Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia

Nabigazioa

Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Kalamuatik Txargainera

"Norte y Sur"

Leire Narbaiza 2015/07/24 11:10
2015eko uztailaren 24an Gipuzkoako Hitza-n argitaratuta

Gure nerabezaroan Norte y Sur izeneko telesail bat ematen zuten Espainiako telebistan, ia bakar hartan. Jatorriko izena, baina, North and South zeukan, eta AEBetako Sezesio gerra zuen oinarri. Oso famatua izan zen, epokakoa izateaz gain, super-produkzio horietako bat zelako eta protagonista ederrez ere hornitua zegoelako. Agian belaunaldikideren batek horretaz jardungo nuela pentsatu du, baina nahita izenburu hori jarri badiot ere, ipar-hego fenomenoaz hitz egin nahi nuke.

Hegoalde-Iparralde jarri izan banio, batek baino gehiagok gure planetan dauden desorekez mintzatuko nintzela pentsatuko zukeen; nola Iparraldeko biztanleok hegoaldekoen lepotik bizi garen, edota desoreka ekonomiko eta sozialak nolakoak diren. Ez, horretaz ere ez dut hitz egingo.

Irakurle ia guztiok, ostera, Euskal Herriko Iparralde eta Hegoaldeaz nabilela pentsatuko duzue —bai, badakit ez direla termino zehatzak eta Euskal Herri kontinentala/Euskal Herri penintsularra erabili beharko genituzkeela. Hala da, baina hainbeste hedatu dira, non zaila den ohitura aldatzea—. Oraingo berbagaia ez da hori izango, norte eta sur berariaz baitaude jarrita gaztelaniaz.

Honezkero batzuek asmatuko zenuten. Bai, horixe da. Azkenaldian zineman eta telesailetan zabaltzen dabilen ipar eta hego kontzeptuak; Ocho apellidos vascos filmarekin hasi zen furiada eta Antena3en Allí abajo telesailarekin segitu duena, alegia. Iparraldea EAE (País Vasco, Euskadi, Baskongadak… nahi bezala deitu) eta Hegoaldea, Andaluzia. Moda-modako gaia.

Hain da modakoa, ezen ETB2n eta CanalSurren artean reality show bat prestatu duten: Tú al norte, yo al sur. Bertoko batzuk hara behera joango dira, eta andaluziar batzuk hona gora etorriko dira. Helburua da hango eta hemengo giza taldeetan ondo uztartzea. Beldurra eta dena ematen dit pentsatzeak zein irudi eskainiko diguten harrera egiten dieten taldeek! Zelako topikoak erabiliko dituzten herri bien arteko desberdintasunak nabarmentzeko! Hori bai, dena erdaraz izango da.

Ikaragarria deritzot ideiari. Alde batetik, horrela planteatuta planeta desberdinekoak garela dirudigulako, sekula ere elkar ikusi bakoak, elkarren ezaupiderik ez dutenak. Halakorik! Gure artean makinatxo bat andaluziar dago aspalditik, hemengoak (eta hangoak) direnak, euskaldunak edo euskaldunen guraso direnak, GU direnak. Zer pentsatuko ote dute gure andaluziarrok? Hain bitxia izan ote zen esperientzia? Exotikotasunetik gutxi izan zuela esango nuke.

Bestetik, eta larriena deritzodana, Espainiako batasunari egiten dion mesedea, errefortzua. Izan ere, Euskal Herrian Hego eta Ipar (kontinental eta penintsular) bizkarra emanda bizi gara, elkarri gutxi begiratuta. Horrelako saioek, ostera, estatuaren muga barruetan gaudenok elkarri erreparatzea dakar, topikoetan bada ere. Hortaz, Espainiari adi, Euskal Herri barrurantz so egin beharrean. Hegoaldekoak garenok iparraldeko bihurtuta, Espainia iparraldekoak, alegia. Gure Iparraldea ahaztuta. Gure herriaren kohesio ahula trinkotu beharrean, disolbatzen Espainiako topikoen eremuan, atzera ere euren naziogintza etengabean.

Eta hau guztia euskal telebista delakoan, euskal-etik gutxi duena. Eskuetan dugun tresna alferrik galduta, TV3 eredu izan beharrean, Tele5. Zein pena handia!

Sukaldaritzaren pedantekeriak

Leire Narbaiza 2015/07/19 21:29
Euskadi Irratiko Faktoria saioan egindako kolaborazioa 2015eko uztailaren 3an

Ez naiz horrelako saioen oso zalea baina ez dakit nola, asteon, Masterchef-en finala ikusi dut. Saioa ezagutzen nuen 3 denboraldi egin dituztelako eta zappingaren bidez hainbeste edizio eta entzute duen programa azkenean ezagutu egiten delako. Gainera, ez dakit non, ezta nori ere irakurri nion horrelako saioen boom-a dagoela telebistan. Buruari buelta batzuk eman ostean hala zela baieztatu nuen, sukaldaritzari buruzko saioak nonahi, kate guztietan.


Egia esatera, telebistan beti ezagutu dugu sukaldaritza saioren bat, baina halakoetan platerak egiten erakusten ziguten, kozinatzen, alegia (Mesedez, sukaldatu TXARTO dago, gaizki eratutako munstroa da, kozinatu, ordea HBak jasota dauka eta tradizioaren barruan dago!). Sukaldariren batek eginez irakasle lanak egiten zituen.


