Mojaren begizkoa
“Izeba Juanita” deitzen genion iloba euskaldunok, eta “la tieta edo la yaya Jone” katalanek. Bartzelonako errepublikar batekin ezkondu baitzen eta hara joan ziren bizitzera.
Gerra piztu baino urte gutxi batzuk lehenago arte, lekaimeak ziren Irungo ospitaleko erizainak oro. Izeba izan zen lehenbiziko erizain laikoa. Esklusibotasun hori galtzea ez zitzaien mojei bat ere gustatu, eta jazarri zuten, batez ere buruak, arduradunak. David Hume bezain patxadatsua zen ordea izeba, eta jazarpena lasai hartzea ez zitzaion batere nekeza egin. Are gehiago sutzen zituen horrek mojak.
Gerra heldu zelarik, jendea Hondarribitik Hendaiara batelez pasatzen ibili zen izeba. Bera ere Poitiersera eraman zuten, gero Castelnoura. Izebaren neba, osaba Pepe, komunista kementsua, makian zebilen nazien kontra, izebarekin ezkonduko zen osaba Josep Maria katalanarekin batera, frantziar gehienak lasaixeago zeuden bitartean, antisemita kolaboak baitziren asko eta asko. Osaba Peperen bitartez ezagutu zuten elkar izebak eta osabak. Gerra amaitutakoan, Bartzelonan jarri ziren bizitzen.
Behin batean, 50eko hamarraldian, izeba Irunera itzuli zen, senideak ikustera. Zabaltza plazan -orduan Plaza de España-, moja erizainen arduradunarekin gurutzatu zen. Begizkoa bota ziola iruditu zitzaion, behako makur gorrotoz betea. Ez zitzaion ahaztu.
Eta handik 50 urtera, Generalitateak Salamancako paperak berreskuratu zituenean, jakinarazi zioten fitxatuta egon zela, bere aurkako salaketa jarri baitzuten Irunen, salaketa anonimoa. Irunera itzultzeko debekua hautsi omen zuen, izebak jakin ere ez zekien arren debeku hori ezarri ziotela. Datagatik, garbi ikusi zuen salaketa behako gaizto hura bota zion erizain lekaimeen buruak jarri ziola.
Biografia batzuek fededunak berdin txintxoak eta fedegabeak berdin gaiztoak banaketa ikusarazten dute; beste batzuek, kontrakoa. Baina gehienetan konplikazioa da gailen, ñabarduren baliatzea ezinbesteko egiten duen konplikazioa. Gure bizitzetan, adibidez, garrantzi handia izan zuten moja frankista higuingarri haiek; baina are handiagoa gure izeba serorak, izengoitiz "Klutta". Eta txit maitagarria zen.