Garagoittiko Orakulua

Aspaldi nekan liburu honen barri baiña hara, tituluak beste gauzak sujeritzen zestazen: bideojokuak bizitzako metafora lez, argumentuzko idazki baten... baiña ez, zutabe periodistikuak dittuk, eta gero artikulo morokuak.

Andriak ekarrittako liburuen artian jeguan hau; Luistxo ondiok “Luisillo” zan sasoi remotuetakua. Erretratuan be, ixa-tupez agertzen da gure gurua.

Pozten nok Luistxo ezagutu nebanian (¿1998 ingurua?) liburu hau irakorritta ez izatiaz. Izan be, nik ez nekixan bera zein zan be, ezta zertan zebixan: eta liburu honetan agertzen dirazen hainbeste ideia interesgarri berakin identifikau ezkeriok, beranganako halako miresmen bat sortuko jatan seguraski, harreman natural bat oztopazeko baiño ez zana izango. Etxakat goguan be bere artikulorik prentsan iñoiz irakorri izan dotenik; euskal prentsia oiñ baiño gauza marjinalagua zuan, “eta kitto” dohan zalako hartzen genduan sasoi hartan. Etxakixat zer gertatuko jatan berak idazittakuak nere eskuetara allegau ezkeriok: 18 urte inguruko sasoi ezin permeabliago horretan beste norabide bat hartuko najuan biharbada (interesau be asko interesauko jatalako Luistxon ikuspegixa). Onezkero baiña asto zaharrak bere bidia egin jok...

 Liburuan mamiña bera hartuta, iñoiz lehenago pasautakua gertatu jatak oin be (Benedettin liburu ha, edo Disraelin biografixia). Bere epokatik kanpo dagon liburu batek (Luistxon liburuak 80 hamarkada amaiera eta 90ko hasierako akualidadiaz dihardu), printzipioz balixua galduta izan biharko leukek; baiña neri, ostera, oso interesgarrixa suertau jatak. ¿Zergaittik? Sasoi hartan bizi edo barneratu ez neban tesuingurua ezagutu ahal izan dotelako, orduko nere bizipenak geografia politiko-kultural baten hobeto kokatuta. Valenciatik oso urrin najekan euskal kakatza (sensaziño atsegiña, dana esateko) eta era berian, nere orduko kezka-existenzial-txortagintzakuak ixa etxuen lekurik lagatzen nere buruan Balkanetako egoeriaz jabetzeko. Liburu honi esker, zeozer errekuperau dotela somatzen juat.

Argazkixa: Gari Araolaza

Gatxa egin jatak irakortzeko, baiña hizkera/idazkeriangaittik. Ez dok irakortzeko erreza dialoguak ez markatzian forma hori. Azkenian konpontzen haiz, baiña... egiñ arte kosau. Eta bestetik, ixa dana dok dialogua, etxagok narraziñorik ixa, paisajien deskribapenetatik aparte. Hortik aurrera, ederra dok liburua eta ederra kontakizuna. Ezin gordiñagua, hori bai: gerria dok. I Gerra Mundiala, gaiñera, ordurarte ezagutu bako salbajismo eta miseria maillia ekarri zebana –edo biharbada ezagututakua bai, baiña ez mediatizatuta-, eta sasoi bateko euskaldunen memoria kolektibuan su goriz grabauta geratu zana. Hortxe sartu dok Montoia, zuzen-zuzenian, eta modu basatixan pinttatzen jok alkartasun faltia (Etxegoien eta Landa), euskaldunen artekua nahiz bestelakua (Etxegoien eta Mandel), odolan mozkorra (hildako enfermeren bortxaketia) eta ideia politten gorpuzte terrenal eskasa (anarkismua eta komunismua). Lehelengo gerra mundialeko postal estatikuak hatsez bete eta mobitzen hasi jataz, unekada batez.

Udabarriko pake eguzkitsuan, sarri baiño sarrixago ibiltzen gaittuk itxasertzian, edozein atxeki dok ona hegabera eta beste txorixei begiratzeko, edo shipspotting beste barik. Baiña, ernarak aro aldaketia markatzen daben modura, ba dok maiatz aldian urtero errepikatzen dan seiñalia, uda sasoia iragartzen dabena. Bapatian excavadoren burrunbariak udabarriko pakia hausten jok: haria mobitzen hasten dittuk, zulo haundixak eginda; tutuak sartzen jittuek hare azpittik, argi indar harixak ekartzen jittuek haga puntetan, kamioi haundi batek sokorristen modulo prefabrikaua deskargatzen; eta bulldozerrak egurrezko paletekin, dutxekin, papelerekin... Badakitt naturaleziakin harreman estuagua genkan sasoiak aspaldi pasauta dagozela; halan be, neguan zihar errezagua dok horrekin ahaztutzia eta unamorixo hori mantentzen dan ilusiñua bizitzia. Maiatzetik aurrera, barriz, eziñ: begixak itxi arren ezin gaiñetik kendu bandera urdindun aeropuertuan egotian sensaziñua: Dan-don-dinnn.... sorospen postuak informatzen zaittu.... Tira, bazuk bizitza kalidadia diñotse honi.