Markos Zapiain

Ez nuen jakin seinaleak behar bezala irakurtzen.

Behin batean, lagun homosexual batekin etikaz solasean ari nintzela, nik etika abegitsu baten alde egin nuen, hospitalitatearen alde, eta berak norberaren gorputzean beste bati sartzen uzteak abegi ona garatzen laguntzen duela erantzun zidan. Zorionekoak direla emakumeak oro har, baina gizonok berriz aukera eder hori alferrik galtzen ohi dugula. Popatik ematen utz niezaion nahi zuen. Argudio panoplia aberatsa erabili zuen barren.

Uda honen hasieran, urtero bezala ia, Frantziako Itzuliaren gaineko Juan Luis Zabalaren eta Julen Gabiriaren artikuluek berotuta, alaben txirrindua hartu eta Bakioraino joan nintzen Bermeotik. Aulkitxotik jaistean kolpe txar bat hartu nuen koxis aldean. Astebetegarrenera oinazea sentitzen hasi nintzen eremu latz horretan, baina uzki aldean gehiago hezurrean berean baino. Erredurazko ziztada ikaragarri batzuk ziren, bizpahiru ordu zirautenak, eserita zein zutunik nabari zirenak, lo nahiz esna.

Arazoaren galaxiaren izarrak piztuz zihoazen pittinka-pittinka. Era berri batez hasi nintzen Japoniako bandera ikusten. Arratek abuztuan zenbait gauetan lo egin ezinik egongelara joan, telebista piztu eta "Las chicas de la piruleta" bezalako porno heteroaz gainera "Amigos de retaguardia", "La herramienta del carpintero", "Por detrás" eta "Los Sementales de la Pradera" homoak ere ikusi zituen, baita biharamunean kontatu ere.

Gero iloba bi etorri zitzaizkigun Irundik, lau eta zazpi urtekoak. Nagusiak gau batez egundoko garrasiak egin zituen: mina uzkian. Zorionez, xixare kontuak baino ez.

Hala ere, garai hartan “Happiness” filma ikusi nuen telebistan, biziki polita. Bertan, psikoanalista pedofilo batek bere semearen eskolakide delikatu bat, mutikoa, etxera lotara erakarri eta bortxatu egingo du. Biolatuaren gurasoak biharamunean ohartu egingo dira, mutikoaren ipurdiko minagatik.

Amesgaizto bat izan nuen: ilobak gurean egon ondoren, bietan nagusiak arrebaren etxean bertan egiten zituen oinazezko garrasiak. Geroxeago, gure familia osoak (gurasoak, anai-arrebak, izeba-osabak...) telebistan "Happiness" ikusten zuen. Ondorioz, zemaiz begiratzen zidaten niri tinki. Izerdi patsetan blai iratzarri nintzen.

Jakinminak internetera bultzatu eta eri baten blog hunkigarrian "miles de españoles sufrimos en silencio" irakurri nuen, zeren, bloglariak zioenez, Espainia aldean ipurdiko gaixotasunak ezkutatu egiten baitira, marikoitzat joko ote zaituzten.

Bien bitartean, edozein gisaz, uzkiko mina ez zitzaidan leuntzen. EHUko Atxagaren hitzaldiak ifernuko zulotik nituen aditu. Alboan nuen Juan Luis Zabalari nire arazoaren berri eman nion, baina harrigarriro ez zen batere errudun sentitu, barkamenik ez zidan eskatu behintzat.

Uste nuen oinazeak berez utziko ninduela. Beldurra nion eskolak ematen berriro hasi beharrari. Baina Bermeon Andra Maritan ez dute ez uzkirik ez deus sendatzen eta irailaren hasieran Bilbora joan nintzen. Uzkilogoak fisura bati antzeman eta belarri-makilatxo bat Hemoal-ez (hemorroideak zaintzeko toailatxo berezia) inguratu eta estali, Betadinez ongi busti eta egunean hiru aldiz ipurtzulotik sartzeko agindu zidan. Aldi berean, oinazea apaltzeko pilulak eta pilula horiek urdailari egiten dioten kaltea apaltzeko pilula gehiago.

Baina ez da aski. Hogeita seian kolonoskopia bat egingo didate eta ondoren ebakuntza, epiduralak gozatua. Bezpera komunean pasako omen dut, purga gogor batzuk hartu beharko baititut, kolona goitik behera garbitzeko.

Eta orain, amildegi ertzean, nire buruari galdetzen diot, Joxe Arantzabalek bezain larri: eta nola kontatu alabei?

Esate baterako hauxe: medikuak kamilan edo eskuohean belaunikarazi ninduen, ukondoetan apoiarazi eta ipurdia gorantz jarrarazi. Gero ipurtzuloa ahalik eta gehien zabaldu eta azkenik hatzen bat, ez nekike xuxen zehazten pototsa ala luzea, barruraino inkatu zidan.

Baina ez ote du abegikortasunak hori eta askoz ere gehiago merezi? Bai, poetak idatzi bezala, dana emon biar yako matte dan uzkitasunari.

"Pasaia Blues"en bere baitara dago guztia bildua, immanentzia du jokaleku. Espainia haraindian geldituko da. Blogeko atal honetan azterturiko beste eleberrietan ez bezala, polizia espainolaren agerpenak esate baterako munta eskasagokoak dira Ertzaintzarenak baino. "Pasaia Blues"eko polizia Ertzaintza da. Roberto Boaza ertzain komisarioak hilko du torturaz Koldo, Olatzen neba. Guztia ageri da barrurantz tolesturik. Transzendentziaren Maisurik Handiena, Platon, zakur bilakatuko du Canok, eta hil egingo du, eta, "Sokrates" zakurrarekin batera, kobazulo baten barruan ezkutatuko du. Ametsak ere, lokamutsak, itxitoki itogarrietan gertatuko dira: zinean eta espetxean lehenbizikoa, sukalde traidorean bigarrena, Hildako Ekibokatuarenean hirugarrena. Izerdia dugu, erredura, errautsa.

