Urik ez egotian, ura eran bihar
Lekeittioko islako "Eretiarrija", portura sartzeko zain egoteko lekua. Malekoia eregi baiño lehenago toponimua, noski. Marrazkixa: Aitor Aboitiz.
Igaz, Lekeittioko hiribildua sortu zanetiko 700 urteurrenan kontura, ADES Espeleologia Taldekuok hitzalditxo bat prestau gajenduan, herriko uren nundik-norakuen atxekixan. Horren barruan, "Trakamailgo erregiña" bertso-txortia azaldu eta kantau gajenduan; bertso txortiori, Juan Antonio Aboitizek egindakua, portu-giroko broma batekin amaitzen dok, ulertzen ez genduana. Gaur, Xabier Azkue Ibarbia zumaiarrak Mastodonen bota daben hari hau irakorri arte. Izan be uran eta ardauan kontu hori, Azkuek aittatzen dabenez, marea-gorabeheren mendian bizi ziran mariñelen ohiko broma bat izaten ei zuan; Zumaixan, Orixon, Ondarrun eta Hondarrabixan bai, barrena.
Zer da kontua? Antxiñako portu askotan, batez be ibai ertzetan zeguazenetan, enbarkaziñuak ezin izaten zirala edonoiz sartu, marea beheian zeguanian, pasabidian dzingua txikiegixa zalako ("urik ez"). Horretara, ontzixak abran zain egon behar izaten zittuan, olatuen artian pasatzeko eretijan zain, edo marea igo arte. Eta mariñelak ardaua nahi! Izan be, euren biajetik bueltan, askotan upelak hutsik ekartzen jittuezen. Eta marea beheran barkua atrakau barik, ezin portuko tabernetara sartu... Beraz "ura eran behar"!
Trakamailgo bertsuotan ez dok zehazki broma hau egitten; baiña kontu horrekingo loturia begibistakua dok, eta ondorioztatu lajeikek hitz-joko hori oso zabalduta jeguala XVIII. mendeko euskal portuetan (bertsuok 1800kuak dittuk). Hain da eze, Aboitiz abade umoretsuak Lekeittioko itturri barrixak ekarrittako poz girua broma hori gogoratuz biribildu nahi izan zebala.
Misterixua argittuta ba!
