Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak

Eibarko peoria, San Blasa baino hobia
Hemen zaude: Hasiera / Blogak / Garagoittiko Orakulua / "Notitia Utriusque Vasconiae" Arnaud Oihenart, 1637

"Notitia Utriusque Vasconiae" Arnaud Oihenart, 1637

orakulua 2006/01/08 18:38

Aintzinako estilora idatzittako totxo bat da, lehelengo. Esaten dabenez, EH-xan egindako lehelengo lan historiografiko serixua da, eta hori berez estimatzekua dok. Ikusten da, bai, gizon honek urte luziak emon zittuala leku guztietako artxibuetan papel zaharren billa, haren idazkera gotikuak deszifratzen, eta etaratako datuak kontrastatzen.

Hauxe da eta, biharbada, lan honetako gauzarik miresgarrixena: Oihenarten asmuetako bat euskal historixiai buruzko uste edo konbentziño faltsuek ata anakronismuak ezabatzia izan zan, itturri dokumentalak erabillitta. Xelebria benetan eresten detzat, adibidez, 1650 urtian 800 urteko dokumento bat topatu, eta faltsua dala ondorioztatzeko kapaza izatiari. Oihenartek hala egitten jok askotan: datu hau eta hau koinziditzen ez dabela, eta Akizen gobernadore hau egon zanian Maulen ez zegoala halako kunterik, beraz, nahiz eta dokumentu honetan 800 urteko fetxia agertzen dan, 1100 urtian egindako faltsifikaziñua izan bihar dala. Miresgarrixa, eta balixotsua.

Halan, aristokrata zuberotarrak erresumaz erresuma errepasatzen jittuk ez bakarrik euskal lurralde guztiak, baitta zerikusixa dauken edo izan daben inguruko konterri eta erresumak. Erromatarren denporatik bere garairarteko historixa eskematiko bat egitten jok. Penia da historixa hori dokumentuetan agertzen diran datueri lotuta egotia; jakiña da dokumentuetan bakarrik jente diruduna agertzen dala, erregiak, kortesanuak... Liburuko azken zatixa obispo, noble eta erregien genealogia zehatzak dira, luziak eta astunak.

Bereziki interesgarrixa da historialari erromatarren datuekin egindako bilana: euren konkista kanpainetan berton topatutako indigenei buruzko datuak, euren tribuen distribuziñua, vaskoiak “vascongadoak” konkistatu zebenekua...

Naparruako erresuma independienteko historixia be argi eta garbixa geratzen da liburua irakorri eta gero: 800 urte inguruan sortu zan, eta 1520 inguruan amaittu. Euskaldunen historia luzian tarte bat bakarrik; baiña garrantzitsua eta kontuan hartu biharrekua.

Agotak be ez jaukek sekreturik neretako “Notitia Utriusque Vasconiae” irakorri eta gero. Oso fidagarrixa eresten detzat Baztango biztanle hónei buruz Oihenartek idatzittakuari. Artian, agotak ba jeguazen Naparruan, eta diskriminaziñua bizi-bizixa. Idazliak baztertzian zehaztasunak emoten dittu, ondorixo moralak etara barik. Eta parrafo esanguratsu bat nabarmenduko neuke: “Dokumentu zahar askoren araberan, aintziñan “kristauak” esaten jaken agotieri, eta gaur egunian indarrian dago izen hau. Eurak ostera, “pellutak” (uletsuak) esaten dezkue guri. Hortik hónek ondorixuak etaratzen dittuez batzuk: agotak aintziñan Akitania okupatu zeben goduen ondorenguak dirala; vaskoiak goduei zetsen gorrototik sortu dala egungo euskaldunak agotei detzen gorrotua; “kristauak” izena ordutik datorrela, artian kristauak goduak ziralako eta euskaldunak ez; eta “pellut” izena, aintziñako akitanuen itxuretatik datorrela”.

Eta hainbeste eta hainbeste datu.... Jaun Zuria... Carlomagno, Carlomán, Orreaga... Banu Quasitarrak... Padurako burrukia... bueno!

Liburu hau bere horretan astun xamarra da irakortzeko (Eusko Legebiltzarreko ediziñua da, 1992ekua, Javier Gorosterratzun latinetik gaztelerarako itzulpena). Ez dakit eginda egongo dan onezkero, baiña interesgarrixa izango litzake modu didaktikuago baten argittaratzia: ediziño kritiko bat, edo genealogia guztiak kendu eta dato historiko orokorrak modu argixago baten ordenatzia, edo...

Josu
Josu dio:
2009/03/25 14:08

Oihenarteko informazio asko behar det

Josu
Josu dio:
2009/03/25 14:09

Oihenarteko informazio asko behar det

Iruzkina gehitu

Erantzuna formulario hau betez utzi dezakezu. Formatua testu arruntarena da. Web eta e-posta helbideak automatikoki klikagarri agertuko dira.

Galdera: Idatzi zortzi zenbakiak erabiliz
Erantzuna:
Aurkezpena

Oier Gorosabel Larrañaga, Lekeittioko Eibartar bat

 

Eibarrespaziuan zihar esan zesten pizkat mesianikua nintzala idaztian, eta bloga sortzerako orduan horregaittik ipiñi netsan izenburu hau. Lehen nere gauza guztiak (argitaratzeko morokuak, behintzat) hamen idazten banittuan be, espeleologixiari buruzko gauza guztiak ADES-en webgunian emoten dittudaz, eta osasun asuntoko artikulu guztiak hona mobidu dittudaz, gaika klasifikauta.

Txorrotxioak
Etiketak
ETB1 EibarOrg Info7 Zer erantzi abertzale abittaga abortuak aitor_eguren aittitta raduga aldatze amarauna andoain antzerkia araba arantzazu aranzadi ardantza argentina_2005 armando gorosabel arrajola arrakala arrantza literarixuak arrate arrosa artxanda aulestia axpe_martzana azkue ipuin bilduma azpimarra banu_qasi baxenafarroa baztan belaunologia berasueta berbologia berriatua bidai_aluzinantia bilbao bittorixa buruntza comunitat_valenciana culineitor deba desempolving diaspora diego-rivera egillor eibar eibarko_lagunak ekialdeko nafarrera eraikinologia erdialdekoa erresuma_batua erronkari espeleologia etxebarria eup euskadi_irratia euskal_erria_aldizkaria euskalkia faktoria felix_arrieta galicia ganbara gasteiz gatobazka gce gernika girua gorosabel hormasprayko igotz_ziarreta ikerkuntza indalecio ojanguren info7 irabiaketa irratia irun iruñea izarraitz iñigo_aranbarri jacinto_olabe jamo_savoi juan san martin julen_gabiria kalamua kanposantuak katarain kirola koska kuku kurik-3 kurosawel labordeta lagunologia lalolalia lamaiko_operia lasarte leintz_gatzaga lekeitio lekeitioko_lagunak lituenigo lopez maeztu magia manex_agirre maputxe markina-xemein markues matrallako mendaro mendebalekoa mezo_bigarrena mineralak musikeruak muskildi mutriku nafar_lapurtera nafarrera noain oiartzun oioioi-lur ondarroa opaybo orakulua otsagabia ozeta paisajiak parakaidistiarenak paris patxi_gallego polo_garat sagartegieta san antoni sartei sasiola sega segura slovakia tafalla2016 talaiatik telebista toribio_etxebarria umeologia urberuaga urkiola xabier_lete xoxote zaharrea zaharreologia zaragoza zer erantzi zerain zornotza zuberera zuberoa
hgikj
2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019