Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia

Nabigazioa

Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Kalamuatik Txargainera

Tipi, tapa

Leire Narbaiza 2015/03/27 10:54
Euskadi irratiko Faktoria saiorako 2015eko martxoaren 27rako egindako kolaborazioa

 

Tipi, tapa, tipi, tapa, ko-rri-ka

Tipi, tapa, tipi, tapa, ko-rri-ka

Tipi, tapa, tipi, tapa, ko-rri-ka

Tipi, tapa, tipi, tapa, ko-rri-ka

Tipi, tapa, tipi, tapa, ko-rri-ka

Malko traidore batek ihes egin dit tipi, tapa bakoitzarekin. Ezin izaten diot eutsi. Korrikaren kontuekin edozein hedabidetan hasten direnean, hantxe dago traidorea, emozioaren lekuko. Zergatik? Ez dakit. Izan ere, euskarak berak ere ez dit halakori sortzen, baina lasterketa zoro honek bai.


Esplikaezina zait eta sasoi batean lotsa ere eragiten zidan. Behin baino gehiagotan malko traidorea negar bihurtu delako eta uste nuelako niri bakarrik gertatzen zitzaidala. Badakizue, euskaldun estoiko eta hotzen estereotipo gezurrezko hori. Eta hara non jakin dudan sare sozialei esker, hala gabiltzala makinatxo bat malko traidoreari (edo negar kataratari) eutsi ezinda. Zaldieroaren tira baten aurreko Korrikan marraztu zuen legez: Egun hauetan hunkigarria da pentsatzea edozein ordutan, nonbaiten, zoro zoragarri batzuk euskararen alde korrika dabiltzala. Exprai-k ezin hobeto adierazi zuen txio horretan sentitzen duguna. 

Era berean esplikaezina da argazkietan ikusten den jendearen aurpegiena! Zelako poza, zelako ilusioa! Ikusi duzue inor lekukoa eramaten eta serio? Ez, ez dago! arnasestuka badabiltza ere, ito beharrean, irribarre zabal ederra dute aurpegian! Zergatik? Ze endorfina klase jariatzen du lekukoak? Ze dopin ematen diete euskahaldunei?


Kontu gutxik sortzen dute Korrikak sortzen duen giro ona eta energia positiboa. Azkarregi pasatzen da gure begien aurretik, gure oin azpietatik. Eta asebeteta ez gaitu lagatzen, ase bidean baizik, baina gehiago nahian. Behar den moduan, enpatxatu barik!


Baina agian, sarritan, Korrikaren helburua ere, Korrikaren beraren sonak ostenduta lagatzen du: dirua lortzea. Izan ere, leku askotan helduen euskalduntze alfabetatzeak (eta altolatzen duen erakundeak, Aek-k) sostengu honen beharra du aurrera egiteko. Gure arloan, gure lanbide prestigio gutxiko honetan, inon ez gabiltza zoragarri. Baina, Nafarroan eta EH kontinentalean, batez ere, derrigorrean behar da zerbait euskaltegiek aurrera egin dezaten, euskalduntzea gauzatu dadin.


Nire ustez, emozio eta irribarreaz gain, dirua eta indarra emateaz aparte, euskara ikasteko eta hobetzeko inpultsoa ere izan beharko litzateke Korrika. Euskaltegiak betetzekoa, alegia. Hizkuntza indartzeko eta optimizatzeko. Darabilgun euskara makal eta errakitikoa, elikatzeko eta sendotzeko. Doakotasunaren bidetik, gaztelaniaren irakaskuntza EAEn den bezala, doan eta denondako, oztopo barik.


Horregatik nahiko nuke, hurrengo edizioak ez daitezela egin diru premiagatik edo beharragatik. Ez, euskara gozatua dela aldarrikatzeko baizik. Hizkuntza, Korrika legez, gozatzeko eta disfrutatzeko baita.


Eta antxitxiketan, lasterka, arineketan, arrapaladan, antxintxika, arin-arinka, harramazka, arrapaladan, harrapaka, lasterka, lasterrean, tarrapatan, abespeluan, galopan, karraderan takarradan, arrapataka, destajuan, arrapastaka po-li-ki, po-li-ki, beti.

Tipi, tapa, tipi, tapa, ko-rri-ka

Tipi, tapa, tipi, tapa, ko-rri-ka

Tipi, tapa, tipi, tapa, ko-rri-ka

Denboraren joana

Leire Narbaiza 2015/03/25 17:02
2015eko martxoaren 20an Gipuzkoako hitza-n argitaratuta

Berrogeitaka urte dauzkagunok ondotxo dakigu zenbat afari, bazkari, ospakizun egiten diren bizitzaren laugarren hamarkadara iritsitakoan. Sukar arraro bat sortzen zaie askori, eta hala ekiten diote txikitako auzoko lagunen afaria, udalekuetako kideen asteburu-pasa, institutuko klaseko bazkaria, hogei urterekin egindako bidaia gogoangarri haren txangokideen juntadizoa…

Denak nerabezaro edo lehenengo gaztaroko kontuak dira beti, revival gustukoak, beti baitago orduko argazki emanaldia, sasoi hartako musika edota garai hartako anekdoten etengabeko kontaketa. Esan liteke berrogeiekin batera elkarretaratze horien antolatzaileek igartzen dutela gaztetasuna badoakiela esku artetik, hondartzako harea legez, eta helduaroan zeharo sartuta eta egonkortuta egon aurretik berriro ere bizi behar dituztela orduko denbora (ustezko) zoragarriak, aspaldian, artean gazte eta berde ginela...

