Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Kalamuatik Txargainera

Izendatzen ez dena, ez da

Leire Narbaiza 2019/01/31 14:09
Gipuzkoako Hitzan 2018ko abenduaren 21ean argitaratutakoa

Irratian Basque Label Harategiak izeneko produktu baten iragarkia nabil entzuten azken boladan. Eusko Label pean omen dagoen Euskal Okelaren saltokiak dira harategi hauek. Kalitatea goretsi nahi dute, eta halako establezimenduetan “harakin maisuak” daudela esaten zaigu spotean. Zalantza sortu zait harategi horietan ez ote dabilen emakumerik lanean, edo, beharbada, daudenak ez ote diren maila goren horretakoak, harakin laguntzaileak-edo, aprendizak akaso; aitatzen ez direnez, ezin jakin…

Egia esatera, harakin estereotipoan gizonezko indartsu eta musugorriak agintzen du. Baina estereotipoa eta errealitatea normalean ez dira bat etortzen. Horregatik, besterik egiten ez badugu ere, bada ordua imajinario hori aldatzeko, emakume harakinak ere badirela esateko, maistra harakinak ere izan litezkeela, gizonen parekoak, eta euren propagandetan ere izendatuta agertu behar direla.

Iragarkia behin eta berriro entzunda, ezin isilik geratu, eta Twitterren idatzi nuen ea Basque Label Harategi horietan ez ote zegoen emakume harakinik, denak maisuak izanda hori ematen zuelako aditzera anuntzioak. Euskaraz, behintzat, hala da. Handik gutxira, Eusko Labeletik erantzun zidaten baietz, bazeudela, baina hori zela eslogana, eta jarriko zituztela Interneten bideoak emakume harakinekin! Ajam! “Ondo hasi gaitun”, pentsatu nuen.

Erantzun egin nien (zelan ez!) horrela, aitatu barik, emakume harakin horiek baztertzen zituztela —ez dezagun ahantz irrati iragarkia zela—. Gainera, euskaraz biak aipatu behar direla ere gehitu nuen. Maistrak zirela, ez maisuak. Maisuak gizonak baino ez direla, eta iragarkia gaztelaniaz pentsatuta zegoela ere bota nien. Atzera ere erantzun zidaten, maisuak eta maistrak zeudela, eta webaren lotura jarri zidaten (gaztelaniazko lotura!). Ikaragarria! Ez zidaten batere ulertu! Berdintasun kontu bat ez ezik, hizkuntza kontu bat ere badelako, euskaraz harakin maisu-maistrak esan behar delako generikorik ez dagoelako kasu horretan, nahiz eta gaztelaniaz maestro (maskulinoa) RAEk generikotzat hartu.

Baina badugu generikoa dena desgenerizatu (barkatu asmakeria) zuenaren adibide ezagun eta argia, eta jarriko dudan eredua ez da feminista militante batena, ezta gutxiagorik ere. Denok dugu gogoan Ibarretxe lehendakari izan zenean jarri zuela modan “vascos y vascas” famatua. Ordura arte, halako diskurtsoetan gutxitan entzuna, baina gure belarrietan erraz bide egin zuena. Lopezek lehendakaritza lortutakoan, ez zuen erabili aurrekoarena, distantzia jartzeko, agian, eta “vascos” bihurtu ginen denok. Hala ere, “vascos” horrek ez gintuen emakume euskaldunok bere baitan hartzen, “vascas” ere entzun behar genuen barne geundela ulertzeko. Izan ere, hitzak tanta txinatarrak bezalakoak dira: poliki-poliki egiten dute zuloa eta ubidea.

Baina hainbesteko garrantzia du honek? Zergatik gabiltza hain tematuta aitatu beharrarekin? Zer dela eta jotzen dugu kaparrada kontu honekin? Burutik jota ote gaude? Ez, bada, izendatzen ez dena ez delako existitzen, eta aitatzen ez bagaituzte ez garelako ezer. Anjel Lertxundik Azkenaz beste liburuan dioen moduan: “Izenik ez duena, nola izango da izanaren jabe?”. Izenik eman ezean izana ukatzen zaigulako. Ikusezin bihurtzen gaitu, ahaztuta laga. Izan ez bagina bezala, maistrak ere bagarelako.