Bestalde, Saizarbitoriaren etakideen ametsek eta eldarnioek ama, aita, bikotekidea, maitasuna, jelosia eta antzekoak dituzte gai nagusi, hau da, neurotikoei dagozkienak; Canorenak berriz eskizofrenikoagoak dira: zulo beltzak, Baltimoreko belea, betiereko itzulera, deabruaren irribarrea, unibertso handi harrigarria eta xomorro txiker harrigarria... Dena den, zulo beltzarena da ziur aski "Pasaia Blues"en metafora kosmologikorik erabiliena. Amaieran erakundea utziko duen Marta bereziki erakarriko dute zulo beltzetik azkeneko unean ihes egitea lortzen duten gamma izpiek.

“Pasaia Blues”en bada Olatz Marta bilakatzea eta Marta Olatz. Klaustrofobia larritzeaz gain, badute hiru ametsek bigarren eginkizun bat: hirurek erakutsiko dizkigute bilakaera horren sintomak eta aurrerapausoak.

Lehenbizikoan , Olatzena, ikusi bezala, honen aulkia supituki Martak beteko du eta Olatz, ordu arte aulkian ikusle pasibo izana, zinema aretoan, pantailan sartu eta protagonismoa hartuko du. Nobelan ere, Olatzek ahulagoa eta goxoagoa dirudi hasieran, baina bukaeran bera geldituko da erakundean, pipa gero eta aiseago hartuko du, Martak adina zigarreta erreko du. Bestalde, Patakirekin esna Olatzek joko duen arren larrua, bigarren ametsean ostera Martak egingo du, Marta artean gogor samar batek, amaieran Olatzengandik ikasiriko keinu lotsatia bereganatuko duena: sorbalda etengabe altxatu, barkamena eskatzen ariko balitz bezala.

Edozein gisaz, hirugarren ametsak erabakiko du Marta zakarraren bilakaera, Hildako Ekibokatuaren ametsak. Donostiako Egia auzoko etxean gizajo bati tiro egin beharko dio Martak.

Lehen begiratuan beraz Canorenek dirudite ametsik ametsenak, narrazioaren beharrari muzin garbiena egiten diotenak, kaotikoenak eta libreenak.

Arretaz aztertuz gero ordea nabari da badutela beren zentzua, amesgilearen egoeraren eta bilakaeraren zantzuak ematen dizkigutela, badutela eginbehar bat kontakizunean.

Aurrenik, tentsioa areagotzen dute. Marta eta Olatz etakideak Pasaiako etxebizitza batean daude, Olatzena. Ekintzara irten eta ezkutatu gero, bertatik bertara egiten dute. Badaramatzate zenbait hilabete itxitura horretan. Halako batean, beste etakide bat agertuko zaie, Pataki, zuzendaritzaren gutun bat dakarkiena. Gutunean, kontuz ibiltzeko gaztigua, sator bat baitabil. Aurrerantzean, Olatz, Marta ala Pataki, satorra nor ote den, horrek piztuko dio irakurleari jakinmina eta ezinegona, lehenbiziko irakurraldian bederen. Eta ametsek hain zuzen susmoak pertsonaia batengana edo bestearengana zuzenduko dizkigute, giro klaustrofobikoa larrituz.

“Pasaia Blues”eko ametsen aldean, beste eleberrietakoek gehiago ematen dute amets interpretatuak amets gordinak baino. Ohiko ametsen antz handiena dutenak Canorenak dira. Bestalde, Irenek eta Laura Garatek ez bezala, “Pasaia Blues”eko Martak eta Olatzek ez dituzte beren ametsak gidatuko; bestelakoa da beren indarra, txatarrari eta zulo beltzei uztartua.

Ametsik babesgabeenak, iragazkirik gabekoenak, Atxagaren pertsonaiek egiten dituzte, Carlosek eta Irenek zehazki, hauek dira kanpotiko sentsazioen eragina ametseko irudietan gehien nabaritzen dutenak. Pertsonaiarik itxuraz autistenak, beren baitan bilduenak, sonanbuluenak dira paradoxaz mundutik datozen sentsazioei irekienak ametsetan.

Atxagak sentsazioetan jartzen badu arreta, loaldi bereko hautemateen eragina baldin bada erabakigarri, orainak eragiten baditu ametsaren irudiak (neurri batean, noski, eta beste idazleen ametsekin alderatuz: ikusi dugunez, gomutek eta igarpenek ere garrantzi handia dute Atxagaren ametsetan), Canok aldiz iraganari emango dio garrantzi gehiago, eta ez horrenbeste sentsazioei baizik ipuinei, gogoetei, irudikapenei. Canoren ametsetan Olatzek, Patakik eta Martak aurreko egunetan gogoan erabilitako irudiak poesia biolento batez elkarlotuko dira. Canorentzat iragana ez dugu atzean uzten, baizik alboan eta gainean daramagu gurekin batera.

Martak, Olatzek eta Patakik, egunez esna-esna dabiltzanez, Carlos ez bezala, kontzentratuagoak eta ametsagoak izango dituzte gero gauez ametsak, kontrolagaitzagoak, inoiz ez dira ohartuko amets barruan ametsetan dabiltzala, burutik ez zaie pasako beraz ametsa zuzentzea, luzatzea edo desegitea.