Garagoittiko Orakulua

Entzun hamen ipoiña.

*** "Azkuen Ipoin Bildumia" Arrakala Irratijan 2004 eta 2007 urtien artian grabautako ipoin txorta bat da. Resurreccion Maria Azkuek bere "Euskalerriaren Yakintza" liburu kolekziñuan (4 tomo), tomo bat osorik eskintzen detsa ipoiñei, eta berau izan da ekoizpen honetarako erabilli dogun oiñarrixa. Azkuek jatorriko euskalkixan jaso zittuan ipoiñak, 1910 inguruan. Guk hórrek euskalkixok mantendu doguz, herri bakotxeko doiñu eta hizketak ahal danik eta fidelen errespetatuta.

 

Entzun ipoiña hamen.

*** "Azkuen Ipoin Bildumia" Arrakala Irratijan 2004 eta 2007 urtien artian grabautako ipoin txorta bat da. Resurreccion Maria Azkuek bere "Euskalerriaren Yakintza" liburu kolekziñuan (4 tomo), tomo bat osorik eskintzen detsa ipoiñei, eta berau izan da ekoizpen honetarako erabilli dogun oiñarrixa. Azkuek jatorriko euskalkixan jaso zittuan ipoiñak, 1910 inguruan. Guk hórrek euskalkixok mantendu doguz, herri bakotxeko doiñu eta hizketak ahal danik eta fidelen errespetatuta.

Entzun hamen ipoiña

.*** "Azkuen Ipoin Bildumia" Arrakala Irratijan 2004 eta 2007 urtien artian grabautako ipoin txorta bat da. Resurreccion Maria Azkuek bere "Euskalerriaren Yakintza" liburu kolekziñuan (4 tomo), tomo bat osorik eskintzen detsa ipoiñei, eta berau izan da ekoizpen honetarako erabilli dogun oiñarrixa. Azkuek jatorriko euskalkixan jaso zittuan ipoiñak, 1910 inguruan. Guk hórrek euskalkixok mantendu doguz, herri bakotxeko doiñu eta hizketak ahal danik eta fidelen errespetatuta.

Ustebako beste sorpresia. Aldizkari batekin erregalautako ehun pezetatako liburua, bigarren eskutik neregana allegautakua, ezagutzen ez doten idazle batena, liburu guztiz anonimua eskua sartu detsatenian. Baiña guztiz engantxau eta asko gustau jatana, bizkor irakortzekua. Obra maestrua ez (lehelengo pajinen best-seller estilua ikustian muzturra okertu neban) baiña efektibua, ospittaleko girua, Amazonetako basua, diabruan jokua... oso ondo pasatzekua, what the christ.

Kanpaijotaldi batzundako atxeki ona izatiaz harutzago, ez jetsat ezer berezirik topau liburu honi. Asisko Urmenetaren marrazkixak igual, beti besain ederrak. Ipoiñei buruz, ba zera, nahikua konbentzionalak begittandu jatazak, eta idazkeran be, zelan esan, urjentiegixak-edo. Beroaldixa lehen bait lehen billatze aldera, sexu topaketak segiduan gertatzen dittuk eta, salbuespen batzu kenduta, ez dittuk siñisteko morokuak. Idazlia andrazkua izatiangaittik, bereziki deigarrixa begittandu jatak porno estereotipuak zelako modu fidelian jarraitzen dittuazen, errepertorixo guztiz konbentzionala osatuta. Gatxa dok-eta gizakixen portaera animal ixa automatiko bati, berez dana baiño gauza gehixago billatzia: “si no hay mata, no hay patata”...

Entzuizu hamentxe saiua:

http://blip.tv/file/4681621

http://blip.tv/file/get/Iratargixa-aittittaraduga110125955.mp3

*****
Eta saio guztiak hamen dakazuz entzuteko moduan. Bestalde, Aittitta Raduga uhiñetan entzun zeinke: Lekeitioko Arrakala, Eibarko Matrallako, Bittorixako Hala Bedi, Iruñeako Eguzki, Bilboko Tas-Tas, Oreretako Zintzilik, Urruñako Info7, Oiartzun irratixan... Eta interneten, Arrosa Sareko podcast bikaiñian be topauko gaittuzu.

Ipoiñ politt hau nahikua kostau jatan ulertzen. Horregaittik testua ipiñiko dot hamen, irakortziaz batera entzutzian errezago egitten dalako

Emazte bat anixko xur eta ornikatu zen. Bear zion egun batez xaxtre bat xoxtra. Xaxtrearekin zer egunez fanen zen komenitruk, tenprarik gal elezan, bezperatik drezatu ztion apario guziuak. Biramen goxan xaxtrea bere ordiuan fan zen. Desayunoa emon zaun. Desaiunatu eta erran zaun “askaltu nai baduk, drezu diok. –Ein” erran zaun xaxtreak. Askaltu eta berriz erran zaun “bazkaltu nai baduk, bazkaria-re drezu dakadak. –Ein” erran zaun xastreak. Bazkaltu eta aigaria’re drezu zakala erran zaun eta txikigatik aigal zokela. –Ein” erran zaun xaxtreak. Aigaltu eta xagi zen xaxtrea erranez “arek aigaltuz gero eziola ñorentako xostan”.

