Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia

Nabigazioa

Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Kalamuatik Txargainera

EGAko "kalabazak"

Leire Narbaiza 2015/04/24 10:44
Euskadi irratiko Faktoria saioan egindako kolaborazioa 2015eko apirilaren 24an

Azken boladan hautsak harrotu ditu EGA azterketaren emaitza eskasak. Antza denez, %26k baino ez du gainditu proba idatzia. Hala jardun dute esaten “harresi zeharkaezina” dela, maila oso altua dela, oztopo lanerako,... Badakizue, erregai gehiago euskararen kontrako lasterketa honetan.


Badakit azterketa kontu honek zeresan ugari ematen duela, eta inor ez duela hotz lagatzen. Aspaldi erabaki zuen Euskaltzaindiak D titulua ematea, EGAren aitzindaria, eta bide horretatik segitu dugu titulu, eskakizun, perfil eta abarrak egiten. Euskara dakigula adierazten dugun papertxoa edukitzea, hori da ezinbestekoa. Eta hala doakigu! Titulitisak jota!


Tira, 25 urte daramatzat klaseak ematen eta tituluak ugaritu zaizkigu. Bidean gehiago ere badatoz, gure zoritxarrerako! Izan ere, gero eta gehiago gorrotatzen ditut azterketak, dena kutsatzen dutelako, eta akuilu izan beharrean, normalean oztopo, obsesio eta frustrazio iturri izaten direlako. Txarrena da, etengabe elikatzen dela sorgin gurpil hau eta ez dakigula bertatik ganoraz nola atera.


Itzul nadin harira, EGAra. Azterketa hau iraupen luzeko oztopo lasterketa da: otsailean atarikoa, %75 ondo eduki behar da gainditzeko. Ostean, martxoan, idatzia: entzumena, irakurmena, berridazketak, sinonimoak eta idazlan bi. Hau guztiau gainditutakoan ahozkoa maiatzean. Beraz, oraindik ere igo liteke suspentso kopurua. Nekagarria eta etsigarria, ezta?


Baina kontuan hartu behar dugu titulu hau jasotzen duenari gaitasuna ematen diogula, esate baterako, irakaskuntzan jarduteko, gure umeei eta gazteei klaseak emateko euskaraz. derrigor behar du maila altua izan, lana ondo egingo badu.


Era berean, ez-gai izateak ez du esan nahi euskara ez jakitea, azterketa ez duela ondo egin baizik. Beti konparatzen dut gida-baimenarekin: badago jendea badakiena gidatzen eta azterketara joatean suspenditzen duena; izan ere, bertan semaforoa hori egonez gero gelditu behar da, zebra-bide guztiak errespetatu,… kalean sarri egiten ez dena. Beraz, azterketa gainditzen ere ikasi behar da! EGAn bezala. Baina beti-beti euskara jakin behar da!!


Baina gutako zenbatek gaindituko luke gaztelaniako EGA? Gaztelaniazko berridazketak ondo egin? Eta idazlanak? Hizkuntza ikasleek baino erabiltzen ez duen generoa da, barren! Zuzen idatziak, egokiak, koherenteak, kohesionatuak, hiztegi aberasdunak? Oso jende gutxik! Benetan diotsuet! Kontua da gaztelaniaren ezagutza, ez dugula inon demostratu behar, eta konstituzionalki ia-ia onartzen zaigula maila hori (gezurra izan arren)


Honekin batera EGAren afera honetan mito faltsu asko daude: Gasteizen eta Iruñean errazagoa dela, urtetik urtera zailagoa dela, gainditu kopuru konkretua dagoela eta hortik gora ezin dela EGA gehiagorik eman… gezurrak, gezurrak, gezurrak!!!


“Kalabazen” motiboa anitza da: edozein joan liteke azterketara, ezer jakin barik, adibidez. Askotan maila baxuagoa dutenak probatzeagatik joaten dira, jakin arren aukerarik ez dutela. Baina loteria dela uste dute eta agian joanda -boletoa erosita- tokatu eta EGAdunak izango direla! Errazagoa primitiba tokatzea!


Beste alde batetik, euskara maila, orokorrean, eskastu egin dela esango nuke. Gaztelaniaren eragina nabarmenagoa da, gutxiago irakurtzen da,. Gainera, askotan gaztetxoak dira izena ematen dutenak, eta heldutasun falta handicapa da idazlanak egiteko orduan, benetan. Asko eta asko, ezer prestatu barik joaten dira. Horrela, tzapla! Belarrondokoa, eskua zabal-zabalik jasotzen dute!


Eta batzuek esango digute seigarrenean gainditu dutela, mitoa indartuz. Baina hasierako hiruretan gutxienez, mailarik ez zuten! Bo, batzuek diotenez, euskararekin negozioa egiten dugunon inbentoa dela, gure morraillagintzan jarraitzeko! Euskararen lepotik gure patrikak betetzeko!

400 versus 150

Leire Narbaiza 2015/04/21 08:36
Euskadi irratiko Faktoria saiorako 2015eko apirilaren 17an egindako kolaborazioa

Asteon, asteazkenean, jakin dugu Mediterraneoan 400 pertsona inguru desagertu egin direla. Itsasontzi batean beste 150ekin zetozen Europara, Lampedusara hain zuzen ere, pobreziatik, jazarpenetik, gerratik ihesi. Bizi aukera hobeen bila, gure planetako ipar-mendebalde hau paradisua balitz bezala.


