Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Amatiño / Bizkaiko eta Gipuzkoako itsas-bazterrak, 1634 urtean

Bizkaiko eta Gipuzkoako itsas-bazterrak, 1634 urtean

Amatiño 2020/04/21 17:55
Nekez uste zezakeen Pedro Teixeira kartografoak, XVII. mendean, noizbait hegazkinik edo dronik izango zitekeenik, itsas-bazterrak eta hondartzak “goitik” irudikatu eta marraztu ahal izateko. Era berean, berriz, 400 urte geroago, guk ere nekez sumatu dezakegu, guretzat orain hain normalak diren ikuspegiek zer inpresio sortaraz zezaketen XVII. mendeko ikusleen artean.
Bizkaiko eta Gipuzkoako itsas-bazterrak, 1634 urtean

Debako sarrera, 1634

Felipe IV. (1605-1665), “Errege planeta”, espainiar Urrezko Mendeko azkena, kultura-zaletasun handi samarreko monarka izan zen. Aita (Felipe III.), aitona (Felipe II.) eta birraitona (Karlos I.) euren garaiko erregerik ahaltsuenetakoak izanak ziren eta Felipe IV. zenarekin hasi zen espainiar inperioaren gainbeherakada, Frantziako Luis XIV.ren mesedetan. Elkarrekin sinatu zuten, hain zuzen ere, Pirinioetako Hitzarmena, Bidasoako “Konpantzia” uhartean.

Felipe IV.ren agintepean, Espainiak iparraldeko Katalunia (Rosselló) galdu zuen, Portugalek eta Herbehereek alde egin zuten, eta Napoli zein Siziliaz gainera, Aragoi, Katalunia, Valentzia eta Andaluzia asaldatu zitzaizkion. Giro hartan etorri zitezkeen mehatxuen aurrean defentsa areagotzeko-edo, peninsula osoaren itsasaldeko kartografia enkargatu zitzaion Pedro Teixeira portugaldarrari. Hogei urte inguruko lanaren fruitu izan zen “Descripción de España y de las costas y puertos de sus reinos” (1634).

Gaur egun naif eta komiki estiloen arteko antzirudi-bilduma koloretsu eta zoragarria bada ere, estrategia militarrerako mapa-sorta burutu zuen Teixeira kartografoak, garaiko itsas-golkoak, badiak, portuak eta bokaleak zertan ziren zehazteko, sekretupean gordetzeko eta goi-goi mailako agintariek eskuz esku erabiltzeko baino ez.

Laurogeita hamarren bat marrazki dira, Iberia peninsula osoaren itzulinguruan barrena, artean Portugal ere tarteko. Bidasoatik hasi eta Gironako Rosaseraino. Zehatz-mehatz, 11 Gipuzkoakoak (harmarria, Bidasoatik Saturraraneraino itsas-bazter osoa, Bidasoa, Hondarribia, Pasaia, Donostia, Orio, Getaria, Zumaia, Deba eta Mutriku) eta 6 Bizkaikoak (harmarria, Ondarroatik Somorrostrorainoko osoa, Ondarroa, Lekeitio, Bermeo-Urdaibai eta Abrako bokalea).

Txori-ikuspegiz marraztuak daude eta itsaso barrenetik lehorrera begira, XVII. mendean inork sumatu ere ezin zuen alderditik. Komikiak bailiren, neurriak eta distantziak hala moduzkoak dira, baina berehalakoan interpretatzeko modukoak. Zenbait kasutan, ordea, datu zehatzak azaltzen dira, balio estrategikorik izan zezaketen ubideak, eraikinak, kaiak eta gotorlekuak, kasu.

Oker nabarmenik ere bada. Esaterako, Ondarroatik Somorrostroainoko antzirudian (ikus 3. marrazkia), Gipuzkoa eta Bizkai arteko mugarenak egiten dituen ubidea ez da Deba ibaia, Artibai baino, Ondarroan itsasoratzen baita, Plazentziatik etorri arren. Aldi berean, Lekeitioko Lea errekatik gora abiatuz gero, Eybar agertzen da, Bizkaian, Plazentziatik dezente urruti eta Maya (Malla-bia?) inguruan. Eskuinaldean, berriz, Garnica.

Galduta-edo luzaro egon ondoren, liburu hau joan zen mendean agertu zen Vienako Hofbibliothek liburutegian non, itxura denez, XVII. mendetik ezkutuan zegoen. Donostiako Nerea editorialak argitaratu zuen, 2002an, hainbat sarrera, aurkezpen, azalpen eta agiri kritikorekin batera. Geroztik, 2009ra bitartean, beste hiru argitaraldi izan zituen.

Zarautz-Saturraran
Zarauztik Saturraranerainokoa

Plentzia-Somorrostro
Plentziatik Somorrostroraino. Erdian, barrenean, Bilbo.

Eybar-Gernika
Lekeitioko Lea ibaitik gora, ezinaren ezinez, Eybar. Gorago, eskuinaldean, Maya.
Enrike
Enrike dio:
2020/04/27 23:54
Kaixo,

Maya hori Elgeta da, carta-pueblan horrela agertzen da:...por facer bien y merced a todos los que quisieren venir, poblar e morar en la puebla nueva que se face en los campos de Maya, a la cual puebla ponemos el nombre de Elgueta, que es frontera de vizcaya. Geroago ere erabili izan da izen hori, Eibarrekin izandako auzietan behin baino gehiagotan agertzen da (XV.mendean uste dut, buruz ari naiz), baina harritu nau hain berandu ere erabiltzea.

Ondo izan
Amatiño
Amatiño dio:
2020/04/28 12:19
Ez nekien, nahiz Wikipediak aipatu(gaztelaniaz, ez euskaraz). Zurea irakurri ostean ikusi dudanez, "Diccionario Histórico Geográfico"ak (1802) herrien izen-zerrendan Maya ere aipatzen du, nahiz Elgueta ikusteko agindu. Eta Gorosabelek (1868) zuk aipatu carta-puebla jasotzen du.

Eskerrik asko.
Iruzkina gehitu

Erantzuna formulario hau betez utzi dezakezu. Formatua testu arruntarena da. Web eta e-posta helbideak automatikoki klikagarri agertuko dira.

Galdera: Idatzi zortzi zenbakiak erabiliz
Erantzuna:
Aurkezpena

Amatiño

Luis Aranberri Mendizabal