailaren 6an Gipuzkoako hitza-n argitaratutakoa

Neguko igande arratsalde euritsu hauetan, sofan kukututa mantapean, erdi-hibernazioan egotea kirol ohikoa da. Telebistaren aurrean, zapping egin eta denetatik aurki genezake. Baina saio harrigarrienak AEBetatik datozen erdi-reality horiek dira: jende arrunta hainbat kontu egiten. Egiteko bat ezkontza soinekoa erostea izaten da, eta, dakidanez, horrelako hiru saio badaude gutxienez. Saio horietan, emaztegaia lagun-familia kuadrilla batekin joaten da denda espezializatu batera, eta bertan hainbat soineko probatzen ditu, bere ametsetakoa aurkitu arte, soineko horrekin "konexioa" sentitu arte. Behintzat hori esaten dute: emaztegai bakoitzak konexio sentimentala lortu behar duela arropa berezi hori probatzean, bestela jai!

Lotura hori erdiesteko, soineko batzuk probatu, eta bere taldeari erakutsi behar dizkio, haiek oniritzia eman diezaioten, ala zeharo gaitzes dezaten. Hori da prozedura. Saio horiek, txitean pitean ikusi arren, eta atal guztiak berdintsuak badira ere, beti harritzen naute, beti dago iritzi, jokamolde edo esaldiren bat harrigarria iruditzen zaidana, aho bete hortz lagatzen nauena. Sarritan esaldi hau izaten da: "Printzesa banintz bezala sentitzen naiz / sentitu nahi dut", mantra sakratu baten moduan errepikatzen dutena. Eta emaztegaiak esaten ez badu, taldeko baten batek jaurtiko du, beti.

Baina zergatik obsesio hori printzesekin? Zer dela-eta emakume helduek printzesetan pentsatu horrelako soineko bat erosterakoan? Egia da jaiotzen garenetik emakumeoi esaten zaigula era askotara zein ereduri jarraitu behar diogun (gizonezkoei legez, egia esatera). Eta gaur egunean esango nuke areagotu egin dela joera hori, jaiotza aurretik sexua argitzen duen ekografia edo sortu aurretiko proba batekin: urdin eta arrosa uholdeak hartzen ditu bidean datorren pertsonatxo horren bazterrak, arropa, armairu, jostailu eta gela. Gerora ere, umea jaio eta hazi ahala, datorkionak markatuko du: ipuinak, jantziak, mozorroak, filmak, marrazki bizidunak, telesailak, telesaioak, jostailuak… neskatila izanda, arrosa koloreko printzesek inbadituko dute aitatutako guztia! Disney printzesa izatera desiratzera bultzatu nahi gaituztelako.

Printzesa? Baina nork nahi du printzesa izan? Hotzean pentsatuta, badago bizkarroirik ganorabakoagorik printzesak baino? Odol "urdinekoak", nobleziakoak, bizkarroiak, beraz. Gainera, estatus hori beti da gizon bati esker lortutakoa, haren alaba edo emazte direlako. Loreontzi funtzioa baino ez dute. Ez dute hitz egiten, mutuak dira, figuratze hutsa delako euren lana. Eta berba egiten dutenean, sekula ere ez euren kabuz; beti beste bat(zu)ek idatzitakoa irakurriko dute. Betebehar nagusia itxura perfektua izatea, irudi hutsa: ondo jantziak, egoki, diskretu, ondo orraztuta, dena bere lekuan, irribarrez, eskua emanez, agurtzaile profesional hutsala. Beti botere gabekoa, beti beste baten menpe. Eta iraultza gertatuz gero, gillotinaz burua galtzeko arriskua…

Orduan hori da saldu nahi diguten ideala? Horrelakoak izan nahi ote dugu: irudi perfektuak eduki, isilik egon, besteen menpe, erabakitzeko aukera barik, ederresteko objektu? Benetan, eredu ustelago eta kaltegarriagorik, kostata! Horrela gauza asko ulertzen dira!