Gipuzkoako Hitzan

Hurrengo kanpaina iritsi bitartean

Leire Narbaiza 2019/01/30 09:32
2018ko abenduaren 14an Gipuzkoako Hitzan argitaratua

Txispun, txispun, txispun, amaitu da azkenean euskararen sasoia. Kitto, itzul gintezke azaroaren erdi aldean bizi genuen egoerara. Topera ibili gara euskaldunak azaroaren 23tik abenduaren 9ra. Bukatu zaigu plantak egiteko garaia, herri normal bat gareneko simulazioak game over du idatzita pantailan. Bueltatuko gara lehengora, guretik ahalik eta gehien emanda.

Gabonei bidea libre laga behar diegu, badaezpada ere. Durangoko Landakoko pabiloian garbiketa sakonean jardungo zuten, gure herri mirrin honen kultura hezur-hutsaren hondakinak eta bilgarrien puskak jasotzen. Pobreok ere errefusa ekoizten dugulako.

Liburu eta disko azokak itxi ditu 53. edizioko ateak. Letra eta musika oihan horretan murgilduta ibiltzen garen guztiok galdu samar ere mugitzen gara, noraezean, hainbeste produktu eta kontu desiragarriren artean. Enpatxatuta paper-festa horretan. Izan ere, argitaletxe eta diskoetxeak dena emanda, modu bulimikoan, eskaintzen digute, askotan, urte guztiko lana.

Bisitari goseztook urte horretako musika eta literatura uztaz hornituta itzuliko gara etxera. Askorendako urtean erosiko duten liburu edota disko bakarrarekin. Beste hainbatendako, era erraza edo modu ia bakarra izango da gustuko hori lortzeko, euskarazko produktuak ez daudelako hain eskura edonon. Gure kulturaren osasun makalaren sintoma adierazgarriena.

Baina etxera iritsi, eta liburuok aurreko urteetako liburuen zutabean geratuko dira, askotan, meta handitu eta ia erraldoi bihurtu arte. Baina zelan irakurri guztiak? Bost urte sabatiko beharko genituzke, barren! Urteok eman jo eta ke irakurtzen, ez lan, ez aisialdi. Telebista eta Internet ere desagertuta gure bizitzatik, sortutako liburu-pilaketa desagertzeko, guztiak irakurri ahal izateko. Jakina, berriro ere azoka edota liburu-dendarik zapaldu barik, multzoa handitu ez dadin. Baina bost urte horiek pasatuta, atzera ere desfasatuta geundeke. Ez dauka erremediorik, ezin da dena leitu. Zulodun botila da: ura bota arren, inoiz ez dugu beteko.

Durangokoa euskaldunon jarrera bigorexikoaren erakusgarria ere badela esango nuke. Ez dugu ahaztu behar azokaren aurretik Euskaraldia izan dugula. Amaitu orduko hasi zen-eta Landakon festa. Ariketa egite etengabe horretan, Euskaraldiak askorengan ilusioa isiotu duela begitantzen zait. Hiztun asko ahaldundu eta irribarretsu ibili da kalean. Oraindik aho eta belarrien txapak ikusten dira paparretan. Eta egindako esfortzua batzuek, behintzat, luzatu dute Durangoko azokak iraun duen arte.

Horrek ere kezkatuta nauka, gure onena eskaintzeko gaitasuna daukagulako, eta zerotik ehunera momentu baten jartzen garelako abian. Dena ematen dugu, baina horrek ondorioa ere izaten du: leher eginda amaitu, indar barik eta ohean egoteko beharra izatea. Eta hurrengo egunean, giharrak minduta ibili ezin!

Funtzioa-n Xabier eta Piterren moduan kantatuko dut: bukatu da, bukatu da, bukatu da, akabo! Zefini demostratzearena! Ea Gabonetan gihar-min hori desagertu, eta osterako indar pixarrak batzen ditugun —edo ilusioa sikiera—, berriro ere abendua iritsi arte, edo hurrengo kanpaina bitartean, behintzat!

Gipuzkoako Hitzan

Publizitatea, iragarle

Leire Narbaiza 2018/12/14 09:00
Argia aldizkarian 2624. zenbakian argitaratua

Sekula gauzatu ez dudan proiektu bat dut aspaldian buruan: arratsaldeko telebista saioen etenetan ematen dituzten iragarkiak grabatu, eta ostean iruzkinak egin. Ziur naiz irudi terrible bat aterako litzaidakeela. Izan ere, publizitateek urteko sasoiak adierazi ez ezik, modan eta bogan dagoena ere markatzen dute.

