Irudia: Lucasfilm Limited

Edozein haurrek, behar bezalako hezkuntza izan dezan, derrigorrezkoa du Star Wars filmen jatorrizko trilogia ikustea. Semeek 7 eta 8 urte dituztela-eta, ordua iritsi zaie bizitzan hain garrantzitsua izango duten pausoa emateko (nik 6 urterekin zineman ikusi nuen lehen pelikula izan zen Star Wars IV, jatorrizko trilogiako lehenengoa, 1977an estreinatu zenean), eta duela denbora dezente nituen Internetetik jaitsita filmok, gaztelaniaz eta ingelesez.

Eta halako batean aurkitu nuen Euskal Encodings webgunean, euskarazko ehunka serie, film nahiz komiki partekatuz euskararen alde hain lan eskerga bezain beharrezkoa egiten duen webgune zoragarri horretan, Star Wars-en jatorrizko trilogia hori euskaraz! Dirudienez, ETBk 1992an eman zituen hiru filmok euskaraz, eta Taichisan nekaezinak igo zituen Euskal Encodings-era, VHS zahar batzuetatik ripeatuta.

Star Wars euskaraz edukitzea kristorena izanda ere, egia esan irudiaren eta soinuaren kalitatea ez dira beste munduko ezer (VHS zaharretatik ezin miraririk egin), eta telebista edo pantaila on samar baten nabaritzen da. Horregatik nik ere apur bat laguntzea pentsatu nuen, DVD kalitateko irudia jarriz bideooi.

Horretarako, jatorrizko trilogiako ingelesezko DVD-Ripak jaitsi nituen, baina jatorrizko bertsiokoak, euskarazko audioekin bat etor zitezen (1997an eta 2004an George Lucas zuzendariak eszena batzuk hobetu eta berri batzuk gehitu zizkion). Euskarazko filmei audioa erauzi nien MEncoder programa erabilita, baina hala ere luzerak ez zetozen bat, 5 minutu inguruko diferentzia zegoen, batzuek 25 fps (irudi segundoko) zituztelako eta besteek 24. Audacity programaren bidez editatu nituen euskarazko audioak, iragarkiak moztuz eta ingelesezko DVDekin bat etortzeko luzatuz. Amaitzeko, DVDko bideoak eta euskarazko audioak sinkronizatzeko eta azken montajea egiteko KDEnlive erabili nuen. Horrez gain, ingelesezko bertsioan azpititulatuta zeuden zatientzat ere (lurretik kanpoko hizkuntzetan esaten dena, Jabba eta sari bilatzailea nagusiki) euskarazko azpitituluak sortu ditut Subtitle Editor softwarea erabiliz. Prozesu guztia, beraz, Linux eta software librea erabiliz egin dut.

Euskal Encodings-en bidez partekatu dut guztia, beraz nahi duenak han ditu eskuragarri Star Warsen jatorrizko hiru filmok DVD kalitateko irudiarekin eta euskaraz, eta euskarazko azpitituluak euskaraz ez dauden zatientzat. Hala ere, ez dut esperientzia ez pazientzia handirik bideo edizioan, eta sinkronizazioa ez da guztiz perfektua ere, baina tira... Norbaitek hobetu nahi badu, ongietorria izango da!

On egin, eta izan bedi zuekin barne-indarra!

Irudia: Nickelodeon / NBC

Euskal Encodings webgunean euskarazko bideoak denon eskura jartzeko egiten duten lan bikainarekin jarraitzen dute. Bertan film eta serie mordoa aurki badaiteke ere, azkenaldian igo dituzten biri buruz hitz egin nahi dizuet gaurkoan, niretzat azken urteetan ETBk emandako onenetakoak baitira.

Batetik, Heroiak (Heroes) telesaila. Hau izan da, Vrekin batera, Euskal Telebistaren azken urteetako apustu nagusietakoa kanpoko fikziozko serieei dagokionez. Baina hala ere ez zuen batere egoki jokatu berarekin: urte bat baino gehiagoko atzerapenarekin bota zituzten lehenengo bi denboraldiak, ordurako DVDak aterata zeudenean euskarazko audio eta guzti, eta ETB2n eman zuten, gaztelaniaz! Behintzat 2. denboraldia Euskal Encodings-en jarri zuten euskaraz ETBk eman aurretik... Lehenengo denboraldiko atalen erdia edo lehendik jarrita bazeuden ere, oraintsu amaitu dute 23 atalak jartzen.

