Garagoittiko Orakulua

Hamen dozuez Azkuen ipoiñ bildumian ale guztiak, 200tik gora, 5 mitututik 15 minutura artekuak (nahiz eta tartian ba dago beste materialik, Kurosawel izeneko tipo aboziñau batek sartuta).

http://blip.tv/txikillana

Eta hamen, barriz, "Aittitta Raduga" saiua: 196 ale, ordubete ingurukuak, 2006tik 2011ra grabauta. Fetxaz klasifikauta dozuez.

http://blip.tv/iratargixa

Nere aurretiko iritzixen  kontra (informe oso txarrak najittuan liburu honi buruz) asko gustau jatak. Hain zuzen be, nere idazkeratik oso hurre topau juat beratarran tonua eta, batzutan, baitta mundua ikusteko formia be. Biaje kronikia dok; biaje estresantetxuegixa nere gustorako, baiña ezagun dok bidaiari bixak egunak kontauta zittuezela eta Txina ahal danik eta onduen ezagutzeko asmua kosta ahala kosta bete nahi izan zebela. Kazetari-erritmu horrek eragindako higaduria be igartzen dok liburuak aurrera egin ahala; eta hain zuzen be horixe dok gehixen gustau jatan gauzetako bat: idazlia progresiboki erretzen doiala ikustia (merkatarixen iruzur-saiakerei gero eta tolerantzia txikixagua, Xi’an hiriko biztanlietan ikusten daben jarrera burleskua –nekatutako pertsoniak igartzen dittuazen paranoien traziakin-...) halan be honengaittik idazkeriak etxok kalidaderik galtzen.  Eta itxura kontuotaz aparte, mamiña bera oso interesgarrixa egin jatak; betiko topikuetaz gain (komunak, txistua botatzia...) kontatzen dirazen bestelako gauza asko sekulan entzun bakuak nittualako eta herrialde misteriotsu hori pizkatxo bat ezagutzeko balixo izan destalako.

Humorista hónek liburuz ezagutu jittuadaz, azkenian. Urtiak eta urtiak naroiazen euren gaiñeko gauzak entzutzen (beti onak), bai euskaldun “enteradilluen” partetik (hau da, Madrillen “in” dabizen gauzen barrri beti dakenak) eta Madrillen lagunak egin nittuanez gero, gehixago. Sasoi baten Espainian Chiquito de la Calzadan imitzatzailliak ugaldu ziran legez, ikustekua dok zelan sartu dan Madrillen (eta zenbat denpora dirauen) Gomaespumako esakerak eta bromak egitteko formia (generaziño oso bat markau dabela, esango najeukek); halan be, etxuat sekulan izan euren irratsaiorik entzuteko aukerarik. Sentsaziño arrarua dok beti, iñotaz gehixago jakitzia haren jarraitzailliei entzunda, hari jarraittuta baiño; behiñ baiño gehixago pasau jatak. Beste kontaktu bat oin dala urte gitxi izan juat, baiña umoriakin zerikusi gitxi: Guillermo Fesserrek “Camino” pelikula txundigarrixan partehartu zeban.

 Ba liburua gustau jatak. Ez dok zoratzeko morokua, baiña bere funtziñua oso ondo betetzen jok nere ustez: historiako pasarte esanguratsu batzuen klabiak azaltzia, umore eta zoramen ikutuekin -baiña nahastau barik-. Nik behintzat zeozer gehixago dakitt Gibraltarri buruz, Armada Invencible (“Cinturon de Hierro” moroko esakera ironikua dala, hasteko), I Errepublika osteko putetxia... momentu batzutan barre ederrak eginda, gauza ona benetan.

 Sistema didaktiko hau gustatzen jata, erregular. Oiñ arte behintzat, gauza astunak umorez azaltzeko forma hori darabixen liburuekin emaitza onak izan jittuadaz (bestia “Microsoft Excel para torpes” izan zuan, Forgesen marrazkixekin).

Badira pertsona baten bizimoduan momentu erabakiorrak, nun zirt edo zart eginda hurrengo urtietarako norabidia zehaztuko dan.

Esate baterako, nerabezaruan kuadrilla baten parte izateko biharrak eta estuasunak pasatzen dirazenian; baitta urte batzu geruago be, hainbesteko esfortzuz osatutako kuadrilliorretako “lagun” gehixenekin zerikusirik ez dakazula ulertzen dozunian; edo bihar eta ogibidien mundu konplikauorretan diru guztia arriskatzen daben erabagixak hartzen dozuzenian; edo herixotzian azkonak ondo-onduan jo eta maitte dozuzenak eruaten dittuanian...