Proiektua egin bitartean, aspaldion ikusitakoekin konformatu behar. Poker, erruleta eta postura etxeen iragarkiak nagusi dira, diru erraz baten promesa egin, era ludiko eta errazean. Jokoaren plazera saldu, desplazera erakutsi barik. Jokatu ostean, badirudi etxea zaindu behar dela. Zorriak Lehen Hezkuntzako gela batean lez ugaritu dira segurtasun enpresen spotak. Alarma sortu, alarmaz arma gaitezen, etxean gotortu, segurtasunaren izenean.

Baina deigarrienak zaizkit medikuntza-aseguruen iragarkiak. Desagertuta zeuden ia, eta orain tsunamiaren olatua dirudite. Medikuak telefonoz artatuko gaituela dioskute gure asti ezaren arazoa konpontzeko! Kalitatea!

Iragarkiek etorkizuna iragartzen ei dute. Beldurra zabaldu, lapurretak normaldu, eta osasungintza pribatua izango dela anuntziatzen digute. Bihar-etzi lapur eta tratatu ezineko gaixoak baino ez da izango gurean. Etorkizun iluna.

Argian

Sentimendu kontentzioa

Leire Narbaiza 2018/12/12 12:20
Argia aldizkarian 2619. zenbakian argitaratua

"Mundua ez da beti jai, inoiz tristea ere bai” diosku Mendian gora haritza abestiak. Eta mila motibo egon arren kantatzeko alai, tristeak ere hamaikatxo dira. Hauetaz gutxi egiten dela berba begitantzen zait.

Bizitzak zaplazteko ederrak ematen dizkigu, eta egungo euskaldunok erreakzionatzen ez dakigula uste dut. Gaixotasuna eta heriotza tabu bihurtuta, pena eta negarra ezkutatu beharra dugu. Hori da gure patua. Halere, sentimen horiei begiratu eta aurre egin behar zaie.

Gaitza da, batez ere gure kulturan, eredua sentimenduei barruan eustea denean, erreprimitzea. Hor dator arazoa, inoiz inpostore ere sentitu izan gara batzuk, kontentzio giroan; hileta batean, esaterako.

Izan ere, oso-oso gertukoa ez bada hildakoa, ez dago ondo ikusia negar egitea. Gogo ikaragarria izan arren norbait besarkatzeko eta malkoei lasai atea zabaltzeko, ezin egin, ez ei delako gure estiloa.

Baina nork marka lezake pertsona batekiko dagoen afektua? Zirkulu gertukoenean egon ez arren, heriotza hori oso barruan senti genezake, pertsona maitagarria zelako, lagun ona, edota, beste barik, maite genuelako. Halere, begiak siku, bihotza gainezka gaude. Halakoengatik bakardadean negar egitea benetan da tristea, gero.

Argian

Oporrak, Gabonak eta hauteskundeak

Leire Narbaiza 2018/12/04 12:51
Gipuzkoako Hitzan 2018ko azaroaren 30ean

Matrail-hagin batean arazoak izan ditut, eta nahi baino gehiagotan joan behar izan dut dentistarenera. Azkenerako, hagina salbatu ezinda, erauzi eta inplante bat jarri behar didate. Mindua dut oia, are minduago poltsikoa. Prozesu luzea da, faktura bezainbestekoa, eta eman didaten hurrengo hitzordua datorren urteko otsailerako izan da. 2019ko otsaila! Baina noiz da hori? Non egongo ote naiz? Zenbat gauza gerta litezke epe horretan?

Lehengo batean, batek aitatu zidan inauterietarako kuadrillako mozorroa erabakia zutela. Aratusteak! Lekutan daude, barren! Haginlariarekin dudan ordua baino urrunago! Gero, beste batek kontatu zidan eurak Gabonetan hasten zirela prestatzen udako oporrak! Eta oraintsu jakin dut lagun batzuk badabiltzala datorren udazkenean egingo duten asteburu-pasa kontratatzen! Gure amamak horri guztiorri “gauzei aurrea hartzea” esaten zion, prebenitzea!