Nostalgia izango da batzuentzat, oraindik gazte daudela konfirmatzeko besteentzat, baina horrelakoetatik sentsazio bereziak ateratzen ditut. Adibidez, hain gustuko nuen mutil hura gaur egun zelakoa den ikusita -eta ez naiz fisikoaz ari-, galdetzen diot neure buruari nola izan zitekeen erakarpen hura, gaur egun duen filosofia eta iritziekin.

Era berean, sarri askotan halako ospakizunetan, nire adineko jendearekin egon beharrean gurasoen kuadrillarekin nagoela pentsatu izan dut: gaiak, jarrerak, pentsaerak... Kezkagarria, benetan, konturatzen naizelako zein gutxi mugitu den gizartea, eta rolak etengabe errepikatzen direla. Tira, gurasoen lagun taldearena berrogeirekin ez ezik hogeita hamarrekin ere gertatu izan zait, beraz ez dakit adinaren kontua den ala beste zeozer. Dena den, azkenean beti pentsatzen dut eurak ote diren aldatu direnak ala ni neu naizen aldaketa izan duena.

Zaila da jakitea hori. Seguruenik denok aldatu gara, baina gaitza da esatea nor den kanbio handiena izan duena. Hala ere, harritu egiten nau euren buruek izan duten deribak: lehen defendatzen zutena, orain haren kontrario. Ia errekonozitu ere ez ditut egiten batzuk.

Beraz, gu orain hogei urte gaur egun garenak ginen, ala beste batzuk gara? Duela bi hamarkada oraingoa nintzen ala hainbeste aldatu naiz, ezen ez nauen inork ezagutzen? Orduan, beste horiek oraingo horiek dira, ala ez? Orain direnaren hazia euren baitan zeukaten, ala zegoeneko halakoak ziren? Izan ere, gaur ez ditut aurkitzen eurengan orduan topatutako gauza on haiek guztiak.

Esan dudan bezala, baliteke ni izatea aldatu dena, lozorrotik esnatu, lehen ikusten ez nuena behin betiko begiztatu duena izan ninteke; izan ere, inoiz baino niago sentitzen bainaiz gaur egun...

Zein berezia den mundua, zein bitxiak garen pertsonok. Baina zientifikoek esaten dutenaren arabera, gorputzeko zelula guztiak zazpi urtean behin mudatzen dira, eta ez zaigu lehengotik ezer geratzen. Beraz, hasiera hartako gu edo ni hura non dago? Gu gara orduko haiek, ala beste norbaitzuk bihurtu gara? Eta beste batzuk bagara, non geratu dira gure antzinako guak, beste botoi galduak bezala, hor nonbait? Ez gara gure baitakoak, antza denez. Haizeak eta gertaerek mugitutako zapiak baizik.

Jai egunak, egutegiak eta arrazionalizazioa

Leire Narbaiza 2015/03/20 10:44
Euskadi irratiko Faktoria saiorako 2015eko martxoaren 20rako egindako kolaborazioa

Martxoaren hogeia dugu gaur, ostirala, denok jakingo duzuenez. Gutako asko ez gara lanera joan, atzotik jai hartuta baikaude. Izan ere, atzo Euskal Herri penintsularrean jai izan zen, san Joseren omenez. Kendu eta jartzeko jaia. Santu hori banintz, haserre nengoke, batzuetan aintzakotzat hartzen nautelako eta beste batzuetan ez, nahieran. Baina nola liteke hori? Ospatzeko modukoa da ala ez?


Egia esatera, jai bada hartu egingo dut. Egokia izan ala ez, prest nago lanera ez joateagatik, benetan. Bestela beti egongo da aitzakiaren bat lanean etengabe jarduteko. Eta dolce far niente gustukoegia dut…


Tira, jai egun kontu honekin hainbat gauzari begiratu behar zaio. Alde batetik jai egun propioena; izan ere, jai asko Frantzia edo Espainiako jaiak dira, eta guk euskaldunok, ez dugu gure-gureri, zazpi herrialdeak batuko dituenik. Agian Euskararen eguna esango didazue. Bo, Xabierko Frantziskoren egunean jarri zuten, hil-hurren zegoenean hizkuntza ezezagun baten egin zuelako berba. Hizkuntza ote zen ala lardaskatu zituen fonema batzuk? Nork jakin! Hori bada Xabierrekoak euskararen alde egindako guztia, ez dakin nola iraun dugun euskaraz gaur egun arte. Beste eguna, Aberri eguna da. Ez dakit zergatik aukeratu behar izan zuten Berpizkunde igandea horretarako. Ez dakit zein arrazoi dagoen Euskal Herria eta Jesukristoren ustezko erresurrezioarekin lotzeko. Sekula ez dut ulertu. Gainera, beti opor denez, horretarako ere irtenbidea bilatu beharko genuke.


Bestetik, laikotasun eza dugu. Maiatzaren bata daukagu, ederki, baina horretaz gain ezer gutxi: Konstituzioa eta Mundu gerren bukaerak, armistizioak. Zer nahi duzue esatea? Ni neu ez naute gehiegi motibatzen. Zein ospatu genezake? Zein egun margotu beharko genuke gorriz egutegian, santu edo amabirjina barik? Egia esatera, ez zait bururatzen!


