Izan eta Esan

Udazken epeleko domeka lasai horietakoa izan zen atzokoa. Bazkal ostean buelta bat ematera irten nuen. Arratsaldeko laurak-bostak aldera oso jende gutxi zebilen kalean, umeak baino ez.

Horrelako lasaitasunarekin, gustoko kirolean nenbilen: eskaparateei poliki-poliki begira. Umeen erropa-denda garesti batekoari pega-pega eginda nengoela, nahi gabe elkarrizketa bat entzun nuen. Kalean inor ez zebilenez, ez zen zaila besteek esandakoa entzutea.

Galdera jaso zuen neska gaztea ematen zuen, hogeitapiku. Ilehoria, oso argala, metro t’erdi inguru. Jertsei haundi urdin iluna zeraman. Ez nuen entzun zer erantzun zuen, baju egiten zuen berba. Gizonak berriz: “eres extranjera?”. Erantzuna berriro ere ez nuen entzun. “Tienes novio?” Neskak berriro ere erantzun, nik entzun ez. “Es que yo estoy buscando una mujer como tú”.

Ni baino piska bat aurrerago gizon bat (50 bat urte, morenoa, ile gutxi, altura eta itxura normala, normalik badago) entzun nuen neska bati galdetzen ziola: “tú eres de aquí?”. Nik burua jiratu nuen, pentsatu nuelako neska bertakoa ez bazen, igual gizona kaleren baten bila zebilela, eta laguntzeko asmoz. Begiratzerakoan konturatu nintzen ondoan telefono-kabina bat zegoela. Barruan neska bat telefonoan eta kanpoan galdera jaso zuena zain. Konturatu nintzen baita ere kabina horren inguruan etorkinak egon ohi direla, telefonoz hitz egiteko hilaran.

Ni bitartean begira-begira, laupabost metrotara. Neskak zerbait erantzun zion eta gizona joan egin zen trankil asko. Neska eta biok gertu geratu ginen, elkarri begira, bera zeharo gorrituta. Berbetan hasi nintzaion, gertatutakoaz galdetzeko. Zeharo lotsatuta eta haserre zegoen. Azentoarengaitik igartzen zitzaion etorkina zela, baina ondo egiten zuen erderaz. Europako ekialdekoa edo izango zen. Itxurarengaitik berdin izan zitekeen Osintxun jaiotakoa. Hitz egiten aritu ginen piskatean, gizon haren arpegi galantaz, nola harrapatu zuen neska erabat desprebenituta. Barrez bukatu genuen, esanez hurrengoan nobio boxeolari bat duela erantzun beharko zuela.

Etxerakoan pentsatzen nuen seguru asko gizon hark bazekiela kabina inguruan etorkinak elkartzen zirela. Eta bururatzen zitzaidan europear itxurako neska argal batek domeka eguzkitsu bateko arratsaldeko bostetan horrelako gauza bat agoantatu behar badu, zer ez ote den gertatuko azal beltzagoa duten emakumeekin, egunak argirik ez duenean, herriaren erdigunea ez diren bazterretan.

"Kontu korrontea zabaldu zuten antolatzaileek (…) beste eremu batean. Europa osoa kontutan izanda (…) seguruenik errenta zein kontsumo mailarik altuenetakoak erakusten dituen Deba Goiena eremu gipuzkoar zein bizkaiera mintzairadunean. Halaber, monobolumen zein 4x4 gehien erakusten dituen ikastolagune tradizionala (…) Nora zuzendu diru-biribilketa….Mendebaldeko euskalkia monobolumnean dabilen ekialde hurbilera ez, noski, oraindik ere oinez dabilen ekialde urrunera baizik". Berria 05-10-14