Tragedia ikaragarria. Bertan jende gaztea zihoan, gainera, adin txikiko asko eta umeak. Herri batendako odoluste itzela, jakinekoa baita migratzen duten pertsonak, orokorrean, herrialde horretako formatuenak, indartsuenak, azkarrenak, prestuenak, ausartenak eta kementsuenak direla. Pobretze hutsa herri batendako.


Hau gutxi balitz, kalkulatzen dute 2014an 3419 pertsona hil zirela itsaso horretan Europara etorri nahian. Dorre Bikietako atentatuetan baino gehiago (2973 Irailaren 11n). Mundu osoan migrazioan zebiltzala, uste da 4272 izan zirela hildakoak iaz. Ia guztiak itsaso horretan hiltzen dira! Tranpa hilgarria, beraz Mediterraneoa! Mendebaldeko hilobi urdina.


Era berean, apirilaren hasieran Frantziako Alpeetan Germanwingseko hegazkinak istripua izan zuen. 150 pertsona hil ziren bertan. Batzuek lanean ziharduten, tripulaziokoak; beste batzuk lanera zihoazen, eta etxera oporretatik bueltan besteak,… jende arrunta, kontu arruntak egiten. Gu bezalakoak.


Hilabete berean berri lazgarri bi. Baina zein desberdin tratatu dituzten komunikabideek. Eta ez dut hitz egingo kopilotuarenaz, istripu biei emandako koberturaz baizik. Adibidez, eitb-k Alpeetako herri horretara kazetari bat bidali zuen beren-beregi. Egunak eman zituen bertan. Nire ustez era absurdoan. Egia da euskal herritar bat zihoala abioan, baina hegazkina ez zen irten ez Euskal Herritik, ez istripua ez zen hemen izan, ez zetorren honantz. Beraz, ez dut ulertzen zergatik eskaini zitzaizkion minutu eta minutuak albistegi guztietan.  


Egia da, hegaldiak Bartzelonatik irteteak ematen diola gertutasuna, eta horrek piz lezakeela informazio grina. Dena den, larregikoa izan zela deritzot, sarritan morbosoa, batez ere kopilotuaren berri eman ostean. Gauza asko sobera zeudela pentsatzen dut.


Baina Lampedusakoaz gutxi egin da berba. Ez du albistegirik zabaldu, ez du erreportaje berezirik sortu. Europan izan da, Alpeak baino urruntxoago Euskal Herritik, baina ez hainbeste. Beraz zein da aldea?


Alde da, pobreak zirela Lampedusako hildakoak. Ihesi zihoazen esan dudan moduan, afrikarrak ziren, paper bakoak, beltzak edo moroak, modu irregularrean hona zetozenak guri lana kentzera, gaiztakeriak egitera,… jendilajea berba baten, edo morralla euskaraz jakin ez arren…


Hor dago koska! Jakin genezake Ohion AEBn arbola bat etxe baten gainean jausi dela eta ez duela zauriturik eragin, edo New Yorken elur abisu gorria dagoela baina Bangladeshen izan diren uholdetan 200 pertsona hil badira notizia laburra izango da, izenburua baino ez duena.


Hamaika adibide dugu: Charlie hebdoren atentatuarena eta Kenyako Garissako unibertsitatearena. Je suis Charlie-ka jardun genuen sare sozialetan, baina pas Garissa, Garissarik ez, zoritxarrez.


Txarrena da horrelakoen aurrean azala gogortu zaigula, urruti eta arrotz ikusten ditugulako. Eta komunikabideek enpatizatzen baino, inoratzen baino ez dutela laguntzen eta azal hori oskol bihurtzen.


Berdinak garela esaten digute eta aldarrikatzen dugu, baina argi dago momentuz pertsonen arteko berdintasuna kimera hutsa dela, batez ere egunkariko titularrak, telebista edota irrati segundoak okupatzeko orduan: azal koloreak eta patrikaren tamainak inporta dute!

Euskara askatasunean!

Leire Narbaiza 2015/04/17 11:06
2015eko apirilaren 17an Gipuzkoako hitza-n argitaratua

Txikia nintzenean pentsatzen nuen munduko pertsona guztiek gaztelaniaz zekitela. Badakizue, umetan denok ditugu konbikzio bitxiak nondik sortu diren ez dakigunak. Gure buru fantasiatsuek bizi dugunari azalpena eman nahian hainbat kontu sinesten ditugu. Bai, nik hori uste nuen, planetako biztanle guzti-guztiek zekitela gaztelaniaz: filmetako pertsonaiek, albistegietako NBEko ordezkariek, marrazki bizidun japoniarrek… Era berean, batzuek beste hizkuntza bat ere bagenekien. Adibidez, gure familiak, inguruko askok, Ingalaterrako jendeak, Kun-fun agertzen ziren monjeek, Tarzanen pelikuletako beltzek… Hala zen, telebista bakar hartan (UHF ez zen toki guztietan ikusten) denek egiten zuten espainolez, nahiz eta bere hizkuntzan berba batzuk ere bota. Eta kalean eta eskolan ere denek zekiten gaztelera, baina guztiek ez zekiten euskara. Urte gutxi izango nituen hausnarketa hau egin nuenean, zeharo aldrebesa, baina haur baten pertzepzioak gauza asko adieraz litzakeelakoan nago.

Hala ikasi nuen gure munduan gaztelaniarekin edonora joan nintekeela, euskarekin ez, ordea. Gure belaunaldiko askok bezala, galtzeko zorian edo euskara errakitiko, pobre eta fosilizatua edukitzeko puntuan izan nintzen. Bai, esandakoa ulertu eta txakurrekin eta ume txikiekin berba egiteko moduan. Hortxe-hortxe egon nintzen. Baina kontzientzia haginka nuenez, euskaltegira joan nintzen alfabetatzera (alfabetatu baino gehiago, ikastera). Helburu garbia nuen buruan: poesia irakurtzea euskaraz. Lortu nuen.