Bestetik, Avatar, azken aire maisua (Avatar, the last airbender) marrazki bizidunetako seriea. Nickelodeon etxearen serie hau bihurtu da nire inoizko marrazki bizidunetako sailik gustukoena, Gargoyles-i tokia kenduz. Duela hiru bat hilabete semeak ikusten hasi zirenean, nik ere pare bat ikusita guztiz engantxatu nintzen, eta ezagutzen ditut beste hainbat aita berdin gertatu zaiena. Haurrentzako serie egokia da, baina helduentzat ere oso ongi dago, irakurketa sakonago bat ere eskaintzen baitu. Umorea eta abentura ederto konbinatzen dira bertan. Ekialdearen itxurako mundu imajinario baten, non jendeak arte martzialak eta elementuak menderatzen dituen, haur koadrila batek mundua salbatu beharko du. Animaliak, tokiak, trajeak eta abar irudikatzeko kristoren imajinazioa daukate, eta irudi oso eder eta kalitatezkoekin gauzatu dituzte gainera. Pertsonaiak oso interesgarriak dira, batez ere Katara, neska gogor eta zentzudun baina aldi berean goxoa (ahots bikaina du euskarazko bikoizketan), edo Zuko, errege gaiztoaren seme tormentatua. Eta ez da dena borroka, laguntasuna, ohorea, zintzotasuna edo maitasuna bezalako sentimenduak asko lantzen dira, eta haurrek sarri erakusten dituzte. Sari ugari irabazi ditu gainera. Beno, nabari da asko gustatzen zaidala, ezta? Tira, harira. Kontua da Euskal Encodings-ekoek denok jaisteko moduan jarri dutela serie osoa (1. denboraldia, 2. denboraldia eta 3. denboraldia). Jaitsi ezazue sin falta zuentzat edo zuen haurrentzat, ez zaizue damutuko!

Bide batez, ni bezala, M. Night Shyamalan ere seme-alabekin ikusita engantxatu zen seriera (alabak Halloween-en Kataraz mozorrotu nahi zuela esan zionean ezagutu omen zuen), eta filma egiteko eskubideak erosi zituen (aurreratu egin zait, kasuen! ;-). AEBetan uztaila hasieran estreinatu zen lehen denboraldian oinarritzen den lehen filma, The last airbender ("Avatar" hitza ezin du izenburuan jarri James Cameronen beste film haren erruz), eta Espainian abuztuaren 6an estreinatuko da Airbender: el último guerrero izenburuarekin. Ez du kritika onegia ere jaso, besteren artean 3D faltsuan ematen dutelako, baina hala eta guztiz ere han izango nauzue semeekin estreinatzen denean...

Gazteak (The young ones), 80ko hamarkadako telesail britainiarra, ETB3-n botako dute laster, ondoko iragarkian ikus dezakezuen bezala.

Berri bikaina! Serie aparta da, oso barregarria eta surrealista, eta talde ezagunek zuzenean jotzen zuten bertan, Madnessek adibidez. Gazteak telesaila euskarazko audioarekin badago salgai DVDan, eta badira hilabete batzuk euskaraz eskuratu daitekeela Euskal Encodings-ekoei esker, baina agian horrela jende gehiagok izango du aukera ikusteko...

Eta ea, gauza puntual bat baino, joera baten adierazgarri den eta ETB3 kanpoko telesailak euskaraz ematen hasten den, berriak ez bada behintzat aspaldikoak, ETBk kanpoko telesailak erosi eta euskaratzen zituen garaikoak. Kostua ez da handia izango, bikoizketa egina dute... Eta kristoren harribitxiak dituzte, gaur egun DVDan ere ezin direnak euskaraz eskuratu, aurreko baten aipatu bezala: Magnum, Emakume bionikoa... Hala bedi!

Iazko irailean aipatu genuen hemen Arturo Erregea marrazki bizidunetako serie bikaina, ETBk aspaldi emandakoa, euskaraz jartzen ari zirela Euskal-Encodings webgunean, eta jada 18 ripeatu zituztela. Ba, arazo asko izan eta kristoren lana egin ondoren, azkenean amaitu dute serie osoa ripeatzeaz. Helbide honetan dituzue eskuragai. Eskerrik asko berriz Euskal Encodings!

