1937ko Jorraillan 22xa.
370422 tagged map by user - Tagzania
370422: aidetik erasuak; golpistak Intxorta atzetik inguratzeko maniobretan hasten dira.
- Golpistak (Legion Condor) egun osua pasatzen dabe frentia aidetik erasotzen; errepublikazaliak Aramaionako haranetik erretirauarazi, eta Elorrixoko aginte-postu eta frenteko trintxeren arteko komunikaziñua eteten dabe bonbardeo hutsakin.
- Udalaitz eta Anboto artian burrukak; golpistak Besaiden geratzen dira, eta batalloi batzu Udalaitzetik iges.
1937ko Jorraillan 21a.
370421 tagged map by user - Tagzania
370421: Intxortako errepublikazalien atsedena eta berrarmaketia.
- Baretasun erlatibua: golpisten hegazkin pasada eta artillerixa erasoren bat Intxortan.
- Elgeta inguko errepublikazaliei Level fusillak ekartzen detze Mannlicherren ordez; hondatutako kanpamentu, trintxera eta alanbradak konpontzen dittuez.
1937ko Jorraillan 20xa.
370420 tagged map by user - Tagzania
370420: itxasuan blokeua hausten dan bittartian, golpistak frentia hausten saiatzen dira; Elorrixon aurrera egin arren, errepublikazaliak Intxortako bigarren erasua geratzen dabe.
Seven Seas Spray ontzixa Bilbon sartzen da arazo barik. Hau jakinda, McGregor ontzixa saiatzen da, baiña Almirante Cerverak interzeptatzen dau; inglesak Hood akorazatuari babesa eskatu, eta honek 3 millatako mugararte laguntzen detza; Galerna bouan eta kostako baterixen tiro eremuan sartuta, Almirante Cervera erretiratu eta McGregor Bilbora sartzen da.
Golpistak (I Naparruako brigadia) Otxandianotik urten Elorrixo Hegoaldeko gaiñiak hartzeko.
Intxortako bigarren erasua 12.00etan hasten da. Kronologikoki hónek dira gertaerak:
- Hegazkiñak (Legion Condor): bonbardero eskuadrilla bi bonbardeuan, eta kazak ametrallatzen. Artillerixiakin batera, 13.00ak arte dabiz eta lehelengo zaurittu, hildako, telefono harixen etena, alanbrada eta errefugixo apurketak jazotzen dira.
- Golpistak (IV Naparruako brigadia) Asentzio ermittatik eta Asentziomendixan iparraldeko hegixetatik abixatzen dira, Mendratxu eta Elgetarutz. Beste talde batzu errepublikazalien eskumaldetik eraso (Angiozar, Zabaleta eta Gaztelu basarrixak).
- Errepublikazaliak kañoiz eta morteroz (81 mm.), ametralladora eta fusillekin erantzun (Mannlicher fusil zaharrekin arazuak daukez: zerrojuak trabatu eta harrixekin joaz askatu bihar izaten dittuez).
- Golpista batzu Iturutzetik 15 metrotara dagozen paretatxo batzutara heltzen dira (eurak eta errepublikazalien artian Elgeta-Bergara bidia dagola) baiña errepublikazalien suakin isolatuta geratu eta ezin dabe errefuertzorik jaso, parapetuak asaltatu ahal izateko.
- Golpistak (karro blindatuak) Uberatik saiatzen dira baiña Jalotzako rektako hasieran artillerixa antikarruak geratzen dittu; horrekin batera, errepublikazaliak (Kirikiño batalloia) Azkonabietatik ametralladorekin tirokatzen dittuez.
- Erasua bertan behera geratu eta gero, golpistak hegazkin eta artillerixiakin jarraitzen dabe beste ordu 2ttan. Infanterixia barriro saiatzen da, baiña errepublikazalien erantzunak geratzen dittu eta hortan jarduten dabe gaberarte.
- Golpistak informian (Von Richthofen, IV Brigadako egunerokuan) porrotan arrazoiak: Intxorta berez gotorleku naturala dala; artillerixa eta infanterixian arteko deskoordinaziñua; abioi alemanak golpisten posiziñuak bonbardeatu dittuezela; baja asko jasan dabezela. IV brigadako bajak: 24 ofizial, 303 soldadu. Euretatik 45 hilda, eta hortik 32 naparrak.
1937ko Jorraillan 19xa.
370419: itxas blokeua hausteko saiakerak; Elgetako posiziño errepublikazalien argazki bat.
Inglaterrak bere merkantiei Bilboko blokeua ez hausteko gomendixua emonda detze. Donibane Lohitzunen 3 ontzi ingles dagoz, zer egingo. Seven Seas Spray ontzixak (Roberts kapittana) Bilborutz urtetzen dau.