Zirimolan garamatzan gaur egungo merkatu-munduan, gauzak ez dira diren bezalakoak, saltzen diren bezalakoak baizik. Saltzen duguna (edo ez duguna) gara. Eta aitor dezagun: azokan postua ipintzerakoan Debagoienak ez du asmatu. Ez gara ez gipuzkoar ez bizkaitar moduan azaltzen. Aberatsegiak ez gara, baina pobreegiak ere ez, ez gara kexatzen. Donostiatik eta Bilbotik hurrun eta garesti gaude, horiei bizkar bizi gara beraz. Maltzagatik bailararako sarrera aiñubia da, ez da erakargarria. Eta onar dezagun: EITBko promoko andaluzaren moduan, “zozo” samarrak gara. Frigorifiko asko, farandula gutxi. Iaz Euskal Herriko Hollywooden izan ziren Kilometroak, ZarautzenJakina, Zarautzen dena da “guai”. Eguraldia ere primerakoa izan zen egun horretan, inork ez zizkion kontutan hartu Zarautzi bere aberastasuna. Luxozko automobilak, ehun milioiko etxeak, markako dendak… ezezagunak ei dira Zarautzen. Ah, baina Zarautz polita da, euskalki dotorean mintzatzen da, seguruasko gaur egun euskal idazle per capita gehien dauzkan herria da, eta herrian bertan langileek ez dute bost errelebotan lan egiten. Zarautzen “guai” da malekoitik paseatzea. Ostera goiko trenbidetik ibiltzeak “glamour” gutxiago dauka. Eta berdin hurrengo urteko Kilometroak-en herrian, Oiartzunen. Han txaletik ez, 4x4ko autorik ez.

Nafarroa, buruz oker ez banabil, Peninsula Iberiar guztian errenta per capita altuena duen lurraldea da. Iruinberrin duela bi urte gertatutakoa penagarria izan zen, eta ondo bideratuak iruditzen zaizkit hara emandako diruak, ikastolen alde gauden guztioi egindako elkartasun deiak. Zein da orduan aldea? Euskal Herri honetan badago dirua eta aberastasuna. Baita ere gauza askotarako baliabide premia. Itxuraz baina horretxek guztiak bereganatuko ditu bere burua ondoen saltzen dakienak. Eta ez da hori, momentu honetan, Debagoienaren kasua.

Gaueko hamarrak aldera silloian jarri eta hartzen dut eguneko periodikoa. Atzokoan zekarren 33 urte direla Eztarri sakona filma pornoa estreinatu zutela.

Nahiz eta filma gau partean izan, takilak arratsaldean zabaldu ziren. Laurak alderako sekulako ilara zegoen, Principaletik ia Udaletxerainokoa. Nire lagun Garbiñe eta biok hantxe, erdi-lotsak ematen duen barregura horrekin. Lerroan porno bat ikusteko!

Gogoan dut pelikula hori ikusi genuenean, orain dela hamabost bat urte, Donostian. Ordurako filma mitikoa zen, eta jakin bezain laster emango zutela erabaki genuen ikustera joatea. Uste dut Kultura Patronatuaren edo ziklo baten barruan eman zutela. Ez dakit zein ziklo klase izango zen, zine pornoa edo? (Ah, diru publikoa xahutzeko modu ona!, esango du baten batek).

Filma orduan sartu ginen zinera Garbiñe, Iñigo, Josefran eta laurok. Garbiñe eta Iñigorekin mantentzen dut erlazioa, Josefranen berria galduta daukat. Aretoa lepo eginda zegoen, eta goiko partera joan behar izan genuen.

Hamabost urte pasa dira eta filmaz ez dut ezer gogoratzen, ez da eszena bat ere. Argumentua bai, lehendik ere banekielako. Baina irudi bat bera ere ez da geratu nire buruan. Pentsa zelako inpaktoa izan zuen nigan. Hamabost urte ondoren, bi gauza baino ez zaizkit gorde oroimenean, biak ere garbi-garbi:

• filma jatorrizko bertsioan zela. Itzulpena bazegoen. Itzultzailea eszenatokiaren bazter batean zegoen emakume bat zen, paper batzuetan elkarrizketak irakurtzen. Irakurtzen, ez antzezten. Orduan irakurtzen zuen funtzionarioaren tonu lauan: bien, bien cariño, sigue, sigue. Eta horrelakoak. Oso barregarria izan zen.
• filma bukatu ondoren, aretoan halako beroa egiten zuelako edo, eztarria lehor-lehor eginda irten genuela taldeko laurok. Irten eta tabernarik gertuenean kas edo coca-cola bana tragoan edan genuen, eztarriko lehortasun hori kendu ahal izateko.