Emozioak emozionatzen eta hunkitzen

Leire Narbaiza 2015/02/06 10:35
2015ko otsailaren 6ko Euskadi irratiko Faktorian egindako kolaborazioa

Asteazkenean santa eskeko kantua entzutea suertatu zitzaidan, iloben ikastolan izeko lanak egiten niharduela. Seko emozionatu nintzen, eta ez ilobak kantuan zebiltzalako, ez, txikitatik Santa Agedaren omenezko kantuak zeharo hunkitu nauelako, ez tristatu, era esplikaezinean, malkoak ere ateratzen dizkidalako; beraz, seko emozionatu beharrean, bustita emozionatzen nau…


Gertakari askok iraultzen didate barrena. Batzuetan era azalezinean begiak bustitzen dizkidate. Zergatik zarrada hori, adibidez gosaltzen, entzuten dudanean Korrika Erriberatik pasatu dela gauean? Zer dela eta emozionatu umeak eskolatik irtenda harri koskor bat eskuan “hartu, zuretako” esaten didanean? Aitaz ezagutzen ez nituen aspaldiko kontuak kontatzen dizkidatenean…


Halakoetan txepel samar sentitzen naiz, normalean leku era une desegokienean hunkitzen nautelako. Baina negarra, batzuetan kontrola ezina izaten da, eta barregarri sentitzen naiz. Baina zergatik sentiarazten gaitu hain erridikulo hunkidurak sortutako negarrak? Han naturala eta polita izan litekeenean? Ez dira minak edo tristurak eragindako malkoak, maitasunak eta kariñoak baizik. Barrua birloratzen digunak gure sentimendu sakonenarekin konektatzen duenean.


Pertsonok bagara izatekoak, gero: errazago lotsarazten gaituzte sentimendu onek edo kontu positiboek, joera makurrek edo gogortasun eta zakarkeria jokaerak baino. Nork esplika liezadake hau? Zergatik goresten da estoizismoa eta intsentsibilitatea, sentimendua eta bihozberatasuna beharrean? Ez dulert!


Ba, nik jai daukat! Beti izan naizelako halakoa, eta uste nuen adinean aurrera joan ahala gogortuko nintzela. Baina, ez, bada, areagotu egin zait, eta gero eta sentikorragoa naiz. Egun batzuetan, telebistako edozein tontakeriak ere samurtzen nau. Hormonak ote dira? ni bigunagoa? Ez dakit, auskalo.


Emozioen munduan, baina, ez dago soilik hunkitu eta negarra sortzen digutenak. Emozionatzeak anitzak dira. Xuxenek markatu egiten dit “emozionatu” hitza eta hiztegietara jotzean “hunkitu” ematen didate emozionatu-ren ordainetan. Baina orain aipatu nahi ditudan emozioak ez dira hunkipenak, zirrarak baizik, inarrosi egiten gaituzte barrutik. Zerbait ona gertatuko den sentsazioa, ilusioa eragiten digun zerbaitengatik. Urduritasun gozo hori, 6 urteko umea goizeko 4retan esnatzen duena, bere urtebetetze eguna delako; aspaldi ikusi bako lagun kuttunekin asteburu-pasa goazelako aurretiaz sentitzen duguna; mutil desiratu horrekin plana egin eta hitzorduaren aurreko momentuetan burutik pasatu eta sabelean tximeletak sortzen dizuna; elkarri emango diozuen musuaren promesa ezpainetan sentiarazten dizun txindurritze hori,…


Zirrara, zauskada, birlore, zarrada, mugidalda, inarrospen horiek, horiek dira esperantza ematen digutenak, ahoan irribarrea eta esna amets egitera bultzatzen gaituztenak. Bizitza ederra eta betea dela adierazten digutenak, benetan hemen egotea merezi duela berresten digutenak. Horiek. Zer ginateke, bada, emozio gabe? Zerba mugikorra, zerba hankadunak!

Malkoetaraino hunkitu ninduen eta hunkitzen nau honek!

Musu emateaz

Leire Narbaiza 2015/01/30 11:14
Euskadi irratiko Faktoria saioan 2015eko urtarrilaren 30ean egindako kolaborazioa

Nora Barrosoren artikulu honetatik abiatu nuen hausnarketa. Bertan, laburbilduz, -eta spoiler-ez beteta-, esaten du umeak derrigortzen ditugula musu ematera beraiek nahi ala ez, eta ea nola egin genezakeen hori, bizitzako beste etapa batean halakorik onartuko ez genukeenean ez egitea, ez jasatea.