Gainera, urtea ere, egutegia jai erlijiosoen gainean dago eraikita; Gabonak eta Aste Santua. Eta azken hau mugikorra da! Ilargiaren araberakoa, lunatikoa! Batzuetan oso goiz, besteetan oso berandu, hiruhilekoak antolatzeko desastrea!


Horregatik zerbait arrazionalagoa proposatu nahi nuke, udazkenean dauden jai guztiak pilatzea saihesteko (urriak 12, azaroak 1, abenduak 6-8!), eta gero urtarriletik martxora ezer ez! Hori dela eta nire proposamena: solstizioak eta ekinozioak ospatzea. Lau hilean behin jaitxo batzuk izatea, ondo banatuta urtean zehar, kartesiarki, matematikoki. Egoki. Eta jai egun solteak (maiatzak 1, salbatu dudan bakarra, gehiago beharko genituzke) sakabanatuago beharko lukete.


Tradizio batzuk amaitzea litzateke, baina Corpus egunak ere ukiezina zirudien (“Tres jueves hay en el año que relucen más que el sol: Jueves Santo, Corpus Christi y el día de la Ascensión”) eta azken hogeita bost urtean ez da jai izan, eta inork ez du negarrik egin. Dena alda liteke, ohitura eta tradizio berriak sortuko dira, eta orain daudenak, eraldatuko. Imajinatzen dituzue Inauteriak eguraldi hobearekin, udan, adibidez? Ederra litzateke!

Nazioarteko egunek balio ote dute ezertarako? eta Martxoaren 8ak?

Leire Narbaiza 2015/03/16 19:44
Euskadi irratiko Faktoria saiorako egindako kolaborazioa 2015eko martxoaren 13an

Urteko egun guztiek badute horrelako omena. Batzuetan baita bi ere. Egun batzuk nazioarteko egunak dira, besteak ez. Gaixotasunak borrokatzekoak, hizkuntzak defendatzekoak, giza-taldeen aldekoak,... denetatik aurki liteke.


Baina nire galdera da ea ezertarako balio duten egun horiek, eraginik ba ote duten defendatzen duten hori ezagutarazteko edota zabaltzeko. Kontzientziatzen ba ote gaituzten. Nik, printzipioz, ezetz esango nuke. Izan ere, argazkian agertzeko baino ez dute balio, plantak egiteko, guai garela azalarazteko, orain hain modan dagoen “postureorako”. Denok agertu nahi dugu munduaren aurrean cool garela, konprometituak eta kontzientzia solidarioa daukagula. Argazkiak eta mezuak zabaltzen ditugu sare sozialetan gure kontzientziazioa azaltzeko, baina hurrengo egunean ahaztu zaigu bezperan


Eta emakumeen egunaren gainean jardun genezake, pasa den igandean egin zelako. Lehengo esan, aspaldi galdu duela “langile “ adjektiboa, eta gainera, pluralean erabili beharko genukeela, emakumeak askotarikoak garelako eta andrea izateko modu anitz dagoelako.


Esandako moduan aurreko domekan ospatu eta aldarrikatu genuen gure eguna. Eta martxoaren 8 honetan nazioarteko egun hauen balioaz jabetu naiz. Beraz, oraingoan aldeko jarrera dut. Beharbada, beste baten pentsatuko dut sarreran moduan, ondo geratzeko eta itxurakeria hutsa direla, baina aldakorra naiz, beletosia Eibarren esango genukeen legez.


Kontua da, Villabonan egun horretan bertan eraso sexual baten ahalegina izan zuela neska batek, eta aste honetan bertan espainiar estatuan 3 emakume erail dituztela beraien bikotekideek edo bikotekide ohiek. Horregatik besterik ez bada ere, kasu larri hauek ikusarazteko, beharrezko zaizkigu halako egunak.


Tira, larrienean jarri naiz, baina nahiko nuke “Bechdel testa” http://eu.wikipedia.org/wiki/Bechdel_testa berriro ere pasatu behar ez izatea (film, antzerki, liburu eta abarretan egiten dena) , ez atzera ere ez kontatzea zenbat emakume dauden hitzaldi bateko argazkian, etb-ko debateetan, Faktoriako kolaboratzaileen artean. Halaber, kirol berrietan, emakume izenak irakurri eta entzutea gura nuke.


Mereziko luke nazioarteko egun honek titietan begirada iltzatuta izaten dutenek begietara begiratu baligute, kalean leku ilun eta bakartietatik pasatzean beldurra desagertuko balitzaigu, “neska baten moduan egiten duzu korrika” mespretxuzko esamoldea izateari utziko balio.


Ederra litzate ostera ere “feminazi” berba ez entzutea, neska gazteek ez pentsatzea feminista izatea henbrista izatea dela, berdintasuna ahoan erabiltzen duten horiek baina feministak gorrotatzen dituztela/gaituztela esaten duten horiei kareta kentzea...


Mutikoak arrosaz janztea eta arrosa gustatzen zaiela libre aitortzea. Maitagarriak gustuko dituztela. Gizonezkoek publikoan negar egin ahal izatea, sentimenduak agerian erakustearen libertateagatik ere egingo nuke gustura egun hori.


Eta neskak futbolariak milioiak irabaztea, inork ez galdetzea “Nobioa, noizko?”, “eta ezkontza?”, “ez duzu umerik ekarri behar?”, “ume bakarrarekin geratuko zara/zarete?”. “Señorita” portatu beharra, fin. Takoiak, depilazioa eta abarrak tirania izan ez beste aukera bat baizik. Itxura ez izatea kontuan hartzen zaigun gaitasun bakarra. Fregona eta erratzarekin ez ginela jaio jakinaraztea…


Horrelako kontu txiki eta handiengatik merezi du aldarrikatzeko egun bat izatea, 365 izan daitezen.