Eibarko "...eta kitto!" aldizkarirako

Pasa zen ekaina, uztaila, eta ebazpen berria ez zetorrenez, kaltetuaren familiari epea bukatzen zitzaion orain arte daukaten ebazpen bakarra, hots, kalteordaina ukatzen diena, epaitegira eramateko. Saila, jakina, jakinaren gainean. Jo zen epaitegira, kontua ez baitzen epea galtzea, eskubide barik geratzeko arriskua baitzegoen. Pasa dira abuztua eta ia iraila, eta Sailak dio ez duela ezer egin. Aurrekontu arazoa dauka itxuraz, eta nahiz eta ahoz aitortu kasu honi buelta eman dakiokela, ez du ezer egin, ezta egiteko eperik jarri.

Maiatzean kontatu nuen frankismopean 183 egun, urte erdia baino gehiago, baina sei hilabete ez, gartzelan egon zen eibartarraren kasua. Honen senideei EJko Gizarte Gaietako Sailak araututako ordaina ukatzen zioten, sei hilabeteko gartzelaldia ez frogatzeagatik. Arartekoari erreklamazioa egin ondoren, Sailak adierazi zuen bere kabuz gertu zegoela ebazpena aldatzeko, eta beraz 183 egunez giltzapean egondakoari zegokion kalteordaina onartzeko. Hori ekainean.

Orain, larogei urteko alarguna epaitegietan dirua eta arnasa gastatzen Administrazioak ezarritako arau bat betearazteko, senar zenari zegokiona aitorrarazteko.

Administrazioa, arauari propaganda eman zionean ez bezala, isilik.

Arartekoa, gaia epaitegiaren esku dagoenez, ezertan jarduteko eskumenik gabe.

Ez dago arau-hauste handiagorik arauak egin eta edozeini betearazteko indarra daukanak, bere buruari emandako araua urratzea baino.

"Asteleheneko Goienkaria"ko lagunek faena txiki bat egin zidaten atzo. Izan ere nik "Xinplia" izeneko artikulua bidali nien domekan astelehenean argitaratzeko, hemen blogean atzo atera nuen moduan. Testu berbera.

Aldaketaren ondoren ostera pentsatzen dut testuaren zentzua erabat bestelakotzen dela, eta hori dela-eta, mezu bat bidali diet "Asteleheneko Goienkaia"koei nire kexaren berri emanez.

Ostera, Goienkariakoek, gaizki ulertutako zuzentasunaren izenean, aldaketak egin zituzten, eta "xinple" hitz guztiak "sinple" bihurtu zituzten. Euskaldun moduan ditudan atipikotasunen artean dago nire baitan filologo txiki bat ez eramatea, beraz ez naiz hasiko esaten bi hitzen arteko ñabardura zein den, non eta nola bereizten diren. Dakidana da bi berbok desberdinak direla, belarriak eta den-delako senak horrela esaten didatelako, eta, auctoritas dixit, Elexpuruk bere hiztegian desberdintasun hori jasotzen duelako, idazten hasi aurretik hiztegia begiratzeko lana hartu baitnuen.

"Xinplia" artikuluan baita ere "to bat" ipini nuen lekuan "tori bat" argitaratu zen. Bigarrena zuzenagoa izango da, ez dut ezetzik esaten, baina hizkera bizian ez da berdin "to" edo "tori", galdetu bestela Xakilixuti. Eta nik biak jakinda "to" aukeratu nuen.

Ätentzio dei txiki bat bai astelehenero eta bai ostiralero horren argitalpen ona egiten duten Goienkariakoei.

"Alkoholdun edarien eta tabakoaren kontsumoa zergapetzen dituzten zergak %10 eta %5,3 igo ziren hurrenez hurren atzo, Ministroen Kontseiluak ostiralean onartutako errege dekretu legea indarrean sartu ondoren. (...)Igoerok, Presidente autonomikoen Konferentziak hitzartutakoak, sanitatearen zorra finantzatzea dute helburu". (El Diario Vasco 05-9-18)

Bururatzen zaizkit zorra kitatzeko modu apurtxo bat sotilxeagoak. To bat: 120 km/ordu baino gehiagora gidatzearen ondorioz sortzen diren istripuek zenbat diru gastatu arazten diote sistemari? Debeka dezagun 120 km/ordu baino gehiago hartuko duten kotxeak fabrikatzea, diru piloa aurreratuko dugu. Sinplea.