Artu aizturrak besapean eta etsera fan zen, tripa onki beterik. Baratu zen emazte zurra lan bilorik egin bage gastu guziua eginik.

Ipoiña hamentxe entzun.

"Azkuen Ipoin Bildumia" Arrakala Irratijan 2004 eta 2007 urtien artian grabautako ipoin txorta bat da. Resurreccion Maria Azkuek bere "Euskalerriaren Yakintza" liburu kolekziñuan (4 tomo), tomo bat osorik eskintzen detsa ipoiñei, eta berau izan da ekoizpen honetarako erabilli dogun oiñarrixa. Azkuek jatorriko euskalkixan jaso zittuan ipoiñak, 1910 inguruan. Guk hórrek euskalkixok mantendu doguz, herri bakotxeko doiñu eta hizketak ahal danik eta fidelen errespetatuta.

Oiñ arte ziharka baiño aittatu ez badogu be, gure umeclastia ikastaro honetan (1,5 kredituko balixokua Umegogía Fakultatean), autoestimua neurri barik harrotzian balixua azpimarrauko dogu gaur. Barrakeruan algodoia lez gura dogun tamaiñua emon bageinkixo... zergaittik konformau 10 litroko harrotasun dosisakin, 50ekua eskura badakagu?

“Arte” morokuak izaten dira horretarako aukera aproposenak: musikia, aktoretzia, pintturia... edozein diziplinak, egixa esan, emoten desku aukeria umiak egindako edozein truño gure artista konsagrauen pareko Obria lez adoratzeko. Baiña ez hori bakarrik: umiak egitten daben ixa edozein gauza (hankakojo maisuki ibiltzia, esate baterako) balio desku adoraziñuhau burutzeko: baldintza bakarra komentarixo superlatibuak egittia da “Enneeeeeeee... zeu bai abilla!”, “Jasssausssss... bai jostaillu politta!”, “Krrriiiiiixto bendito.... plazako zapata polittenak, zeuriak!”, “Halaaaaa... beste iñok baiño marrazki ikusgarrixaguak egitten dittu ume honek barren!”... etc, etc, etc...

Argi ibilli gero, eta fiñ jarraittu hónek aholku pedologikuok. Urte askotako esperientzixiak erakusten desku hori –y sólo hori- dala egunen baten Madrilleko nere lagun jipi háren umian kaso eredugarrira allegatzeko modua: etxeko erregetxuak, gittarria “hain ondo” jotzen zebala guztiz barneratuta, ez siñisteko traumia hartu zebanekua. Kontua da gurasuak gittarria “benetan ondo” jotzen zeban lagun baten bisittia jaso zebela baten, eta honek, umiakin jolasteko asmotan, gittarria hartu eta berakin jotzen hasi zala. Ikustekua izan zan umian arpegixa: bera baiño hobeto jotzen zebala konturatu ahala, negarrez eta protestan hasi zan, histeria atakian amaittu arte. Eskerrak gurasuak eranzun bizkor eta egokixa emon zebela, etxeko erregetxuari bihotzekuak jo aurretik: lagunari gittarria kendu eta umian aurrian gittarria gehixago ez jotzeko eskatzia. Logikua; zer bestela?

****

EGUNERAKETA: 2023-I-14ian, amaittutzat emoten dot nere "guraso estreinatu berri" fasia; atzetik etorriko dirazenendako, erabilgarrixa izan leikialakuan, momorró txiki bat sortzeko aholku guztiak hamentxe ipiñi dittudaz.

Hiri haundixetan, erlauntza izaeriak etxebizitza mota berezixak egotia ekartzen jok. Asko erakartzen nabenak, nere alderdi sordidotik.

Bartzelonan izan nintzuan konsziente estraiñekotz, Drenaje Linfatikua ikastera juan nintzaneko hartan. Ordurarte nere hiri haundixetako esperientzixia eskaparatietakua zuan, kale zabal, eder eta zurixena hala egixa; orduan tokau jatan estraiñekotz ostatu merkia billau biharra, eta eraikin aberatsak atzian izaten dittuezen barruko patixo illun, siniestro eta koipetsuak ikustia.

Goguan jakat Madrillen ikusittako etxe ha: pegora elegantetik sartu, eta haren atzekaldian, ate txikitxo batetik atzeko beste pegora korrientiago batera pasau, gure laguna bizi zan etxekua, sasoi bateko zerbitzarixen bizilekua kontizu. “Manzana” erraldoi háren patixo interiorrak kanpofoballan tamañokuak izaten dittuk ba: gure lagunan etxiori be, halako baten barruan jeguan, kalerako bista barik...