Supermerkatu jabe batzuek ere gauzei aurrea hartzen diete, eta urri hasierarako jartzen dituzte Gabonetako turroiak eta enparauak. Orduan oraindik sandaliatan ibiltzen garenok begiak talo eginda geratzen gara produktu horiek ikusita. “Zelan izan liteke, hilabete luze bi geratzen dira-eta?”. Urtero harridura bera, beharbada, guk ez dugulako horren premiarik ikusten. Ze nezesidade Eguberriak aurreratzeko?

Gabonak baino urrunago daude, ordea, maiatz bueltako udal eta foru hauteskundeak, baina dagoeneko kanpaina betean murgildu dira alderdiak. Horiek bai direla espezialistak botazioei gaina hartzen. Gurean, daborduko alderdi bi ahalegindu dira saltzen txarto amaitutako ospitale bat, lehendakari izandako trenzale batek mitin baten inspirazio une bat eduki eta agindu zuena. Kromo truke baten ostean, hementxe daukagu (Eibarren) trafiko handiko errepide biren artean egin duten erietxea, momentuz osasun-etxe handi bat baino ez dena. Mugitu kontsultak beste leku batzuetatik, ospitalea hornitzen dugulakoan. Fantastikoa!

Beste alde batetik, aurrea hartzeko lasterketa horretan, psikoanalista bihurtu zaizkigu Gipuzkoako diputazioko publizistak, “Gipuzkoa gehiago, konplexu gutxiago” aldarrikatzen baitute. Ez dakit “Gipuzkoa gehiago” esanda zer proposatu nahi diguten: Ermua, Hendaia, Aramaio eta Leitza okupatu nahi ote dituzten, herri horiek geureganatuta txikitasun konplexua desagertuko zaigulakoan. Kolonizatu eta handitu Gipuzkoa. Auskalo. Baliteke New Guipuscoa bat aldarrikatu gura izatea Nevadan, beste Gipuzkoa bat gehiago egon dadin munduan. Edozer izan liteke, inoiz ez dago jakiterik batzuek zer duten buruan jira-bueltaka; prebenitu, badaezpada ere!

Aurrea hartze horretan, agintari askok Olentzerori gutuna idazten diharduen ume bat ematen dute: eskutitzean ondo portatu dela adierazi, obra pila bat inauguratu, argazki askotan agertu, eta ez-dakit-zenbat aurresku adi-adi ikusi dituztela adierazi. Trukean, Olentzeroren lau arroako zahagia ardoz hornituta barik, boto-kutxak euren alde beteta ekarriko dizkioten ustean, besaulkia ipurdipean itsatsita jarraitzeko.

Aurrea hartzea biharkoan begia jarrita, atzokoa mantentzeko. Gain hartzea, gainean segitzeko. Burua biharkoan, ipurdia atzokoan. Orainean, inoiz ez, aurrea hartuta ezinezkoa delako.

Gipuzkoako Hitzan

Kirolez blai

Leire Narbaiza 2018/11/22 09:00
Gipuzkoako Hitzan 2018ko azaroaren 16an argitaratua

Pasa den igande goizean, irratia piztu eta Behobia-Donostia lasterketako kide batzuen elkarrizketa entzun nuen. Hara —pentsatu nuen neure kautan—, amaitu denez, ez dut gehiago entzun behar izango. Baina oker nenbilen, elkarrizketak amaitu ostean, saioa agurtu, eta futbol partida bat emateari ekin zioten. Informatiboa ere aurreratu zuten zertxobait, inork minuturik galdu ez zezan, badaezpada ere!

Kirola jaun eta jabe. Futbola, batez ere. Eta, batik bat, jaun, gizonena eskaintzen delako, oro har. Neguan. Udan, estropadak beste ezeren gainetik. Hori bai, gizon eta emakumeenak. Eskerrak. Neguan, astean zehar, ordea, gizonezkoen futboleko Lehen Mailako euskal talderen batek partida jokatzen badu (eta lau talde dira!), jokatzen duten orduan jokatzen dutela, betiko programazio osoa, kanpora. Ondotxo dakite hori Nekane Peñagarikanok eta Arantxa Iturbek, Arratsean saioko gidariek, Euskadi Irratia + izeneko web zerbitzura desplazatzen baitituzte. Futbola izan zitekeen mugitutakoa, ezta?

