Garagoittiko Orakulua

 

 

Hona haren lekukotasunan pasarte batzu:

 Antxiñatik etorrittako gizona naiz. Gizaburuko olagizona. Eta ez dakitt zer izan dan, Amotoko Marin lo-bedarra edo, bidai astrala edo, kontua da Lea errixotik behera ekarri nabela Lekeittioraiñok. Baiña zihero aldatuta ikusten dot dana; mahasti guztiak etxez beteta, gaztelu-moroko torre altuak... Hondarzabal atzekaldian horma haundixa be egin dabe, lehen lumerak zeguazen lekuan... hondarrian bertan ez da enbarkaziñorik ikusten, eta bai ostera dozena bat kaja hori eta orlegi, eta egurrezko bidia, eta ura darixen burdiñezko hagak... Horri begira nenguala susto demasa hartu dot gaiñera, eze, bapatian Jangoiko-moroko baten abosa entzun dot, nundik zeorren ez dot jakin behintzat: ez-dakitt-zelako tenperaturia dagola-ta, uran egoeria ba-dakitt-zelakua dala-ta... Tira, sustua pasauta begira segidu dot eta haria be lekuz aldatuta somatu dot, nere denporan eregittako Lazunarriko malekoian eragiña seguru... igual horretxeittik zabaldu dabe portua... Halan be, bertan ez dot ganorazko naorik ikusi, bai ostera dozenaka enbarkaziño txiki, kinttale bat arrain hartzeko be balixo ez dabenak...

 Etorkizuneko jente hau harrigarrixa da: hondarra etzindako jentez beteta ikusi dot ¿gaisorik ete dagoz? Euzkixak gogor jotzen dau baiña halan be danak erdi billotsik ¿tuberkulosisa osazeko edo? Jentian berbeta arraro honetatik aittu doten apurrak be ez desta asko argittu: euzkixa gura ei dau jentiak, eta horregaittik etzintzen da hortxe; baiña era berian ez ei dau euzkixan eragiñik jaso gura, eta ukendu lodixekin tapatzen dau azala ¿burutik eginda dagoz ala? ¿zergaittik ez dagoz orduan arbolapian?

 Halan be, gehixen harrittu nabena Norteko nasan ikusi dotena da, tinglau gaiñian. Ez dakitt ba, sasoi honetako ikuskizun erlijiosua ez dan izango. Andamixo baten gaiñian, gizon bat dago bailarina jantzitta, velocipedo baten gaiñian, itxasora begira. Parian, berrogetamar bat lagun berari begira; bardintsu jantzitta, baiña lurrian. Ofiziatzailliak bestiei orruka dihardu, aginduak emoten, eta hau be Jangoiko-morokua izango da eze, ni herrixan bese puntan egon arren ederto entzutzen dot harek diñuana. Azpikuak behinzat errespeto haundixa detse: harek esandakua egitten dabe, sufrimendu arpegiz baiña gogo onez; seguramente erlijiño barri honetako pekatarixak izango dira penitentzixan. Gaiñera batek dakitt ze kolpe emoten detsezen, azpittik entzutzen dirazen dunbada demasangaittik diñot; maillu-junguria emoten dau, dunba-dunba-dunba-dunba... olan andaparako ur jarixuari amaiñ emoten detsagunian lez.

 Hau esanda, espiritismo gelan haize korrientia sartu zan, mesa-camillako zamaua dantzan jarri eta kandelak emetau zittuana, eta alarau haundixa entzun zan, antxiñako gizonan boza Kabauko haizuluan behera galdu zalarik.

 

 

 

Elemento on eta sinisgarrixak jittuk, eta jeneralian ondo. Gustau jata. Interesgarrixa, zirikatzaillia, ritmuakin. Baiña: tramoka idatzitta moduan jirudik, esango neuke ensamblaje arazoren bat edo beste izan zittuala patilladunak. Gero, topikuak be ba dagoz, ustez nobela baltz moroko batek izan bihar dabenak: sexu pizkat, esate baterako; baiña etxakixat hori sartziak merezi ete zeban, nobeliari ezer gitxi aportatzeko. Amaittu bako hari nahikua dagoz, nahitta baiño allegau ezindako itxuriakin. Esperientzia faltia izango dok kontizu. Baiña hórrek forma asuntuak dittuk batez be, fondua ganorazkua eta nere gustokua.

 

Sekulan etxuat irakorri iñok egindako autobiografiarik. Hau da: famosillo batek autobiografixia idatzi gura jok, eta berorrek egiñ biharrian, beste bati ordaintzen jetsak harek bere partez egitteko. Hau nahikua gauza korrientia izan bihar jok dirudunen artian, eta normala dok: norbere jarraitzailliei maxixa emotiaz aparte, liburua irakorri irakorri egin bihar dalako, eta askoz be atsegiñagua izango dok idazle anonimo batek egindakua, idazten ez dakixan famosilluana baiño. Eta, horretara, liburu hau gustora irakorri juat, nahiz eta gaixak piparrik be inporta ez (taldian musikia etxatak gustatzen; eta Marilyn Mansonek berak higoiña emoten jestak).

Ondo idatzitta jagok (gaztelerazko itzulketia hegoamerikarra dok) eta protagonistiakin halako konplizidade bat lortzen da. Koko-jantzi horren azpiko pertsonia agertzen dok, bere bizitza ez oso brillantian gorabeherekin... momentu askotan egin juat barre, perbertsiñuan une perbertsuenian be bere buruari umoriaz begiratzen dakixalako, distantziamenduz. Nere liburu faborituen zerrendan etxuat ipiñiko, baiña tira. Liburuan diseño grafikua be asko gustau jatak.

Entzun hamen ipoiña.

*** "Azkuen Ipoin Bildumia" Arrakala Irratijan 2004 eta 2007 urtien artian grabautako ipoin txorta bat da. Resurreccion Maria Azkuek bere "Euskalerriaren Yakintza" liburu kolekziñuan (4 tomo), tomo bat osorik eskintzen detsa ipoiñei, eta berau izan da ekoizpen honetarako erabilli dogun oiñarrixa. Azkuek jatorriko euskalkixan jaso zittuan ipoiñak, 1910 inguruan. Guk hórrek euskalkixok mantendu doguz, herri bakotxeko doiñu eta hizketak ahal danik eta fidelen errespetatuta.