Ekin eta ekin, izarren hauskerixetan ibiltzen gara eta urtiak juan urtiak etorri, errore eta asmakuntzen joko batzutan etsigarri horretan jausi eta jaikitzen ibiltzen gara. Bakotxa bere bide pertsonalian. Hain ugarixak ez dirazen urte/posporo horrek banan banan erretzen, bizitzan ganorazko zeozer egitteko denporia izan daigun erregutzen.

Tomax be hala dabil. Erronka eta apostu gogorrak dittu, eta bere ahalmenak gainditzen dittuan egoeren aurrian topatzen da egunero. Negar asko egitten dau, eta ez beti gosez edo puzkarrekin: etsipena, frustraziñua, nahi-ta-eziña ondo ikasten dihardu hain txikixa izanda be. Goizero ibiltzen naiz bere progresiñueri begira; eta azken astietan darabixan burruka heroiko baten lekuko pribilejiaua naiz goizero: eskuak zittuala deskubridu zebanetik, bere parian dittuan gauzak hartzen dittu (jarsixa, txupetia) eta azken hau txupatziak emoten detsan plazer horren atzetik ibiltzen da. Hiru bat aste da txupetia ondo oratzen eta ahora eruaten ikasi zebanetik, baiña... frustraziño gogorra dator gero, eta hasarrealdi malko askoren motibua dana. Izan be, hartzen ikasi dau bai; baiña soltatzen, ondiokan ez. Horretara, txupetia ahuan sartzeko demaseko plazerran ostian, eskua mobitzen dau eta nahi barik etaratzen dau atzera. ¡Gustokua parian izan eta txupau ezin! ¿Hori baiño etsigarrixagorik?

Nik, jakiña, begiratu baiño ez dot egitten. Frustraziñua da-eta ikasteko akulu bakarra. Eta esango neuke hiru aste eta gero zeozer susmatzen hasi dala; eskua zabaldu / eskua itxi, hor ikusten dot esperimentuak egitten... Zer gertatuko da: ¿asmauko dau, ez? Ezin jakin suspensezko historia honen amaieria zein dan (“1492, conquest of paradise” pelikulan legez).

Berritxuko baltzen albistia irakorritta (eskualde osoko senegaldarren arteko foball ligatxuan irabazle urten ei dabela, eta garaikurra Udalari emon detsela), lehenago eta oingo etorkiñen arteko desbardinttasunak etorri jataz gogora.

Ez dakitt beste sasoietan; baiña 80 hamarkada hasieran behintzat, gallego eta andaluzak marjinalak ziran Eibarren. Nekez ulertu leike zelan izan zeikian marjinala populaziñuan ehuneko haundixa osatzen zeban talde bat, baiña hala zan nere ustez. Etorkiñetaz desprezioz berba egitten genduan, ikasgelan esate baterako ondo kontuan hartzen zan (umien artian, esan gura dot) ikaskidien jatorrixa. Ez apartheid estiluan: danok danokin jolasten genduan, eta baztartu ez zan iñor baztartzen; nere lagunik onenetakuen artien jatorrixa gogoratzen, burura etortzen jataz galleguak, portugesak, Marruekoseko bat eta kastellanuak (izen generiko honen barruan beste guztiak sartzen ziran). Halan be, gauza natural moduan hartzen genduan: etorkiñak etxe pobrietan bizi ziran, batzu ixa txaboletan (markautako auzuak zeguazen: Millafros, Matxarixa, Muzataixa, Legarre goikaldia, Ubitxa... eta neurri txikixago baten Urki, Amaña...), zikiñak eta usain txarrakin etortzen ziran... Dana esan bihar da baiña: etorkin aberatsak be ba zeguazen, eta gaur egunian gertatzen dan modura  estatus altutxua zekenak kamuflau xamarrak geratzen ziran (morua pateran edo mercedesian etorri, harreria be halakua); eta euskaldun pobriak –hórrek be ba genkazen-eta- etorkiñak besain markauak zeguazen, markauago ez bazan.

Testuinguru horretan, pentsaueziñezkua begittanduko jatan estremeñuen arteko foball ligan, Eibarko taldiak Udalari garaikurra emotia. Esandako moduan, etorkiñen eta bertakuen munduak aparte zeguazen (umiak kenduta; hau izango zan gerora etorri dan nahaste kulturala ahalbidetu eta prestijiau dabena) eta etorkin gehixenak ghetto-bizitzia aukeratzen zeben; eta bestetik hamengo jentiak be ez zeban ahalegin berezirik egitten eurengana hurreratzeko. Gehixenak interes faltiangaittik; eta interesa euki zeikienak, nahikua buruhauste zekelako euskalgintzan.