Egia esatera, musu ematerena ohitura kontua da. Etxe batzuetan elkar musukatzea gauzarik arruntena da: jaikitzean, oheratzean, kalera joan edo kaletik etortzean,... familiartean elkarri musu bi ematea da ohikoena. Gurean hala izan da, eta nire inguruko batzuetan ere halaxe. Badakit beste familia batzuetan inoiz ez diotela elkarri musurik ematen, eta haluzinatu egiten dutela musu-emate ohitura honekin.

Musuzalea naiz, aitortzen dut, inongo lotsa barik. Eta ingurua ere halakoxea dut, zorionez. Hori bai, beti estimatzen eta maite dudan jendearekin dut gustuko musuarena. Eta adinarekin gero eta musuzaleagoa bihurtu naizela esango nuke. Baina ez ditut jasaten konpromisoz emandakoak, adibidez. Are gutxiago azken aldian modan jarri diren horiek: emakumeok aurkezpenetan/lanean gizonei eta beste emakumeei derrigor eman beharrekoak. Zergatik, baina, musukatu behar dut arlo profesionalean ezagututako hura? Gizonek euren artean musukatzen ote dute elkar? Ana Pastorrek eta Ana Oregik elkar musukatu ote zuten? Eta Zergatik ez Rajoyk eta Urkulluk?

Lehen esan bezala usadio kontua da. Frantzian normala da gizon bik elkarri musua ematea, Charlie Hebdorenaren ondoren ikusi dugun bezala. Hego Euskal Herrian eta Espainian, zergatik ez?

Sobiet Batasunean ere hala zen: telebistan ikusten genituen ume ginela bertako agintariek (denak gizonak) elkarri musua ematen ziotela, eta gainera ahoan. Leonid Brezhnev (SESBko lehendakaria) eta Erich Honeckeren (Alemaniako Errepublika Demokratiko lehendakaria) artekoa da famatuena


Musuak, gustuko izan ala ez, soinudunak baina adur bakoak izan behar dira (sonoros y sin babas). Utikan airera emandakoak, pija askok makillajea ez kentzeko egiten duten moduan! Kanpora! Eman egiten dira ala ez, baina eman behar baditugu eman ditzagun ganoraz, demontre!

Badakizue nola ematen dioten musu elkarri inuitek? eta Zelanda Berriko aborigenek? Badakizue zer den behi-musua? eta tximeleta-musua? eta metraileta-musua? Zer nahiago duzue lagunak ahoan musukatzea ala matrailetan? Eta nola esan euskaraz: “musu frantsesa, torloju-musua, musu bustia edo musu-bihurritua”? E?

Euskaraz izen asko dauzkagu musuak izendatzeko. Siku fama izanda, hiztegi oparoa izatea ez da kontraesana? Tira, famak fama, asko musumerke samarrak gara. Adibidez, gure aldean laztan erabiltzen dugu musua izendatzeko, gero ume berbetan badugu pa, ma eta apa. (Mesedez, hainbeste izanda, patxito desterratu zuen ahoetatik!!!!! Patxo!!!!!))) Beste leku batzuetan pot esaten diote. Eta badugu izen bat aurpegian ematen ez diren laztanendako: muin,... Eta musukatu eta laztantzeaz gain, potkatu eta musuzkatu eta ezpainka... Eta deskubritu dudan hau: potikeiatu, musukatu esateko, ederra, ezta?

Ba, hori laztan eta musuka dezagun elkar, nahi izanez gero, jakina!

Biribiltasuna

Leire Narbaiza 2015/01/28 20:01
2015eko urtarrilaren 23an Gipuzkoako Hitzan argitaratuta

Batek baino gehiagok pentsatuko du urtarrilean Gabonen jan-edanen gehiegikeriak sortutako (edo areagotutako) zilbotaz hitz egingo dudala. Edo haurdunaldiez, edo arrautza oskolen perfekzioaz, edo futboleko baloien garrantziaz... Ez, pentsamenduen biribiltasunaz edo zirkularitateaz berba egin nahi nuke...

Guatemalan, lagun bati indigena batek esan zion europarrok, zuriok (edo nahiago baduzue "mendebaldarrok", herrialde "garatuetakook", "lehenengo mundukook"), oso era berezia genuela pentsatzeko: dena konpartimentuz josita, kategoria bakoitza kaxa batean dugula, tiraderaz betetako chiffonnier bat balitz legez. Bere esanetan, euren pentsamendua biribila da, zirkularra, gauza bat bestearekin kateatuta dagoelako, continuum baten, denak duelako guztiarekin harremana.