Orain, ordea, halakorik badaude ere, beste estilo batzuk zabaldu dira: lehiaketak (masterchef), jatetxeei laguntzekoak (Pesadilla en la cocina-Kitchen nightmare), AEBetako platerik handienak jateko erronka (Crónicas carnivoras- Man versus food), Ingalaterrako eskola jangeletarako bisita (Jamie Oliver),… Tira, hau guztia inoiz baino denbora gutxiago sukaldean janaria prestatzen pasatzen dugunean.


Paradoxikoa da, askok ez dute etxean bazkaltzen, etxera janaria eramateko lokalak ugaritu dira, jaki prestatuz beteta daude harategi eta supermerkatuak, baina sukaldaritzaz gainezka ditugu telebista kateak. Telebistak ez ezik, edozein komunikabidek ere, sukaldaria izatea oso cool eta guay delako!


Kontraesana, esandako moduan jendeak inoiz baino gutxiago kozinatzen duelako eta modako sukaldariek erakusten dutena oso errezeta konplikatuak direlako: beraiek produktu exotikoen esferifikazioak egiten, nitrogeno likidoa, fruta tropikalak eta urruneko espeziak erabiltzen dituzten bitartean, jende askok ez daki dilista arrunt eta goxoak egiten!


Aurrerago esan dudan moduan, sukaldarien presentzia betierekoa da, batez ere Euskal Herrian. Michelin izarrez betetako izartegi osoa daukagulako, edozein ekitalditan agertu behar dira eta badirudi gure kulturaren ezaugarri bakarra direla. Topiko tipikoak. Kultura hustu egiten da horrela, jan kontu hutsa bihurtu dutelako, beste arlo guztiak baztertuta geratu dira sukaldeen distirengatik. Zinemaldira datorren aktoreari edo oporrak pasatzera datorren turistari galdetuz gero, denek “ze ondo jaten den hemen” dioskute. Eta nire gertuko baten beti esaten duen modua: hauek euren etxeetan zer jaten dute, bada?


Nire iritziz gastronomiarena gainbaloratuta dago. Puzte eta cooltasun horrek sukaldaritzari tontakeria handia ekarri diola uste dut. Izan ere, gaur egunean jatetxe batzuetako karta ez da ulertzen. Plater bakoitzaren izena kilometrikoa da. Azkenean ez da jakiten zer eskatzen dugun! Alergia edo intolerantziaren bat izanez gero ezin jakin, hainbeste osagarri duenez plater bakoitza!


Beste alde batetik, zenbat aldatu diren menuetako kartak! Esate baterako, entremesak (zizka-mizka hotz-beroak) bero nahiz hotzak desagertu egin dira, zer esanik ez kontsomea, arrain pastelak, otarrainxka koktela, mingain albardatuta, eta “copa de la casa” (zer zen hura!) zeharo. Orain ozpina erosteko ere doktoretza tesi bat ere egin behar denez, jatetxeetan ezer ez da arrunta.


Eta euskararen kontuekin hasten bagara, ez du akaburik! Egia esatera, zoritxarrez euskararen erabilera txikia da menuetan eta euskara presente dagoenean ere hiztegia behar da, letxugak ez direlako inoiz letxuga, uraza baizik. Halakoetan, menu-egileek Euskaltzaindiaren adar ultrari jarraitzen diote eta berenjenak beti dira alberjiniak, edo erremolatxak beti beterrabak; Bizkaiaren bihotzean, esate baterako eta ez Baxe Nafarroan! Hala ikasi dut nik galdarraztatu, otarrainxka eta beltxarga!


Tira, inoiz jakingo ote dugu gauzak naturalago egiten? Inportantzia gutxiago ematen eguneroko ekintza plazer-emaile eta derrigorrezko horri? Ez dadila klasismorako aitzakia! 

Matxistak, deseroso

Leire Narbaiza 2015/07/12 23:54
2015eko uztailaren 10ean Gipuzkoa Hitza-n argitaratutako artikulua

Pasa den igandeko BERRIAren portada, igandero bezala, irudi handi batekin ilustratuta: liburu banaren ostean pertsona bi ezkutatuta. Letra handietan Amaia Lasa eta Danele Sarriugarte dio. Txikiagoetan hauxe: "Bi sortzaile, bi emakume, bi belaunaldi elkartu ditu estreinakoz BERRIAk argitaratu duen 'Ahometan' sail berrian. Literaturaz, bizitzaz, feminismoaz eta beste hamaika kontutaz aritu dira, luze eta zabal". Barruan artikulu-elkarrizketa-erreportaje luzea.

Hori paperezko edizioan. Edizio digitalean, ordea, portadarik ez dago, baina bai artikulua, jakina. Era berean, erantzunak laga litezke. Normalean, arlo hori nahiko hutsik egoten da, begiratzea besterik ez dago aukera eskaintzen duten komunikabide euskaldunetan, orokorrean erantzun gutxitxo izaten dela, zoritxarrez. Hala eta guztiz ere, artikulu honetan hainbat iruzkin idatzi dituzte. Kontrakoak asko, feminismoari erasotzen!

Xabik hauxe dio: "Gaur egun edozein zabor-idazlek lortzen du azalean egotea BERRIAn feminista baldin bada? Nik soldatze lan fin finak egiten ditut, eta feminista naiz. Promozionatu nazakezute zuen 'egunkarian'?". Feministak Kanpora!-k, berriz: "DIRUA. Feministei egindako elkarrizketa bakoitzean diruaren kontua agertu behar da. Kursilloak, EHUko hizketak, guztiok ordainduta. Zenbat parasito bizi dira modu honetara?".