Porlanezko gezurrak

Leire Narbaiza 2015/03/06 11:06
2015eko martxoaren 6an Gipuzkoa Hitza-n argitaratuta

Orain hogei bat urte erosi nion udalekuetako begiralekide bati abiadura handiko trenaren kontrako kamiseta. Proiektu horren berri urte batzuk lehenago izan genuen, baina orduan, nikia erositakoan, jaso nituen azalpenak, eta hortik aurrera, eskuetara heltzen zitzaidan guztia irakurri.

Hogeita bost urtean gabiltza bueltaka trenaren kontu honekin: abiadura handikoa izango zela. Gero ezinezkoa zela gure orografia eta distantziengatik eta abiadura altukoa izango zela. Ostean, pertsonak garraiatzeko ez ezik, merkantziak ere eramango zituela. Beranduago, ezetz, tren-geltokietan biltegi erraldoiak egin behar zirelako eta bateraezina zela hori hiriburuen erdigunera ailegatzearekin.

Europarekin lotuko gintuela ere esan ziguten, baina Frantziako gobernu bik, kolore politiko desberdinetakoek gainera, berretsi dute beste hamabost urtean, gutxienez, ez dutela beste linearik egingo, eta "gurearekin" lotzearena are atzerago izango da, inoiz baldin bada. Beraz, Europa bakarra Madril litzateke, eta lotura hori zalantzakoa da, gainera. Hori gutxi balitz, egunotan esan digute aurreikusitako bidaia-denborak ez direla hain laburrak izango, automobilean egitea bezalakoak izango direla, alegia.

Hori dena jakinda, Eusko Jaurlaritzak aurrera segitzen du, guztiz tematuta lan itzel honekin. Kosta ahala kosta. Burugabeki. Daukaguna eta ez daukaguna gastatuta. Ingurumenean kalte itzulezinak eginda, langileak lan istripuetan hilda, erabili behar ez diren zubiak eraiki eta bertan behera lagata. Eta, hala ere, ekin. Egoera ekonomiko latz honetan, larrialdiko laguntzak amaitu direnean, kontziliaziogatikoak agortu zaizkigunean. Osakidetzan murrizketengatik langile gutxiago, probak eta tratamenduak laburtuta, dirurik ez dagoelako.

Gero gestio onaz egingo dute berba. Hemen gauzak buruaz egiten direla, ez daukagula erabili bako aireporturik, baina bai Euskotrenek erosi zazpi lokomotora, 22 milioi euro gastatu eta erabili ez. Edo neurriz kanpoko proiektuak, Balentziaga museoa bezalakoak: ederra baina gordetzen duenarentzat eraikin handiegia. Edo BEC erraldoia, diru-zulo hutsa… Handia, erraldoia, garaua, tantaia, jigantea… dena neurriz kanpokoa. Zenbat eta handiagoa, hobe.

Balenciaga museoa

Ingurura begiratuta, oso jokabide espainiarra da hori. Porlanean eta enparauetan dirua xahutu, beharbada inoiz ez erabiltzeko La Engañako tunelarekin (Kantabria eta Burgos artean) gertatu zen bezala: Santander eta Mediterraneoa lotuko zuen trenbidearen obra ikaragarri zaila eta gogorra, goitik behera amaituta zegoena, heriotzak eragin zituena baina sekula ez zutena martxan jarri. Ezagunegia kontua ezta?

Han fondoan argia ikusten da...

Baina orain, trena ei da etorkizuna. Horrela zuritzen dute euren burua. Zaila da ulertzea, hala ere, kontu hau, jakinda joan den mendeko hirurogeiko hamarkadan Hego Euskal Herria zela Europan kilometro koadroko trenbide kilometro gehien zuen lurraldea. Orain trena etorkizuna, baina orduan linea hauetako asko (Plazaola, Urola, Vasco-navarro…) eraitsi zituzten eta lurraldea errepidez bete, automobila, bere industria, erregai eta eraikuntza-enpresen mesedetan: porlana eta petrolioa elkar hartuta. Gaur egun ere halaxe: denon kontura batzuek negozioa egin, herritarrendako eskasia eta estutasuna badakar ere. Diruak baitu boterea, eta gobernua.

Eguneroko poz eta plazer txikiak

Leire Narbaiza 2015/02/27 11:07
Euskadi irratian Faktoria saiorako 2015eko otsailaren 27an egindako kolaborazioa

Aurreko asteburuan, Bizkaian, familia handia (zabalaren) kontu batean, senide batzuekin berbetan jardun nuen Faktorian egiten dudan kolaborazio honetaz. Solasean geniharduela, batek Errealaz galdetu zidan. Aho bete hortz geratu nintzen, eta tutik ez nekiela eta bost ardura zitzaidala erantzun nion. Berak esan zidan irratian jarduteko horretaz ere jakin behar zela. Beste batek erantzun zuen politikaz egingo nuela tartea, eta nik ezetz. Lehenengoak, harrituta, ea zertaz jarduten nuen galdetu zidan. Nik bizitzaz erantzun!


To boutade-a! Dena dela politika ere erantzutekotan izan nintzen, baina ez zen ez lekua ez unea. Bizitzaz erantzun nion azkenean eguneroko kontu handi eta txikiez egin dugulako berba, dena politika den legez, dena da bizitza.