Herritar soilek arazo politiko edo administratiboetaz iritzia ematen dugunean, agintariek sarritan leporatzen digute gaiak oso modu sinplean tratatzen ditugula. Gauza publikoa, adierazi ohi dutenez, arras konplikatua da, herritar xeheak ez dauzka datu guztiak eta norbere ona baino ez du bilatzen, konturatzeke agintariak arazo asko lotu behar dituela batera. Alegia, oinezkoa xinplekerietan baino ez dabilen bitartean, agintariek errealitearen duten ikuspegia ez dela sinplea eta beraz, hartzen dituzten erabakiak ere ez direla sinpleak. Horrekin egongo zen baten bat sinistuta sanitatean kontuak atera ez zaizkion arte, ze zorra finantzatzeko bideak bilatzerakoan, irtenbide sinplea ondo modu xinplean topatu du: zergapekoak erretzen duenean eta alkohola edaten duenean, sanitate sistema publikoa gehiago erabiltzeko boletoak erosten dihardu. Ergo ordain dezala gehiago.

Sinplekeria hau iradokitzen dizue sanitate sistema publiko eta unibertsala ordaindu nahi duen, zigarroaren kearekin mareatzen den eta bi zuritok buruko mina ematen dioten xinple honek.

Bihar asteazkena, hilak 7, zine denboraldia zabaltzen dute Elgetako Espaloian, eta Frank Capraren "Arsenico por compasión":http://www.labutaca.net/films/29/arsenicoporcompasion.htm ematen dute. Urte mordoa da pelikula hori Donostiako Principalean ikusi nuela. Komedia atsegina da.

Joateko asmoa dudanez, kotxean hiru jarleku eskaintzen ditut baten batek Bergaratik Espaloirainoko txangoa egin nahi badu pelikula ikustera.

Eta zineaz gabiltzanez, inork badaki ezer Bergarako zine-aretoari buruz? Novedadesean ikusi neban azken pelikula Melinda & Melinda izan zen, eta gauzak dauden moduan, iruditzen zait zinearen etorkizuna Bergaran filme horren antzeko dilema izan daitekela: komedia, eta beraz Zabalotegiko areto triste hartan ikusiko ditugu pelikulak, edo tragedia, eta hortaz zine piska bat ikusteko kateak ipini beharko dizkiogu autoari (eginda nago elurretan zinera bidaia Elgetara).

Ez dakit ezta ere umeentzako domeketako zine saiorik izango den aurten Espaloian. Iaz umeak eramateko aitzakiarekin Chaplinen Tiempos modernos eman ziguten oparitan. Zelako aukera ederra pelikula ikusteko!. Iradokizunik onartzekotan: Disney eta enparauen artean sartu noizean behin bada be pirata, abentura eta mosketeroen filmeren bat. Eta baita be txikitan zine komikoa esaten genion horretako pelikularen bat. Umeak pozik, eta guraso hau, zoratzen. Eskerrik asko.

Maria andrea, ia hirurogei urteko emakume euskalduna, ez da pertsona txarra. Seme-alabak hazi ditu, gizona ondo zaintzen du, astean behin beste hiru matrimoniorekin afaltzen du. Sekula ez du inorekin arazorik izan herrian, ondo konpontzen da auzokoekin. Emakume dotore samarra, bizitza ordenatua darama: ordenaren aldeko egunkaria irakurtzen du, ordenaren aldeko alderdiari ematen dio botua, ordenaren aldeko elizara joaten da. Zergak ordaintzen ditu, eskatutako egiten du. Lagun artean estimatua da eta bere ahotsa eta iritzia kontutan izaten dute bere inguruan.