Aurreko artikulu baten kexatzen ginen ETBk ez duelako aspaldian kanpoko helduentzako serierik euskaraz eman, eta Heroes seriearen adibidea aipatzen genuen, zeinaren 1. denboraldia telebistan bota zutenerako, DVDa kalean zegoen salgai euskarazko audioarekin, baina ETB2n eman zuten gaztelaniaz. Ba 2. denboraldiarekin zentzugabekeria bera egitera doaz...

Hasteko, oso berandu eman behar dute. 2. denboraldia AEBetan 2007ko irailean hasi ziren ematen eta abenduan bukatu. Hemen urte eta piku beranduago emango dute, eta hori tarte ikaragarria da Internet eta BitTorrent aroan. Seriearen zale gehienek aspaldi ikusi genuen saretik jaitsita, ETBri itxoiteaz aspertuta. Baina ez hori soilik, berriz ere DVDa aurreratu zaie. Zenbat ikusle ez ote dituzte galdu, beraien serie izarrarentzat...

Tira, behintzat DVDan euskarazko audioa ere badago, eta ETBk oso erraz eman zezakeen 2. denboraldia euskaraz... Baina ez, berriz ere kale. Euskaldunak ez gara existitzen ETBrentzat, ETB2n emango dute, gaztelaniaz beraz.

Orain zalantza bakarra da ea, egindakoa apurtxo bat zuzentzeko, emisio digitalean audio dualarekin botako duten, baina esperantza gutxi: iaz iragarri zuten 1. denboraldiarekin hori egingo zutela, eta gero bete ez... Gainera, oso jende gutxik du oraindik LTD hartzailea, beraz konponbide kaxkarra litzateke...

Zorionez, Euskal-Encodings badaude jada 2. denboraldiko atal guztiak euskarazko audioarekin. Eskerrik asko berriz, Euskal-Encodings! Orain ETBk merezi du euskaldun guztiok, berak aintzat hartzen ez gaituenez, Euskal Encodings-etik jaistea Heroiak-en 2. denboraldia euskaraz eta ETB2n ez ikustea, audientzia jaits dakien eta espabilatu daitezen...

Oin-ohar txiki bat, artikuluaren hasieran genionarekin lotuta. Egia esateko, ETB hasi da kanpoko serieak euskaraz ematen. ETB3n bi ematen dituzte orain, Doctor Who eta Heroiak-en 1. denboraldia. Baina ezin da konparatu ETBk horiei ematen dien tratamendua edo ETB2ko beste serieei ematen diena. Doctor Who gutxi eta gaizki iragarri zuten, eta Heroiak-en 1. denboraldiaren hasiera ez zuten iragarri. Heroesen ETB2ko emanaldiari, aldiz, kristoren propaganda, maratoia... Eta gainera, ETB3 telebista digitala dutenek soilik ikus dezakete...

Eta amaitzeko, gomendiotxo bat: ez galdu Irudi txokoa bloga (jarri ditudan azken bi estekak bertako artikuluetara dira); blog guztiz ezinbestekoa, euskarazko film eta serieei dedikatutakoa, horien inguruan jakintza izugarria du eta artikulu benetan interesgarriak argitaratzen ditu.

Aurrekoan, Arturo erregeaz ari ginela, esaten genuen apenas dagoela marrazki bizidunetako gaztetxoentzako serierik euskaraz DVDn, eta ETB1en ere oso gutxi ematen dituztela. Ba irudi errealeko helduentzako serieetan panorama are okerragoa da. Urteak dira ETBk erosten dituen kanpoko serie guztiak ETB2n eta gazteleraz ematen dituela, ETB1 bertako produkziora mugatuz (honen salbuespen bakarra Heroes seriea izan da, eta hala ere gauza oso arraroa egin zuten: euskarara doblatu bai baina gero ETB2n eman, dualean emitituko zutela esan eta gero bete ez, euskarazko doblajea DVDrako soilik utzi...). Noiz izango ditugu kanpoko serieak euskaraz berriz?