Baina bizitza gogorra, latza eta garratza izan liteke. Edo gozoa, eztia eta alaia. Baina normalean bizitza errutina eta egunerokotasuna da, garrantzi gabeko gauzak egitea: garbigailua jarri, ogia erosi, erratza pasatu, trenaren zain egon, komuneko buelta egin, ezagunak agurtu, laranjak zuritu, zapatak erantzi, jaka jantzi,... Milaka keinu mekaniko arnasarekin batera gure bizimodua posible egiten dutenak. Baina errutina, arnasa hartze hutsa, bihotza taupadaka aritzea era boluntarioan balitz soilik bizitzea, jasanezina litzateke. Horregatik behar ditugu poz eta plazer txikiak. Izan ere, zoriona, berez, ez da existitzen. Mikro-uneak dira, momentu puntualak, egunerokotasuna eramangarriago eta atseginago egiten digutenak.


Batzuk plazerak dira, txikitxoak, baina zeharo gustagarriak. Zer ederrago hainbat usain aditzea baino? lur busti berriarena, belar moztu berriarena, goizeko lehen kafearena, ogi egin berriarena, haur jaio berriarena. Zer askatzaileago bularretako berria erantzi, mototsa/kopeta desegin, galtzetinak kendu eta hatz egitea baino?


Badago kontu pozgarriagorik adiskide on batekin kafea hartzea baino? Aspaldiko batekin topo egitea? Noizean behin lagun handiekin bazkaltzea? Aspaldiko kide baten berri izatea? Maite duguna ferekatzea? Maite gaituenak musu ematea? Goizetan kalean gizonezko eder horren agur alaia jasotzea? Erantzun bat izatea blogean? Twiterren txiolari umoretsuekin elkarrizketa barregarriak izatea?


Era berean, ikaragarria da umeak ikastolatik harri koskor bat ekartzea oparitzeko. Haurren begirada garden horiek eta irribarreak. Ile-apaindegira joan eta gozatu. Ostiral arratsaldean lehenengo garagardoari tragoa jo. Sasoiko lehenengo gereziak jan. Lekak patatekin. Arroza tomatearekin. Patata tortilla bokadiloa mendi puntan. Hondartzan bainatu eta lehortu barik eguzkitan etzan. Ume txiki bat besoetan hartu. Areitio igo Ermutik eta bihurgunea  pasatu eta Anboto eta Durangaldeko mendiak ikusi. Automobilean sartu euripean eta presa barik gidatu gustuko kantak entzunez. Antzerkira joan. Ozen abestu. Dena emanda dantza egin…


Eguraldi honekin etxera iritsi mela-mela eginda eta salda/kafesne beroa hartu, arropaz aldatuta (ahal izanez gero pijaman). Sofan egon, manta, liburu eta telebistaren aurrean igande arratsaldea eman. Egunkaria ohean irakurri, norbaitek gosariarekin batera ekarri digulako…


Eta ostiralean irratian jardutea! Baina hori ez da plazer txikia, handia baizik. Benetako oparia astero disfrutatzen dudana. Dohatsua neu!


Kontutxo hauengatik ez balitz dela askoz gris eta hitsagoa litzateke!


Bodega taberna

Leire Narbaiza 2015/02/24 15:23
2015eko otsailaren 20an Gipuzkoako Hitzan argataratuta
Eibarren bazegoen Calbeton kalean taberna historiko bat, Bodega izenekoa. Hura gizon nagusien txikiteoko taberna zen. Untzaga aldean txikiteoa egiten zutenena, hain zuzen ere. Duela hogei bat urte, ordea, barra atzean jabearen seme-alabak jarri ziren, gazteak, eta bezeroen artean ere aldaketak egon ziren: gazteak hasi ginen bertara joaten. Betiko parrokianoek ez zuten gustura hartu euren taberna kaka-umeekinbaditzea, eta ez gintuzten begi onez ikusten. Ulertzekoa, toki lasaia zena neska-mutil zalapartariz bete zelako, asko seme edo alaba izateko ere gazteegi, gainera.

Oso toki berezia zen. Bertan, hogeitaka urte geneuzkan berriak eta hirurogeiren bueltan zebiltzan aspaldiko bezeroak elkartuta baina nahastu barik egoten ginen. Zerbitzari modernoak, musika zaratatsua nahiko baxu, eta hormetan Horacio Sarasketak Eibarko gizon ezagunei (eta nagusiei) egindako karikaturak. Tartean zezenketa kartelen bat ere bazegoela esango nuke. Dena oso antzinakoa eta nahasia.

Esandako moduan, bezero beteranoek ez gintuzten gustura hartzen. Pare bat aldiz, ostera, euren begietan estimua ikusi nuen. Behin, adibidez, barran geundela lagun bat eta biok, txikitero-taldea ondoan genuela, bat jiratu eta hunkituta galdetu zigun: "Euskaraz zabizie? Eta eibartarrak zarie?". Guk, baietz. "Gainera, neska gaztiak!" ere esan zigun, pozarren; harrotasun puntu batekin ere zioela iruditu zitzaigun. Izan ere, ordura arte, Eibarren arraroa zen kalean gazteen artean euskara entzutea. Txikitero beteranoen hizkuntza bazen, baina batez ere umeekin eta txakurrekin erabiltzen zen euskara. Behin koskortuta, ordea, gaztelaniari ematen zitzaion bidea. Horregatik harritu zitzaigun gizona, olatu euskaldun berri horren zipriztina ginelako, berarenganaino ailegatzen zen lehena, bitsaren parte eta uholde txikiaren aztarrena.

