Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Amatiño / Venezuelako libururik zaharrena Donostian argitaratua

Venezuelako libururik zaharrena Donostian argitaratua

Amatiño 2011/08/28 23:00
Caracasko Biblioteka Nazionalaren kutxa gotorrean gordeta dituzten libururik berezienen artean dago “Descripción exacta de la provincia de Benezuela” (Joseph Luis de Cisneros. Valencia, 1765) deritzan alea. Garai batean, Venezuelan sekula argitaratutako lehen liburua zelakoan giltzapean gordeta zen arren, egungo bibliografiak segurutzat jotzen du Donostian inprimatutako liburua dela.

Liburuak betidanik sortu izan du hainbat eztabaida adituen artean, bai baitzen Venezuelako Valentzian ezik, Espainiakoan ote zegoen argitaratua aldarrikatzen zuenik. Zenbaiten iritziz,  XVIII. mendeko inprimatzaile venezuelarrek ezin zezaketen  eskaini horren molde landua eta, alderantziz, beste hainbaten ustez espainiar Valentziako tipografia onak nekez eman zezakeen 1765an hain ekoizpen mugatua.

Gauzak honela, hara non XX. mendearen hasieran Pedro Grases bibliografo ospetsuak liburuaren azal gogorraren barrukaldean miatu zuen, eta elkarri erantsitako paper-pusketetan aurkitu zituen euskaraz idatzitako kristau-doktrinaren galde-erantzunen aztarrenak, hainbat euskal  herritako (Olaberria, Azpeytia, Zarauz, Hernani, Cestona, Rentería, Guetaria…) udal-testu laburrak eta  Donostiako Bartholomé Riesgo y Montero-ren moldiztegian argitara emandako  Diccionario trilingüe del Castellano, Bascuence y Latín (Manuel Larramendi, 1745) hiztegiaren zenbait orrialde.

Pedro Grases, bibliografoa izateaz gainera, katalana ere bazen eta laster konturatu zen XVIII. mendean itsasgarraio-kostuak Europatik Ameriketara zakarretako inprimakiak bidaltzeko baino dezente garestiagoak zirenaz. Alegia, Cisnerosen liburuaren azal gogorra Donostiako paper-hondakin prentsatuez egina bazen, liburuak berak behar zuela Donostian argitaratua izan. Edo, oraingo terminologiaz, Europatik Ameriketara zerbait bidaltzeko jatorrizko “balio erantsia” nahitaezkoa zela. Harrigarriegia ere ez zen, bestalde, Bartholomé Riesgo y Monteroren irarkolak Venezuelarekin harremanik izatea, ez baitzen alferrik "Real Compañía Guipuzcoana de Caracas" elkartearen irarle ofiziala.

                                                         Fausto Arocena

                                                                        Fausto Arocena

Dena den, azken frogak Fausto Arocena (1896-1980) Gipuzkoako Artxibozainak burutu zituen (Brumas de nuestra historia. Donostia, 1952), Pedro Grases jakintsuak adierazitako zantzuen ildotik jarraituz. Batetik, donostiar historialariak bertatik bertara erakutsi ahal izan zuen Cisnerosen liburuaren tipografia Riesgoren moldiztegiko beste edozenbat argitalpenen pare-pareko zela; eta, bestetik, han-hemenka arakatu ostean, beste hiru ale aurkitu ere aurkitu ahal izan zituen Euskal Herritik atera beharrik gabe, Venezuela osoan bat baino ezagutzen ez zen artean.                                               

                                                                                      

                                             

 

Kontzientzia kolektiboaren subjektibotasuna

Ulertzekoa denez, venezualerrei ez zitzaien batere gustatu Pedro Grases bibliografoak egindako aurkikuntza, are gutxiago ostean sortu zen ika-mika eta, zer esanik ez, adituek aditzera emandako ondorioa. Hona Fausto Arocenak orain hirurogei urte (1952) idatzitakoa:

                               Cisneros

                                             "Selecciones vascas". Editorial Itxaropena. Zarautz, 1961

Iruzkina gehitu

Erantzuna formulario hau betez utzi dezakezu. Formatua testu arruntarena da. Web eta e-posta helbideak automatikoki klikagarri agertuko dira.

Galdera: Idatzi zortzi zenbakiak erabiliz
Erantzuna:
Aurkezpena

Amatiño

Luis Aranberri Mendizabal