Hori Euskadi Irratian. Pentsatzen dut Radio Euskadin antzera izango dela. Baina zer gertatzen da ETBn? Portaera desberdina dute Euskal Telebistako kate biek. Kirol emanaldi guztiak ETB1en egiten dituzte, ez dago bakarra ere ETB2n. Beraz, kirol zama guztia euskarazko katean kargatzen dute. Gainera, ezin da ahaztu, asteburuetako ia emisio guztia kirolek betetzen dutela. Ostiral gauetatik, igande gauetara. Saio gutxi daude kirolari eskaini bakoak: meza, Oholtzan eta informatiboak. Horiek salbuetsita daude, ordutegi horretan ez dagoelako probarik. Nahiko nuke ikusi, bestela, kateko arduradunek noren alde egingo luketen: meza ala kirola.

Beraz, asteburuetan kirol telebista bihurtzen da ETB1. Berdin da zer eman. Ez du axola pilota partida zahar bat den, edo futbolean kadeteek jokatzen duten. Kontua da kirola ematea. Eta diot nik, hain ezinbestekoa bada futbola jartzea larunbat arratsaldeetan, zergatik ez dute ematen Lehen Mailako emakumeen partidarik? Behintzat, berdintasunaren alde egingo luke telebista publikoak. Era berean, emanaldietako batzuk ETB2n eskaini beharko lirateke, baina euskaraz, jakina. Horrela ere, euskarara erakarriko lukete inoiz ETB1 isiotu ez duen jendea, eta euskaldunoi espazioa eskainiko ligukete bestelako programazio bat izateko, premia gorria daukagu-eta.

Askotan, egia da saiook betegarri lanak egiten dituztela. Beste batzuetan, ostera, kirolzaleen gozamenerako ere izango dira, ez diot ezetzik. Baina ez du sustatzen eta bultzatzen benetako kirola. Espektakulua baino ez du indartzen emanaldi uholde horrek. Produktua, merkatua eta negozioa, besterik ez. Izan ere, bultzatzekotan, norgehiagoka eta lehia bultzatzen ditu, eta euskaldunon arteko ezinikusia eta probintziakeria. Hori guztia batzuen mesedetarako.

Nire ustez, kirola egitea sustatu beharko litzateke. Eta askotariko kirola, pilotarekin eta futbolarekin orekatze aldera, ehunka modu daudelako gorputzari eragiteko. Era berean, sedentarioak garenok ipurdia mugitzera animatuko gaituen zerbait ere eman behar luketelakoan nago. Ez dut esango aerobika, gure nerabezaroan Eva Nasarrek TVEn egiten zuen bezala, baina bai zeozer aulkitik altxatu gaitezen. Horrela ere zerbitzu publikoa egiten da eta.

Gipuzkoako Hitzan

"Begiprest, klikbizi"

Leire Narbaiza 2018/11/05 12:36
Gipuzkoako Hitzan 2018ko azaroaren 2an argitaratuta

Azaro estreinatu berri honek nobedade handia ekarriko digu amaiera aldera. Euskaraldiari ekingo diogu hilaren 23tik abenduaren 3ra arte. Lehenengoz, euskara elkarteek Euskal Herri osoko erakundeen laguntzarekin martxan jarri dute plangintza erraldoia. Helburua, euskaldunak aktibatzea eta elkarrizketa mistoei ere bultzada ematea. Ahobizi eta Belarriprest izango gara. Ahobiziok nonahi euskaraz egiteko konpromisoa hartu dugu, Belarriprestek ulertzeko gai direla adierazi eta eurekin euskaraz egitera gonbidatuko gaituzte. Lotsabako denok, behar den moduan. Amaitu dira aitzakiak euskaraz ez egiteko, akabo “ez didate ulertuko”, ahaztu erantzun txarrak, “háblame en cristiano” tipokoak. Harro eta ahaldunduta kalean ibiltzeko sasoia izango da.