Aurreko batean Bodegako bezero historikoekin gogoratu nintzen. Taberna ez da existitzen, etxea bota zutelako, eta euretako asko ere ez dira gure artean egongo, bizi-legez. Euren akordua izan nuela diot, eurak sentitu ziren bezala sentitu nintzelako lehengo batean, trenean Eibartik Ermura nindoala, gazte hirukote bati euren artean euskaraz entzun nienean. Beraiengana joan eta zorionak ematekotan egon nintzen, guri ere Bodega famatuan kuadrilla batek egin zigun legez. Ez nien ezer esan, lotsagatik, baina aitor nezake arratsaldea poztu zidatela, katea ez delako eten.

Izan ere, laurogeita hamarreko hamarkadan sortu zen —edo eragin genuen, nahi baduzue— ufal hura txikia izan zen, sendoa izan arren. Gurean, basamortuak kalea hartua zuen eta oasia egin genuen, urmaela jaio, ilusio optiko barik. Baina hain zen sikua eremua, olatu hura ez zela tsunami bihurtu, agian euskaraz melatzeko tresna eta jende gehiago behar zelako. Uhin hura erreka da orain, batzuetan latsa, eta besteetan, emaria handi eta indartsuago datorrenean, bokale. Ez da nahiko, ordea. Atzera ere, aparraren zipriztinez bete behar ditugu bazterrak. Ez dakit nola. Orain tresna eta euskaldun gehiago izanda, errazago beharko luke. Baina, beharbada, atzetik etorritako urak bareegiak dira, desideologizatuegiak, eta tsunami izateko ur laster eta biziagoak behar ditugu, uriola definitiboa, eta horrela euskara itsaso urdin eta zabal bat izanen da.

Euskaldunoi euskaldunek barkatzen ez dizkiguten "akatsak"

Leire Narbaiza 2015/02/20 11:10

Euskaldunok, bilbotarrak bezala, edonon sor gintezke. Euskaldun izateko ez da Lekeition jaio behar, edo 8 abizen euskaldun izan, edo Gabikagojeaskoetxea Zendagortagalartza deiturak eduki, edo 0 Rh  negatiboa izan odol-taldea, edo gene konkretua eraman ADNan. Izatearen borondatea baino ez da behar: euskaldun izan nahi dut, eta izan. Euskaldun izan gintezke sekula Euskal Herria zapaldu barik, edo guraso andaluziarrak izanda, edo Kevin Alfonso izenak eramanda; edo beltzak, edo jainko eskandinaviarren itxura izanda. Izan gaitezke euskaldun forro polar gabe eta perladun belarritakoak jantzita. Gure gogo, nahi eta erabakia da-eta.


Horregatik esan genezake euskaldunok anitzak garela, denetarik dagoela eta estereotipoek ez dizkigutela balio, orain inoiz baino gutxiago, gainera. “Hori ez da GURE estiloa”, “GU ez gara horrelakoak” eta antzeko esaldiak gorrotagarriak izateaz gain, ikuskera partziala eta irreala dira, eta baztertu beharko genituzke.


Hala ere, gurean estereotipoek bizirik diraute eta badira gure komunitatean onartzen ez diren akatsak edo ez-bertuteak. Hiru direla esango nuke: alferkeria, zekenkeria eta berritsukeria. Euskaldun praktikante izan arren hiruretako bat (edo gehiago) daukagunok sufritu egiten dugu, akats dena bertute ere izan litekeelako.


Euskal Herrian ez dugu onartzen bakoitzak berea ordaintzea, katalanen modukoa izatea dela deritzogu. Horren ordez, borrokan ibiltzen gara nork ordainduko. Batzuetan barregarri ere geratzen gara tabernetako barretan, gure pagatu nahi horretan tematuta. Eskuzabaltasun honek gutxirako balio dugu, haatik; beti egongo delako norbait gure txandan, denok garagardoa edan eta berak gin-tonika eskatzen duena. Gainera, inoiz ez diogulako ezer esango, amorrua eman arren.


Langile izatea ere euskaldun zintzoaren imajinarioan txertatuta daukagun beste bat da. Beharginak gara, saiatuak, ekinak, berakatzak baino finagoak. Orain, ordea, badakigu sarritan lantokietan ondo eginaren pagua, ate atzean palua izaten dela. Halere, alferkeriak “keria” izaten segitzen du. Produzitu beharra dugu. Beti, ordu libreetan ere zerbait egin behar dugu, sekula ez geratu. Aprobetxatu berbarekin oso lotua dago hau guztiau. Dolce far niente-rako “egonean egon” tristea asmatu dugu, geldi, alegia. Ezin geldi egon, halere. Inoiz ez dituzue ikusi tren geltokietan trenaren zain dabiltzan ibiltari zoroak? Andena alderik alde pasu kementsuz -ia militarrez- etengabe korritzen duten horiek? Zertan dabiltza? Gimnasioarena aurrezte aldera? Jesartzeak kalte egiten ote die?


Eta inoiz konturatu zarete zenbat azalpen eman behar dira bigarren pisura igogailuan igotzeagatik? Eta ze aurpegi txar jartzen duen jendeak? Nik bai! Zergatik? Hori alferkeriaren seinale delako gure kulturan!