Barka egidazue nire amamakipuleta atso-ipuin hau. Badakit niri gertatutakoa askori pasatu zaiola Euskal Herrian, ez naizela kasu isolatua, zorionez. Baina ilustratzeko balio duela begitantzen zait, gure egoerari testuingurua jartzeko, alegia. Munduaren ikuskerak zein eragin izan lezakeen guregan txikitan. Eta bizi dugun egoera bihurri, anormal, diglosiko, azpiratu (jarri nahi duzuen kalifikatzailea) honetan, izateko gogoak duen garrantzia. Hau da, euskararena badela borondate eta kontzientzia kontua, oraindik ere.

Egoera honek guztionek gutxiagotasun sentimendua sortzen du, horregatik da hain garrantzitsua ahalduntze, euskahalduntzea, "Euskalduna naiz, eta harro nago!" oihukatzea, "Habláme bien" eta "no te entiendo" mespretxuzko guztien aurrean. Gaitza baita beti euskaldun bandera eramatea noranahi, harrotasun eta ahalduntzea baita muzin aurpegi horien aurrean gure armadura, jantzita eroan behar duguna mindu ez gaitzaten, adorea zaputz ez dakigun, aurrera ganoraz egin dezagun.

Oraingoan ere badatorkigu beste enbata bat, eta armadura ez ezik pazientzia eta umore ona beharko ditugu jaurtitzen dizkigutenak jasan eta erantzuteko. Neoprenoa eta eskafandra jantzita egin beharko diegu aurre halakoei: erdaldun elebakarrak oso eskuzabalak izan direla euskaldun elebidunokin; asko eskertu behar diegula; guk, elebidunok, elebakartasuna inposatzen dugula; lan aukera gehiago ditugula; hizkuntzarena kontu intimoa dela… Ufa! Pazientzia! Odol txarrik egin ez dakigun!

Eta dena boto truke, batzuek euskara bahitua dugulakoan gure mesedetan, politikoki erabiltzen den aitzakian. Itxura baten, hauek ez dute ezer ikasi feminismotik: pribatua politikoa da! Hala nahi gaituzte, molestatu barik etxean, baxu hitz egiten, umil eta morroi. Hori da, antza, euskara askatasunean!

Bizikletak badira udaberrirako, antza

Leire Narbaiza 2015/04/10 12:48
Euskadi irratiko Faktoria saiorako egindako kolaborazioa 2015eko apirilaren 10ean

Badira pare bat aste eguraldi polita duguna, euririk ez du egin eta gainera, eguzkia ere ikusi dugu. Sinestezina, ez soilik azken hilean “jasan” genuen denborale eta euriteengatik, baizik eta apirilaren hasieran gaudelako eta Euskal Herriko Itzulia jokatzen ari direlako. Bai, lagunok, Itzulia korritzen dutenean, normalena euria eta hotza izaten dira, lasterketarako eguraldi okerrenak.


Itzulia orain denez, bizikletaz eta abarraz hitz egiteko aukera ez nuke pasatu nahi. Eta ez txirrindularitza zalea naizelako, preseski. Kontua da, eibartarra izanda ezinbestean, bizikletek badutela nirekin lotura sentimentala.


Bai, Eibarren bizikleten industria oso garrantzitsua izan da, lanpostu asko sortu ez ezik, 29ko krisitik irteteko modua izan zelako. Orduko krak finantzarioak eragina izan omen zuen armagintzan eta sasoi latz hartan birmoldatze industrial baten ondorioz, hainbat arma fabrika bizikleta tailer bihurtu ziren: BH, GAC eta Orbea, hain zuzen ere. Gogorra izan bazen ere bolada hura, aldaketa bikaina izan zen: armen negozio zikinetik, bizikleten negozio baketsuago, astiroago eta garbiagora pasatu ziren. Eibarko markek eraldaketa hori egin zuten. Merkatuaren zati handia zuten, Abelux eta Zeusekin batera. Aurreko krisiak desagertu zituen edo inportatzaile huts bihurtu ziren. Tristea, benetan, orduko hura eta honako hau!


Gure amak, gainera, GACn egin zuen lan aurreko krisira arte (Eibarren krisirik krisi ibiltzen gara, bikain edo larri). Orain hipsterren bizikletak direnak gureak izan ziren. Nik GAC bi izan nituen: lehenengo berde txiki bat eta gero paseoko handi gorria! Ze politta!! Gure anaiak motoretta bat!

Eibarrek bizikletekin duen lotura hain zen sakona, ezen La Sallen baimena ere ematen ziguten klase orduan ondotik pasatzen bazen: klaseak eten, eta karrera ikustera irteten ginen! Beste kontu batzuekin, pentsa ezina! Gainera, Arrateko igoera, Eibarko Bizikleta, Euskal Bizikleta eta Balentziaga memoriala sona handiko lehiaketak ere gure-gureak (izan) dira.


Baina txirrindularitzarekin du lotura nire lehenetako oroitzapenetako batek. Besteei ezer esaten ez dieten horietako bat, baina norberaren parte direnak, esanguratsuak edo intimoak direlako. Akorduan dut Klub Deportiboko tabernan nengoela. Oso txikia izango nintzen, mahaietara justuan ailegatzen nintzen-eta. Negarrez, aitaren bila, hantxe egoteko esan baitzidan, baina nik ez nuen ikusten. Tabernako mahaiak lore-sortez beteta zeuden, sorta horiek txirrindulariei ematekoak ziren; izan ere, aita ziklismo komisiokoa zen. Barruan gordeta daramat flash hura, niretako oroitzapen gazi-gozoa (negarrez, aitaren bila, jaiotzetik bazkide naizen klubean). Ezdeusa, agian, nire-nirea, baina.


