Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Amatiño / Eguzki ikurraren aztarrenak

Eguzki ikurraren aztarrenak

Amatiño 2008/01/26 18:44
"Joan ziren, joan, Jaengo Navas de Tolosara (1212) nafarrak, eta kateekin itzuli ziren etxera, eta kateak ekarri Herrira, eta kateak harmarrira" holaxe dio Joxean Artzeren poemak eta holaxe kontatu izan du nafar historia ofizialak, geroztik Tomas Urzainkik zalantza jarri duena. Bai, historilari honi jaramonik egingo badiogu, Nafarroako harmarriaren kateen historia asmakizun hutsa da, bai baitira 1212ko guduaren aurretik molde bereko kateak, Lizarrako San Migelen (1160), Chartreseko katedralean (1164) zein Iruñeko zenbait Biblia-erreprodukzio txikitan (1189).

Auskalo gero zein ote den Nafarroako harmarriaren jatorria baina, zer gerta ere, begi bistakoa da nafar kateek, euskal ikurrin sabindarrak eta krismoi erromanikoek erro berekoak ematen dutela. Lehenak, Antso Azkarrak Jaendik  edo ekarritako kateak omen; bigarrena, Arana Goiri anaiek elkarren gainean jarritako gurutze bik osatzen dute; eta hirugarrena, Kristo zenaren monograma, X gehi P.  Hiru ideia zeharo diferenteak behar bada, baina hiruron jatorrian  zentzu berbereko ikurra segurutik: eguzkiaren ikurra.

Hiruron sinkretismoa edo, San Juan de la Peña (Huesca)  monastegiko Errege Panteoian dago, XII. mendeko hilobi batean, nik dakidanez inon katalogatu gabeko eguzki-ikurrean hain zuzen, Iparraldeko edozein hilerritan batere nabarmenduko ez litzatekeena. Bertatik bertara ikusita, edozein abertzale sutsuri ikurrina gogoraraziko dio, nafarrei euren ezkutuaren adierazgarria eta kristauei, berriz, oinarrizko krismoia baino ez. Baina, ez bata, eta ez bestea.  Antso Azkarrak XIII. mendean bereganatu omen zituen kateak (Navas de Tolosa, 1212),  Arana anaiek ia zazpirehun urte geroago asmatu zuen ikurrina; eta adituek ez dute  San Juan de la Peñako ikur hori bertako krismoien artean krismoitzat katalogatu.

Panteoia

 

 

 

 

 

 

San Juan de la Peñako (Huesca) Errege Panteoia, XII. eta XIII. mendeetakoa

 

eguzkia

Panteoia 3

 Ezkerraldean krismoi erromanikoa, katalogatua. Eskuinean, berriz, katalogatubako kristaurreko eguzki-ikurra edo.  Biak, elkarrekin, San Juan de la Peñako Errege Panteoian daude, beste hogeitaka hilobiren artean.

 

Ikurrina

Panteoia 6

Beste bikote honetan, ezkerraldean Nafarroako harmarria, non Antso Azkarrak Jaengo Navas de Tolosatik ekarri omen zituen kateak agertzen diren eta eskuinean, ordea, Arana Goiri anaiek elkarren gainean jarritako gurutze biak.

Zornotzako Nafarroa Torrea

Aipagarri ere Zornotzako Nafarroa Torrearen harmarria, gaur egun Bilboko Euskal Museoaren klaustroan begi bistan dagoena. Izan ere, oraindik ere bada Zornotzan  Nafarroa auzoa, non Nafarroa torrea zegoen eta, Juan Ramon Iturriza (Berriz, 1741-Munitibar, 1812) historilariaren esanetan: “Se hallaba edificada en el sitio donde estuvo plantada la mojonera del Reyno de Navarra, la cual arrancaron los vizcaínos de común acuerdo el 28 de enero de 1150”.

Egia esan, ez dut uste garai hartan  nafarrek eta bizkaitarrek ezer egin zutenik “elkarren akordioz” baina, tira, bertan zegoen zorioneko harmarria,  “con cadenas como las de Navarra”, Javier  Ybarra y Bergéren  (Bilbo, 1913 - Barazar, 1977) iritziz.

Gaur egun Zornotza urrun samar dago Nafarroatik, eta zer esanik  ez gero Aragoitik, baina ez ahaztu XI. mendean Bakioko Gaztelugatxe Doniene izen bereko Huescako San Juan de la Peñaren menpe zegoela.  Izan ere, testu zaharretan Gastel-Ugach agertzen da, atxa alegia,  ez gaiztoa. Garai hartako erregek eta jauntxoek San Juan de la Peñan nahi izaten zuten ehortzi eta hantxe  hilobiratu zituzten Iñigo López Ezkerra naiararra eta Toda Ortiz aulestiarra, Bizkaiko jaun-andereak. 

Iruzkina gehitu

Erantzuna formulario hau betez utzi dezakezu. Formatua testu arruntarena da. Web eta e-posta helbideak automatikoki klikagarri agertuko dira.

Galdera: Zenbat dira hiru ken lau (idatzi zenbakiz) ?
Erantzuna:
Aurkezpena

Amatiño

Luis Aranberri Mendizabal