Harrituta utzi naute komentarioek, artikuluan hainbat kontu aipatzen direlako, eta elkarrizketari darion tonua beste bat delako, imajinazioa, fantasia eta errealitatea nahasten direlako. Elkarrizketak aitzakia ematen die euren lanaz berba egiteko, nola sentitu diren beren produkzioarekin. Egia da feminismoaz mintzo direla, baina arraroa litzateke idazle bi hauek horretaz ez hitz egitea, biek feminismoaren bandera eroan dutenean beti. Absurdoa litzateke, zentzubakoa.

Baina Twitterren izandako elkarrizketa batean Sarriugartek berak esandako moduan, iruzkin hauek balio dute elkarrizketan bertan aitatutako erasoak ilustratzeko. Hala da, berba horien atzean dauden pentsamoldeek kontu asko adierazten dituztelako.

Xabi delako horri txarto begitantzen zaio portada eskaintzea oso-osorik emakume idazle feminista biri. Erdigunerako eskubiderik ez baitute. Alde batetik, emakumeak direlako; bestetik, idazleak eta bestetik feminista. Ziur nago, gizon futbolari matxoak balira, esate baterako, ondo iritziko liokeela haiei eskaintzea. Hori delako normaltasun, araua, ohikoa. Baina kultura portadan? Emakumeak? Feministak? Kia, kia! Gainera, zabor-idazle deitu die! Nahiko nuke jakin ilustratu horrek zer irakurri dien idazle hauei. Ezagutzen ote zuen Amaia Lasa artikulu honen aurretik? Ezezkoan nago.

Beste iruzkingileak gaitzizenean laburbiltzen du bere pentsamoldea: feministak kanpora! Bizkarroi deitzen die hitzaldi, ikastaro eta abarrak ematen dituztenak, bere lepotik bizi omen direlako. Gizajoa, halakoak mantendu behar ditu!

Kutxa ergelarenak

Leire Narbaiza 2015/07/07 13:04
Euskadi irratiko Faktoria saioan 2015eko ekainaren 26an egindako kolaborazioa

Hilaren 23an Dick Van Patten hil da “Con ocho basta” (Eight is enough) telesaileko aita. Zuetako askori ez zaizue ezta ezaguna ere egingo, laurogeiko hamarkadan edo jaio barik edo umeegi zinetelako. Baina sasoi hura gogoratzeko adin nahikoa dugunok eta telebista geneukanok, denok izango dugu saio horren berri.


Izan ere, orduan telebista kate bi baino ez zeuden, gaztelaniaz eta Espainiako gobernuarenak. Bigarrena, gainera, UHF izena zuena, ez zen herri guztietan ere ikusten. Beraz, telebista bakarra, eta denok berari begira. Saioek sekulako audientziak zituzten, jakina.

Imajinatzen duzue zer zen hura? Kate biak ikusten ziren etxeetan ere, bakarra ikusten zen, telebista gailu bakarra zegoelako, eta egongelan, familia osoak ikusten zuelako elkartuta. Bestalde, etb hasi zenean ere, zappingik ez zen existitzen telebista-aldagailurik ez zegoelako, eta aldatzeko sofatik ipurdia altxa eta atzamarraz egin beha zelako. Ikaragarria.


Pleistozenoaz ari naizela ematen du, baina gutako askok ezagutu dugu telebista hori, beltz-zurian, ez ahaztu! Nik beti ezagutu dut telebista etxean, baina nire gelakide batzuek ez zuten, eta ez oso modernoak zirelako, orain bezala. Kapritxotik puntu bat ere bazeukan orduko guraso batzuendako telebista izateak. Kolore barik, hizkuntza bakarrean, eta eguerditik aurrera baino ez zen telebista hura. Gainera, “erronboak” ere bazituen: bakarra, 14 urtetik gorakoentzat; bi, 18 urtetik gorakoentzat. Ufa! Gure etxean oso zorrotzak ziren eta ohera bidaltzen gintuzten.


Gure etxeko lehenengo telebista Helmholtz bat izan zen, Eibarren egindakoa. Eta orduko mentalitatearekin telebista hark ia 25 urte iraun zuen! Ez zen hondatzen! Ordurako kolorekoak normalak ziren eta etb ere hasita zegoen, baina gure telebista eibartarrak ez zuen hartzen.

Koloreko telebista iraultza izan zen. 100.000 pezeta balio zuten, 600 euro eta ez zegoen edonoren esku. Gure kalean bazegoen Julia izeneko andre nagusi bat eta hark esaten zigun eurenera joateko koloreko telebista ikustera! Beti, eta denak bezala, kolore oso saturatuekin.


Hurrengo iraultza etb izan zen. Hasieran, bazegoen bakero serie bat beltzak eta indioak zeuzkana. Jakina, euskaraz egiten zuten eta jende nagusi asko harrituta zegoen, euskararen aurrerapenagatik, Oestekoak ere euskaraz. Era berean, askori urruneko berbaera egiten zitzaien, eta batuaren fama txarra ere ekarri zuen.

Eta Espainiako telebistak hizkuntzarekin egin zuena, hau da, normalizatu eta orokortu, gehi estatuaren kohesioa (artista jakin batzuk ezagutaraztea, kultura orokor espainiarra zabaltzea,..) ez zuen lortu etbk. Pilota salbatu eta indartu zuen, baina hizkuntzarena ez hainbeste (esaldi-makuluak -hori egina zagok- eta abar gutxitxo), batua zabaltzea, eta figura euskaldunak ere ez zituen hainbeste bultzatu.Berba baten, euskal imajinario kolektiboa sortu eta elikatu. Herrialdeen arteko ezagutza ere, hala-moduzkoa. Pena da, euskaldunondako erreferente bihurtu ez delako, horrek ekarri dituen ondorioekin.