Oroitzapenak oroitzapen, hainbat galdera etortzen zaizkit burura: zer ote du txirrindularitzak hainbeste zaletu izateko, nahiz eta azken aldi honetan fama txarra izan? Zergatik inor ez da haserretzen errepidea mozten dutenean karreristak pasatu behar direlako? Beste gauza batzuengatik errepidea mozten bada, beti izango da protesta eta haserrea; karrera pasatzeko bada, ordea, ez! Zergatik ote da, txirrindularien lana gogorra dela iruditzen zaigulako? Apal samarrak direlako? Ez dakit, baina badago miresmen moduko bat, txalo jotzea azkena doanari. Animo! Aupa! Eutsi!!


Hau guztiau, atzo esku-zartaka Eibarko saihesbidearen bazter batean nengoela bururatu zitzaidan: karreristek eurek zer sentituko dute bide bazterretan adin guztiko jendea txaloka ikusten dutenean? Zorotzat hartuko gaituzte? Entzungo dituzte gure animo oihuak? Estimatuko ote dituzte? Berdin emango ote diete? Adoretzeko balioko dute gure txaloek? Ala eskuen odol-zirkulazioa aktibatzeko baino ez ote da izango?


Bai, txirrindulariek badute zerbait! Inoiz inork ezin esan lezake gorroto dituenik, udaberriko egun ederretan txanpinoiak bezala errepidera irteten zaizkigunean igandekari (dominguero) bizikleteroak, gidarion ernegaziorako! Ezin ezer txarrik esan, nahiz eta karreristak semaforoa gorri pasa! Nik ez ditut gorroto, beldurra eragiten didatelako! Gure errepide estu eta bazter bako edo bazter zinkindunetan elkarbizitza oso zaila eta latza da! Zer egingo diogu, bada?


Hala ere, egun eguzkitsuek segituko dutela ematen du. Eta hala izan dadila, nahiz errepideetan elkarbizitzaren borrokak jarraituko duen! Era berean ederra litzateke bizikletan ibiltzeko toki gehiago balego!

Pazko igandean Aberri Eguna?

Leire Narbaiza 2015/04/04 19:26
2015eko apirilaren 3an Gipuzkoako hitza-n argitaratuta

Aste Santuaren erdian gaude. Euskaldun asko oporretan. Euskal Herri kontinentalekoek ere gaur hartuko dute Pazkoko asteburu luzea. Denok aztoratuta, luze edo laburrago, udaberri hasierako deskantsua etorri(ko) zaigulako. Herri batzuk inoiz baino hutsago eta fantasmagorikoago eta beste batzuk bisitariz beteta. Inor ez bere lekuan, eta gutariko asko aire berri eta atseden beharrez, egunerokotasun eta errutinatik ihes egin nahian.

Opor egun hauen artean, Aberri Eguna dago. Inon jai ez dena, urtero jai baita. Bai, festa dugu Pazko igandea delako, eta gurea egutegi kristaua denez beti dago gorri almanakan. Beraz, Euskal Herriaren egun nazionala beharko lukeena inoiz ez da horrela agertzen lan hitzarmenetan eta abarretan. Ez da ofizialki existitzen. Adierazgarria da oso, gure errealitatearen isla gordina.

Esango nuke, ezkutatuta egoteak ere hainbati mesede egiten diola. Izan ere, Eusko Jaurlaritzan egon diren alderdi politikoei ez die inolako eragozpenik eragin, inongo konpromisotan jarri. Bai, imajina dezagun Aberri Eguna data konkretu batean dela, batzuetan igande baina besteetan astegun. Hala balitz, Euskal Autonomia Erkidegoko eguna izango litzateke, ikurrina EAEren bandera den legez? Orduko, EAJ ausartuko zatekeen data gureganatzen, ekarriko zizkiokeen kritika guztiekin (abertzaleen eguna baino ez da, baztertzailea da, herritar guztiak ez dira identifikatuta sentitzen…)? Tira, asmakeriatan ibiltzea litzateke hori, baina ziur naiz lasaitu ederra izan zela datarik aukeratu behar ez izatea!

Aberri Eguna Pazko domekan izateak ere badu beste kontu arraro bat. Data, eguna. Ez da zehatza, Aste Santua noiz den ilargi egutegiak markatzen baitu, eta, jakina denez, ilargiren zikloa hogeita zortzi egunekoa da. Horregatik mugitzen zaizkigu, zentzugabeki, udaberriko oporrak. Ez litzateke desegokia izango Pazko egun horretan zerbait garrantzitsua gertatu izan balitz: bataila irabazi edo galdu bat, independentzia aldarrikapena, matxinada hasiera edo bukaera, autodeterminazio bozketaren eguna, askatzailearen jaioteguna… Baina halakorik ez dugunez (ez bagara joaten abuztuaren hamabostera, Orreagako gudura, adibidez…), aberri eguna asmatu zutenek Berpizkundearekin lotzea erabaki zuten. Zergatik? Auskalo! Jakina, katolikotasunaren eragin eta menpekotasuna ukaezina da. Baina zerikusirik du Kristoren pizkundeak gurekin? Jesukristok aukeratutako herria gara? Jainkoaren erresuman gaude? Judutarren hamahirugarren tribu galdua ote gara? Ai, ama, sionismoak jango gaitu, jakiten badu!