Euskaraldia

Euskaraldiari ariketa soziala ere deitu diote. Ez dakit izendapen hori gogoko dudan; izan ere, hala bataiatzeak beste gauza bat dakarkit burura: Gran Hermano (Big Brother) saioa. Lehenengo sasoiari hasiera ematerakoan ere esperimentu soziologikotzat har genezan nahi izan zuten, garrantzi pixka bat emate aldera. Baina, benetan, telebista programa hutsa zen, reallity show-a, alegia. Euskaraldia, ostera, ariketa hutsa baino gehiago da, aktibazio eta akuilu denondako, reallity show-tik gutxi dauka ariketa honek.

Aktibazio horrek mihiak dantzan eta belarriak adi ipiniko dizkigu, eta horri bikain deritzot. Baina behin abian jarrita, euskaren antiojoak jantzita, beste gauza batzuetan ere arreta ipini beharko genukeela uste dut. Eta Rikardo Arregi kazetaritza sarietan Martxelo Otamendik eta Luistxo Fernandezek asmatu zituzten Irakurgogo eta Idazpetral hizkera euskaraldianoan (Martxelok dixit). Nik ordurako beste bi neuzkan buruan proposatzeko: begiprest eta klikbizi.

Imanol Epelde blogari eta youtuber zarauztarraren azken bideoan argi azaltzen du 750.000 euskaldun ei garela, baina 40.000k baino ez ditugula kontsumitzen euskaraz prentsa, diskoak eta liburuak. Beste 33.000k prentsa eta liburu bi irakurtzen dituzte gure hizkuntzan. Eta 116.000k liburu bakarra irakurtzen dute. Guztira ez gara 200.000ra ailegatzen. Non daude, hortaz, falta diren 500.000k?

 

Horregatik, Ahobizi denak baina euskaraz irakurtzen ez duenak egin beharko luke esfortzu bat euskaraz leitzeko. Hain zuzen, horri Begiprest deitu diot nik; Belarriprest-a bada euskaraz egiteko oihura ez duena, baina ulertzeko gai dena, Begiprest-ak ere ez du irakurtzeko ohiturarik, baina esfortzu pixka batekin lor lezake.

Beste alde batetik, Klikbizi ere bihurtu behar genuke. Bai, hau ere asmatu egin dut. Erraz azaltzeko moduko kontzeptua da: nonahi eta noiznahi eskura dauzkagun aparatu elektronikoak euskaraz erabiltzea da Klikbizi. Askotan erdaraz ditugu konfiguratuta, axolagabe jokatzen dugu. Sarritan, egia da ez dagoela euskaraz jartzeko aukerarik. Baina beste batzuetan utzikeria ere bada, erraz-erraza delako euskara gaitzea. Ez dugu ahaztu behar zelako garrantzia duen gure gailu guztietan euskara erabiltzeak. Izan ere, zenbat eta gehiago erabili gure hizkuntza, orduan eta gehiago hartuko gaituzte kontuan tresna, aplikazio, programa eta abarren garatzaileek. Ezinbestekoa da, esate baterako, bilaketak euskaraz egitea. Horregatik, hain zuzen, izan beharko ginateke Klikbizi.

Ahobizi, Belarriprest, Begiprest edota Klikbizi. Euskaraldia edonon dagoelako.

Gipuzkoako Hitzan

"Hau dek umorea..."

Leire Narbaiza 2018/10/25 11:05
Gipuzkoako Hitzan 2018ko urriaren 19an argitaratua

"Hau dek, hau dek umoria. Kontsolatzeko, kontsolatzeko euskaldun jendea!”. Halaxe amaitzen da euskal kantu ezagunenetakoa, umoreari erreferentzia eginda, kalean gora eta behera ibili ondoren. Denok irribarrea ahoan abesten dugu bukaera hori, parranda giroan kantatuz gero, behintzat.

Umorea hain gauza inportantea da, non euskaldun jende guztia kontsolatzeko balioko duen. Egia esatera, ez zait inoiz argi geratu kontsolamendu beharrean geunden euskaradunok, ala kontsolatzeko jenderik onena euskaldunak ote garen. Ez dakit. Kontua da umorea aitatzen dela abestian, umore ona eta dibertimentua.