Ea berandu baino lehen (aldatzen ari baita telebista kontsumitzeko modua), beltz-zuri sasoiko izpiritua eta ilusioa berreskuratzen duen, itxura hobea hartzen ari delako. Denon mesederako, eta euskararenerako ere izango da-eta

 

Sinboloetan hanka-motz?

Leire Narbaiza 2015/06/26 09:30
2015eko ekainaren 26an Gipuzkoako Hitzan argitaratuta

Gure esku dago-ren ekitalditik etorri berri nago. Bai, argitaratu, ostiralean argitaratu da artikulua, baina igande gauean desorduetan nabil idazten. Halaxe da bizitza! Eta burua bete-bete eginda daukat bizi izandakoaz. Hausnarketa asko, berba gai larregi artikulu bakar batean batzeko. Mataza honek oratzeko hari askotxo sortu dizkigu, eta beharbada, orain ez da momentua horretaz hitz egiteko, hausnarketa gehiagotxo egin barik. Agian artikulu bat ere ez da bide egokiena hainbat konturen gainean mintzatzeko, jendearen arteko solasaldia eta eztabaida behar delako. Dena dela, ikusitako gauza batzuei heldu nahiko nieke, sinbologiari dagozkionei, batez ere.


Igandean Anoetako ekitaldian izan nintzen, eta bertan sortu zitzaigun makinatxo bat galdera eta kezka. Bertan ikusitakoak ardura ere sortu zigun. Lehenengo eta behin, ekitaldia “Txuri urdin” kantuarekin hastea! Hara, futbola agertu zaigu! Zer dela eta halako aldarrikapen baten Ralaren himnoa? Futbola ote da gure identitatearen ikurra? Zausk! Lehenengoa, bekokian!


Segitu zuen Jon Maiak bertsotan, hainbat herri aipatuz. Zarauztik mendebaldera, bi esan zituen: Zumaia –berea–, eta bien erdian dagoen Getaria! Badakizue zer esaten den, Zarauzko ordainlekuan hasten dela Gipuzkoa. Besteok, zer ote gara, bada? Terra ignota!


Gero danborradaren txanda iritsi zen! Donostiako martxa, eta denok kantatzeko?! Zer ikusia ote du erabakitzeko eskubidearekin? Ostean, danborradak Debako martxa jo zuen. Konpentsatzeko, edo? Zer da identifikazio hori Donostiako kontuekin? Aniztasuna aitatu zen diskurtsoetan, eta Gipuzkoa zerbait baldin bada, anitza da, ez bakarrik kanpotik etorri diren herritarren jatorri pluralengatik, baizik hain lurralde txikian dauden herri eta euskarak ere askotarikoak direlako, idiosinkrasia desberdinak. Baina hau, ordainlekutik ekialdera ez dakit ondo konprenitzen den…


Goiko guztiak Gipuzkoa batzeko sinboloak baino, sektore jakin batzuek, interes handiz, zabaldutako klixe jakinak direla esango nuke. Futbola identitate ikur bihurtuta askoz ere “ogiago” bihurtzen da gizartearen zirku honetan. Hiriburuaren nagusitasuna ere elite batzuei komeni zaien identifikazioa besterik ez dela begitantzen zait.


Futbola, Donostia eta Gipuzkoako zentralitatea dira, itxura baten, gipuzkoarron iruditegiaren gune sinboliko bihurtuta. Era berean, ekitaldia bost hiritan zatituta egoteak, jostetik baino banatzetik zeukan gehiago. Gutako askok espero genuen egungo teknologia izanda, beste hiriekin uneren baten konektatzea, ekitaldiak jostea. Eta ez, atzera ere, geratu gara gure probintziakerian, herri egiten lagundu baino, oztopo den horretan.


Era berean, horrelako mobilizazioetan oso baztertuta ikusten nabilen beste sinbolo bat, ikurrina da. Ez naiz oso zalea, baina geure burua beti katalanekin konparatzen gabiltza, eta eurak beti darabilte senyera: barraduna, estelada urdina edo horia. Ikurrina, ordea, ia ikusi ere ez da egiten! Horretarako eskalatu zuen Eustakiok Artzain Onaren orratza? Himnorik ere ez dugu, bandera ere baztertu behar ote?


Agian bada sasoia benetako sinbolo gutxi batzuk aukeratu eta erdigunean kokatzeko, erreferente izan ditzagun, errazago batu gaitzaten, errazago bil gaitezen euren baitan!

Agur, Oskorri

Leire Narbaiza 2015/06/24 22:10
Euskadi Irratiko Faktoria saiorako egindako kolaborazioa 2015eko ekainaren 19an

Asteon konfirmatu da berria: udazken honetan agur esango dio Oskorri taldeak bere ibilbide oparoari. Disgustua eta pena. Izan ere, Oskorri gu guztion bizitzaren soinu bandaren partea da, asko ala gutxi baina ziur ia denok izan dugula une polit edota garrantzitsuren bat Oskorriren kanturen bat entzuten.


Oskorri, zeru gorria. Talde mitikoa, historikoa. Hasieran mesfidantza sortzen zuena ezkertiar, bilbotar eta euskalduna izanda, fededun eta klasiko ez zelako, edo nahiko euskaldun ez zelako. Gorria. Adela bezalakoa. Himno egilea, beraz onarpena lortutakoan, mainstrean bihurtu arte, eta folka eta folklorea mespretxatzen zutenengandik iraindua. Kosmopolita izan nahian, kosmopaleto direnek ere erdeinatua, euskaldunegia zelako. Bide erraza ez baitzuten aukeratu. Baina maite dugunondako, gozagarri eta atsegingarria izan da.