Tira, txantxa gutxiago. Ez diot zentzurik aurkitzen data aukera honi. Are gutxiago gizarte laikoa aldarrikatzen dugunean. Zer on ekar liezaguke egun kristau honi lotuta egoteak? Badakit askorendako egun kuttuna dela, historikoki asko sufritu dela egin eta ospatu ahal izateko, eta makinatxo bat atxilotu, kolpe eta tortura jasan direla. Hala da. Baina, horregatik hain zuzen ere, egun hau indartzea nahiko nukeelako eta duen datari ez dela egokiena deritzodalako, beste data bat beharko genuke. Hausnarketa sakonaren premia. Eta gaurkoan dataz baino ez dut idatzi! Aberri, herri, nazio, estatu, nazionalismo, abertzaletasun eta herrigintzaz ez dut tutik esan! Horretarako ni baino prestuago eta prestatuagoak baitaude. Aberri egun on!

Tipi, tapa

Leire Narbaiza 2015/03/27 10:54
Euskadi irratiko Faktoria saiorako 2015eko martxoaren 27rako egindako kolaborazioa

 

Tipi, tapa, tipi, tapa, ko-rri-ka

Tipi, tapa, tipi, tapa, ko-rri-ka

Tipi, tapa, tipi, tapa, ko-rri-ka

Tipi, tapa, tipi, tapa, ko-rri-ka

Tipi, tapa, tipi, tapa, ko-rri-ka

Malko traidore batek ihes egin dit tipi, tapa bakoitzarekin. Ezin izaten diot eutsi. Korrikaren kontuekin edozein hedabidetan hasten direnean, hantxe dago traidorea, emozioaren lekuko. Zergatik? Ez dakit. Izan ere, euskarak berak ere ez dit halakori sortzen, baina lasterketa zoro honek bai.


Esplikaezina zait eta sasoi batean lotsa ere eragiten zidan. Behin baino gehiagotan malko traidorea negar bihurtu delako eta uste nuelako niri bakarrik gertatzen zitzaidala. Badakizue, euskaldun estoiko eta hotzen estereotipo gezurrezko hori. Eta hara non jakin dudan sare sozialei esker, hala gabiltzala makinatxo bat malko traidoreari (edo negar kataratari) eutsi ezinda. Zaldieroaren tira baten aurreko Korrikan marraztu zuen legez: Egun hauetan hunkigarria da pentsatzea edozein ordutan, nonbaiten, zoro zoragarri batzuk euskararen alde korrika dabiltzala. Exprai-k ezin hobeto adierazi zuen txio horretan sentitzen duguna. 

Era berean esplikaezina da argazkietan ikusten den jendearen aurpegiena! Zelako poza, zelako ilusioa! Ikusi duzue inor lekukoa eramaten eta serio? Ez, ez dago! arnasestuka badabiltza ere, ito beharrean, irribarre zabal ederra dute aurpegian! Zergatik? Ze endorfina klase jariatzen du lekukoak? Ze dopin ematen diete euskahaldunei?


Kontu gutxik sortzen dute Korrikak sortzen duen giro ona eta energia positiboa. Azkarregi pasatzen da gure begien aurretik, gure oin azpietatik. Eta asebeteta ez gaitu lagatzen, ase bidean baizik, baina gehiago nahian. Behar den moduan, enpatxatu barik!


Baina agian, sarritan, Korrikaren helburua ere, Korrikaren beraren sonak ostenduta lagatzen du: dirua lortzea. Izan ere, leku askotan helduen euskalduntze alfabetatzeak (eta altolatzen duen erakundeak, Aek-k) sostengu honen beharra du aurrera egiteko. Gure arloan, gure lanbide prestigio gutxiko honetan, inon ez gabiltza zoragarri. Baina, Nafarroan eta EH kontinentalean, batez ere, derrigorrean behar da zerbait euskaltegiek aurrera egin dezaten, euskalduntzea gauzatu dadin.


Nire ustez, emozio eta irribarreaz gain, dirua eta indarra emateaz aparte, euskara ikasteko eta hobetzeko inpultsoa ere izan beharko litzateke Korrika. Euskaltegiak betetzekoa, alegia. Hizkuntza indartzeko eta optimizatzeko. Darabilgun euskara makal eta errakitikoa, elikatzeko eta sendotzeko. Doakotasunaren bidetik, gaztelaniaren irakaskuntza EAEn den bezala, doan eta denondako, oztopo barik.


Horregatik nahiko nuke, hurrengo edizioak ez daitezela egin diru premiagatik edo beharragatik. Ez, euskara gozatua dela aldarrikatzeko baizik. Hizkuntza, Korrika legez, gozatzeko eta disfrutatzeko baita.


Eta antxitxiketan, lasterka, arineketan, arrapaladan, antxintxika, arin-arinka, harramazka, arrapaladan, harrapaka, lasterka, lasterrean, tarrapatan, abespeluan, galopan, karraderan takarradan, arrapataka, destajuan, arrapastaka po-li-ki, po-li-ki, beti.