Euskarazko abesti tradizionala izateak asko pozten nau; izan ere, askotan leporatu izan digute euskaldunoi serioak eta umore bakoak garela, barrerik egiten ez dugula. Egia da kalean betozko gehiago ikusten direla irribarreak baino, eta etengabe haserre eta muturtuta gaudela leporatzen digute, batez ere espainiarrek. Ez da gezurra motibo gutxi izan dugula barre egiteko; hala eta guztiz ere, irria beti egon da presente geurean. Esango nuke gu ezagutu barik egiten dutela berba, azalekoarekin baino ez direla geratzen, topiko eta estereotipoetan, alegia.

Kontuan hartzen baditugu guri buruz egindako umorezko film biak, grazia zipitzik ere ez dutela esan nezake. Espainiarrek Ocho apellidos vascos eta frantziarrek Mission Pays Basque egin dituzte. Barrea eragin beharrean, harridura eta espantua baino ez didate sortu. Aitortu behar dut bakarra ere ez dudala osorik ikusi. Ezin. Espainiarrak haserrea piztu zidan, eta frantziarrak… zer esan frantziarraz? Begiak talo eginda laga ninduen, nolabait esatearren. Euskal Herri kontinental desberdinak ezagutu ditugu film egileak eta nik, itzela begitandu zitzaidan. Norbaitek esango du pelikulak egin zituztenek karikaturizatu egiten dutela gure izaera. Baina karikaturek pertsonek duten ageriko ezaugarri bat hartu, nabarmendu eta esajeratu egiten dute. Zer gertatzen da, baina, ezaugarri nabarmendu hori existitzen ez denean? Edo ezaugarri hori bihurritu eta manipulatu egiten denean? Ez dela karikatura, fikzioa baizik.

Baina jo dezagun film horietan agertutako estereotipoak benetakoak direla; beste batek egindako ustezko umore horrek grazia egin behar digu? Gustuko izan behar dugu? Pelikulek barrea eragin ezean, umore gabekoak gara? Ozpindu kuadrilla? Hori esaten digute, azken baten, geure buruari irri egin behar diogula jaurtitzen digutenean. Oso garrantzitsua omen delako hori. Baina justu kanpotik markatzen digute zeri egin behar diogun barre, eta hori ez da geure buruari egitea, beste batzuek agindutakoari obeditzea baizik. Ahalegin berezia egiten dute agindu horretan, setati samarrak dira eurek egiten ez dutena besteoi exijitzen.

Baina umoretsua izateko modu bakarra dago, ala? Denoi gauza berberek egin behar ote digute grazia? Inori esan ahal zaio zerekin barre egin? Ala bezatu nahi gaituztenek halakoak esanda barregarri laga nahi gaituzte, nabarmen denen aurrean?

Euskaraz ez dakitenez, ezin ikasi kalean gora umorez bete (eta kontsola) genezakeela euskaldun jende guztia.

Gipuzkoako Hitzan

Fernando

Leire Narbaiza 2018/10/21 16:23

Fernando Abanzabalegi Deportibuan ezagutu neban, Kultura kominsiñuan. Euskal Jaixa antolatzen ibili giñan luzaruan, astero-artero batzarra egiteko alkartzen giñan. Bera beti irribarretsu, lasai eta positibo. Gaiñera, gu gaztetxuak izan arren, beti adi entzutzen zittuan gure ideak, zoruak izan arren. Eta animuak emon.

Zelan ahaztu pasautako estuasunak, egindako eskursiñuak, Duzunaritzen emondako asteburua?

Persona ona, benetakua, oso-osokua. Momentu eskasetan be pazientziaz jarduten zebana. Umore onekua, lagun ikaragarrixa. Kolpe handixa izan da, ez siñistekua, estimatzen Taldian guztiori zulua eragin deskuna barruan. Bere famelixiandako itzela.

Taldian genbizenian bere ardura nagusixa egitaraua finkatzia zan, baiña lasaitzen genduan koltxoia genduala esanda (diruaz arduratzen zan!). Zeiñek deittuko detse oin Azpeittiko joalduneri?

Besarkada handixena Marines, Egoitz eta Urtziri. Baitta Abanzabalegitar guztieri be. Ez dogu ahaztuko!

Gugan egongod

 

Beti-gazte jendea

Leire Narbaiza 2018/10/14 14:37
Gipuzkoako Hitzan 2018ko urriaren 5ean argitaratua

Eskuko telefonoan instalatzen diren joko horietan ibiltzea gustuko dut, erlaxatu eta burua husten laguntzen didatelako. Halakoetan ibili zareten guztiok badakizue publizitateak tartekatzen dituztela, eta ikusiz gero, sariren bat ematen dutela. Segundo gutxi irauten dute iragarkiok, eta horregatik sakatzen dut play. Baina aurrekoan spot horietako batek pot eginda laga ninduen.