Lehen bai, lehen ematen zituzten irudi errealeko atzerriko serieak euskaraz, eta onak gainera: Cagney eta Lacey, Ederra eta piztia, Emakume bionikoa, Magnum, Quantum jauzia, Simon eta Simon, Ilunabar aldea, Epailea eta pilotua, Dallas, Eskugorri taldea, Gazte bizkorrak... Eta onenetakoa, zalantzarik gabe, Gazteak (The young ones), britaniar komedia surrealista eroa. Garai haiek bizitako nor ez da gogoratzen Neil hippyaz, Rick anarkistaz, Vyvyan punkyaz, Mike rockabillyaz edo Jerzei Balowsky maizterraz?

Ba Euskal Encodings-ekoei esker, berriz ere gozatu ahal izango dugu serie honekin, eta euskaraz! Bertan jarri dituzte seriearen 12 kapituluak, gu guztion gozamenerako. On egin!

Txikia nintzeneko serieetatik, Arturo Erregea izango da gehien gogoratzen dudanetako bat. Aspalditik nenbilen sarean eta eMulen bere bila (haurrentzat, noski ;-), eta duela gutxi aurkitu nituen seriearen 30 ataletatik 18 Euskal Encodings-en! Eta laster falta diren 12 atalak jarriko omen dituzte!

Duela urte eta erdi aurkeztu zutenean, ideia oso ona iruditu zitzaidan euskarazko bideoak ripeatu eta elkartrukatzeko web gune hau, baina orduan oraindik apenas zeukan edukirik... Lehengo egunean, Google-ek Arturo Erregea bilatuta bertara eraman ninduenean, harrituta gelditu nintzen bertan zegoen eduki guztiarekin! Gutxi batzuk aipatzearren: Arturo Erregearen 18 atal, Dragoi Bolaren 300dik gora atal, Pernando amezketarraren 26 atalak, Shin Chan-en 72 atal, Txirritaren 37 atal, Super heroien legioaren 12 atal, Tintinen 8 film, Jaun ta jaberen 5 atal... Eta hau lagin txiki bat besterik ez da, animaziozko nahiz irudi errealeko serie eta film mordoa dago. Gauza txar bakarra da gehienak eMule-ko estekak direla eta, jende gehiegi ez dabilenez, oso mantso jaisten dela dena... Tira, hemen horren berri eman eta gero agian jende gehiago hasiko da jaisten eta azkarrago joango da...

Telebista eta beste medioak entzunda, hainbat jendek pentsatuko du horrelako gauzetan ibiltzea ("pirateoa") legez kanpokoa dela. Ba ez da horrela, irabazi asmorik gabe bada filmak nahiz musika elkartrukatzea guztiz legala da. Edo agian batek baino gehiagok pentsatuko duzue, nire lagun batek uste duen bezala, euskal filmak pirateatzeak euskal ekoiztetxeak edo ETB kaltetzen dituela eta, beraiekin batera, baita euskara ere. Baina nire ustez, Euskal Encodings-ekoak kristoren lana egiten ari dira euskararen alde.

Batetik, Euskal Encodings-en dauden ia gauzarik gehienak ez daude euskaraz salgai. Noizbait telebistan edo zineetan bota zituzten, eta kito. Inongo ekoiztetxek edo banatzailek ez du DVDan merkaturatu. Edo merkaturatu baziren, aspaldi izan zen, edo tirada txikian, eta jada deskatalogatuta daude. Beraz, ez dut uste inori kalte egiten dionik... Alderantziz, uste dut ekoiztetxe horien jarrerak kaltetzen duela euskara. Euskarazko oso bideo gutxi aurkitzen dira dendetan edo liburutegietan. Haur txikientzat bai, badaude, baina koskortxoagoentzat edo gaztetxoentzat apenas dagoen ezer. Abenturazko edo super heroien serieak ikusi nahi dituzten haurrek beste hizkuntza batzuetan erostea beste erremediorik ez dute... Ziurrenik, ekoiztetxeek edo ETBk hori egiten dute horrelakoak haurrenak baino gutxiago saltzen direlako eta ekoizte eta banatze kostuak errentabilizatzea zailagoa delako, baina zergatik ez dituzte Internetetik jaisteko salgai jartzen, kostuak askoz txikiagoak baitira horrela?