Tipi, tapa, tipi, tapa, ko-rri-ka

Tipi, tapa, tipi, tapa, ko-rri-ka

Tipi, tapa, tipi, tapa, ko-rri-ka

Denboraren joana

Leire Narbaiza 2015/03/25 17:02
2015eko martxoaren 20an Gipuzkoako hitza-n argitaratuta

Berrogeitaka urte dauzkagunok ondotxo dakigu zenbat afari, bazkari, ospakizun egiten diren bizitzaren laugarren hamarkadara iritsitakoan. Sukar arraro bat sortzen zaie askori, eta hala ekiten diote txikitako auzoko lagunen afaria, udalekuetako kideen asteburu-pasa, institutuko klaseko bazkaria, hogei urterekin egindako bidaia gogoangarri haren txangokideen juntadizoa…

Denak nerabezaro edo lehenengo gaztaroko kontuak dira beti, revival gustukoak, beti baitago orduko argazki emanaldia, sasoi hartako musika edota garai hartako anekdoten etengabeko kontaketa. Esan liteke berrogeiekin batera elkarretaratze horien antolatzaileek igartzen dutela gaztetasuna badoakiela esku artetik, hondartzako harea legez, eta helduaroan zeharo sartuta eta egonkortuta egon aurretik berriro ere bizi behar dituztela orduko denbora (ustezko) zoragarriak, aspaldian, artean gazte eta berde ginela...

Nostalgia izango da batzuentzat, oraindik gazte daudela konfirmatzeko besteentzat, baina horrelakoetatik sentsazio bereziak ateratzen ditut. Adibidez, hain gustuko nuen mutil hura gaur egun zelakoa den ikusita -eta ez naiz fisikoaz ari-, galdetzen diot neure buruari nola izan zitekeen erakarpen hura, gaur egun duen filosofia eta iritziekin.

Era berean, sarri askotan halako ospakizunetan, nire adineko jendearekin egon beharrean gurasoen kuadrillarekin nagoela pentsatu izan dut: gaiak, jarrerak, pentsaerak... Kezkagarria, benetan, konturatzen naizelako zein gutxi mugitu den gizartea, eta rolak etengabe errepikatzen direla. Tira, gurasoen lagun taldearena berrogeirekin ez ezik hogeita hamarrekin ere gertatu izan zait, beraz ez dakit adinaren kontua den ala beste zeozer. Dena den, azkenean beti pentsatzen dut eurak ote diren aldatu direnak ala ni neu naizen aldaketa izan duena.

Zaila da jakitea hori. Seguruenik denok aldatu gara, baina gaitza da esatea nor den kanbio handiena izan duena. Hala ere, harritu egiten nau euren buruek izan duten deribak: lehen defendatzen zutena, orain haren kontrario. Ia errekonozitu ere ez ditut egiten batzuk.

Beraz, gu orain hogei urte gaur egun garenak ginen, ala beste batzuk gara? Duela bi hamarkada oraingoa nintzen ala hainbeste aldatu naiz, ezen ez nauen inork ezagutzen? Orduan, beste horiek oraingo horiek dira, ala ez? Orain direnaren hazia euren baitan zeukaten, ala zegoeneko halakoak ziren? Izan ere, gaur ez ditut aurkitzen eurengan orduan topatutako gauza on haiek guztiak.

Esan dudan bezala, baliteke ni izatea aldatu dena, lozorrotik esnatu, lehen ikusten ez nuena behin betiko begiztatu duena izan ninteke; izan ere, inoiz baino niago sentitzen bainaiz gaur egun...

Zein berezia den mundua, zein bitxiak garen pertsonok. Baina zientifikoek esaten dutenaren arabera, gorputzeko zelula guztiak zazpi urtean behin mudatzen dira, eta ez zaigu lehengotik ezer geratzen. Beraz, hasiera hartako gu edo ni hura non dago? Gu gara orduko haiek, ala beste norbaitzuk bihurtu gara? Eta beste batzuk bagara, non geratu dira gure antzinako guak, beste botoi galduak bezala, hor nonbait? Ez gara gure baitakoak, antza denez. Haizeak eta gertaerek mugitutako zapiak baizik.

Jai egunak, egutegiak eta arrazionalizazioa

Leire Narbaiza 2015/03/20 10:44
Euskadi irratiko Faktoria saiorako 2015eko martxoaren 20rako egindako kolaborazioa

Martxoaren hogeia dugu gaur, ostirala, denok jakingo duzuenez. Gutako asko ez gara lanera joan, atzotik jai hartuta baikaude. Izan ere, atzo Euskal Herri penintsularrean jai izan zen, san Joseren omenez. Kendu eta jartzeko jaia. Santu hori banintz, haserre nengoke, batzuetan aintzakotzat hartzen nautelako eta beste batzuetan ez, nahieran. Baina nola liteke hori? Ospatzeko modukoa da ala ez?


Egia esatera, jai bada hartu egingo dut. Egokia izan ala ez, prest nago lanera ez joateagatik, benetan. Bestela beti egongo da aitzakiaren bat lanean etengabe jarduteko. Eta dolce far niente gustukoegia dut…


Tira, jai egun kontu honekin hainbat gauzari begiratu behar zaio. Alde batetik jai egun propioena; izan ere, jai asko Frantzia edo Espainiako jaiak dira, eta guk euskaldunok, ez dugu gure-gureri, zazpi herrialdeak batuko dituenik. Agian Euskararen eguna esango didazue. Bo, Xabierko Frantziskoren egunean jarri zuten, hil-hurren zegoenean hizkuntza ezezagun baten egin zuelako berba. Hizkuntza ote zen ala lardaskatu zituen fonema batzuk? Nork jakin! Hori bada Xabierrekoak euskararen alde egindako guztia, ez dakin nola iraun dugun euskaraz gaur egun arte. Beste eguna, Aberri eguna da. Ez dakit zergatik aukeratu behar izan zuten Berpizkunde igandea horretarako. Ez dakit zein arrazoi dagoen Euskal Herria eta Jesukristoren ustezko erresurrezioarekin lotzeko. Sekula ez dut ulertu. Gainera, beti opor denez, horretarako ere irtenbidea bilatu beharko genuke.