Ezin dut gogoratu noiz entzun nuen lehen aldiz, ezta zein den gehien gustatzen zaidan kanta ere. Hamar ere ezin izango nituzke zerrendatu, horretan jartzen naizen bakoitzean bat gehiago gogoratu eta zerrenda luzeegia bihurtzen zaidalako. Gainera, baliteke bururatutako kantuetako bat ez egotea gogokoenen top horretan, baina esanguratsua izatea bizitako une gozoren bat akordura ekartzen didalako: udalekuetako esnatzeak, jairen bateko erromeria, lagun arteko barreak, maitemin zororen bat...

Aitortu behar dut nire talde gogokoenetako bat izan dela, zuzenean inoiz ikusi ez arren (Tira, agian Euskaldunon Egunkariaren aldeko jairen batean kontzertu erraldoi horietako batean). Hori bai, lehenengo soldatetako batekin “Datorrena datorrela” kasetea erosi nuen, eta buelta-bueltaka erabili, ia kantu guztiak buruz ikasi arte. Gainera, euren kantu bat "Udabarriko lora ederra" Ura diskokoa, izan genuen sintonia Eibarko Matrallako irrati librean izan genuen Albarakia paparrian saioan, nire hastapenak irratian.


Musika tradizionala gogoko dut, oso. Folk zalea naiz, aitortzen dut, eta Oskorrik ondo uztartzen ditu kantu herrikoiak, umorea eta gaur eguneko poeten letrekin. Sekulako lana egin dute taldekideek abesti zaharrak jasotzen eta erakusten. Bestalde, folka uztartu du letra garaikideekin. Eta zelako letrak! Gainera, umorez ere zipriztinduta daude taldearen diskoak. Umeendako musika ere egin du, oraindik Pirritx eta Porrotx minoritarioak zirenean! Album batzuetako portadako argazkiak ere gogoangarriak izan dira.


Baina amaitu da. Denak dauka bukaera. Beharbada, ez merezi zuena, baina denboraren higadura, krisia, mundu aldaketa, musika munduaren noraeza, bere ibilbidea aldatu eta larregi zentratzea Pub Ibiltarian… arrazoiak bat eta mila. Emaitza, ordea, bera. Badoa oholtzetatik baina gure bihotzetako fonotekan izango dugu betiko. Mila esker!

 

Futbolaren betekada

Leire Narbaiza 2015/06/17 18:51
2015eko ekainaren 12an Gipuzkoako Hitza-n argitaratutako kolaborazioa

Sasoi batean askoren pizgarria igande arratsaldean etortzen zen, bere bihotzeko futbol ekipoak jokatu egiten zuelako. Noiz edo noiz, halere, larunbat iluntzeetan izan zitekeen asteburuko gozagarria. Izan ere, aste-goienean kontzentratzen ziren partida guztiak eta futbolzaleen gozamena orduan etortzen zen.

Ondotxo dakit zertaz ari naizen, sasoi batean neu ere futbolzale sutsua izan nintzelako. Badaitorkizuet lotsa apur bat ere badudala halako aitorpen lotsagarria publikoki egitean, baina zer egingo diogu? Denok daukagu iragana, gustatu ala ez, eta nirea horixe da.

Eta erretzaile amorratuei gertatzen zaien bezala gertatu zitzaidan niri: erretzeari uzten diotenean tabakoa ezin dute jasan. Horregatik ezin dut eraman futbolaren betekada hau. Oka egiteraino sartzen digutelako edonon eta noiznahi, guztiaren sendagarri. Minak ahazteko edabe miragarria.

Tira, futbola "kontsumitzeari" laga nion, autu batzuekin higuinduta nengoelako. Uste dut, gainera, eraldatze prozesu pertsonal batean nengoela eta fase hartan bizitzako kontu eta sinesmen asko birplanteatzen eta zalantzan jartzen hasita nengoela.

Ez nuen gustuko harmailetan sortzen zen giroa, airean arnasten zen agresibitateak eta jai-moduak kirrinka egiten zidaten barruan. Txalo edo irain egiten zitzaien aberaskume batzuei, kamisetan zuten armarriari muin egiten ziotenean, baina diru gehiagoren truke, hurrengoan beste armarri eta kolore batzuei egingo zieten omen. Orduan zerk mugiarazten gintuen, kolore huts batzuek soilik? Mertzenarioen armada zelako kolore horien ekipazioan azpian zegoena.

Denborarekin, hausnarketa sakondu eta zabaldu dut, eta oraindik ere latzagoak begitantzen zaizkit futbol zelaietan ia gaztelania hutsean gertatzen direnak: abesti homofoboak, matxistak... betiere iraingarriak. Horrekin ez dut esan nahi futbolera joaten diren guztiak halakoak direnik, baina asko bai, eta klubek eta federazioak apenas egiten duten ezer hori gerta ez dadin.

Hori tifosi-ei dagokienez. Baina zer esan bertan mugitzen diren diruez, ordaintzen ez diren zergez eta handi-mandien zapokeriez? FIFAren eroskeria eta ustelkeria agerian utzi dute egunotan, aspaldian bolo-bolo bazebilen ere bazterretan. Kiratsa!