Maria andreak, bizi den etxebizitzaz aparte, badauka etxebizitza bat hutsik, gurasoek utzitako diru apurrarekin eta aurreztutakoari esker erositako pisu zahar bat. Iaz etorkin batzuei alokatu zien. Alokatzeko tratua iazko uztailean egin zuten, eta maizterrak abuztuan sartu ziren etxera, fidantza eta hileko saria aurretik ordainduta. Opor garaia zela eta, kontratua uda ondoren egiteko geratu ziren. Joan zen Maria andrea irailean kontratua egingo zion profesionalarengana. Kontatuko zion etxea alogeran zuela eta kontratua egin nahi ziela maizterrei. Kontratugileak galdetuko zion zenbat denborarako, Maria andreak urte beterako erantzungo zion. Profesionalak esplikatuko zion urte beterako egin ondoren, *maizterrak eskubidea+ duela kontratua bost urte arte luzatzeko, urtean errenta KPIa igoaz, nahiz eta jabea ados egon ez, Ley de Arrendamientos Urbanos-en arabera. Maria andreari irudituko zitzaion bost urte asko dela, auskalo zer gerta daiteken bost urtetan, eta gainera etorkinekin ez dagoela jakiterik. Ea ez zen moduren bat kontratuak gutxiago irauteko.

Profesionalak baietz, sasoiko errentamendua egin zitekeela. Alegia, kontratua urritik abuztura bitartekoa egin. Nahiz eta maizterrak abuztutik egon etxean, kontratua urriko datan egin, urrian sartu izan balira bezala. Eta hurrengo bukatze-data hurrengo abuztua ipini. Hartara maizterrak urte beteko alogera du, baina “sasoiko errentamendua” sinatu denez, ez urte beteko kontratua, 2005eko abuztua iritxita, ez dauka kontratua luzatzeko eskubiderik.

Maria andrea pozik, etxebizitza urte betez alokatu du, urte beteko errenta jasotzen du, baina urtea amaitzean kontratua ere bukatu egiten da, eta Maria andrea libre da beste norbaiti edo maizterrari berari alkilatzeko, noski berak nahi duen errentarekin, ez KPIaren igoerarekin. Maizterra ere pozik, badaukalako etxebizitza bat alogeran kontratuarekin.

Gazteluaren pareko lege iruzurra da. Maria andreak “sasoiko errentamendua” erabili du berez urte beteko errentamendua dena arautzeko, alogera “sasoiko errenamendu”tzat hartzea urte bete pasatua etxebizitza berreskuratzea ahalbideratzen diolako, iruzurrari esker berak erabakitzen duelako nori eman errentan eta zenbatean. Maizterrek hiru irtenbide baino ez dituzte orain: bat, etxe horretan segitu alogeran Maria andreak eskatu dien errenta igoera dexentea ordainduz. Bi, errentan hartutako beste etxebizitza batera alde egin. Hiru, juizioetan sartu frogatzeko urte beteko kontratua zeukatela, bost urterarte luza daitekena, eta ez “sasoiko errentamendu”a, frogatzeko Maria andreak iruzurra egin diela.

Fededuna mezetara joaten den moduan sartzen naiz ni zinera: emango didaten horretan zeharo sinestuta. Horrela sartu nintzen Zubelzu zinean “La guerra de los mundos” ikustera, Spielbergek oraingo honetan zer oparitxo zeukan ikusteko irrikitan.

Eta konbentzitu ninduten. Metalezko zurbiltasun arpegia eta begi urdin hotzak zituen neskatila pantailan atera zenean, pelikulak tripak kuzkurtu zizkidan eta ez zizkidan askatu ipuin antzeko azkeneko eszenaraino. Denetik ikusi nuen bitarte horretan: lehenengo beldurra, zeruaren mehatxua, kaleak zartatzen, B serieko moduko burdinezko medusa ikaragarriak, Frankesteini keinuak, gerrako eszenak, western bateko eszenak. Dena metalezko kolore hotzetako galbaetan pasatuta. Noizean behin, “La lista de Schilnder”en agertzen den neskatxoaren abrigo gorria bezala, koloreekin zipriztinduta. “Minority report”en pertsonaien begiek gertatzen zenaren ardatzetako bat baldin baziren, hemen dena protagonisten begietatik ikusten da, batez ere neskatxo begi hotz ikaratuen begietatik. Baita Tim ere. Tim, Tim Robbins.

Aitortu behar dut Tom Cruise ez dudala gustoko. Iruditzen zait beti antzeko rola egiten duela: amerikar-mutil-piskabatlotsagabebainaon-sasijakintsua, azkenean beti ondo irteten dena. Gainera ez da nire gizon tipoa. Hala ere, nahiz eta Tom Cruise protagonista izan, konbentzi nezaten gertu eseri nintzen aretoan.