Errepublikazaliak Elgetako posiziñuak indartu dabez: tontorretatik jaitsi dira golpisten posiziñuetara hurreratzeko. Martiartu batalloiko Beldarrain komandantiak hala deskribatzen dittu bere sektorekuak (pentsatzekua da ezker-eskumara zeguazen batalloiak be antzera fortifukatuko zebela):
- Iturutzen, Elgeta-Bergara bideko parapetuen atzian trintxera kebrauak eta aginte-postua.
- Arboladixak erabiltzen dira kamuflajerako.
- Atzian trintxera kontorneatu eta oblikuoak egitten dittuez, eraso posibleko lekuei begira.
- Arrota basarrixen gainian, Elgetako kanposantupian, Elgeta aurrian Uberara emoten daben balkoi modukuan, Salbador ermittapetik Iturutzera doian bidian... fortifikaziñuak.
- Zulo indibidualak trintxerekin errelazionatuta, zugaitzen onduan.
- Golpisten etorrera-bide posibliak trabatu enbor, alanbrada eta minekin.
- Trintxerak enbor eta lurrakin estali (quitamiedos).
- Errefugixo antiaereuak haritz-enborrekin; kaso batzutan altzairuzko txapiakin.
- Tontorretan, ametralladorendako porlan eta mamposteriazko obrak. Adibidez, “La Belga” posiziñuan: Mendratxu azpixan, tontor txiki bat Asentziomendira begira.
- Hormetan tronerak egitten dira fusil ametralladoriekin tiro egitteko (adibidez Salbador ermittan).
Ithaskun
Gure aittitta Demetrio, 36ko gerra ostian geratzen jakon euskal kontzientzia apurra zapaldu bihar izan zeban, Bittorixan bizi zalako. Giro zihero erdeldunian bizitza erdixa egin eta gero, ondiok "mecánica de presisión" esaten zeban. 1899xan Eibarren jaixotakua zan.
Gaur hegoaldeko euskal irrati batian euskeraz entzundakua: “Kaixo Ithaskun Thubitharreta" (th = gaztelerazko zeta lez pronuntziau bedi).
Susmatzen dot aldaketa hau sasoi baten X soiñua J soiñura pasatu zanekuan parekua izan leikiala. Hegoaldian bebai izan zan hau: goixenola / goxenola / gojenola. Jota espainiarrak jota ingelesa (edo lekittarra) ordezkatu zebanekua.
1937ko Jorraillan 4a.
370404 tagged map by user - Tagzania
370404: Durangon aide erasuak darrai; golpistak Otxandianotik aurrera egitten dabe; itxasuan konflikto diplomatikuak.
- Golpisten hegazkiñak Durango hirugarrengoz bonbardatu.
- Golpisten hegazkin eta artillerixiak “prestatu” eta gero, IV brigadiak Mirugain eta Kastillo, eta I brigadiak Olaeta hartzen dittuez; Otxandiano Hego eta Ekialdetik inguratuta geratzen da.
- Golpisten hegazkiñak Otxandiano inguruko posiziño errepublikazaliak eten barik eraso. G.L.Steer kazetarixan esanetan, 12.00 eta 17.00ak arte bataz beste 40-55 hegazkin egon dira Otxandianoko zeruan erasuan, Gasteizen txandakatuta.
- Errepublikazaliak Otxandianotik erretiratzen dira Barazar, Zumeltza eta Urkiolara, 400 hildako eta hainbeste materixal atzian lagata. Golpistak okupatzen dabe Otxandiano.
- Golpistak (Franco) Bilbo itsasoz blokeatzeko agindua emoten dau. Britainia Haundixak eta Frantziak ez dabe onartzen, eta egun horretan bertan gertatzen da lehelengo istillua: Galerna eta Almirante Cervera golpistak Thorpehall merkante britainiarra geratzen dabizela, 3 destruktore ingeles datoz babestera eta Bilbora heltzen da.
1937ko Jorraillan 3a.
370403 tagged map by user - Tagzania
370403:
- Frentia Murugain, Asensiomendi, Albertia, Motxotegi, Oketa eta Gorbeiatik pasatzen da, 25 kilometruan.
1937ko Jorraillan 1a.
370401: errepublikazaliak Heinkel bat eraitsi.
- Errepublikazaliak Legion Condorreko He51 bat eraisten dabe; Eskoriatzan jausten da, Zarimutz auzuan, Arzabolako basuan. Pilotua (Wilhelm-August Blankenagel, J88 kaza-taldeko tenientia) parakaidasian salto egin eta gero suizidatu egitten da.