Lehelengo raskazieluak be, oso erakargarrixak egitten jatazak horretxengaittik. Oin dala 90 urteko superlujoko eraikiñen bittartiak, aszensore-zuluak, bentilaziño-patixuak... ¿zelakuak ete? Halan be, etxuat izan halakorik barrutik ikusteko aukerarik (Empire State etabar...), ez bada marrazki bizidun eta pelikuletako “Gotham City” estiloko eraikin gargoladun modernuen rekreaziñuak.

Biharbada horretxeittik egin jataan hain deigarrixa Montevideoko Salvo Jauregixa. Nere hango abentura gogoangarrixetan hutsunia legez izan zuan ha ikustia; nere buruan “pause” sakatu eta hari begira geldirik geratu nintzan, fletxazuak jota legez. Hori izan zuan lehelengo inpresiñua; eta lagunen geroko azalpenak, ondiok erakargarrixago egin jesten. Arkitektuen hermetismua; La Plata ibaiko bestekaldeko dorre bikixakingo relaziñua; Divina Comediako pasartien araberan antolatutako egitturia; eraikiñan barruan dagozen irudi eta detalle misteriotsuak...

Halan, zirrada berezixa igarri juat Uruguaiko euskaldunen azken barrixak jasotzian. Korrika Yoruguako irudixen artian, nere torre berezi hori euskal giruan erdi-erdixan ikusi dotelako, orduko gomutei gaur egungo koloria ipiñitta.

 

“Beti-gazte” jentiaz nabillenian, 30 urtiak ondo pasauta ondiokan gazte asanbladetan parte hartzen jarraitzen daben jentia esan gura juat. Eta etxakixat ba, iraultzaille ikuspuntutik hori oso eraginkorra dan.

Nere edadeko guztiak jakixagu zenbat eta gaztiago, orduan eta zuri/baltz edo sinpliago ikusten dirazela gauzak. Etxakat ahaztutzeko, ni baiño 12 urte gitxiagoko neska harekin enrollau nintzanekua: saltua ez, abismo generazionala jeguan ni eta kuadrilla haren artian (martziano baten modura ibilli nintzuan, baiña esperientzia ona halan be).

Beti-gazte jente artian ohizkua izaten dok monitoretzan ibilli izatia. Guraso moderno-bihargiñen umien marka jenerazionala izan lajeikek: txikittatik kolonixan ibilli izandakuena, hala egixa. Behiñ horren barruan, arratsalderoko meriandia besain naturala ikusten dok ume talde hórren eskalafoian gora egittia, norbera ume-monitore bihurtu arte, oporrak be hortan pasatzia... eta etxuat txarto ikusten, ez. Neretako guztiz arrotza dala jiñuat bakarrik (etxekoandre full-timen seme-alabak gero eta arraruaguak gaittuk) eta kuriosidadez begiratzen doten fenomenua edozelan be.

Tira, etxakixat esandakuak beti-gazte fenomenuakin zerikusi zuzenik izango daben, baiña esateko gogua nekakez, ba hor geratu dok idatzitta.

Kontua hauxe dok: urtiak eta progenixiak aurrera juan ahala, ¿ez ete dok pizkat absurdua lehengo bizimoduakin jarraittu nahixa? Hau edozein eremutara zabaldu lajeikek, jakiña, baiña momentu honetan zera iraultzailliaz jiharduat: billerismua, kale animaziñuak, manifa-poteuak... edozein gazte borrokillan erritualak, labur esanda. Nahi-ta-eziñezko ahalegin hori patetiko xamarra begittantzen jatak. Alde batetik, burrukan egitteko modu nerabe baten ataskauta geratzia suposatzen dabelako –biharrezkua dana, ados, baiña bere sasoia eta limitaziñuak dittuanak- eta bestetik, benetan gaztiak dirazenen monitore papela betetzen amaittu leikezelako.

Horren biharrian, nere ustez bakotxan idealak askoz be gehixago irabazi lajeikek, edadiakin (edo hobeto, zirkunstantzia aldaketekin) batera, jarduteko formak be aurrera egiñ ezkeriok. Benetan helburua badok ardura deskuana, esfera askoz be eraginkorraguetan izan geinkian presentzixia aprobetxau biharko gendukek, etsaian tripetatik burrukatzen segitzeko (gazte burrukalarixen hizkuntzia erabiltziarren).

Beti-gazte hórren artian ba jagok nik estimatzen doten jentia (ni baiño gaztiaguak izanda, edadian hurrago daukadazenak). Esandako egoeratan ikustiaz aparte –benetako gaztien monitoretzan- beste detalle zatarrik be ikusi izan juat. Esate baterako, talde bat ekimenen bat aurrera etaratzen hasten dok; lehelengo denporetako indarra juanda (gaseosa botillia zabaldutakuan legez), biharra amaitzeko gogua flakatzen hasten dok; eta azkenian, beti jente bardiñak amaitzen jok beste ganorabakuok egin ez dittuezen biharrak amaitzen, txarto, erreta eta estresauta. ¿30 urte inguruan dabizen hónek lagunok, ze premiña jaukek iñoren hankasartuak konpontzen ibiltzeko? (hankasartuak egin eta norberak konpontzia bizitzako ikasgai garrantzitsuenetako bat danian, gaiñera).