Ez naiz gai esateko horrelakoa ote den batzuen eta besteen pentsatzeko modua. Baina gero eta konbentzituago nago gurea, behintzat, hein handi batean halakoa dela. Halere, sinetsita nago ideia eta kontzeptuen biribiltasunarekin; dena lotuta dagoela, alegia.

Horretaz, lehenengoz Batxilergoan jabetu nintzen. Gure sasoian, aspaldiegi, BUPeko (BBB) bigarren mailan aukeratu behar genuen hirugarren mailan zein bide hartuko genuen: zientziak ala letrak, mistoak ala hutsak. Aukeraketa horrekin bizitza osoan jarraitu dugu: zientzietakoa naiz/letretakoa naiz. Baina hain absurdoa eta gaitza egin zitzaidan orduan sasoian... Beharrezkoa da hain zorrotz jokatzea, mundua matematika eta hizkuntzaren artean banatzea? Letrak zenbakien kontra! Matematika hizkuntza izanik, eta hizkuntza matematika hutsa... Zergatik banatu behar? Zergatik ez aitortu musika, artea, hizkuntza eta matematika mundua azaltzeko moduak direla, hizkera ezberdinak? Zergatik nahi gaituzte elbarri bihurtu arlo batzuetan? Zer dela eta ez argitu alor guztiak lotzen direla eta elkarren arteko beharra dutela?

Biribiltasun eta elkarren arteko lotura horiek, baina, ez dira mugatzen nire ustez, jakintzetara. Bizimodu arruntean, egunerokoan ere ikusten dira hausturak, sailkapena derrigorrean egin beharra, kutxetan jarri eta etiketatu. Esango nuke gizarteak mailakatuta nahi gaituela: umeak umeekin, gazteak gazteekin, zaharrak zaharrekin. Espazio gutxitan dago adinen arteko nahasketa, egoera anitzen arteko amalgama, ideien eta esperientzien elkartruke biribila. Eskolan hasten dira mailaketak. Praktikoa da antolaketa aldetik, baina adin desberdinen arteko kooperazio eta ezagutzan, kale.

Kontu bera gertatzen da adin berekoak izanda ere guraso/umebako dibortzioan: ezin ezer konpartitu egoera batean ala bestean egonda! Horrela iristen dira asko gurasotasunera, sekula umerik tratatu gabe! Hor ere ez dago feedbackik.

Eta zer esanik ez zahar-gazteen arteko elkarreraginaz! Zaharrak jubiletxean gazteez marmarka, eta gazteak lokalean, zaharrak mespretxatzen. Hala ez dago kohesiorik, elkar ezagutzarik. Bakoitza bere tiraderan sartuta, ingurukoei zer gertatzen zaien jakin barik. Dena ondo sailkatuta bakoitza bere taldekoekin.

Biribiltasunean, zirkuluak eta espiralak egitea da gakoa. Indarren batuketa, sinergia, hartu-emana, atzera elikadura, input-a output bihurtuta... elkarreragin infinituan egon beharko genuke sartuta, bilbe bereko hariak baino ez garelako. Baina biribilean jardun gabe lerro paraleloetan dihardugu intersekzio gutxi eginda.

Gernikako arbola

Leire Narbaiza 2015/01/23 11:35
Euskadi irratiko Faktorian egindako kolaborazioa 2015eko urtarrilaren 23an

Pasa den astean hil zen Gernikako arbola eta txiste eta meme artean hausnartzeko aukera izan dut sinbolo honen gainean. Ez dut, hala ere egin litezkeen (eta egin diren metaforez berba egingo, luzerako joko ligukeelako). Sinboloaz, baizik. Harritu nau inork ez aipatzea halakorik!