Asteburuan etxean sartuta egon zarela musika entzuten eta irakurtzen edo hartz-hibernazioan esanez gero? Gaizki ikusita dago, izan ere, ez dugu ezer egin, ez gara irten, autoa hartu, mendikada egin,... alferrak gara, gizartearendako kalte handia!


Eta hirugarren bekatu kapital larria: berritsua izatea! Bai, jaun-andreok, euskaldun izatea eta berbontzia izatea ez ei da bateragarria, edo batera badoaz (ni neu nauzue adibide) gaitzesgarria da. Hitzontzion gurutzea! Baina euskaldunek isil fama badute ere, gezurra da. Denok dauzkagu (edo izan ditugu) familian eta inguruan hizlari apartak, kontatzaile trebeak, berba asko egiten zutenak, ipuinak, jolasak, aho-korapiloak-eta transmititu dizkigutenak, euren umetako pasarteak kontatu dizkigutenak, gerrako kontuak, gaztetako ohiturak. Kalakari horiei esker ahozko ondarea dugu, altxor eder hori. Isil ea mutuak izanez gero, hizkuntzarik ere ez geneukake! Gainera, euskaldun berbaldunak existituko ez bagina, zer entzungo zenukete irratian? Musika hutsa? Eskerrak berriketarioi!


A, eta ohartxo bat: berritsu ez da kontakatiluren sinonimoa, e, hiztegigileok?


Estereotipo hauekin batzuetan sufritu ere egiten da. Batez ere, nire kasuan moduan, “akats” hauetako bi izanez gero! Zabaldu burua, demontre, bada ordua eta!

Gaztetasuna, itxura eta edertasuna

Leire Narbaiza 2015/02/13 11:20
Euskadi Irratiko Faktoriarako 2015eko otsailaren 13rako prestatuta, Uma Thurmanena makillaje kontu hutsa zela jakin aurretik!

(Ez dut aldatu ezer, baina irakurle zaren horrek nahi duzun izena jar diezaiokezu, Uma Thurman, Renée Zellweger, edo burutik pasatzen zaizun edozen aktore edo famatu)


Uma Thurmanen argazki batek asaldatu ditu sare sozialak, asaldatu gaitu gu. Aurpegi eraldatuaz agertu da gala batean. Zeharo operatua, antza. Hautsak harrotu ditu irudiak eta denetik irakurri ahal izan dugu: batzuek trufa egin diote, beste batzuk estonatu egin dira, beste askok pena sentitu eta gehienok atsekabetu.


Thurmanek 44 urte ei dauzka. Aktore ona, hainbat sari jasotakoa. Famatua egindako lanagatik, errespetatua. Era berean, emakume ederra, ikonoa. Polita izan barik askorendako edertasun handikoa, erakargarri, liluragarri eta xarmagarria.


Zer ote da gizarte, zine-industriaren eta edertasun kanonaren presioa! Halako emakumeak, itxura baten guztiaren jabe denak, bisturi ankerraren pean men egiteko! Zer ote da gure moduko andre korriente eta ezdeusendako!


Krudelak gara. Barre egin diogu aurpegiera berriari. Baina, ez genioke barrerik egingo zimurrez beteta agertuko balitz? Sare sozialetan ez lukete txisterik egingo? Cuore moduko aldizkariek ez lituzkete aggg eta ufff-ez beteko argazkiak?


Baina komunikabideak ez ezik, gu ere kezkatuta gaude zahartzaroarekin. Ez da denbora luzea horretaz jardun genuela irratsaio honetan. Jende arrunta kezkatuta badago, nola ez da egongo, bada, halako aktore bat; jakinda, gainera, adin batetik aurrera ikus-entzunezko munduan emakume heldurik ez dela? Paper bat lortzea ezinezkoa dela Meryl Streep izan ezean? Beti gazte izan behar badira, nora egin izkin kirurgia estetikoaren sirena-kanta eztiei?


Zimurrak aipatu ditugu, baina ezin dugu ahaztu inposatzen diguten kanon estetikoa: argal, eder, ile zuri gabe, azal leun eta abarrak. Ikusi duzue inoiz edozein arratsaldetan zein iragarki ematen dituzten telebistan? Ikaragarria da, dena da arazo, eta ia denok andrazkook sufritzen ditugu: aipatutako zimurrak, begi-zuloak, ilea ere zahartzen omen zaigu, tripa, ildaskak, idorreria, kilo gehiegi, laranja-azala, atzazal ahulak, zelulitisa, barizeak, odoluzkiak, orpo zartatuak, juanikoteak,... Edozeini konplexua sortzeko moduan, krema, ukendu eta tratamendu mirakulutsuei esker kanon lortezinean sartzeko, era zoro eta absurdoan.


Atzo irakurri nuen EAEn neskek diren baino lodiago daudela uste dutela, bere gorputzaren pertzepzio okerra dutelako. Mutilei, ostera, gutxiagotan gertatzen omen zaie hau. Oso adierazgarria! Baina nola ez da hala izango bonbardatzen bagaituzte horrelako eslogenekin: “Egunean zehar, emakume batek 10 aldiz begiratzen dio bere buruari ispiluan, ikusteko zer aldatu den eta zer ez”. Olay-ren krema bat iragartzeko. Benetan? Hori sinestarazi nahi digute? Ze kaka sartzen digute buruan kontsumo zoroan eror gaitezen?