Aberaskeriaz gain, aitatu behar dut futbolak gizartean duen lo-belar eragina, hipnosi kolektiboa sortzen duena. Arazo eta gatazka guztiak estaltzeko balio du. Bestela, nola azaldu astegun guztietan partidaren bat egotea? Nola esplikatu ETB1en larunbat edo igande arratsaldetan match-en bat izatea, nahiz eta 2. B mailakoa izan? Edo jubenilena… Hori bai, beti gizonezkoen futbola. Emakumeek jokatu eta irabazi arren, ez dute ohore hori merezi ezta gabarrarik ere. Soldata ere, nekez.

Baina besterik ezin espero genezake gizarte batetik non gizabanako askoren identitate ikur bakarra den euren futbol taldea. Ala normala da edozein adierazpide ez-futbolistikotan (Frantziako tourra, manifestazioak, giza katea...) batzuek euren taldeko bandera ateratzea ikur gisa? Askorentzat hori da euren buruaren definizio bakarra.

Espazio faltagatik barruan geratu zaizkit eragiten dituen hainbat kalte, baina hurrengo baten botako ditut. Izan ere, ez dut inor zapuztu nahi, batzuen batzuek pozen bat hartu dutelako. Disfruta ezazue, baina buelta batzuk eman hemen jaurtitakoari!

Ahozko azterketak egiteko aholkuak

Leire Narbaiza 2015/06/12 11:55
Euskadi irratiko Faktoria saioan 2015eko ekainaren 12an egindako kolaborazioa

Azterketa sasoi bete-betean gaude. Ikasle guztiak aztoratuta dabiltza etorkizuna baldintzatuko dieten probengatik. Etsamina guztiak dira latzak, baina esango nuke latzenetan latzena ahozko proba izaten dela, hizkuntza bat ikasten ari direnentzat, behintzat. Izan ere, ahozkoan astirik ere ez dago pentsatzeko eta urduritasunak eta esanezinak sarri askotan gure ahoaren jabe egiten dira eta ez digute lagatzen dakiguna behar bezala adierazten. Horregatik aholku batzuk eman nahi diet trantze horretan daudenei.


Aurreko egunetan ahalik eta jende gehienarekin hizkuntza ikasi berri horretan egiteko esango nieke. Euskararen kasuan errazagoa da baina atzerriko hizkuntza denean, ahalik eta gehien entzun eta irakurtzeko gomendatzen dut. Lehenagotik egin beharreko kontua beharko luke, baina azken txanpa honetan murgiltzea osoa izan behar da.


Artegatasuna, urduritasuna arintzeko egun batzuk lehenago belar bedeinkatua (Valeriana officinalis) hartzea komeni da. Batzuek piluletara, kimikara jotzen dute, baina ez dut gomendatzen, inoiz ez delako jakiten egun horretan nola erantzungo duen gure gorputzak. Ez da komeni erlaxatuegi egotea, gainera. Belar bedeinkatuak, agian, ez dizue ezer egingo, baina kalterik ere ez.

Bezperan, apunterik-eta ez begiratzea gomendatzen dut. Norbaitek zerbait “egin” nahi badu, lehentxeago esan dudan moduan, irratia entzun, telebista edo film bat ikus ditzala; baina aditzak birpasatu, deklinabidea begiratu edo hitzen zerrenda buruz ikasteak ez du ezertarako balio. Bestalde, ondo lo egitea eta deskantsatuta joatea komeni da. Beraz, bezperan ez egin parrandarik, eta formal eta lasai ibili.


Azterketa egunean, aurretik, zeuen buruarekin ere berba egin hizkuntza horretan. Burmuinak isiotu behar du hizkuntza horren espazioa, aktibatuta eraman. Ondo gosaldu edo bazkaldu. Ez larregi, baina ez gutxiegi. Tripa-zorriek azterketa sasoian ez dute laguntzen.


Janzteko orduan guapo jantzi. Ez ezkontza baterako legez, baina zeuen buruarekin ondo sentitzeko moduan. Konfiantza eta indarra ematen du ispiluan begiratu eta ondo ikusteak. Era berean, arropa  erosoa izan behar da: laga alde batera estutzen duten janzkiak, zapata deserosoak, edo ez-seguru sentiarazten dizuetenak (zabaltzen diren botoiak, jausten diren bularretakoaren tiranteak, estutzen duten lepoaldeak,...). Azkenean arropa horren deserosotasunak ez zaituzte bakean lagako eta ezin kontzentratuta ibiliko zarete. Halakorik ez zaigu komeni!


Era berean, ez eraman traste askorik. Utzi iduneko handiak etxean, eskuturreko zaratatsuak, karpetak, erosketak eta abarrak. Eramatea beste aukerarik ez baduzue, utzi itzazue lurrean. Altzoan jarriz gero jausi eta labainduko zaizkizue eta lotsa besterik ez duzue sentituko.

 

Beste alde batetik, gogoratu aztertzaileak irakasleak direla eta ziurrenera ikasleak izango dituztela zuek pasatzen ari zareten trantze berean. Normalean, azterketan gure ikasleen azalean jarri eta haiek tratatuko genituzkeen moduan tratatuko zaituztegu. Etsaia baino, lagunak dira.


Zuen kidea ere laguna da (orain binaka egiten dira ia ahozko guztiak). Ez da lehiaketa. Biok gainditu zein suspenditu dezakezue. Elkarlanak puntuatu egiten du, gainera. Sartu baino lehenago egin bion arten berba, izan konplize. Baliatu horretaz.


