Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Amatiño / Artikutzako ur-satorrak datorren urtean elkartuko dira

Artikutzako ur-satorrak datorren urtean elkartuko dira

Amatiño 2017/06/21 00:05
Zazpi hamarkada luzetan elkarren berri izan ez duten ur-sator familiek berriro bildu ahal izango dira. Ondorioz, sagu itxurako muturluzeok kopuruz gehituko dira, dezente ugaldu eta, besteak beste, desagertzeko arriskua murriztu. Elkartze-ospakizuna 2018tik aurrera izango da, 1948 urtean eraiki zen Enobietako presa hautsi eta Artikutzako urtegia erabat husten denean.
Artikutzako ur-satorrak datorren urtean elkartuko dira

Urretxak udaberritan?

Pirinioetako ur-satorra (Galemys pyrenaicus) galzorian dago. Euskal Herrian dirauten alerik gehienak Leitzaran, Bidasoa, Baztan eta Belate inguruan bizi dira eta, hain zuzen, batez ere, Bertizen eta Artikutzan.

Bizi dira errekatxoetako urgoienetan, nongo ornogabe txikerrak xurgatzen dituzten hauspo gisako muturluzeaz. Izenaren jabe direnez, ur-satorrek ura maite dute, baina ez ur handi eta sakonak, lasterrak eta bizkorrak baizik. Horra zergatik, 1948an Enobietako erreka presatu zenean, “goiko” (sarrerako) eta “beheko” (irteerako) familiak bitan banatu ziren, betidaniko harremanei eutsi ezinik.

Artikutzako 37 kilometro karratuak 1919an erosi zituen Donostiako Udalak, eta 1948an Enobietako presa (35 metroko garaiera) jaso, gero eta gehiago hazten ari zen Gipuzkoako hiriburuarentzat nafar ura biltzeko asmotan. Gaur egun, ordea, Donostialde osoak Añarbetik (1975) edaten du eta Artikutzako emaria, guztira, %5 baino ez da.

Orreagako agustindarren ondare (XIII. mendean) izan zen haran honek merezi du bisita. Erdiarotik aurrera burdinolez jantzi eta lurrun-trena jartzera ere (1898-1918) heldu zen lurraldeak gogotik eskatzen du sartu-irtenen bat. Azken mendean hesitua –eta neurri handiz itxia— iraun ostean, beste edozein inguruk baino naturalago darrai… nahiz garai batean, hobe beharrez-edo, landatutako espezie arrotzak orain egokienak ez iruditu.

Iberiar penintsulako lekurik euritsuena izaki, ikaragarriak dira bertako pagadiak, hariztiak eta txilardiak; nabarmenak, atzerritik ekarritako amerikar laritzak, haritzak, altzak eta sekuoiak; eta ezustekoak, berriz, bertatik bertara, txitean pitean, agertzen diren perretxikoak. Halaber, gidaritzat daramagun neskatilari jaramonik egingo badiogu, ez omen da gero falta, baso jorian, basurde, orein, miru, okil, urtxintxa, arrabio, ur-zozo, igel gorri eta bestelakorik.

Egun pasa, bospasei ordu mendian ibiltzeko benetan leku aproposa. Eta, paradoxa bada ere, ez ura soinean eramaterik ahaztu. 

Artikutzaursatorra

Ur-satorra (Galemys pyrenaicus), Artikutzan deritzaionez. Zenbait lekutan "muturluze" ere esaten zaio. Deitura biak dira zentzuzkoak.

Artikutzaargazkia

Artikutzako basoa (37 km. karratu), non,  batez beste, bost mendizale galdetzen diren urtero. Zuloan, Enobietako urtegia (husten hasi aurretik) eta, alboan, Artikutza auzoa. Barren-barreneko mendiak, Goizueta ingurukoak.

 Artikutzamapa

Eskas-eko guardetxean hasi eta Lesakako (Enobieta) zein Arantzako (Pagolleta eta Izu) mugetan zehar doa, horiz,  gainez gain, bidezidorretako bat, Artikutza auzoraino. Urtegi-bazterretik aurrera, berriz, pare bat aukera gorantza, hasierako parkineraino.

Mutilak

Mendi-taldeko lau lagun, lauak eibartarrak, Artikutzako presa-gainean

.

Artikutza auzoa, San Agustin ermita aurretik ikusia. Ezkerraldean, barren-barrenean, Ostatu Zaharra. Erdiko eraikin garaua, Olajaundi jauregia,  ola-ugazaba zenaren etxea. 

Iruzkina gehitu

Erantzuna formulario hau betez utzi dezakezu. Formatua testu arruntarena da. Web eta e-posta helbideak automatikoki klikagarri agertuko dira.

Galdera: Zenbat dira hogei ken bi? (idatzi zenbakiz)
Erantzuna:
Aurkezpena

Amatiño

Luis Aranberri Mendizabal