Ez nekien pelikulan agertzen zenik, horregaitik ezustekoa izan zen halako batean pantailan ikustea. Aktore hau bai gustatzen zaidala ikaragarri, nahiz eta ikusi dizkiodan azken bi pelikuletan (hau eta “Mystic River”) pertsonai oinaztatuak egin dituen, bietan min handia jasan duten pertsonak. Tim Robbins errifle bat eskuan duela agertzen da, arma erabat anakronikoa eta alperrikoa burdinezko medusen kontra. Agertzen den eszenatokia iluna da, klaustrofobikoa, western bateko mehategi zahar baten antzekoa. Mamu zahar bat ematen du, dena galdu duen eta ezer galtzekorik ez duen pertsona etsia. Primeran islatzen du sentitzen duen izua, berak ere izua sentiarazteraino.

Filmeak dituen keinu sinezkaitzen artean, ipuin ikutua ematen diotenak, Cruisek Robbins borrokan garaitzea da. Borroka ez da ikusten, jakina. Zeinek pentsa dezake benetan Cruise ñañarrituak Robins armairuari irabaz diezaiokenik? Tripetako korapiloa batzuetan nasaitzen lagundu zidana izan zen pentsatzeak berdin zela filmean zer gertatuko zen, Cruise beti irabazle ateratzen dela. Azkenean, noski, Cruise azkarra konturatu zen, bera bakarrik eta halako batean, estralurtarrak garaikorrak zirela, eta bukaerako lortu zuen bere alabatxo zurbila amaren etxean sanu eta salbu uztea.

Fededunak mezetatik bezala irten neban zinetik: konbentzituta sinestunaren fedea egia berdaderoa dela, istorioak ongi kontatzen dituzten pelikuletan sinesmena berretsita.

Ez naiz uda osoa ibili txankletetan, baina hala ere atzo goizean lanera etortzeko udako oinetakoak ipini nituenean, oinak preso sentitu nituen. Era beran, eskumuturrean erlojua sartzerakoan besoak askatasun apur bat galdu zuela iruditu zitzaidan. Okerrago izan zen fraka luzeak jantzi nituenean: zangoen gainean ohiala traban sentitu, eta gainera ipurtaldea estu (oporretan jandako guztia ez da alperrikoa izan!). Minutu batzuk lehenago despertadorearekin jaiki beharrak gogorarazia zidan badagoela disziplina bat, gorputza arau zorrotzagoetan hesi beharra. Betileetako maskarak ere pisua eman zidan hilabete barik ibili ondoren.

Hala irten behar nuen lanerako lehen goizean etxetik: orduari lotuta, gorputza erropen araupean, orkatil, zango, ipurdi, eskumutur, betileek oporretako arintasuna galduta. Disziplinapean, horrela iruditu zitzaidan kaleratu behar nuela... irteteko neure boltsa hartu nuen arte: kartera, telefonoa, giltzak, ezpainak pintatzekoa eta paperezko zapiak. Boltsa txiki bat nire gauzekin baino ez! Opor guztietan ez bezala.

Boltsa txikiarekin atetik atera, eta goizeko haize freskoarekin arin sentitu nintzen, aspaldiko partez etxetik bakarrik eta boltsa txiki batekin irteteak, egun osoa beste zerbaitetan aritzeko libertade puntu bat emango balit bezala.

Lehenengo egunak, lehenengo goizak badauka neretzako estrenatu berriko gauzen ikutua. Iritxi bulego hutsera, korreoa jaso, ordenagailua piztu. Pentsatu kapaza izango naizela lanarekin disfrutatzeko. Arintasun, liberazio eta poz sentsazio horrek ostera, gutxi gorabehera lehen eguneko eguerdirarte irauten du. Hortxe bukatzen da lehen egunaren exotismoa. Justu lana hasten denean eta jabetzen naizenean zelako ondo nengoen bezperan hondartzan, esfortzu, umeen zarata eta protesta askoren ondoren iristen den helmuga, familia osoaren goiz osoko hondartza premiak asetzeko gauzarik bitxienaz lepo egindako boltsa handia bertaraino karriatu ondoren.

Bigarren egunak, gaurkoak, ez du ez hesirik, ez nobedaderik, ez liberaziorik ez ezer. Lanera joatea lan egitera joatea besterik ez da.