Bestetik, serie eta film horien euskararako itzulpen eta bikoizketa gehienak ETBk ordaindu ditu, edo hobe esanda, guztion diru publikoaz ordaindu dira, euskararen onerako direlako. Beraz, ez al da zilegi eta euskararen onerako horiek behin soilik bota ordez nahi dugunean ikusteko aukera izatea?

Euskal Encodings-ekoek egiten duten lana ez da nolanahikoa. DVD deskatalogatuak nonbaiten erosi edo lortu eta ripeatu, edo DVDak beste hizkuntza batzuetan lortu eta telebistatik edo VHStik grabatutako audioa erantsi... Eta lan hori guztia, guk filmak eta serieak denon diruz ordaindu diren euskarazko bertsioan ikusi eta entzun ahal izan ditzagun... Benetan, Euskal Encodings-ekoek guztion esker ona eta aitortza merezi dute. Ziur egunen baten Euskararen bidegileak bilduman agertuko direla!

Informazio gehiago:

• Euskaraz: http://www.egunkaria.info
• Gaztelaniaz: http://www.javierortiz.net/voz/egunkaria

Technorati etiketa: egunkarialibre

FreeBatasuna!

Blog honen irakurleek jakingo duzuenez, beste irakurketa batzuekin tartekatuta Sir Arthur Conan Doyle-ren The original illustrated "Strand" Sherlock Holmes - The complete facsimile edition (Sherlock Holmes-en abentura guztiak dituen liburua) irakurtzen ari naiz (jada horri buruzko bi artikulu idatzi ditut, hemen eta hemen), eta orain justu The hound of the Baskervilles daukat esku artean. Ba bizitzaren kasualitateak, oraintsu neskalagunak irratian entzun du agian Sir Arthur ez dela obraren benetako egilea, baina ez hori bakarrik: batzuen arabera, benetako egilea Conan Doylek pozoituta hil zuen hori jakin ez zedin, eta bere gorpua hobitik atera nahi dute frogatzeko!

Ezaguna eta nahiko onartua da Bertram Fletcher Robinson kazetari, abokatu eta Doyleren lagunak errekonozitzen zaiona baino eskuhartze handiagoa izan zuela aipatutako nobelaren sorkuntzan. Hark erakutsi zion Sherlock Holmes-en sortzaileari Dartmoor, kontakizunaren tokia inspiratu zuena; Baskerville Robinsonen gurdi-gidariaren izena zen; eta Robinsonek kontatu omen zion Doyleri Sir Richard Cabell-en istorioa, Satani arima saldu ziolako infernura txakur-talde batek arrastaka eraman zuen gizonarena. Lehen edizioko oin-ohar baten honela dio: "This story owes its inception to my friend Fletcher Robinson who has helped me" (Istorio honek bere kontzepzioa lagundu nauen Fletcher Robinson adiskideari zor dio).

Baina orain sei gizonek osatutako talde batek (Rodger Garrick-Steele idazleak eta Paul Spiring fisikari, biologo eta polizia-ohiak lideratzen dutena eta patologo eta toxikologo bat ere badituena) uste dute nobela Robinsonek idatzia dela eta Doylek bion izenean ateratzea nahi zuela, baina argitaletxekoek ez zutela nahi izan; eta laudorio guztiak jaso ondoren, egia inoiz jakin ez zedin, Doylek Robinsonen emaztea (zeinarekin afera bat zuen) konbentzitu zuela senarra laudanoz pozoitzeko. Talde honetakoek Robinsonen gorpua Devon-eko bere hilobitik ateratzea eskatu dute, laudanoz hila izan ote zen aztertzeko, eta ez tifusez bere heriotza-agiriak dioen bezala.

Ez dakit, baina niri arraroa egiten zait Conan Doyle bezalako gizon batek, eskubide zibilen, justiziaren eta berdintasunaren alde konprometitutako gizon batek (ikusi berari buruzko aurreko artikulua), horrelakorik egitea. Baina zuzen baleude, pentsa: inoizko detektibe onenaren kasu konplikatuak asmatu zituen gizonak egindako hilketa deskubritu izango lukete, ehun urte beranduago! Ez lirateke beraiek izango inoizko detektiberik onenak?