Presio hori guztiori jasan arren, gure senean gaudela esango nuke, oraindik. Eta miragarria iruditzen zait. Uma Thurman izan ala gu geu eragina antzekoa da: edertasun eta gaztetasun kanon absurdo eta eroan uztartu eta lotu nahi gaituzte, denok.


Post scriptum:

1-Orduan zein da Uma Thurmanen benetako aurpegia? Makillajearekin ni ere izan ninteke Thurman? Nolakoa du benetako aurpegia?

2-Irudiaren morrontzaz eta askatasunaz artikulu interesgarria irakurtzea gomendatzen dizuet (gaztelaniaz): ¡Eres libre, tonta!

Printzesa izatea: destino petrala

Leire Narbaiza 2015/02/11 17:47
2015eko otsailaren 6an Gipuzkoako hitza-n argitaratutakoa

Neguko igande arratsalde euritsu hauetan, sofan kukututa mantapean, erdi-hibernazioan egotea kirol ohikoa da. Telebistaren aurrean, zapping egin eta denetatik aurki genezake. Baina saio harrigarrienak AEBetatik datozen erdi-reality horiek dira: jende arrunta hainbat kontu egiten. Egiteko bat ezkontza soinekoa erostea izaten da, eta, dakidanez, horrelako hiru saio badaude gutxienez. Saio horietan, emaztegaia lagun-familia kuadrilla batekin joaten da denda espezializatu batera, eta bertan hainbat soineko probatzen ditu, bere ametsetakoa aurkitu arte, soineko horrekin "konexioa" sentitu arte. Behintzat hori esaten dute: emaztegai bakoitzak konexio sentimentala lortu behar duela arropa berezi hori probatzean, bestela jai!

Lotura hori erdiesteko, soineko batzuk probatu, eta bere taldeari erakutsi behar dizkio, haiek oniritzia eman diezaioten, ala zeharo gaitzes dezaten. Hori da prozedura. Saio horiek, txitean pitean ikusi arren, eta atal guztiak berdintsuak badira ere, beti harritzen naute, beti dago iritzi, jokamolde edo esaldiren bat harrigarria iruditzen zaidana, aho bete hortz lagatzen nauena. Sarritan esaldi hau izaten da: "Printzesa banintz bezala sentitzen naiz / sentitu nahi dut", mantra sakratu baten moduan errepikatzen dutena. Eta emaztegaiak esaten ez badu, taldeko baten batek jaurtiko du, beti.

Baina zergatik obsesio hori printzesekin? Zer dela-eta emakume helduek printzesetan pentsatu horrelako soineko bat erosterakoan? Egia da jaiotzen garenetik emakumeoi esaten zaigula era askotara zein ereduri jarraitu behar diogun (gizonezkoei legez, egia esatera). Eta gaur egunean esango nuke areagotu egin dela joera hori, jaiotza aurretik sexua argitzen duen ekografia edo sortu aurretiko proba batekin: urdin eta arrosa uholdeak hartzen ditu bidean datorren pertsonatxo horren bazterrak, arropa, armairu, jostailu eta gela. Gerora ere, umea jaio eta hazi ahala, datorkionak markatuko du: ipuinak, jantziak, mozorroak, filmak, marrazki bizidunak, telesailak, telesaioak, jostailuak… neskatila izanda, arrosa koloreko printzesek inbadituko dute aitatutako guztia! Disney printzesa izatera desiratzera bultzatu nahi gaituztelako.

Printzesa? Baina nork nahi du printzesa izan? Hotzean pentsatuta, badago bizkarroirik ganorabakoagorik printzesak baino? Odol "urdinekoak", nobleziakoak, bizkarroiak, beraz. Gainera, estatus hori beti da gizon bati esker lortutakoa, haren alaba edo emazte direlako. Loreontzi funtzioa baino ez dute. Ez dute hitz egiten, mutuak dira, figuratze hutsa delako euren lana. Eta berba egiten dutenean, sekula ere ez euren kabuz; beti beste bat(zu)ek idatzitakoa irakurriko dute. Betebehar nagusia itxura perfektua izatea, irudi hutsa: ondo jantziak, egoki, diskretu, ondo orraztuta, dena bere lekuan, irribarrez, eskua emanez, agurtzaile profesional hutsala. Beti botere gabekoa, beti beste baten menpe. Eta iraultza gertatuz gero, gillotinaz burua galtzeko arriskua…

Orduan hori da saldu nahi diguten ideala? Horrelakoak izan nahi ote dugu: irudi perfektuak eduki, isilik egon, besteen menpe, erabakitzeko aukera barik, ederresteko objektu? Benetan, eredu ustelago eta kaltegarriagorik, kostata! Horrela gauza asko ulertzen dira!

Aurkezpena

Leire Narbaiza Arizmendi

Eibarren pertsona nagusi batek galdetuz gero nor naizen, Munikolanekua edota Eustakion alabia erantzuten dut. Horiexek dira nire kredentzialak.
Ni jaio bezperan Martin Luther King hil zuten, eguen baten. Barixakuan jaio, eta zapatuan “La, la, la”k irabazi zuen Eurovision. Euskara Batua ere nire kintoa da. Sinis egidazue: gauza horiek markatu egiten dute. Gainera, Franco oraindik bizirik zegoen! Maistra naiz ofizioz eta bokazioz. Baita hamaika saltsatako perrexil ere; eta hau bai afizioz

Txargaingo tontorretik dakusat

Anti-gona

Sustatuko Zer erantzi atala

Kontagailua