Gernika aldeko familia dut, eta umetan astebururo joaten ginen bisitan. Juntetxera ere, txikitan, sarri joan izan naiz, bai familiarekin, bai txangoan. Santimamiñera joan aurretik, bueltaxka bat tokatzen zen. Gure giroan guztiz barneratutako lekua, ezinbestekoa: juntetxea, arbola, Iparragirreren gitarra, arbola zaharra eta bere katua

Gainera, naizen belaunaldikoa izanda, umetan zuhaitz hori sinbolo indartsua zen, frankismoan erakuts litekeen euskal irudi ia bakarra zelako. Beraz, gure kintakoek etxean-eta ezagutu ditugu marrazki, koadro, domina, taila eta abarrak. Lauburuarekin batera euskalduntasunaren seinale do euskal munduaren ikono.

Gero etorri ziren halakoak bazterrean lagatzea, Gernika koka-kola refresku santua eta halakoak. Ordura arte, sinbolo guztiz maitatua izatetik, sinbolo zaharkituta izatera pasatu zen, zaharkitu eta zaharmindu, esango nuke.

Eta pena ematen dit, gustuko dut zuhaitz bat izatea gure herriaren sinboloa, haritza gainera. Wangari Muta Maathai 2004ko bake nobelak Bilbora ekarri zuten kongresu batera eta esan zuen ederra iruditzen zitzaiola zuhaitz bat edukitzea sinbolo (berak zuhaitzak landatzen zituen desertifikazioari aurre egiteko). Nik ere hala deritzot. Polita da naturaren elementu hain indartsua izatea ikono (arrano beltzarena ere gustatzen zait, irudi paregabea begitantzen zaidalako). Zuhaitzak eta basoak baino gauza ederrago gutxi dago. Bizitzaren eta iraupenaren sinbolo ere badira arbolak, batez ere ehunka urte bizi litezkeenak.

Gainera, gurean, arbola ugari daude gure iruditegian (gaiak.org-tik hartuta):

Aretxabalakoa (han hartzen zituzten bizkaitarrek jaunak) eta Zuhaitz Malatua (jaunaren aginpidearen muga adierazten zuen eta Urduñako bidean Lujaondon zegoen).

Durangaldeko batzarrak Gerediagako harizpean izaten ziren eta Enkartazioetan Urrestietako zuhaizpean. Orozkoko ibarreko batzarra ere haritzaren jiran egiten zuten, eta baziren gizartearentzat beste arbola berezi batzuk ere.

Lapurdin Uztaritzeko Haitzeko hariztian egiten ziren herriko edo parrokiako batzarrak (Kapitala izenekoak).

Bizkaiko armarrian Gernikako arbola dago, Gipuzkoakoan hiru hagin (eta hagina Taxus baccata galzorian dago -edo zegoen- bertan). Haritz, Aritz, Aritza eta Aretx-ez ere bete ditugu kaleak. Lehenengo Iruñeko errege mitikoa ere Eneko Aritza…hor badago zeozer…euskaldunok badugu zerbait zuhaitzekin…

Resurrección María de Azkuek jaso zuen bezala, moztu aurretik barkamena eskatzen zitzaion; “Guk botako zaitugu eta barkatuiguzu”.

Arbola santuak, adoratuak. Nik ez nuke halakorik proposatuko, ez dakit-eta ezer sakraturik dagoen, baina Euskal Herrian badugu sinbolo premia, denok batuko gaituztenak. Eta haritz bat izatea ondo ikusiko nuke, oraingo EAEko himnoa baino askoz hobea ere izango litzateke Iparragirreren “Gernikako arbola”, horratik!

Hori bai, arbola sinbolikoek ez diezagutela gure herriaren baso erreala eta fisikoaren ikuspegia estali; hau da, ez gaitezen ikurrez bete, baina edukiz hustu. Sinboloaren indarrari atxiki baina helburua lortzeko bidean lagungarri izan dakigun, besterik ez!

 