Bestetik, laikotasun eza dugu. Maiatzaren bata daukagu, ederki, baina horretaz gain ezer gutxi: Konstituzioa eta Mundu gerren bukaerak, armistizioak. Zer nahi duzue esatea? Ni neu ez naute gehiegi motibatzen. Zein ospatu genezake? Zein egun margotu beharko genuke gorriz egutegian, santu edo amabirjina barik? Egia esatera, ez zait bururatzen!


Gainera, urtea ere, egutegia jai erlijiosoen gainean dago eraikita; Gabonak eta Aste Santua. Eta azken hau mugikorra da! Ilargiaren araberakoa, lunatikoa! Batzuetan oso goiz, besteetan oso berandu, hiruhilekoak antolatzeko desastrea!


Horregatik zerbait arrazionalagoa proposatu nahi nuke, udazkenean dauden jai guztiak pilatzea saihesteko (urriak 12, azaroak 1, abenduak 6-8!), eta gero urtarriletik martxora ezer ez! Hori dela eta nire proposamena: solstizioak eta ekinozioak ospatzea. Lau hilean behin jaitxo batzuk izatea, ondo banatuta urtean zehar, kartesiarki, matematikoki. Egoki. Eta jai egun solteak (maiatzak 1, salbatu dudan bakarra, gehiago beharko genituzke) sakabanatuago beharko lukete.


Tradizio batzuk amaitzea litzateke, baina Corpus egunak ere ukiezina zirudien (“Tres jueves hay en el año que relucen más que el sol: Jueves Santo, Corpus Christi y el día de la Ascensión”) eta azken hogeita bost urtean ez da jai izan, eta inork ez du negarrik egin. Dena alda liteke, ohitura eta tradizio berriak sortuko dira, eta orain daudenak, eraldatuko. Imajinatzen dituzue Inauteriak eguraldi hobearekin, udan, adibidez? Ederra litzateke!

Nazioarteko egunek balio ote dute ezertarako? eta Martxoaren 8ak?

Leire Narbaiza 2015/03/16 19:44
Euskadi irratiko Faktoria saiorako egindako kolaborazioa 2015eko martxoaren 13an

Urteko egun guztiek badute horrelako omena. Batzuetan baita bi ere. Egun batzuk nazioarteko egunak dira, besteak ez. Gaixotasunak borrokatzekoak, hizkuntzak defendatzekoak, giza-taldeen aldekoak,... denetatik aurki liteke.


Baina nire galdera da ea ezertarako balio duten egun horiek, eraginik ba ote duten defendatzen duten hori ezagutarazteko edota zabaltzeko. Kontzientziatzen ba ote gaituzten. Nik, printzipioz, ezetz esango nuke. Izan ere, argazkian agertzeko baino ez dute balio, plantak egiteko, guai garela azalarazteko, orain hain modan dagoen “postureorako”. Denok agertu nahi dugu munduaren aurrean cool garela, konprometituak eta kontzientzia solidarioa daukagula. Argazkiak eta mezuak zabaltzen ditugu sare sozialetan gure kontzientziazioa azaltzeko, baina hurrengo egunean ahaztu zaigu bezperan


Eta emakumeen egunaren gainean jardun genezake, pasa den igandean egin zelako. Lehengo esan, aspaldi galdu duela “langile “ adjektiboa, eta gainera, pluralean erabili beharko genukeela, emakumeak askotarikoak garelako eta andrea izateko modu anitz dagoelako.


Esandako moduan aurreko domekan ospatu eta aldarrikatu genuen gure eguna. Eta martxoaren 8 honetan nazioarteko egun hauen balioaz jabetu naiz. Beraz, oraingoan aldeko jarrera dut. Beharbada, beste baten pentsatuko dut sarreran moduan, ondo geratzeko eta itxurakeria hutsa direla, baina aldakorra naiz, beletosia Eibarren esango genukeen legez.


Kontua da, Villabonan egun horretan bertan eraso sexual baten ahalegina izan zuela neska batek, eta aste honetan bertan espainiar estatuan 3 emakume erail dituztela beraien bikotekideek edo bikotekide ohiek. Horregatik besterik ez bada ere, kasu larri hauek ikusarazteko, beharrezko zaizkigu halako egunak.


Tira, larrienean jarri naiz, baina nahiko nuke “Bechdel testa” http://eu.wikipedia.org/wiki/Bechdel_testa berriro ere pasatu behar ez izatea (film, antzerki, liburu eta abarretan egiten dena) , ez atzera ere ez kontatzea zenbat emakume dauden hitzaldi bateko argazkian, etb-ko debateetan, Faktoriako kolaboratzaileen artean. Halaber, kirol berrietan, emakume izenak irakurri eta entzutea gura nuke.


Mereziko luke nazioarteko egun honek titietan begirada iltzatuta izaten dutenek begietara begiratu baligute, kalean leku ilun eta bakartietatik pasatzean beldurra desagertuko balitzaigu, “neska baten moduan egiten duzu korrika” mespretxuzko esamoldea izateari utziko balio.


Ederra litzate ostera ere “feminazi” berba ez entzutea, neska gazteek ez pentsatzea feminista izatea henbrista izatea dela, berdintasuna ahoan erabiltzen duten horiek baina feministak gorrotatzen dituztela/gaituztela esaten duten horiei kareta kentzea...


Mutikoak arrosaz janztea eta arrosa gustatzen zaiela libre aitortzea. Maitagarriak gustuko dituztela. Gizonezkoek publikoan negar egin ahal izatea, sentimenduak agerian erakustearen libertateagatik ere egingo nuke gustura egun hori.