Halan, orduan pentsaueziñezkuak ziran gaur eguneko euskal-flamenko edo runbak; folk galiziarrakin harreman estua; galleguen olagarro festak herriko plazan, edo Lea-Artibaiko senegaldarren urteroko jardun kulturala http://berriatuabizi.wordpress.com/tag/senegal/ . Tira, arrazakerixia egon ba dagola baiña zeozetan be hobetu garala.

Eguneraketa: iragana iragana da, baiña hamen 2021 urte honetan bertan erretratautako katazulo bi. Operatibuak %100ian, lokal-jabien konplizidadiakin (saguak akabatzeko hoberik ez dago!) eta ertzetan harrapautako uliak erakusten dabenez!

Agirre Solarte kalia

Tortola kalia

*****

Etxe zaharretan ba dira antxiñako bizimoduan isladia dirazen pare bat elementu. Pertsona nagusixak ondo ezagutzen dittuez, euren denporan gauza korrientia ziralako; 40 urtetik goragokuak be, ba dakixe ondiok zer dirazen; baiña hortik beherako gitxirek ezagutzen dittuez. Gaiñera ez diraz elementu arkitektoniko “nobliak”, esateko, eta nekez agertuko diraz dekoraziño eta interiorismo aldizkarixetan. Horregaittik oso egokixak dira gauza aboziñauen biltegi honetan erakusteko.

Antxiñan, argi indarrik ez zeguan; eta etorri zanian be, ez zan gaurko moduan (ni umia nintzala gela bakotxeko entxufe bat baiño ez zan egoten; eta labadoria, radiadore elektrikua eta aspiradoria batera martxan hasi ezkeriok automatikuak ¡klak! salto egitten zeban, potentzia topia gaindittuta). Frigorifikorik ez zeguan sasoian ¿zelan gorde jatekua? Freskerak zeguazen horretarako: “aidian” zeguazen rejillazko armarixuak, etxeko alde illunenian. Freskera asko ikusi leikez ondiokan, nahiz eta ez berezko funtziñuakin; gaur egunian ez dago frigorifiko bako etxerik, eta elementu apaingarri modura konponduta ikusten diraz, edo armarixo normal modura erabillitta (jatekua barik, beste edozer gordetzeko).

 Argazkiak.org | Freskera 01 © cc-by-sa: txikillana

 Argazkiak.org | Freskera 02 © cc-by-sa: txikillana

Katuak pasatzeko zuluak, ostera, arraruaguak diraz ikusten eta itxura guztien arabera hamendik urte batzutara ez da alerik geratuko. Izan be, gaur egunian topau geinkiazenak ate zaharretan baiño ez dagoz, baiña ez ate señorial elegantietan, ez bada eze ohol kaskar eta erdi-ustelezkuetan baiño; gaur egungo irizpidiekin, restauraziño biharreri nekez eutsiko detsenak.  

 Antxiñan kalietatik txarrixak lez, oin dala ez urte asko katuak ixa-libre ibiltzen ziran etxerik etxe. Ondo etorrixak ziran gaiñera (arratoiak kontrolatzeko) eta horregaittik bidia eta bizimodua errezten jaken, modu nahiko sosteniblian gaiñera (ez gaur egungo jipi katu-kolonia-elikatzaillien modura). Katazuluak kale nagusittik etxien atzekaldeko patixuetara pasatzeko bidiak ziran, leiho eta atiak itxitta egonda be beti libre mantentzen zirazenak -nere umetzaruan behintzat bai-. Gaur egunian, ostera, normalian ohol batez tapauta topatzen doguz.

 Argazkiak.org | Katazulua 01 © cc-by-sa: txikillana

Argazkiak.org | Katazulua 02 © cc-by-sa: txikillana

Argazkiak.org | Katazulua 03 © cc-by-sa: txikillana

Argazkiak.org | Katazulua 04 © cc-by-sa: txikillana 

Argazkiak.org | Katazulua 05 © cc-by-sa: txikillana

Argazkiak.org | Katazulua 06 © cc-by-sa: txikillana

Argazkiak.org | Katazulua 07 © cc-by-sa: txikillana

Argazkiak.org | Katazulua 08 © cc-by-sa: txikillana