Arrosa, printzesak eta superheroiak

Leire Narbaiza 2015/01/21 17:34
Gipuzkoako hitzan 2015eko urtarrilaren 9an argitaratutakoa
Gabonez berba egiten dugunean, oporrez eta jan-edanez gain, opariz eta jostailuz betetzen zaizkigu elkarrizketak: Olentzero versus Errege Magoak, lagun ezkutua, non erosi eskatutakoa, zer erosi… Ehiza txakurrak dirudigu usnan, oparia jaso behar duenaren desioen atzetik. Edozein iradokizun edo datsegit agindu bihurtzen zaigu, edo, hobeto esanda, erregalua lortzeko parada paregabea. Ideiak ere agortzen baitzaizkigu, gustuak ere aldatu egiten direlako, pertsonaren ezagutza urria delako, edo jasotzailearen zailtasuna benetan agerikoa delako.
Ume sinesberen kasuan errazagoa da. Nahikoa da eskutitza idazteko esatea, bertan apeta guztiak apuntatzeko aukera emango digute-eta. Sarri askotan zer eskatzen duten deskubritzea zaila egingo zaigu, jakin ere ez dugu jakingo zer den idatziz jarri dutena, guk jostailu iragarkirik ez dugulako ikusten. Baina haurraren guraria argitzeko jostailu katalogoak dauzkagu, hainbat dendak egin eta dohainik partitzen dituztenak.
Halako bat erabili zuen eta erabiltzen ari da gure iloba, iaz eta aurten, urte bietan El Corte Ingles almazen handien katalogo mardula. Egunotan bere liburu kuttuna da eta noranahi eramaten du, Olentzerorena pasatuta egon arren. Emozioz beteta seinalatzen dizkigu bere gogoko artikuluak eta gai da behin eta berriro, etengabe, orriak pasa eta begira egoteko. Edozein momentu begitantzen zaio aproposa bere gogokoak gurekin konpartitzeko. Erraz asko altzora igo eta trepeta asko erakutsi, ea gu ere, era sibilinoan, gustatu eta erortzen garen.

Iaz aho bete hortz laga ninduen bertan ikusitakoak. Neska/mutil banaketa oso argia zen: neskentzako zena, arrosa eta more argiz seinalatuta; mutilentzako zena, berde, gorri eta kolore ilunez. Jostailuen ondoan ere neskatilak edo mutikoak ageri ziren, produktu horren hartzailearen arabera. Jakina, beti gizartearen genero-banaketaren ikuspuntu klasiko eta zorrotzenetik begiratuta: panpinak, printzesak, tximeletak eta loreak, arrosak, neskentzat; eta kamioiak, superheroiak, eraikuntza-blokeak eta ninja dortokak, ilunak, mutilentzat.

IMG_20131117_162128 IMG_20131117_162859 IMG_20131117_162953 IMG_20131117_163047 IMG_20131117_163204

Orduan sumindu egin nintzen, eta hala segitzen dut. Izan ere, aurtengoa ere berdintsua da. Horregatik ez nau harritu Susaeta argitaletxearekin sortutako polemikak, neska eta mutilentzako ipuinak argitaratzen dituela ikusita, ezta beste merkataritza guneek ere ateratako katalogo eta iragarkietan genero desberdintasun faltsu eta murriztaile hori ageri denean.

Baina nola harritzen gaitu horrek, jaio orduko niniak arrosaz ala urdinez janzten baditugu? Mozorrotzen ditugunean maitagarriz eta spidermanez betetzen baditugu bazterrak? Emakumeok etengabe printzesak garela esanez bonbardatzen bagaituzte? Horrela, pikutara aukera-berdintasuna, emakumeen imajinarioa beti izango delako ahula eta makala, hauskorra, salbatzailea behar duena, bere kabuz ezin duelako ezer lortu. Eta gizonena defendatzaile ahalguztiduna, bestea bezain faltsua eta hutsala.

Rolak betiko eta indartuta, herri desorekatua baino ez dugu lortuko, eguneroko hainbat jardueratarako gai ez diren gizabanakoak, pertsona ahul eta desorekatuak. Hori ote da lortu nahi dutena enpresa handi horietatik? Makalago izanda, zaurgarriago garelako?

Aurkezpena

Leire Narbaiza Arizmendi

Eibarren pertsona nagusi batek galdetuz gero nor naizen, Munikolanekua edota Eustakion alabia erantzuten dut. Horiexek dira nire kredentzialak.
Ni jaio bezperan Martin Luther King hil zuten, eguen baten. Barixakuan jaio, eta zapatuan “La, la, la”k irabazi zuen Eurovision. Euskara Batua ere nire kintoa da. Sinis egidazue: gauza horiek markatu egiten dute. Gainera, Franco oraindik bizirik zegoen! Maistra naiz ofizioz eta bokazioz. Baita hamaika saltsatako perrexil ere; eta hau bai afizioz

Txargaingo tontorretik dakusat

Anti-gona

Sustatuko Zer erantzi atala

Kontagailua