Eta neskak futbolariak milioiak irabaztea, inork ez galdetzea “Nobioa, noizko?”, “eta ezkontza?”, “ez duzu umerik ekarri behar?”, “ume bakarrarekin geratuko zara/zarete?”. “Señorita” portatu beharra, fin. Takoiak, depilazioa eta abarrak tirania izan ez beste aukera bat baizik. Itxura ez izatea kontuan hartzen zaigun gaitasun bakarra. Fregona eta erratzarekin ez ginela jaio jakinaraztea…


Horrelako kontu txiki eta handiengatik merezi du aldarrikatzeko egun bat izatea, 365 izan daitezen.

Porlanezko gezurrak

Leire Narbaiza 2015/03/06 11:10
2015eko martxoaren 6an Gipuzkoa Hitza-n argitaratuta

Orain hogei bat urte erosi nion udalekuetako begiralekide bati abiadura handiko trenaren kontrako kamiseta. Proiektu horren berri urte batzuk lehenago izan genuen, baina orduan, nikia erositakoan, jaso nituen azalpenak, eta hortik aurrera, eskuetara heltzen zitzaidan guztia irakurri.

Hogeita bost urtean gabiltza bueltaka trenaren kontu honekin: abiadura handikoa izango zela. Gero ezinezkoa zela gure orografia eta distantziengatik eta abiadura altukoa izango zela. Ostean, pertsonak garraiatzeko ez ezik, merkantziak ere eramango zituela. Beranduago, ezetz, tren-geltokietan biltegi erraldoiak egin behar zirelako eta bateraezina zela hori hiriburuen erdigunera ailegatzearekin.

Europarekin lotuko gintuela ere esan ziguten, baina Frantziako gobernu bik, kolore politiko desberdinetakoek gainera, berretsi dute beste hamabost urtean, gutxienez, ez dutela beste linearik egingo, eta "gurearekin" lotzearena are atzerago izango da, inoiz baldin bada. Beraz, Europa bakarra Madril litzateke, eta lotura hori zalantzakoa da, gainera. Hori gutxi balitz, egunotan esan digute aurreikusitako bidaia-denborak ez direla hain laburrak izango, automobilean egitea bezalakoak izango direla, alegia.

Hori dena jakinda, Eusko Jaurlaritzak aurrera segitzen du, guztiz tematuta lan itzel honekin. Kosta ahala kosta. Burugabeki. Daukaguna eta ez daukaguna gastatuta. Ingurumenean kalte itzulezinak eginda, langileak lan istripuetan hilda, erabili behar ez diren zubiak eraiki eta bertan behera lagata. Eta, hala ere, ekin. Egoera ekonomiko latz honetan, larrialdiko laguntzak amaitu direnean, kontziliaziogatikoak agortu zaizkigunean. Osakidetzan murrizketengatik langile gutxiago, probak eta tratamenduak laburtuta, dirurik ez dagoelako.

Gero gestio onaz egingo dute berba. Hemen gauzak buruaz egiten direla, ez daukagula erabili bako aireporturik, baina bai Euskotrenek erosi zazpi lokomotora, 22 milioi euro gastatu eta erabili ez. Edo neurriz kanpoko proiektuak, Balentziaga museoa bezalakoak: ederra baina gordetzen duenarentzat eraikin handiegia. Edo BEC erraldoia, diru-zulo hutsa… Handia, erraldoia, garaua, tantaia, jigantea… dena neurriz kanpokoa. Zenbat eta handiagoa, hobe.

Balenciaga museoa

Ingurura begiratuta, oso jokabide espainiarra da hori. Porlanean eta enparauetan dirua xahutu, beharbada inoiz ez erabiltzeko La Engañako tunelarekin (Kantabria eta Burgos artean) gertatu zen bezala: Santander eta Mediterraneoa lotuko zuen trenbidearen obra ikaragarri zaila eta gogorra, goitik behera amaituta zegoena, heriotzak eragin zituena baina sekula ez zutena martxan jarri. Ezagunegia kontua ezta?

Han fondoan argia ikusten da...

Baina orain, trena ei da etorkizuna. Horrela zuritzen dute euren burua. Zaila da ulertzea, hala ere, kontu hau, jakinda joan den mendeko hirurogeiko hamarkadan Hego Euskal Herria zela Europan kilometro koadroko trenbide kilometro gehien zuen lurraldea. Orain trena etorkizuna, baina orduan linea hauetako asko (Plazaola, Urola, Vasco-navarro…) eraitsi zituzten eta lurraldea errepidez bete, automobila, bere industria, erregai eta eraikuntza-enpresen mesedetan: porlana eta petrolioa elkar hartuta. Gaur egun ere halaxe: denon kontura batzuek negozioa egin, herritarrendako eskasia eta estutasuna badakar ere. Diruak baitu boterea, eta gobernua.

 

Aurkezpena

Leire Narbaiza Arizmendi

Eibarren pertsona nagusi batek galdetuz gero nor naizen, Munikolanekua edota Eustakion alabia erantzuten dut. Horiexek dira nire kredentzialak.
Ni jaio bezperan Martin Luther King hil zuten, eguen baten. Barixakuan jaio, eta zapatuan “La, la, la”k irabazi zuen Eurovision. Euskara Batua ere nire kintoa da. Sinis egidazue: gauza horiek markatu egiten dute. Gainera, Franco oraindik bizirik zegoen! Maistra naiz ofizioz eta bokazioz. Baita hamaika saltsatako perrexil ere; eta hau bai afizioz

Txargaingo tontorretik dakusat

Anti-gona

Sustatuko Zer erantzi atala

Kontagailua