Eraman ura. Urduritasunak ahoa lehortzen du eta mihia ahosabaian itsasten da. Horrek urduritasuna areagotu besterik ez du egiten. Urak lagunduko dizue. Telebistan ere “ur pixka bat” eskatzen dute une larri bat eteteko. Lasaigarria da.


Galdetu, esan, izan naturala. Zerbait korapilatzen bazaizue, errepikatu ganoraz. Ez da ezer gertatzen. Izan adeitsu. Agurtu barrukoak, egin irribarre, aurpegi serioak baino puntu gehiago lortzen dituzte sinpatia erakusten dutenek!


Animo!!!! Eta bego zuekin indarra!

Sarrionandia lanbrotute ikusteot

Leire Narbaiza 2015/06/05 10:54
Euskadi Irratiko Faktoria saiorako egindako kolaborazioa 2015eko ekainaren 6an

 

Gaur, Bilboko Arriaga antzokian Joseba Sarrionandiaren Narrazio guztiak (1979-1990) liburuaren irakurketa jarraitua egiten ari dira Bilbo Zaharra forumak antolatuta. 9.ez egingo dute ekimen eder hau.

 

Orain hilabete inguru altuan irakuzteari buruz egin nuen berba saio honetan bertan. Beraz, ezaguna da zein gozagarria suertatzen zaidan boz goran irakurtzea. Inbidia galanta ematen didate bertan parte hartuko dutenek.


Irakurtzearen plazeraz gain, beste kontu bat ere badu gaurko irakurraldiak: autorea eta liburua. Egia esatera Narrazio guztiak (1979-1990) ez dut irakurri. Bai, ordea, honen hazia izan den liburua: Narrazioak. Liburu honekin ezagutu nuen Sarrionandia irakurtzearen plazera. Orduan euskara gutxi nekien, alfabetatzea amaitu berri, halere berde-berde nengoen. Izan ere, euskaldun zahar trakestu-berritua naiz. Euskara galtzear ere egon nintzen,  baina buelta eman nion eta maila polita lortu dudala uste dut.


 

Kontua da beti izan naizela oso irakurzalea, eta irakurrita ikasi ditudala  hitz eta esamolde pila bat. Horietako asko Sarrionandiaren liburuekin. Fan sutsua bihurtu nintzen, ez dakit zergatik, irakurri nuen lehen liburua (Ni ez naiz hemengoa) ez baitzitzaidan hainbeste gustatu; gazteegia nintzelako, ziurrenera. Ostean irakurri dut eta joiatxo bat iruditzen zait. Heldutasunaren kontuak


Harira. Sarrionandiaren testuei bazerien zerbait berezia. Beharbada, hitz mordo ezezagun hura, gure beti-betiko berbekin, normalean liburuetan agertzen ez zirenak, bizkaieraduna izanda ez baitzen oso erraza literaturan hitz horiek topatzea. Nahaste, fusio horrek liluratu ninduen, bere testu txikiek zer pentsatua eman, poemek izpiritua gozotu,...


Ezin da ukatu, nire moduan irakurle euskaldunen artean zale asko dauzkala Sarrionandiak, eta bere liburuan Durangoko azokan salduenetakoak izaten direla. Baten batek esan lezake idazleak inguruan duen misterioagatik dela, pertsona izatetik pertsonaia izatera pasatu dela, (kontu egizue, argazki bakarra dugula berea: bizarduna eta iletsu, auskalo orain nolakoa den!) Baliteke horregatik xarma berezia izatea. Halere, ezin da ukatu bere kalitate literarioa, berbak erabiltzeko maisutasuna eta hainbat generotan ondo idatzi izana.


Barka bezate bere lagun eta familiakoek. Jo dezagun pertsonaia hutsa dela, bere ipuin edo nobela batekoa. Imajina dezagun uztailaren 7 hartan Sarrionandiak ihes egin ez balu. Lehenengo eta behin Kortatuk ez zukeen “Sarri-sarri” kantua egingo. “Ainhoari gutunak” ez zatekeen existituko, ezta “Lagun izoztua” ere. Seguruenera, bere lana beste bat zatekeen. Hobea? Oparoagoa? Erreferentea izango litzateke gure literaturan? Kartzelak zapuztuko zizkion patxadaz idazteko grinak? Kalera irtendakoan idazle-izar harroputza bihurtuko zen? Auskalo!


Ez dago jakiterik, imajinazio eta asmamena besterik ez da bota genezakeen guztia, ukronia egingo genuke. Ziur nago, gainera, berari eta gertuko jendeari, ez diola grazia handirik egingo gu horrela ibiltzea hezur-haragizko pertsona batekin, bizitzaren gorabeherengatik misteriotsu bihurtu dena gure begietan. Mitifikatu eta mito bihurtu dugulako, nahi barik ala nahita. Drama baten (kartzela, ihesaldia, erbestealdia, sasian bizitzea,...) ondorioz, guk libertimenduak egiten gabiltza, bazka gure buru aspertuendako.

 

(Hain zuzen ere, larunbatean bertan “Herri bihurtu zaidan deserria” izango da Hendaian, poemak, musika eta marrazkiak nahastuko dituen ikuskizuna, iheslari baten ahotik, Jon Garmendia Txuriyaren hitzekin: ozen irakurrita eta iheslari baten bizipenak)


Baliteke Sarrionandiak berak ulertzea; izan ere, idazle izan edo ez, askok dugu ipuin eta fantasiarako joera. Berari bezala –baina ez bere maisutasunarekin– irudimena dantzan jartzea gustuko dugu, beste errealitate batzuk irudikatu.