Sloganak gaztelaniaz hauxe zioen: “¿Quieres conocer hombres jóvenes mayores de 50 años? (Gizon gazteak ezagutu nahi dituzu, 50 urtetik gorakoak?)”. 50 urtetik gorako gizon gazteak? Ezinezkoa da hori! Adin horretara ailegatutakoan gaztaroa pasatuta dago, barren! Helduaroan bete-betean murgilduta egoten gara bizitzako edade horretan.

Anekdota horrek beste bat ekarri zidan gogora, hilabete pare bat lehenago gertatutakoa. 9 urteko ilobarekin nengoen berbetan, eta halako zeozer esango nion: “Zuek, umeok…”. Berak —adin horrek ematen duen seriotasun eta duintasunarekin— bota zidan: “Leire, ni ez naiz umea”. Begiak talo eginda galdetu nion ea zer zen orduan, eta “ni gaztea naiz” erantzun zidan. Hori entzundakoan ia-ia The Exorcist filmeko neskatilari bezala burua jira eta bira hasi zitzaidan, sinistu ezinda. “Ez, laztana, zu ez zara gaztea. Umea zara, eta ume-denboraz disfrutatu luzaroan” izan zen nire berrerantzuna.

9 urteko mutikoa eta 50 urtetik gorako gizona, biak gazte? Noiz hasi eta amaitzen da gaztaroa, orduan? 8 urterekin hasi, eta erretiroarekin amaitu? Ez dakit, bada, luzeegi irizten diot; bizitza ia osoa, horretara.

Ulertzen dut zer adierazi nahi zuen iragarkiko leloak, ez naiz hain leloa. Baina esaldia bera begitandu zitzaidan kontraesan hutsa. “Gizon gazteak” irakurriz gero 30 urte inguruko (edo gutxiagoko) mutilak datozkit burura, gazte-txartela indarrean (edota iraungi berri) dutenak, alegia. Inoiz ez ditut imajinatuko gazte epitetoarekin aurre-jubilazioa begi-bistan duten pertsonak. Badakit adjektibo hori erabilita, itxura eta sasoiari egin nahi diotela erreferentzia, jakinekoa delako adin horretan alde handia dagoela plantan. Beharbada, gaztelaniaz mayor berba erabiltzeak nahastu ninduen gehien, hitz horrek nagusi, adindun, zaharrago esan nahi duelako. Oximoron hutsa, hortaz.

Umearena ere konprenitzen dut, umetan denok hazi eta nagusi bihurtu nahi izan dugulako. Baliteke gaztetasunean baino, gure ilobak begiak eta erreferentzia aurre-nerabetasunean jarri behar izatea. Baina mutikoak eskolako txikiena ez dela adierazi nahi zidala uste dut, zentzuduna bazela, ezaguerara helduta zegoela. Egia da, adin horretakoak ez dira txikitxoak, baina umeak izaten jarraitzen dute.

Zer du gaztetasunak denok sasoi horretan egon nahi izateko? Dirutzak xahutzen dira krema antiaging-ak erosten, zimurrak disimulatzen, botox injekzioak jartzen, liftingak egiten… itxura gaztea izateko. Baina horiek guztiek gazte mantenduko ote gaituzte? Ala azaluskeria baino ez da kontua? Gainera, beti-gazte izan nahi hori ez ote da ilusio hutsa? Kalterako baino ez dela begitantzen zait: dugun edadea onartzea osasun mental eta oreka pertsonalerako onena da, ahaztu barik helduaroak ere badauzkala gauza positiboak, uste baino gehiago. Gaztaroan kateatuta geratzea ez da ganora.

50 urteko emakume gaztea ez naiz izango, beraz!

Gipuzkoako Hitzan

Aurkezpena

Leire Narbaiza Arizmendi

Irakaslea eta blogaria (+)

Madalenak Kafesnetan

Madalenak Kafesnetan

Madalenak Kafesnetan atala
#MadalenakKafesnetan

Artxiboa
2019 2018 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005
Kontagailua