 

Baina seguru nago berari ere gustatuko zaiola jakitea, mitifikatuta badugu ere, bere testuekin disfrutatzen dugula, eta kantuan edo irakurrita (isilean edo ozen), Sarrionandia idazlea datorrela gure ondora berak izkiriatutako hitzak belarrira xuxurlatzera. Disfruta ezazue irakurraldia! Eta ezin zaretenok joan, hartu bere testuren bat eta berrirakurri, ez zaizue damutuko-eta!

 

Gure baitan daude biak

Leire Narbaiza 2015/06/03 11:56
2015eko maiatzaren 29an Gipuzkoako Hitza-n argitaratutakoa

Aurreko batean auzoko supermerkatuan erosketak egiten niharduela, gizon bat hurreratu zitzaidan, eta "hamabost zentimo emango dizkidazu barra bat erosteko?", esan zidan. Eskua jaso eta ogia zuela erakutsi zidan. Oso erreakzio arraroa izan nuen. Begiratu egin nion, eta kamera geldoan ezer erantzun barik, begiak eskuan neukan brokolira jaitsi nituen.

Ez nintzen gai izan ez esateko, ez egiteko. Ez nuen espero halakorik eta zurtuta laga ninduen ortuarien aurrean. Baina, ostean, hamaikatxo buelta eman nion buruari. Eta denboratxo bat pasatu arte ez nuen erreakzionatu. Erreakzionatutakoan, eszena kanpotik irudikatu nuen, eta ikusi nuena ez zitzaidan batere gustatu.

Alde batetik, bota nion begirada zeharo sudurgora izan zen, goitik begiratuko banio bezala, klase ertainak pobreei begiratzen dion legez, harroa, burgoia. Burgeskume baten antzera. Izan ere, denda konkretu hori ez da, hain zuzen ere, merkeena. Hori dela eta, bertara ez da gure herriko jenderik xumeena joaten. Giroa, beraz, horretarako aproposa zen.

Beste aldetik, burutik pasatu zitzaidan lehenengo flash horretan, pentsatu nuen ea eskalea nola zebilen denda barruan eskean, bezeroak molestatzen. Jakina, bere lekua ate ondoan dago, otzan, sinpatiko, "egun on" esaten. Baina atearen barreratik honantz, ezin da egon. Ate automatiko horrek eurengandik babestu egiten gaitu, egoera sozial eta maila bereizteko jarri zuten hor, itxura batean.

Ikaratzekoa da pasadizoa, ezta? Hala sentitu nintzen hau guztia gertatu eta bost minutura. Momentu batean dendan zehar gizonaren bila joatekotan ere egon nintzen, ogia ez ezik ea beste ezer ere behar zuen galdetzeko. Horrek ere lotsa eman zidan, eta tripa (eta kontzientzia) nahastuta amaitu nuen apalen arteko ibilbidea.

Neure burua zuritze aldera, esan behar dut inoiz ez dakidala zelan jokatu eskean dauden pertsonekin. Ia inoiz ez dut limosnarik eman, uste dudalako diru horrek ez diola ezer konponduko. Edo beharbada bai. Beti dut zalantza bera. Eta estualdi horretan jarrita, burua makurtu, eskekoaren aurretik bizkor pasatu eta ez ikusiarena egiten ahalegintzen naiz. Zerbaiti nola aurre egin ez dakigunean hartzen dugun jarrera koldarra, badaitort.

Gaur bertan, gure herriko bazter batean beste gizon bat eskean ikusi dut, kartel eta guzti. Bertan hiru ume zituela eta karabana batean bizi zirela zioen. Haurren erretratuak ere bazeuzkan! Itzela! Ondotik pasatzean, berarekin berba egiteko tentazioa ere izan dut, galdetzeko ea gizarte zerbitzuetara jo duen, bertan laguntza eman edo bideratuko diotelakoan. Baina orduan ere, kale. Lotsak ez dit laga aurrera egiten.

Badakit aitatutakoak aitzakia merkeak direla, edota neure gizatasun falta estaltzeko aringarriak besterik ez. Gustura jasoko nituzke, dena den, halako egoeretako instrukzioak, zer egin genezakeen, zer den onena pertsona horri benetako laguntza emateko. Baina hori ere kasu bakoitzaren araberakoa izango delakoan nago.

Halere, pasadizo horiek guztiek erakutsi didate oraindik ere buruan gauza asko ditudala aldatzeko, pentsamendu eta jarrera batzuk desautomatizatu beharrean nagoela, alegia. Baina Negu Gorriak-ek Ideiak zabaldu kantan zioen bezala: Gure baitan daude biak, zapaltzailea eta zapaldua, arrazista eta lagunkidea, iraultzailea eta burgesa. Aska ditzagun geure buruak!

Bada, hori! Aska eta garbi ditzagun!

Aurkezpena

Leire Narbaiza Arizmendi

Eibarren pertsona nagusi batek galdetuz gero nor naizen, Munikolanekua edota Eustakion alabia erantzuten dut. Horiexek dira nire kredentzialak.
Ni jaio bezperan Martin Luther King hil zuten, eguen baten. Barixakuan jaio, eta zapatuan “La, la, la”k irabazi zuen Eurovision. Euskara Batua ere nire kintoa da. Sinis egidazue: gauza horiek markatu egiten dute. Gainera, Franco oraindik bizirik zegoen! Maistra naiz ofizioz eta bokazioz. Baita hamaika saltsatako perrexil ere; eta hau bai afizioz

Txargaingo tontorretik dakusat

Anti-gona

Sustatuko Zer erantzi atala

Kontagailua